Bütçe hakkı, millet adına kamu kaynağının nereden geleceğini, nereye harcanacağını, hangi hizmetleri finanse edeceğini ve hangi denetim yollarıyla izleneceğini belirleyen temel anayasal yetkidir. Bir devletin gerçek yönetim öncelikleri çoğu zaman kanun metinlerinden çok bütçesinde görünür. Eğitim, sağlık, adalet, afet hazırlığı, güvenlik, sosyal destek, yatırım, kamu personeli, borç ödemesi, bölgesel denge ve stratejik kapasite hedefleri bütçede somutlaşır. Bu nedenle bütçe hakkı yalnız muhasebe tekniği değildir; kamu gücünün mali sınırını, hizmet sürekliliğini ve millet adına yapılan harcamanın hesabını belirleyen anayasal omurgadır.
Milli Liyakat Anayasası içinde Madde 108, bütçeyi yalnız gelir ve gider cetveli olarak değil, plan hedefleri, performans göstergeleri, stratejik kapasite, kamu hizmeti kalitesi, mali disiplin ve Sayıştay denetimiyle bağlantılı bir kamu yönetimi aracı olarak düzenler. Bu maddeye göre kamu idareleri ile kanunla belirlenen kamu tüzel kişilerinin gelir ve giderleri bütçe bütünlüğü içinde yürütülür. Bütün kamu gelir ve giderleri bütçede gösterilir; bütçe dışında kamu geliri elde edilemez, kamu harcaması yapılamaz ve bu sonucu doğuran mali yapı kurulamaz.
Madde 108’in güçlü tarafı, bütçe hakkını hem planlama hem denetim hem de süreklilik ilkeleriyle birlikte kurmasıdır. Bütçe planlardan kopamaz; performans göstergeleriyle ilişkilendirilir; Sayıştay denetimine açık olur; kesin hesap Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülür; bütçe süresinde yürürlüğe girmezse geçici bütçe uygulanır. Ancak geçici bütçe yeni yatırım, kadro, vergi, borçlanma veya kalıcı politika değişikliği yetkisi vermez. Böylece bütçe krizi, kamu hizmetlerini durdurma aracı olmadığı gibi, Türkiye Büyük Millet Meclisinin bütçe hakkını etkisizleştirme yolu da olamaz.
Bütçe neden yalnız rakam değildir?
Bütçe, devletin yıllık gelir ve giderlerini gösterir; fakat anlamı bundan ibaret değildir. Bütçe, kamu gücünün öncelik sıralamasıdır. Hangi hizmetin ne kadar kaynak alacağı, hangi yatırımın önce yapılacağı, hangi bölgeye hangi kapasitenin kurulacağı, hangi sosyal hakkın nasıl finanse edileceği ve hangi kamu kurumunun hangi performans hedefiyle çalışacağı bütçede görünür.
Bu nedenle Madde 108, ilk bütçeden itibaren bütçenin plan hedefleri, performans göstergeleri, stratejik kapasite, kamu hizmeti kalitesi, mali disiplin ve Sayıştay denetimiyle bağlantılı hazırlanmasını ister. Bütçe böylece tek yıllık harcama izni olmaktan çıkar; devlet planlarıyla, kamu hizmeti sonuçlarıyla ve mali sorumlulukla bağlantılı anayasal yönetim belgesine dönüşür.
OECD’nin bütçe yönetişimi tavsiyesi, bütçe süreçlerinin stratejik öncelikler, şeffaflık, güvenilirlik ve hesap verebilirlik içinde yürütülmesi gerektiğini vurgulayan uluslararası bir çerçeve sunar. Madde 108’in plan-bütçe bağlantısı da bütçenin yalnız harcama listesi değil, yönetim önceliği belgesi olduğunu kabul eder.
Madde 108 – Bütçe, Performans, Geçici Bütçe ve Mali Süreklilik
Kamu idareleri ile kanunla belirlenen kamu tüzel kişilerinin gelir ve giderleri bütçe bütünlüğü içinde yürütülür. İlk bütçeden itibaren bütçe; plan hedefleri, performans göstergeleri, stratejik kapasite, kamu hizmeti kalitesi, mali disiplin ve Sayıştay denetimiyle bağlantılı hazırlanır.
