Milli Liyakat Anayasası’nda Yürütme Teşkilatı (Madde 81)

Yürütme teşkilatı, devletin günlük kamu hizmetlerini, güvenlik kapasitesini, kriz hazırlığını, plan uygulamasını, vatandaş memnuniyetini ve kamu kalitesini fiilen taşıyan kurumsal omurgadır. Bir anayasal sistemde Başbakanın yürütmenin merkezi olarak belirlenmesi tek başına yeterli değildir; asıl mesele, bu merkezin hangi teşkilatlar eliyle, hangi liyakat ölçütleriyle, hangi performans göstergeleriyle, hangi güvenlik sınırlarıyla ve hangi hesap verebilirlik düzeniyle çalışacağıdır. Bu nedenle yürütme teşkilatı, yalnızca idari bir örgütlenme başlığı değil; vatandaşın devleti sağlıkta, eğitimde, adalette, sosyal yardımda, afet yönetiminde, tapuda, vergide, belediye hizmetlerinde ve güvenlik alanında nasıl tecrübe edeceğini belirleyen temel anayasal alandır.

Milli Liyakat Anayasası içinde Madde 81, yürütme teşkilatını Başbakanın anayasal sorumluluğu altında fakat kanunla belirlenmiş, denetlenebilir ve kalite odaklı bir yapıya bağlar. Başbakanlık yürütmenin merkezî makamıdır; Başbakan yürütmenin bütünlüğünü sağlar ve kamu kurumlarının Anayasaya, kanunlara, hizmet gereklerine ve planlara uygun çalışmasını gözetir. Bu çerçevede yürütme teşkilatı; idarenin bütünlüğü, süreklilik, liyakat, tarafsızlık, verimlilik, mali disiplin, dijital yeterlik, risk yönetimi, kriz hazırlığı, ölçülebilir performans ve vatandaş memnuniyeti esaslarıyla çalışır.

Madde 81’in ayırt edici yönü, yürütme teşkilatını sadece “kurumlar nasıl kurulur?” sorusuyla değil, “kamu hizmeti nasıl ölçülür, nasıl iyileştirilir ve nasıl denetlenir?” sorusuyla ele almasıdır. Her teşkilatın hizmet hedefi, kalite göstergesi, işlem süresi, hata oranı, maliyet, erişilebilirlik, dijitalleşme, itiraz sonucu ve vatandaş memnuniyetini izlemesi öngörülür. Bu veriler, kişisel veriler ve güvenlik korunarak ilk yıldan itibaren açık veriyle yayımlanır. Böylece yürütme teşkilatı, kapalı bürokratik alan olmaktan çıkar; ölçülebilir, izlenebilir, iyileştirilebilir ve hesap verebilir kamu hizmeti düzenine dönüşür.

Madde 81 – Başbakanlık, Yürütme Teşkilatı, Güvenlik Hizmetleri ve Kamu Kalitesi

Başbakanlık yürütmenin merkezî makamıdır. Başbakan yürütmenin bütünlüğünü sağlar; kamu kurumlarının Anayasaya, kanunlara, hizmet gereklerine ve planlara uygun çalışmasını gözetir ve yıllık hedefler ile plan uyumu konusunda Türkiye Büyük Millet Meclisine düzenli rapor sunar.

Yürütme hizmetleri, Başbakanın anayasal sorumluluğu, yönetimi ve denetimi altında; alanları kanunla belirlenen teşkilatlar, kamu kurumları ve bağlı kuruluşlar eliyle yürütülür.

Teşkilatlar idarenin bütünlüğü, süreklilik, liyakat, tarafsızlık, verimlilik, mali disiplin, dijital yeterlik, kamu hizmeti kalitesi, risk yönetimi, kriz hazırlığı, ölçülebilir performans, vatandaş memnuniyeti ve sürekli iyileştirme esaslarıyla çalışır.

Her teşkilat hizmet hedefi, kalite göstergesi, işlem süresi, hata oranı, maliyet, erişilebilirlik, dijitalleşme, itiraz sonucu ve vatandaş memnuniyetini izler; kişisel veriler ve güvenlik korunarak ilk yıldan itibaren açık veriyle yayımlar. Sağlık, eğitim, adalet, sosyal yardım, afet, nüfus, tapu, vergi ve belediye hizmetlerinde acil iyileştirme programı uygulanır.

