Milli Liyakat Anayasası’nda İlk Uygulama Dönemi
Geçiş Hükümleri ve Sistem Uygulaması

Milli Liyakat Anayasası’nda İlk Uygulama Dönemi (Geçici Madde 10)

İlk uygulama dönemi, yeni bir anayasal düzenin yalnız yürürlüğe girmesiyle değil; mevcut işlemlerin korunması, aykırı uygulamaların uyarlanması, güvenlik hizmetlerinin denetimli biçimde sürdürülmesi, kamu hizmeti kalitesinin yükseltilmesi, açık veri düzeninin kurulması ve stratejik kapasitenin ölçülebilir hâle getirilmesiyle gerçek anlamda hayata geçtiği kritik geçiş zamanıdır. Bir anayasa kabul edildiğinde devlet bir anda sıfırdan başlamaz. Yürürlükten önce yapılmış idari işlemler, sözleşmeler, atamalar, ruhsatlar, izinler, güvenlik düzenleri, kamu hizmetleri, mali kayıtlar, kurumsal veri altyapıları ve yerel uygulamalar vardır. Bu yapıların tamamını bir anda yok saymak hukuk güvenliğini bozar; hiçbir değişiklik yapmadan aynen sürdürmek ise yeni Anayasanın üstünlüğünü zedeler.

Milli Liyakat Anayasası içinde Geçici Madde 10, bu karmaşık geçiş alanını ayrıntılı biçimde düzenler. Madde, mevcut işlemlerin Anayasaya aykırı olmadıkları ölçüde geçerliliğini sürdüreceğini kabul eder. Ancak aykırılık taşıyan işlemlerin makul sürede Anayasaya uygun hâle getirilmesini öngörür. Siyasi partilerin yeni Anayasaya aykırı olmayan faaliyetleri devam eder; yürütme ve yerel yürütme makamlarının parti kurumsal adaylığına kapalı olması ise ilk ilgili seçim takvimiyle uygulanır. Güvenlik, kolluk, istihbarat, sınır güvenliği, siber güvenlik, afet ve zorunlu hizmetler kesintisiz yürütülür; fakat bu hizmetler seçim, yargı, medya, sivil toplum veya anayasal kurumlar üzerinde baskı aracına dönüştürülemez.

Geçici Madde 10’un asıl önemi, yeni Anayasanın ilk üç yılını öncelikli uygulama dönemi olarak tanımlamasıdır. Kamu hizmeti kalitesi, seçim güvenliği, yargıya erişim, ihale ve imar şeffaflığı, açık veri, plan-bütçe bağlantısı, stratejik kapasite, kamu personeli liyakati ve yolsuzlukla mücadele bu dönemin ana başlıklarıdır. Fakat bu öncelikler Anayasanın uygulanmasını erteleme veya hakları daraltma gerekçesi yapılamaz. Madde böylece geçiş sürecini hem gerçekçi hem de denetlenebilir bir uygulama programına bağlar.

Geçici madde metni: Mevcut işlemler, güvenlik sürekliliği ve ilk uygulama dönemi

Geçici Madde 10 – Mevcut İşlemler, Siyasi Partiler, Güvenlik Sürekliliği ve İlk Uygulama Dönemi

Bu Anayasa yürürlüğe girmeden önce yapılmış idari işlemler, sözleşmeler, atamalar, ruhsatlar ve izinler; hukuk güvenliği, kazanılmış hak, hizmet sürekliliği ve hakların korunması gözetilerek, Anayasaya aykırı olmadıkları ölçüde geçerliliğini sürdürür.

Aykırılık taşıyan mevcut işlemler, yetkili idari veya yargısal mercilerce makul sürede Anayasaya uygun hâle getirilir. Süreç, hizmetleri durdurma, kazanılmış hakları keyfî ortadan kaldırma veya yeni Anayasanın uygulanmasını geciktirme aracı olarak kullanılamaz.

Siyasi partiler, yeni Anayasaya aykırı olmayan faaliyetlerini sürdürür. Yürütme ve yerel yürütme makamlarının parti kurumsal adaylığına kapalı olması ilk ilgili seçim takvimiyle uygulanır; bu geçiş partilerin yasama, temsil, eleştiri ve yerel karar organları alanındaki işlevlerini zayıflatmaz.