Plan-bütçe bağlantısı; insan kaynağı, stratejik kapasite haritası, kamu hizmeti kalite göstergeleri, kriz hazırlığı, bölgesel denge, yatırım öncelikleri ve mali sürdürülebilirlik dikkate alınarak kurulur.
Kamu yararı, hakların korunması, doğal afet, savaş, ağır ekonomik kriz veya mali sürdürülebilirlik zorunluluğunda planlardan sınırlı, ölçülü ve mali etkisi gösterilmiş biçimde sapılabilir. Sapmalar Türkiye Büyük Millet Meclisi, Sayıştay ve hukukilik denetimine tabidir.
Bütün kamu gelir ve giderleri bütçede gösterilir. Bütçe dışında kamu geliri elde edilemez, kamu harcaması yapılamaz ve bu sonucu doğuran mali yapı kurulamaz. Merkezî yönetim bütçe teklifi bütçe yılından yetmiş beş (75) gün önce Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulur.
Kesin hesap, Sayıştayın genel uygunluk bildirimiyle birlikte Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülür. Genel uygunluk bildirimi, Sayıştayın sonuçlandırılmamış denetim ve hesap yargılamalarını ortadan kaldırmaz.
Bütçe kanunu yalnız bütçe yılına ilişkin gelir, gider, ödenek, yetki ve uygulama hükümlerini içerir; ilgisiz düzenleme konulamaz. Bütçe süresinde yürürlüğe konulamazsa hizmetlerin sürekliliği için geçici bütçe uygulanır.
Geçici bütçe önceki yıl bütçesinin zorunlu hizmetler, personel, borç, sosyal hakların asgari çekirdeği ve kanuni görevler için gerekli kısmı üzerinden uygulanır. Yeni yatırım, kadro, vergi, borçlanma veya kalıcı politika değişikliği yetkisi vermez.
Bütçe uyuşmazlığında Başbakan, Bütçe Komisyonu ve ilgili komisyonlar arasında zorunlu uzlaşma yapılır. Görüşme on beş (15) günde tamamlanır; sonuç alınamazsa bütçe teklifi Genel Kurulda kabul, ret veya değişiklikle sonuçlandırılır.
Süreç Türkiye Büyük Millet Meclisinin bütçe hakkını ve denetim yetkisini kaldırmaz; yürütmenin temel hizmetleri sürdürme yükümlülüğünü askıya almaz. Olağan bütçe kabul edilinceye kadar hizmetler, sosyal hakların asgari çekirdeği ve mali yükümlülükler sürdürülür. Geçici bütçe yeni politika, sürekli harcama, ayrıcalıklı kaynak aktarımı veya Türkiye Büyük Millet Meclisinin bütçe hakkını etkisiz kılma aracı yapılamaz.
Bütçe, kesin hesap, geçici bütçe, kamu hizmeti performansı ve plan-bütçe bağlantısına ilişkin bilgi sistemleri karşılaştırılabilir, denetlenebilir ve sürekliliği sağlayacak biçimde kurulur. Teknik eksiklik, bütçe hakkını veya zorunlu kamu hizmetlerinin finansmanını belirsizliğe düşürme sebebi yapılamaz.
Plan-bütçe bağlantısı: Hedef varsa kaynak da görünmelidir
Bir devlet planı, kaynak bağlantısı kurulmadığında iyi niyetli temenniye dönüşebilir. Madde 108 bu riski önlemek için plan-bütçe bağlantısını ayrıntılı biçimde düzenler. İnsan kaynağı, stratejik kapasite haritası, kamu hizmeti kalite göstergeleri, kriz hazırlığı, bölgesel denge, yatırım öncelikleri ve mali sürdürülebilirlik bütçe hazırlanırken dikkate alınır.
Bu yaklaşım şu soruyu zorunlu kılar: Planlanan hedefin personeli var mı? Bütçesi var mı? Stratejik kapasiteye katkısı ölçülebiliyor mu? Kriz anında hizmeti sürdürebilecek mi? Bölgesel dengeyi güçlendiriyor mu? Mali yükü sürdürülebilir mi? Kamu hizmeti kalitesini artırıyor mu?