Hiçbir teşkilat Başbakanın sorumluluğunu ortadan kaldıracak paralel veya denetimsiz icra merkezi hâline getirilemez. Teşkilatların kurulması, kaldırılması, birleştirilmesi ve yeniden düzenlenmesi kanunla yapılır.

Güvenlik, kolluk, istihbarat, sınır ve siber güvenlik hizmetleri Başbakanın sorumluluğu altında; sivil otoriteye, hukuka, haklara, tarafsızlığa, liyakate, ölçülülüğe ve yargı denetimine bağlı yürütülür. Bu teşkilatlar seçim, yargı, medya, sivil toplum veya anayasal kurumlar üzerinde baskı aracı yapılamaz.

Silahlı Kuvvetlerin fiilî sevk ve idaresi Anayasa, kanunlar ve millî güvenlik stratejisi çerçevesinde Başbakanın sorumluluğundadır; Cumhurbaşkanının Başkomutanlığı temsili bu sorumluluğu doğurmaz veya devralmaz.

Başbakan adayları seçim sürecinde belirli kişileri teşkilat başkanı veya yürütme kadrosu olarak ilan edemez; görev vaadi, kişisel taahhüt veya kampanya desteği ilişkisi kuramaz. Yalnız yürütme programını, hizmet önceliklerini ve liyakat ölçütlerini açıklayabilir.

Teşkilat başkanları; uzmanlık, etik güvenilirlik, kriz yönetimi, dijital yeterlik, mali sorumluluk, insan yönetimi, alan yeterliği ve 56. maddedeki fiilî yöneticilik tecrübesi kapsamında toplam veya kesintisiz en az on (10) yıl tecrübesi bulunan kişiler arasından Başbakan tarafından gerekçeli işlemle atanır.

Fiilî yöneticilik tecrübesinin kapsamı ve sayılmayacak görevler bakımından 56. madde uygulanır.

Atama ve görevden alma; liyakat, alan yeterliği, görev başarısı, tarafsızlık, çıkar çatışmasından arınma, kamu hizmeti kalitesi, ölçülebilir performans, yürütme programı ve devlet planlarıyla uyum esaslarına dayanır; keyfîliğe, kişisel sadakate, kampanya desteğine, çıkar ilişkisine veya kapalı kadrolaşmaya dayandırılamaz ve yargı denetimine tabidir.

Teşkilat başkanlığına ilişkin usuller kanunla düzenlenir; kanun liyakat, alan yeterliği, kurumsal sorumluluk içeren fiilî yöneticilik tecrübesi, gerekçelilik, tarafsızlık, çıkar çatışmasından arınma, plan uyumu, kamu hizmeti kalitesi, ölçülebilir performans, açık hizmet hedefi ve yargı denetimi güvencelerini zayıflatamaz.

Teşkilat başkanları Başbakana karşı sorumludur; görevlerini Anayasaya, kanunlara, kamu ve millî yarara, devlet planlarına, yürütmenin bütünlüğüne, tarafsızlığa, dürüstlüğe ve hizmet kalitesi hedeflerine uygun yürütür.

Yürütme teşkilatlarının görev haritası, yetki devri, personel geçişi, bütçe bağlantısı, veri ve bilgi sistemleri, hizmet sürekliliği ve performans ölçütleri kanunla belirlenir. Yetki çakışması, hizmet boşluğu veya görev devri uyuşmazlığı kamu hizmetini aksatmayacak geçici usulle ve yargı yolu korunarak giderilir; uyum süreci Başbakanın anayasal sorumluluğunu belirsizleştiremez.

Başbakanlık Neden Yürütmenin Merkezî Makamıdır?

Madde 81, Başbakanlığı yürütmenin merkezî makamı olarak tanımlar. Bu ifade, yürütme teşkilatı bakımından sorumluluk zincirini netleştirir. Kamu hizmetleri çok sayıda teşkilat, kurum ve bağlı kuruluş eliyle yürütülse de yürütmenin bütünlüğünü sağlama görevi Başbakana aittir. Böylece her kurum kendi alanında çalışırken, devlet yönetiminin genel yönü dağınık ve sahipsiz bırakılmaz.