Güvenlik, kolluk, istihbarat, sınır güvenliği, siber güvenlik, afet ve zorunlu hizmetler geçiş döneminde kesintisiz yürütülür. Bu hizmetler haklara, sivil otoriteye, tarafsızlığa, liyakate, ölçülülüğe, yargı ve Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine bağlıdır; seçim, yargı, medya, sivil toplum veya anayasal kurumlar üzerinde baskı aracı yapılamaz.

Geçiş dönemi güvenlik faaliyetleri seçim süreci ve anayasal kurumlar üzerinde fiilî baskı doğuracak biçimde yoğunlaştırılamaz; zorunlu gizlilik saklı kalmak üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine düzenli ve denetlenebilir raporlama yapılır, yargı yolu kapatılamaz.

Yeni anayasal düzenin ilk üç yılında kamu hizmeti kalitesi, seçim güvenliği, yargıya erişim, ihale ve imar şeffaflığı, açık veri, plan-bütçe bağlantısı, stratejik kapasite, kamu personeli liyakati ve yolsuzlukla mücadele öncelikli uygulama alanlarıdır; gecikme Anayasanın uygulanmasını erteleme sonucu doğuramaz.

Kritik teknoloji ve stratejik sektörlerde ilk üç yıl içinde millî kapasite haritası hazırlanır; uygulama rekabeti, liyakati, mali disiplini, fikrî mülkiyeti ve Sayıştay denetimini zedeleyemez.

Afet, salgın, enerji, su, gıda, siber güvenlik, sınır güvenliği ve finansal istikrar alanlarında ilk yıl içinde risk kaydı, görev zinciri, tatbikat ve kamuya açıklanabilir hazırlık raporu oluşturulur.

İlk üç yıl içinde yargıda makul süre, gerekçeli karar kalitesi, dijital dosya yönetimi, içtihat uyumu ve mahkemeye erişim; kamu yönetiminde hizmet süresi, vatandaş memnuniyeti, maliyet, hata oranı ve şikâyet çözümü öncelikli iyileştirme alanlarıdır.

İlk yıl içinde bütçe, ihale, imar, afet, kamu hizmeti, plan hedefi, performans göstergesi, malvarlığı, çıkar çatışması ve gerçek faydalanıcı kayıtları açık, doğrulanabilir ve denetlenebilir düzene alınır; kişisel veriler, millî güvenlik ve meşru gizlilik korunur.

Bu öncelikler, hakların özünü, yargı yolunu, yerel iradeyi, seçim güvenliğini, mali disiplini, Sayıştay denetimini ve kamu hizmetlerinin sürekliliğini zayıflatacak biçimde uygulanamaz.

Geçiş işlemleri gerekçeli, kayıtlı ve denetlenebilir olur. Geçiş gerekçesi; adaylık, liyakat, yargı, seçim, bütçe, denetim, haklar ve anayasal kurum güvencelerini erteleme, daraltma veya etkisiz kılma sebebi yapılamaz.

İlk uygulama döneminde seçim verisi, liyakat havuz kayıtları, yargı iş yükü, Sayıştay denetim kapasitesi, Devlet Planlama Teşkilatı veri altyapısı, yürütme teşkilatı görev haritası, yerel hizmet sürekliliği ve kamu hizmeti göstergeleri için koordineli uygulama programı hazırlanır. Program; hakları, seçimleri, yargıyı, bütçeyi veya kamu hizmetlerini erteleme gerekçesi yapılamaz.

Mevcut işlemler neden tamamen yok sayılmaz?

Yeni Anayasa yürürlüğe girmeden önce yapılmış idari işlemler, sözleşmeler, atamalar, ruhsatlar ve izinler vardır. Bunların tamamını bir anda hükümsüz saymak hukuk güvenliğiyle bağdaşmaz. Vatandaşlar ruhsat almış, sözleşme imzalamış, görev üstlenmiş, hizmet sunmuş veya kamu idaresiyle hukuki ilişki kurmuş olabilir. Devletin kendi önceki işlemlerini hiçbir ayrım yapmadan yok sayması, bireylerin ve kurumların hukuki güvenini sarsar.