OECD’nin performans bütçelemesine ilişkin değerlendirmesi, performans bilgisinin bütçe kararlarını bilgilendirmek için kullanıldığını ve harcamanın amaçları ile sonuçlarını görünür kılarak şeffaflık ve hesap verebilirliği artırmayı hedeflediğini açıklar. Madde 108’in performans göstergesi vurgusu da bu nedenle önemlidir.
Bütçe bütünlüğü: Fon, şirket ve yan yapı gölgesi
Madde 108, bütün kamu gelir ve giderlerinin bütçede gösterileceğini düzenler. Bütçe dışında kamu geliri elde edilemez, kamu harcaması yapılamaz ve bu sonucu doğuran mali yapı kurulamaz. Bu hüküm, kamu maliyesinde gölge alan oluşmasını önleyen temel güvencedir.
Bir kamu geliri özel fon adıyla, kamu şirketi üzerinden, proje hesabıyla, özel hesapla veya bütçe dışı mali yapı içinde kullanılırsa Türkiye Büyük Millet Meclisinin bütçe hakkı zayıflar. Kamu kaynağı görünmez hâle gelir. Harcamanın amacı, tutarı, sorumlusu ve sonucu izlenemez. Sayıştay denetimi güçleşir.
IMF’nin mali şeffaflık koduna ilişkin açıklaması, kamu maliyesi bilgilerinin açıklanması için mali raporlama, mali tahmin ve bütçeleme, mali risk analizi ve kaynak gelir yönetimi gibi başlıkları kapsayan uluslararası bir standarttan söz eder. Madde 108’in bütçe bütünlüğü ilkesi de kamu maliyesinin parçalanarak görünmezleşmesini engellemeyi amaçlar.
Sapma mümkündür; fakat gerekçesiz sapma yoktur
Madde 108 planlardan sapmayı tamamen yasaklamaz. Kamu yararı, hakların korunması, doğal afet, savaş, ağır ekonomik kriz veya mali sürdürülebilirlik zorunluluğunda planlardan sınırlı, ölçülü ve mali etkisi gösterilmiş biçimde sapılabilir. Bu yaklaşım gerçekçidir. Çünkü hiçbir plan hayatın bütün olağanüstü şartlarını önceden kapsayamaz.
Ancak sapma serbestisi, keyfîlik anlamına gelmez. Sapma sınırlı olmalıdır. Ölçülü olmalıdır. Mali etkisi gösterilmelidir. Türkiye Büyük Millet Meclisi, Sayıştay ve hukukilik denetimine tabi olmalıdır. Böylece kriz veya zorunluluk gerekçesi, plan disiplinini tamamen ortadan kaldıran açık çek hâline gelemez.
Bu hüküm özellikle doğal afet, savaş, ağır ekonomik kriz ve mali sürdürülebilirlik dönemlerinde önemlidir. Böyle zamanlarda hızlı karar gerekebilir; fakat hızlı karar, denetimsiz harcama ve plansız borç yükü anlamına gelmemelidir.
75 gün kuralı: TBMM’ye zaman tanımak
Merkezî yönetim bütçe teklifinin bütçe yılından yetmiş beş gün önce Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulması, bütçe hakkının fiilen kullanılabilmesi için önemlidir. Bütçe teklifi Meclise çok geç gelirse, milletvekilleri ve komisyonlar bütçeyi gerçek anlamda inceleyemez. Bütçe hakkı şeklen var görünür; fakat zaman baskısı altında etkisizleşir.
Yetmiş beş günlük süre, bütçenin tartışılabilmesi, komisyonlarda incelenebilmesi, plan hedefleriyle karşılaştırılabilmesi, harcama kalemlerinin sorgulanabilmesi ve kamu hizmeti performansıyla bağının kurulabilmesi için anayasal zaman güvencesi oluşturur.
Bu süre aynı zamanda yürütmeye de disiplin getirir. Bütçe hazırlığı son dakikaya bırakılamaz. Kamu idareleri gelir, gider, performans, plan ve mali sürdürülebilirlik verilerini zamanında hazırlamak zorunda kalır. Böylece bütçe süreci aceleci değil, planlı ve denetlenebilir biçimde işler.
Kesin hesap: Harcamanın sonradan hesabı
Bütçe kabul edildiğinde yürütmeye harcama yetkisi verilir. Fakat bu yetkinin nasıl kullanıldığını görmek için kesin hesap gerekir. Madde 108, kesin hesabın Sayıştayın genel uygunluk bildirimiyle birlikte Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşüleceğini düzenler.