Başbakanın yıllık hedefler ve plan uyumu konusunda Türkiye Büyük Millet Meclisine düzenli rapor sunması, yürütme teşkilatı üzerindeki siyasi ve anayasal sorumluluğu görünür kılar. Yürütme yalnız iç yazışmalarla veya kapalı idari değerlendirmelerle yönetilmez; hedefler, plan uyumu ve sonuçlar Meclis önünde açıklanır. Bu, yürütmenin hem planlı hem denetlenebilir olması açısından önemlidir.

Bu sistemde Başbakanın merkezî konumu, sınırsız yönetim anlamına gelmez. Başbakan, Anayasaya, kanunlara, hizmet gereklerine ve devlet planlarına uygunluğu gözetir. Yani yürütme teşkilatı üzerindeki merkezî sorumluluk; hukuk, plan, kamu yararı ve Meclis denetimiyle birlikte işler.

Yürütme Teşkilatı Kamu Hizmetini Nasıl Taşır?

Yürütme hizmetleri, Başbakanın anayasal sorumluluğu altında, alanları kanunla belirlenen teşkilatlar, kamu kurumları ve bağlı kuruluşlar eliyle yürütülür. Bu hüküm, yürütme teşkilatını keyfî idari örgütlenme alanı olmaktan çıkarır. Hangi teşkilatın hangi alanda görev yapacağı kanunla belirlenir; böylece görev alanları kişisel kararla veya fiilî uygulamayla genişletilemez.

Madde 81’in burada kurduğu mantık basittir: Başbakan sorumludur, teşkilatlar görev yapar, kanun alanı belirler, Meclis raporla denetler, yargı yolu açık kalır. Bu zincir, kamu hizmetinin hem düzenli hem hesap verebilir biçimde yürütülmesini sağlar.

Yürütme teşkilatı güçlü olmak zorundadır; çünkü vatandaş devleti çoğu zaman bu teşkilatlar üzerinden görür. Hastanede randevu, okulda eğitim, mahkemede işlem, afet anında yardım, nüfusta belge, tapuda kayıt, vergide başvuru veya belediyede hizmet, yürütme teşkilatının kalitesini doğrudan ortaya koyar. Bu nedenle kamu kalitesi, anayasal düzeyde düzenlenmesi gereken bir devlet meselesidir.

Kamu Kalitesi Ölçülmeden İyileştirilemez

Madde 81, her teşkilatın hizmet hedefi, kalite göstergesi, işlem süresi, hata oranı, maliyet, erişilebilirlik, dijitalleşme, itiraz sonucu ve vatandaş memnuniyetini izlemesini öngörür. Bu hüküm, yürütme teşkilatı için çok güçlü bir ölçüm mantığı kurar. Kamu hizmeti yalnız “sunuldu” denilerek tamamlanmış sayılmaz; hizmetin ne kadar hızlı, doğru, erişilebilir, maliyetli, dijital ve memnuniyet üretici olduğu da izlenmelidir.

Ölçülemeyen hizmetin iyileştirilmesi zordur. Bir kurumun işlem süresi bilinmiyorsa gecikme tespit edilemez. Hata oranı açıklanmıyorsa kalite düşüklüğü saklanabilir. İtiraz sonuçları izlenmiyorsa vatandaşın hangi alanda mağdur olduğu görülemez. Maliyet takip edilmiyorsa verimsizlik kalıcı hâle gelebilir.

World Bank’ın GovTech Maturity Index yaklaşımı, kamu sektöründe dijital dönüşümü temel kamu sistemleri, çevrimiçi hizmet sunumu, dijital vatandaş katılımı ve GovTech destekleyicileri üzerinden ele alır. Madde 81’in dijitalleşme, açık veri ve hizmet göstergeleri vurgusu, kamu hizmeti kalitesinin çağdaş ölçüm mantığıyla birlikte düşünülmesini sağlar.

Açık Veri, Kişisel Veri ve Güvenlik Dengesi

Madde 81, hizmet göstergelerinin kişisel veriler ve güvenlik korunarak ilk yıldan itibaren açık veriyle yayımlanmasını ister. Bu hüküm, yürütme teşkilatı bakımından şeffaflık ile veri koruma arasında dengeli bir çizgi kurar. Kamu hizmeti verileri açıklanmalıdır; fakat bu açıklık kişisel verileri veya güvenlik bilgilerini zedelememelidir.