Geçici Madde 10 bu nedenle mevcut işlemlerin hukuk güvenliği, kazanılmış hak, hizmet sürekliliği ve hakların korunması gözetilerek, Anayasaya aykırı olmadıkları ölçüde geçerliliğini sürdüreceğini belirtir. Bu cümledeki en önemli sınır “Anayasaya aykırı olmadıkları ölçüde” ifadesidir. Yani eski işlem sırf eski düzende yapılmış diye otomatik olarak korunmaz; yeni Anayasanın temel hak, yargı yolu, liyakat, kamu kaynağı, şeffaflık ve denetlenebilirlik ilkelerine aykırıysa uyarlanması gerekir.

Bu yaklaşım, geçiş döneminde ne hukuki kaos ne de eski düzenin sınırsız devamı sonucunu doğurur. Esas olan, mevcut işlemleri hak ve hizmet sürekliliği bakımından korumak; fakat yeni Anayasaya açıkça aykırı olanları makul sürede hukuk içine çekmektir.

Aykırı işlemler nasıl uyarlanmalıdır?

Maddeye göre aykırılık taşıyan mevcut işlemler, yetkili idari veya yargısal mercilerce makul sürede Anayasaya uygun hâle getirilir. Bu hüküm, geçiş döneminde aykırılığın nasıl giderileceğini gösterir. Aykırı işlem varsa iki uçtan kaçınılmalıdır. Birinci uç, işlemi hiç denetlemeden sürdürmektir. İkinci uç, işlemi keyfî biçimde ortadan kaldırıp hizmeti durdurmak veya kazanılmış hakları yok saymaktır.

Geçici Madde 10 bu iki ucu reddeder. Aykırılık giderilir; fakat süreç hizmetleri durdurma, kazanılmış hakları keyfî ortadan kaldırma veya yeni Anayasanın uygulanmasını geciktirme aracı olarak kullanılamaz. Yani uyarlama işlemi hem yeni Anayasaya sadık olacak hem de hukuk güvenliğini koruyacaktır.

Bu düzenleme özellikle ruhsatlar, izinler, atamalar, devam eden sözleşmeler, kamu hizmeti devirleri, idari yaptırımlar ve mali yükümlülükler bakımından önemlidir. Her işlem somut niteliğine göre incelenir; açık aykırılık varsa giderilir; fakat uyarlama süreci cezalandırma veya belirsizlik üretme aracına dönüştürülmez.

Siyasi partilerin işlevi nasıl korunur?

Geçici Madde 10, siyasi partilerin yeni Anayasaya aykırı olmayan faaliyetlerini sürdüreceğini düzenler. Bu hüküm, yeni Anayasanın yürütme ve yerel yürütme makamlarını parti kurumsal adaylığına kapatırken, siyasi partileri tümüyle etkisizleştirmediğini gösterir. Partiler yasama, temsil, eleştiri, kamuoyu oluşturma, yerel karar organları ve kamu politikası önerme alanlarında işlevlerini sürdürür.

Yürütme ve yerel yürütme makamlarının parti kurumsal adaylığına kapalı olması, ilk ilgili seçim takvimiyle uygulanır. Bu geçiş, partilerin meşru faaliyetlerini ortadan kaldırmaz. Partiler milletvekilliği, yerel karar organları, kamusal eleştiri ve toplumsal temsil alanında faaliyet gösterebilir. Yasaklanan şey, yürütme makamlarının doğrudan parti kurumsal adaylığına bağlanmasıdır.

Bu ayrım önemlidir. Yeni Anayasa partileri yok sayan değil, yürütme gücünü parti hiyerarşisinden ayıran bir model kurar. Geçiş döneminde de partilerin meşru işlevleri korunur; ancak yeni Anayasanın yürütmeye ilişkin tarafsızlık kuralı ilk ilgili seçim takvimiyle uygulanmaya başlar.

Güvenlik sürekliliği neden zorunludur?

Geçiş döneminde güvenlik, kolluk, istihbarat, sınır güvenliği, siber güvenlik, afet ve zorunlu hizmetler kesintisiz yürütülmek zorundadır. Yeni anayasal düzen kuruluyor diye sınır güvenliği, kamu düzeni, siber savunma, afet müdahalesi veya zorunlu hizmetler duramaz. Devletin temel güvenlik ve kriz yönetimi kapasitesi geçiş sürecinde de devam etmelidir.

