Yürürlük, bir anayasa metninin yalnız taslak, teklif veya siyasal irade beyanı olmaktan çıkıp bağlayıcı hukuk düzeni hâline geldiği andır. Bir anayasa ne kadar ayrıntılı, güçlü ve sistemli hazırlanmış olursa olsun; yürürlüğe giriş şartı açıkça belirlenmemişse hangi tarihten itibaren uygulanacağı, hangi kurumları bağlayacağı ve mevcut hukuk düzeniyle nasıl ilişki kuracağı konusunda belirsizlik doğabilir. Bu nedenle yürürlük maddesi kısa görünse bile anayasanın hukuki hayatının başlangıç noktasını belirler.
Milli Liyakat Anayasası içinde Madde 118, yürürlük meselesini sade ve kesin bir kurala bağlar. Buna göre Anayasa, geçici hükümler saklı kalmak üzere, halkoylamasında kabul edilip Resmî Gazete’de yayımlanmasıyla yürürlüğe girer. Bu hüküm, anayasanın meşruiyetini halkoylamasıyla; hukuki uygulanabilirliğini ise Resmî Gazete’de yayımlanmayla tamamlar.
Madde metni: Anayasanın yürürlüğe girmesi
Madde 118 – Anayasanın Yürürlüğe Girmesi
Bu Anayasa, geçici hükümler saklı kalmak üzere, halkoylamasında kabul edilip Resmî Gazete’de yayımlanmasıyla yürürlüğe girer.
Halkoylaması ve Resmî Gazete neden birlikte aranır?
Madde 118’de iki aşama birlikte yer alır: Halkoylamasında kabul ve Resmî Gazete’de yayım. Halkoylaması, anayasanın doğrudan millet iradesiyle kabul edilmesini ifade eder. Resmî Gazete’de yayım ise kabul edilen metnin resmî, erişilebilir ve bağlayıcı hukuk metni olarak ilan edilmesini sağlar.
Bu ayrım önemlidir. Halkoylaması anayasal meşruiyetin kaynağını gösterir. Yayım ise hukuk güvenliği bakımından gereklidir. Vatandaş, kurumlar, mahkemeler, kamu görevlileri ve anayasal organlar hangi metnin yürürlüğe girdiğini resmî yayım üzerinden bilir. Böylece anayasanın uygulanması söylentiye, taslak metne veya gayriresmî duyuruya değil, resmî metne dayanır.
Geçici hükümler neden saklı tutulur?
Madde 118, “geçici hükümler saklı kalmak üzere” ifadesini kullanır. Bu ifade, anayasanın yürürlüğe girmesiyle birlikte bütün hükümlerin aynı anda ve aynı biçimde uygulanmasının bazı alanlarda mümkün olmayabileceğini kabul eder. Yeni kurumların kurulması, mevcut kurumların dönüşmesi, seçim takvimlerinin uyarlanması, personel geçişleri, bütçe bağlantıları ve idari düzenlemeler belirli geçiş kuralları gerektirebilir.
Geçici hükümler, anayasanın yürürlüğünü erteleyen belirsiz alanlar değildir. Tam tersine, eski düzenden yeni anayasal düzene geçişi düzenli, denetlenebilir ve hukuki şekilde sağlayan köprü hükümlerdir. Bu nedenle Madde 118, anayasanın genel yürürlüğünü ilan ederken geçici hükümlerin özel düzenleme değerini ayrıca korur.
Sonuç: Yürürlük anayasal düzenin başlangıç anıdır
Yürürlük, Milli Liyakat Anayasası’nın taslak veya teklif aşamasından çıkıp bağlayıcı hukuk düzeni hâline geldiği anayasal başlangıç anıdır. Madde 118, bu başlangıcı açık, sade ve tartışmasız biçimde belirler: Anayasa, halkoylamasında kabul edilip Resmî Gazete’de yayımlanmasıyla yürürlüğe girer.
Bu maddenin en önemli yönü, anayasal meşruiyet ile hukuk güvenliğini birlikte tamamlamasıdır. Halkoylaması millet iradesini, Resmî Gazete’de yayım ise resmî bilinebilirliği ve uygulanabilirliği sağlar. Geçici hükümler saklı tutulduğu için yeni anayasal düzene geçiş düzenli biçimde yürütülür. Bu nedenle yürürlük, bu anayasa modelinde halkoylaması, resmî yayım, hukuk güvenliği, geçiş süreci ve anayasal bağlayıcılık arasında kurulan kısa ama temel başlangıç hükmüdür.