Kesin hesap, bütçe yılının kapanış muhasebesi değildir. Asıl anlamı şudur: Verilen ödenek nasıl kullanıldı? Gelir tahminleri gerçekleşti mi? Harcamalar plan ve kanuna uygun mu? Kamu hizmeti performansı ne oldu? Kamu zararı doğdu mu? Bütçe dışına çıkıldı mı?
Genel uygunluk bildirimi, Sayıştayın sonuçlandırılmamış denetim ve hesap yargılamalarını ortadan kaldırmaz. Bu hüküm önemlidir. Çünkü genel uygunluk bildirimi verilmiş olsa bile, belirli dosyalarda kamu zararı, hesap yargısı veya denetim süreci devam edebilir. Kesin hesap, Sayıştay denetimini kapatan bir af veya temizlik belgesi gibi kullanılamaz.
Bütçe kanununa ilgisiz madde konulamaz
Madde 108, bütçe kanununun yalnız bütçe yılına ilişkin gelir, gider, ödenek, yetki ve uygulama hükümlerini içereceğini; ilgisiz düzenleme konulamayacağını belirtir. Bu hüküm, bütçe kanununun olağan kanun yapma yoluna dönüştürülmesini engeller.
Bütçe kanunu özel bir süreçle görüşülür. Eğer bütçeyle ilgisiz düzenlemeler bu kanunun içine yerleştirilirse, normal yasama denetimi zayıflar. Kamu maliyesiyle ilgisiz kalıcı hükümler, bütçe sürecinin yoğunluğu içinde yeterince tartışılmadan geçebilir. Bu durum hem kanun yapma kalitesini hem TBMM’nin denetim rolünü zedeler.
Bu nedenle bütçe kanunu mali sınırında kalmalıdır. Gelir, gider, ödenek, yetki ve bütçe uygulama hükümleri elbette düzenlenir; fakat bütçeyle ilgisiz kalıcı düzenlemeler bu yolla yapılamaz. Madde 108, bütçe hakkını ilgisiz düzenlemelerin taşıyıcı aracına dönüşmekten korur.
Geçici bütçe: Devleti durdurmayan ama yeni yol da açmayan mekanizma
Bütçe süresinde yürürlüğe konulamazsa hizmetlerin sürekliliği için geçici bütçe uygulanır. Bu hüküm, bütçe krizinde kamu hizmetlerinin durmasını önler. Devletin personel ödemeleri, borç yükümlülükleri, sosyal hakların asgari çekirdeği ve kanuni görevleri sürdürülebilmelidir.
Ancak geçici bütçe olağan bütçenin yerine geçmez. Önceki yıl bütçesinin zorunlu hizmetler, personel, borç, sosyal hakların asgari çekirdeği ve kanuni görevler için gerekli kısmı üzerinden uygulanır. Yeni yatırım, kadro, vergi, borçlanma veya kalıcı politika değişikliği yetkisi vermez.
Bu sınır çok kritiktir. Geçici bütçe, yürütmeye “Meclis bütçe kabul etmedi ama ben yeni politika başlatırım” alanı açmaz. Aynı şekilde TBMM’nin bütçe hakkını etkisizleştiren kalıcı harcama düzenine de dönüşemez. Geçici bütçe yalnız süreklilik köprüsüdür.
Geçici bütçenin izin verdiği ve vermediği alanlar
| Geçici Bütçeyle Sürdürülebilecekler | Geçici Bütçeyle Yapılamayacaklar |
|---|---|
| Zorunlu kamu hizmetleri | Yeni yatırım başlatma |
| Personel giderleri | Yeni kadro ihdası |
| Borç ve mali yükümlülükler | Yeni vergi koyma |
| Sosyal hakların asgari çekirdeği | Yeni borçlanma yetkisi oluşturma |
| Kanuni görevler | Kalıcı politika değişikliği yapma |
Bu ayrım, geçici bütçenin anayasal işlevini netleştirir. Amaç hizmetlerin devamıdır; yeni mali-siyasi yön belirleme değildir. Geçici bütçe kamu hizmetini ayakta tutar, fakat bütçe hakkının yerine geçmez.