Ancak Geçici Madde 10 bu sürekliliği sınırsız yetkiye dönüştürmez. Bu hizmetler haklara, sivil otoriteye, tarafsızlığa, liyakate, ölçülülüğe, yargı ve Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine bağlıdır. Güvenlik hizmetinin kesintisiz yürütülmesi, güvenlik kurumlarının seçim, yargı, medya, sivil toplum veya anayasal kurumlar üzerinde baskı kurabileceği anlamına gelmez.

OECD’nin risk yönetişimine ilişkin değerlendirmesi, hükümetlerin salgın, doğal afet, siber saldırı ve terör gibi karmaşık krizleri yönetme sorumluluğuna dikkat çeker. Geçici Madde 10 da güvenlik ve kriz hizmetlerinin sürmesini kabul eder; fakat bunları hukuk devleti denetimiyle sınırlar.

Güvenlik faaliyetleri seçim ve kurumlar üzerinde baskıya dönüşemez

Madde, geçiş dönemi güvenlik faaliyetlerinin seçim süreci ve anayasal kurumlar üzerinde fiilî baskı doğuracak biçimde yoğunlaştırılamayacağını özellikle belirtir. Bu hüküm, güvenlik sürekliliği ile demokratik geçiş arasındaki en hassas dengeyi kurar. Çünkü geçiş dönemlerinde güvenlik gerekçesi, seçim takvimini, adaylık süreçlerini, medya ortamını, sivil toplum faaliyetlerini veya yargı bağımsızlığını etkilemek için kullanılabilir.

Geçici Madde 10 bu ihtimali önlemek için iki güvence getirir. Birincisi, güvenlik faaliyetleri haklara, tarafsızlığa, ölçülülüğe ve denetime bağlıdır. İkincisi, zorunlu gizlilik saklı kalmak üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine düzenli ve denetlenebilir raporlama yapılır. Ayrıca yargı yolu kapatılamaz.

Bu yaklaşım, güvenlik kurumlarını zayıflatmaz; onları anayasal sınırlar içinde tutar. Gerçek güvenlik, denetimsiz güçle değil, meşru, ölçülü ve hesap verebilir kamu gücüyle sağlanır.

İlk üç yılın uygulama öncelikleri

Geçici Madde 10, yeni anayasal düzenin ilk üç yılında bazı alanları öncelikli uygulama alanı olarak belirler. Bunlar kamu hizmeti kalitesi, seçim güvenliği, yargıya erişim, ihale ve imar şeffaflığı, açık veri, plan-bütçe bağlantısı, stratejik kapasite, kamu personeli liyakati ve yolsuzlukla mücadeledir. Bu sayım, yeni Anayasanın ilk uygulama döneminde hangi alanlarda somut sonuç üretmesi gerektiğini gösterir.

Kamu hizmeti kalitesi, vatandaşın yeni düzeni günlük hayatta hissetmesini sağlar. Seçim güvenliği, demokratik meşruiyetin temelidir. Yargıya erişim, hak arama yollarını güçlendirir. İhale ve imar şeffaflığı, kamu kaynağı ve yerel düzen üzerinde yolsuzluk riskini azaltır. Açık veri, denetlenebilirliği artırır. Plan-bütçe bağlantısı, harcamaların hedeflerle ilişkilendirilmesini sağlar. Kamu personeli liyakati, devlet kapasitesini yükseltir.

Ancak madde gecikmenin Anayasanın uygulanmasını erteleme sonucu doğuramayacağını özellikle belirtir. Öncelikli alanların geliştirilmesi gerekir; fakat “uygulama programı henüz tamamlanmadı” denilerek haklar, seçimler, yargı veya kamu hizmetleri beklemeye alınamaz.

Kritik teknoloji ve stratejik sektörlerde millî kapasite haritası

Geçici Madde 10, kritik teknoloji ve stratejik sektörlerde ilk üç yıl içinde millî kapasite haritası hazırlanmasını öngörür. Bu harita, devletin hangi alanlarda ne kadar insan kaynağına, teknolojik altyapıya, üretim kapasitesine, dışa bağımlılığa, fikrî mülkiyet birikimine, finansman gücüne ve kriz dayanıklılığına sahip olduğunu ölçmeye yarar.