Açık veri, vatandaşın ve araştırmacıların kamu hizmetlerini görmesini sağlar. Hangi kurum ne kadar sürede işlem yapıyor, hangi hizmette hata oranı yüksek, hangi alanda itirazlar artıyor, hangi hizmet dijitalleşmemiş, hangi bölgede erişilebilirlik sorunu var? Bu soruların cevabı açık veriye dayanırsa kamu politikası daha ciddi tartışılır.

OECD’nin data-driven public sector çalışması, verinin kamu hizmetlerini iyileştirme, kamu harcamalarının etkinliğini artırma ve vatandaş-devlet etkileşimini yeniden düşünme açısından önemini vurgular. Madde 81, yürütme teşkilatını bu veri temelli kamu yönetimi anlayışına anayasal düzeyde bağlar.

Acil İyileştirme Programı Hangi Alanlara Yönelir?

Madde 81, sağlık, eğitim, adalet, sosyal yardım, afet, nüfus, tapu, vergi ve belediye hizmetlerinde acil iyileştirme programı uygulanacağını belirtir. Bu alanlar vatandaşın gündelik hayatına doğrudan dokunan hizmetlerdir. Devletin kalitesi en çok bu temas noktalarında hissedilir.

Acil iyileştirme programı, yalnız genel bir reform vaadi değildir. Her alan için işlem süresi, hata oranı, erişilebilirlik, maliyet, vatandaş memnuniyeti ve dijitalleşme düzeyi izlenirse, iyileştirme somut hâle gelir. Örneğin sağlıkta randevu süresi, adalette dosya bekleme süresi, tapuda işlem tamamlanma hızı, sosyal yardımda başvuru sonucu, vergi hizmetlerinde dijital erişim ve belediye hizmetlerinde cevap süresi ölçülebilir.

Bu yönüyle Madde 81, kamu kalitesini soyut iyi niyetle değil, ölçülebilir hedeflerle geliştirmek ister. Yürütme teşkilatı vatandaşın sabrını tüketen, belirsizlik üreten veya sürekli hatayı normalleştiren yapı olmaktan çıkarılmalıdır.

Paralel ve Denetimsiz İcra Merkezi Yasağı

Madde 81, hiçbir teşkilatın Başbakanın sorumluluğunu ortadan kaldıracak paralel veya denetimsiz icra merkezi hâline getirilemeyeceğini açıkça belirtir. Bu hüküm, yürütme teşkilatı içinde gizli veya fiilî güç merkezleri oluşmasını önler. Kamu yönetiminde çok sayıda kurum olabilir; fakat sorumluluk zinciri kaybolmamalıdır.

Paralel icra merkezi, anayasal sorumluluğu belirsizleştirir. Bir kurum fiilen karar alıyor, uygulama yönlendiriyor veya başka kurumlara etki ediyor; fakat bu kararların kime ait olduğu bilinmiyorsa hesap verebilirlik ortadan kalkar. Madde 81, yürütme teşkilatını Başbakanın anayasal sorumluluğu altında tutarak bu riski sınırlar.

Teşkilatların kurulması, kaldırılması, birleştirilmesi ve yeniden düzenlenmesinin kanunla yapılması da aynı güvenceyi tamamlar. Yürütme teşkilatı, fiilî düzenlemelerle veya kişiye göre oluşturulan kapalı yapılarla değil, kanunla ve denetlenebilir biçimde kurulmalıdır.

Güvenlik Hizmetleri: Güçlü Ama Hukuka Bağlı

Madde 81, güvenlik, kolluk, istihbarat, sınır ve siber güvenlik hizmetlerini Başbakanın sorumluluğu altında düzenler. Bu hizmetler sivil otoriteye, hukuka, haklara, tarafsızlığa, liyakate, ölçülülüğe ve yargı denetimine bağlı yürütülür. Güvenlik teşkilatları güçlü olmalıdır; fakat bu güç hukuk dışı etki alanına dönüşmemelidir.