Bütçe uyuşmazlığında zorunlu uzlaşma
Madde 108, bütçe uyuşmazlığında Başbakan, Bütçe Komisyonu ve ilgili komisyonlar arasında zorunlu uzlaşma yapılacağını düzenler. Görüşme on beş günde tamamlanır. Sonuç alınamazsa bütçe teklifi Genel Kurulda kabul, ret veya değişiklikle sonuçlandırılır.
Bu mekanizma, bütçe krizini sürekli kilitlenme hâline getirmemek için kurulmuştur. Önce uzlaşma aranır. İlgili taraflar görüşür. Komisyonlar devreye girer. Fakat uzlaşma olmazsa süreç belirsiz biçimde sürmez; Genel Kurul karar verir. Bu karar kabul, ret veya değişiklik şeklinde olabilir.
Böylece hem uzlaşma kültürü hem karar yükümlülüğü birlikte korunur. TBMM bütçe hakkını kullanmaktan kaçamaz. Yürütme de bütçe teklifinin görüşülmesini belirsiz kriz aracına dönüştüremez. Sistem, mali süreklilik ile demokratik bütçe kararını aynı anda korur.
Mali süreklilik: Hizmet durmaz, hakların çekirdeği korunur
Bütçe sürecinde uyuşmazlık yaşansa bile yürütmenin temel hizmetleri sürdürme yükümlülüğü askıya alınmaz. Olağan bütçe kabul edilinceye kadar hizmetler, sosyal hakların asgari çekirdeği ve mali yükümlülükler sürdürülür. Bu hüküm, bütçe krizinin vatandaşın temel hizmetlere erişimini kesmemesi için gereklidir.
Sağlık, eğitim, güvenlik, adalet, afet hizmeti, sosyal destek, personel ödemeleri ve borç yükümlülükleri tamamen askıya alınırsa bütçe krizi devlet krizine dönüşür. Madde 108 böyle bir sonuca izin vermez. Ancak hizmet sürekliliği gerekçesiyle yeni politika, sürekli harcama veya ayrıcalıklı kaynak aktarımı yapılamaz.
Dünya Bankası kamu mali yönetimini; bütçe oluşturma, planlama, uygulama, muhasebe, hesap verebilirlik, şeffaflık, dış denetim ve kamu harcamalarının etkinliğini artıran süreçlerin bütünü olarak tanımlar. Bu çerçeve, mali sürekliliğin yalnız ödeme yapmak değil, mali yönetimin güvenilir şekilde işlemesi olduğunu gösterir.
Bilgi sistemleri: Bütçe hakkının dijital zemini
Madde 108, bütçe, kesin hesap, geçici bütçe, kamu hizmeti performansı ve plan-bütçe bağlantısına ilişkin bilgi sistemlerinin karşılaştırılabilir, denetlenebilir ve sürekliliği sağlayacak biçimde kurulacağını belirtir. Bu hüküm, bütçe hakkının çağdaş teknik altyapısını gösterir.
Bütçe verileri karşılaştırılamıyorsa, hangi hizmete ne kadar kaynak ayrıldığı izlenemez. Kesin hesap verisi bütçeyle eşleşmiyorsa, harcama denetimi zayıflar. Performans göstergeleri bütçe kalemleriyle bağlantılı değilse, kamu hizmetinin sonucu ölçülemez. Plan-bütçe bağlantısı veri sistemlerinde görünmüyorsa, plan hedefleriyle harcama arasındaki ilişki karanlıkta kalır.
PEFA’nın kamu mali yönetimi değerlendirme çerçevesi, kamu mali yönetimi sistemlerinin güçlü ve zayıf yönlerini ölçmeye dönük karşılaştırılabilir göstergeler sunar. Madde 108’in bilgi sistemi vurgusu da bütçe hakkının yalnız hukuki değil, veri temelli denetlenebilir olmasını sağlar.
Teknik eksiklik bahanesiyle bütçe hakkı belirsizleşemez
Madde 108’in son cümlesi, teknik eksikliğin bütçe hakkını veya zorunlu kamu hizmetlerinin finansmanını belirsizliğe düşürme sebebi yapılamayacağını söyler. Bu hüküm, kamu mali yönetiminde önemli bir güvence getirir. Çünkü teknik altyapı eksikliği, veri uyumsuzluğu, bilgi sistemi arızası veya raporlama sorunu bazen denetimi geciktirme ve belirsizlik üretme bahanesi hâline gelebilir.