Kritik teknoloji ve stratejik sektörler; siber güvenlik, savunma, enerji, su, gıda, yapay zekâ, veri altyapısı, haberleşme, sağlık teknolojileri, finansal altyapı ve kritik ham madde gibi alanları kapsayabilir. Bu alanlarda gerçek kapasite bilinmeden uzun vadeli politika üretilemez.

Ancak madde, millî kapasite haritasının rekabeti, liyakati, mali disiplini, fikrî mülkiyeti ve Sayıştay denetimini zedeleyemeyeceğini belirtir. Yani stratejik sektör gerekçesiyle denetimsiz kaynak aktarımı, kapalı ayrıcalık, liyakatsiz atama veya fikrî mülkiyet ihlali yapılamaz.

Risk kaydı ve görev zinciri neden ilk yıl içinde kurulmalıdır?

Madde, afet, salgın, enerji, su, gıda, siber güvenlik, sınır güvenliği ve finansal istikrar alanlarında ilk yıl içinde risk kaydı, görev zinciri, tatbikat ve kamuya açıklanabilir hazırlık raporu oluşturulmasını öngörür. Bu hüküm, geçiş döneminde krizlere hazırlığın ertelenemeyeceğini gösterir.

Risk kaydı, hangi risklerin var olduğunu ve bunların ne ölçüde tehdit oluşturduğunu gösterir. Görev zinciri, kriz anında hangi kurumun ne yapacağını belirler. Tatbikat, kâğıt üzerindeki planların gerçek hayatta çalışıp çalışmadığını test eder. Kamuya açıklanabilir hazırlık raporu ise hem şeffaflık sağlar hem de vatandaşın kriz hazırlığı konusunda bilgi sahibi olmasına katkı verir.

Bu düzenleme, güvenlik ve kriz yönetimini gizli ve kapalı alan olmaktan tamamen çıkarmaz; zorunlu gizlilik korunur. Ancak kamuya açıklanabilir ölçüde hazırlık bilgisi verilmesini ister. Böylece kriz yönetimi hem etkili hem denetlenebilir hâle gelir.

Yargıda ve kamu yönetiminde ilk üç yıllık iyileştirme alanları

Geçici Madde 10, ilk üç yıl içinde yargıda makul süre, gerekçeli karar kalitesi, dijital dosya yönetimi, içtihat uyumu ve mahkemeye erişimi öncelikli iyileştirme alanları olarak belirler. Bu liste, yargı reformunu soyut bağımsızlık vurgusundan çıkarıp vatandaşın dava süreciyle doğrudan ilgili somut başlıklara bağlar.

Makul süre, davaların gereksiz yere uzamamasını sağlar. Gerekçeli karar kalitesi, kararların anlaşılabilir ve denetlenebilir olmasını güçlendirir. Dijital dosya yönetimi, erişimi ve hızlanmayı destekler. İçtihat uyumu, benzer olaylarda benzer karar verilmesini sağlar. Mahkemeye erişim ise hak arama özgürlüğünün temelidir.

Kamu yönetiminde ise hizmet süresi, vatandaş memnuniyeti, maliyet, hata oranı ve şikâyet çözümü öncelikli alanlardır. Bu tercih, kamu hizmeti kalitesini ölçülebilir hâle getirir. Vatandaş yalnız hizmet alıp almadığına değil, hizmetin ne kadar sürede, hangi kalitede, hangi maliyetle ve hangi hata oranıyla sunulduğuna göre devlet kapasitesini değerlendirir.

Açık kayıt düzeni ve gizlilik dengesi

Madde, ilk yıl içinde bütçe, ihale, imar, afet, kamu hizmeti, plan hedefi, performans göstergesi, malvarlığı, çıkar çatışması ve gerçek faydalanıcı kayıtlarının açık, doğrulanabilir ve denetlenebilir düzene alınmasını öngörür. Bu hüküm, yolsuzlukla mücadele ve kamu kaynağı şeffaflığı bakımından çok önemlidir.

Gerçek faydalanıcı kayıtları, bir şirketin veya ekonomik yapının arkasındaki gerçek kontrol ve menfaat sahiplerinin görünür olmasını sağlar. Bu kayıtlar özellikle ihale, kamu-özel işbirliği, imar, stratejik sektör ve kamu kaynağı kullanımı alanlarında önemlidir. OECD’nin gerçek faydalanıcı şeffaflığına ilişkin çalışması, bu alanın vergi kaçakçılığı ve yasa dışı finansal akışlarla mücadelede kritik rol oynadığını belirtir.

Ancak açıklık sınırsız değildir. Kişisel veriler, millî güvenlik ve meşru gizlilik korunur. Madde bu noktada şeffaflık ile mahremiyet ve güvenlik arasında denge kurar. Amaç, kamu yararını ilgilendiren kayıtları denetlenebilir hâle getirmek; kişisel hayatı veya gerçek güvenlik sırlarını gereksiz biçimde açığa çıkarmak değildir.

Sayıştay denetimi ve hesap verebilirlik

İlk uygulama döneminde kamu kaynakları, geçiş harcamaları, stratejik sektör yatırımları, ihale ve imar süreçleri ile performans göstergeleri Sayıştay denetimiyle birlikte düşünülmelidir. Madde açıkça mali disiplini ve Sayıştay denetimini zayıflatacak uygulamalara izin vermez. Bu, geçiş döneminde “acele uygulama” gerekçesiyle denetimden kaçılmasını önler.

INTOSAI’nin kamu sektörü denetiminin temel ilkelerine ilişkin standardı, kamu sektörü denetiminin hesap verebilirlik ve şeffaflığa katkısını vurgular. Geçici Madde 10’un Sayıştay denetimine yaptığı vurgu da kamu kaynağının ilk uygulama döneminde kapalı, belirsiz veya denetimsiz kullanılmasını engeller.

Bu yaklaşım, yeni Anayasanın mali ve idari omurgasını güçlendirir. Kamu kaynağı yalnız harcanmaz; gerekçelendirilir, kaydedilir, denetlenir ve sonuçları kamu hizmeti kalitesiyle ilişkilendirilir.

Koordineli uygulama programı neden gereklidir?

Geçici Madde 10’un son fıkrası, ilk uygulama döneminde seçim verisi, liyakat havuz kayıtları, yargı iş yükü, Sayıştay denetim kapasitesi, Devlet Planlama Teşkilatı veri altyapısı, yürütme teşkilatı görev haritası, yerel hizmet sürekliliği ve kamu hizmeti göstergeleri için koordineli uygulama programı hazırlanacağını düzenler.

Bu program, geçişin parça parça ve birbirinden kopuk yürütülmesini önler. Seçim verisi açık değilse seçim güvenliği zayıflar. Liyakat havuz kayıtları düzenli değilse atama ve seçim süreçleri tartışmalı olur. Yargı iş yükü bilinmezse makul süre hedefi gerçekçi kurulamaz. Sayıştay denetim kapasitesi ölçülmezse mali denetim kâğıt üzerinde kalır. Devlet Planlama Teşkilatı veri altyapısı kurulmazsa plan-bütçe bağlantısı zayıflar. Yerel hizmet sürekliliği izlenmezse vatandaş doğrudan etkilenir.

Ancak madde programın hakları, seçimleri, yargıyı, bütçeyi veya kamu hizmetlerini erteleme gerekçesi yapılamayacağını açıkça söyler. Program uygulamayı kolaylaştırmak içindir; Anayasayı bekletmek için değildir.

Geçici Madde 10’un ilk uygulama dönemi haritası

Geçiş Alanı Geçici Madde 10’daki Kural Korunan Değer
Mevcut işlemler Anayasaya aykırı olmadıkları ölçüde geçerliliğini sürdürür. Hukuk güvenliği ve hizmet sürekliliği
Aykırı işlemler Makul sürede Anayasaya uygun hâle getirilir. Yeni Anayasanın üstünlüğü
Siyasi partiler Meşru faaliyetlerini sürdürür; yürütme adaylığı yasağı ilk ilgili seçim takvimiyle uygulanır. Temsil, eleştiri ve yasama işlevi
Güvenlik hizmetleri Kesintisiz yürütülür; haklara, sivil otoriteye, ölçülülüğe ve denetime bağlıdır. Güvenlik ve hukuk devleti dengesi
İlk üç yıl Kamu hizmeti kalitesi, seçim güvenliği, yargıya erişim, açık veri ve liyakat önceliklidir. Yeni düzenin somut uygulanması
Kritik sektörler Millî kapasite haritası hazırlanır. Stratejik devlet kapasitesi
Kriz alanları Risk kaydı, görev zinciri, tatbikat ve hazırlık raporu oluşturulur. Afet ve güvenlik dayanıklılığı
Açık kayıtlar Bütçe, ihale, imar, malvarlığı, çıkar çatışması ve gerçek faydalanıcı kayıtları denetlenebilir düzene alınır. Yolsuzlukla mücadele ve şeffaflık
Koordineli program Seçim verisi, liyakat havuzları, yargı iş yükü, Sayıştay kapasitesi ve kamu hizmeti göstergeleri birlikte planlanır. Geçişin bütüncül yönetimi