Bu maddeye göre teknik eksiklik varsa giderilir; fakat TBMM’nin bütçe hakkı askıya alınmaz. Zorunlu kamu hizmetlerinin finansmanı belirsiz bırakılmaz. Kamu idareleri, bilgi sistemlerini süreklilik ve denetlenebilirlik sağlayacak şekilde kurmak zorundadır.
Bu anlayış, bütçe yönetimini “sistem çalışmadı” mazeretinden çıkarır. Anayasal bütçe hakkı ve kamu hizmeti sürekliliği, teknik kapasitenin arkasına saklanarak zayıflatılamaz.
Madde 108’in mali denge haritası
- Bütçe bütünlüğü: Bütün kamu gelir ve giderleri bütçede gösterilir.
- Plan-bütçe bağlantısı: Plan hedefleri, insan kaynağı, stratejik kapasite ve hizmet kalitesi bütçeyle ilişkilendirilir.
- Performans ölçümü: Harcamanın yalnız yapılması değil, sonuç üretmesi izlenir.
- Sayıştay denetimi: Bütçe ve kesin hesap dış denetimle desteklenir.
- Geçici bütçe sınırı: Hizmet sürekliliği sağlanır; yeni politika yetkisi verilmez.
- TBMM bütçe hakkı: Bütçe krizi veya teknik eksiklik bu hakkı etkisiz kılamaz.
- Mali süreklilik: Zorunlu hizmetler, sosyal hakların asgari çekirdeği ve mali yükümlülükler sürdürülür.
Bu harita, Madde 108’in yalnız bütçe takvimi düzenlemediğini gösterir. Madde; planlama, performans, denetim, geçici bütçe, kesin hesap ve kamu hizmeti sürekliliğini tek mali anayasa mantığı içinde birleştirir.
Sonuç: Bütçe hakkı kamu kaynağının anayasal yönetimidir
Bütçe hakkı, Milli Liyakat Anayasası içinde kamu gelir ve giderlerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinin denetimi, Sayıştay gözetimi, plan hedefleri ve kamu hizmeti performansı içinde yönetilmesini sağlayan temel anayasal güvencedir. Madde 108, kamu idareleri ile kanunla belirlenen kamu tüzel kişilerinin gelir ve giderlerinin bütçe bütünlüğü içinde yürütüleceğini düzenler. İlk bütçeden itibaren bütçe; plan hedefleri, performans göstergeleri, stratejik kapasite, kamu hizmeti kalitesi, mali disiplin ve Sayıştay denetimiyle bağlantılı hazırlanır.
Bu maddenin en güçlü tarafı, bütçe dışı kamu geliri ve kamu harcaması alanını kapatmasıdır. Bütün kamu gelir ve giderleri bütçede gösterilir. Bütçe dışında kamu geliri elde edilemez, kamu harcaması yapılamaz ve bu sonucu doğuran mali yapı kurulamaz. Kesin hesap, Sayıştayın genel uygunluk bildirimiyle birlikte Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülür. Genel uygunluk bildirimi, Sayıştayın sonuçlandırılmamış denetim ve hesap yargılamalarını ortadan kaldırmaz.
Sonuç olarak Madde 108, bütçe krizini kamu hizmetlerini durdurma veya yürütmeye sınırsız geçici harcama alanı açma gerekçesi yapmaz. Bütçe süresinde yürürlüğe konulamazsa geçici bütçe uygulanır; ancak geçici bütçe yeni yatırım, kadro, vergi, borçlanma veya kalıcı politika değişikliği yetkisi vermez. Türkiye Büyük Millet Meclisinin bütçe hakkı, yürütmenin temel hizmetleri sürdürme yükümlülüğü ve mali süreklilik birlikte korunur. Bu nedenle bütçe hakkı, bu anayasa modelinde kamu kaynağı, plan-bütçe bağlantısı, performans, kesin hesap, Sayıştay denetimi, geçici bütçe ve mali süreklilik arasında kurulmuş temel anayasal mali yönetim güvencesidir.