Sonuç: İlk uygulama dönemi, yeni Anayasanın gerçek hayata geçtiği dönemdir

İlk uygulama dönemi, Milli Liyakat Anayasası içinde yeni anayasal düzenin kâğıt üzerinde kalmaması için mevcut işlemlerin, siyasi partilerin, güvenlik hizmetlerinin, kamu hizmeti kalitesinin, açık veri düzeninin, stratejik kapasitenin ve denetlenebilir geçiş programının birlikte yönetildiği temel geçiş dönemidir. Geçici Madde 10, yürürlükten önce yapılmış idari işlemler, sözleşmeler, atamalar, ruhsatlar ve izinlerin hukuk güvenliği, kazanılmış hak, hizmet sürekliliği ve hakların korunması gözetilerek, Anayasaya aykırı olmadıkları ölçüde geçerliliğini sürdüreceğini düzenler.

Bu maddenin en güçlü tarafı, süreklilik ile anayasal uyumu birlikte kurmasıdır. Aykırılık taşıyan mevcut işlemler makul sürede Anayasaya uygun hâle getirilir; fakat bu süreç hizmetleri durdurma, kazanılmış hakları keyfî ortadan kaldırma veya yeni Anayasanın uygulanmasını geciktirme aracı olarak kullanılamaz. Siyasi partiler yeni Anayasaya aykırı olmayan faaliyetlerini sürdürür. Yürütme ve yerel yürütme makamlarının parti kurumsal adaylığına kapalı olması ilk ilgili seçim takvimiyle uygulanır; bu geçiş partilerin yasama, temsil, eleştiri ve yerel karar organları alanındaki işlevlerini zayıflatmaz.

Sonuç olarak Geçici Madde 10, güvenlik, kolluk, istihbarat, sınır güvenliği, siber güvenlik, afet ve zorunlu hizmetlerin kesintisiz yürütülmesini kabul eder; fakat bu hizmetleri haklara, sivil otoriteye, tarafsızlığa, liyakate, ölçülülüğe, yargı ve Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine bağlar. İlk üç yılda kamu hizmeti kalitesi, seçim güvenliği, yargıya erişim, ihale ve imar şeffaflığı, açık veri, plan-bütçe bağlantısı, stratejik kapasite, kamu personeli liyakati ve yolsuzlukla mücadele öncelikli uygulama alanlarıdır. İlk yıl içinde bütçe, ihale, imar, afet, kamu hizmeti, plan hedefi, performans göstergesi, malvarlığı, çıkar çatışması ve gerçek faydalanıcı kayıtları açık, doğrulanabilir ve denetlenebilir düzene alınır. Bu nedenle ilk uygulama dönemi, bu geçici madde içinde hukuk güvenliği, mevcut işlemlerin uyarlanması, siyasi partilerin meşru işlevi, güvenlik sürekliliği, açık veri, stratejik kapasite, risk kaydı, Sayıştay denetimi, yolsuzlukla mücadele ve kamu hizmeti kalitesi arasında kurulmuş temel anayasal geçiş programıdır.

Muhammet Taşdemir, sosyoloji alanındaki birikimini kamu yönetimi tecrübesiyle birleştirerek Türkiye’nin kurumsal geleceği, liyakat düzeni, hukuk devleti ve anayasal çözüm arayışları üzerine çalışmalar yürüten bir isimdir. Hazırladığı Milli Liyakat Anayasası çalışması, Türk milletinin ortak geleceği için adalet, liyakat, şeffaflık, denetim, güçlü kurumlar ve milli egemenlik temelinde geliştirilmiş anayasal bir model önerisidir.