Güvenlik hizmetlerinin seçim, yargı, medya, sivil toplum veya anayasal kurumlar üzerinde baskı aracı yapılamaması, maddenin en önemli demokratik güvencelerinden biridir. Güvenlik teşkilatı vatandaşın canını, ülkenin sınırını, kamu düzenini ve siber alanı korumak için vardır. Bu teşkilatlar, siyasi rekabeti, yargı kararlarını, medya faaliyetlerini veya sivil toplumu yönlendiren araçlara dönüşürse anayasal düzen zedelenir.

Venedik Komisyonunun Rule of Law Checklist yaklaşımı, hukuk devleti bakımından yetkinin kötüye kullanılmasının önlenmesi, hukukî belirlilik ve etkili denetim gibi ölçütleri öne çıkarır. Madde 81’de güvenlik hizmetlerinin yargı denetimine ve ölçülülüğe bağlanması, bu hukuk devleti mantığıyla uyumludur.

Silahlı Kuvvetlerin Fiilî Sevk ve İdaresi

Madde 81, Silahlı Kuvvetlerin fiilî sevk ve idaresini Anayasa, kanunlar ve millî güvenlik stratejisi çerçevesinde Başbakanın sorumluluğuna bağlar. Bu hüküm, Madde 77’deki Cumhurbaşkanının Başkomutanlığı temsilinin icrai askerî komuta yetkisi doğurmadığı anlayışıyla birlikte okunmalıdır.

Cumhurbaşkanı başkomutanlığı temsil eder; fakat fiilî sevk ve idare sorumluluğu Başbakandadır. Bu ayrım, temsil ile icrayı karıştırmamak için önemlidir. Askerî güç, devletin en ciddi icrai kapasitesidir. Bu kapasitenin hangi makamın sorumluluğunda olduğu açık olmazsa hem denetim hem hesap verebilirlik zayıflar.

Madde 81, güvenlik ve askerî sevk alanında Başbakanın sorumluluğunu netleştirirken bu sorumluluğu Anayasa, kanunlar ve millî güvenlik stratejisiyle sınırlar. Böylece güvenlik politikası hem güçlü hem hukukî çerçeve içinde yürütülür.

Seçim Sürecinde Kadro Vaadi Neden Yasaktır?

Başbakan adayları seçim sürecinde belirli kişileri teşkilat başkanı veya yürütme kadrosu olarak ilan edemez; görev vaadi, kişisel taahhüt veya kampanya desteği ilişkisi kuramaz. Bu hüküm, yürütme teşkilatı için kapalı kadrolaşma riskini seçim döneminden itibaren önleyen güçlü bir anayasal kilittir.

Adayların yönetim programını, hizmet önceliklerini ve liyakat ölçütlerini açıklaması serbesttir. Ancak “şu kişi şu teşkilatın başkanı olacak” şeklinde kişisel görev vaadi verilemez. Çünkü böyle bir vaat, görevi kamu yararı ve liyakat ölçütüyle değil, kampanya ilişkisi ve kişisel sadakatle bağlantılı hâle getirebilir.

Bu düzenleme, seçimi kadro pazarlığına dönüştürmez. Başbakan adayı ülkeyi nasıl yöneteceğini anlatır; fakat yürütme teşkilatı başkanlıklarını seçim desteği karşılığında dağıtamaz. Böylece kamu yönetiminde liyakat, seçim kampanyasının gölgesinde zayıflatılmaz.

Teşkilat Başkanlığı İçin On Yıllık Tecrübe

Madde 81, teşkilat başkanlarının uzmanlık, etik güvenilirlik, kriz yönetimi, dijital yeterlik, mali sorumluluk, insan yönetimi, alan yeterliği ve en az on yıllık fiilî yöneticilik tecrübesi bulunan kişiler arasından atanmasını öngörür. Bu şartlar, yürütme teşkilatı başkanlığını yalnız siyasi tercih konusu olmaktan çıkarır.

56. madde burada belirleyici ölçüdür. Fiilî yöneticilik tecrübesi; denetlenebilir kurumlarda personel, bütçe, hizmet, proje, kriz, koordinasyon, denetim, uygulama, temsil, yerel hizmet veya kurumsal sorumluluk içeren görevleri kapsar. Sembolik, fahri, danışma niteliğinde veya yalnız unvana dayalı görevler tecrübe sayılmaz. Bu ayrım, teşkilat başkanlığı için gerçek yönetim kapasitesi arandığını gösterir.

OECD’nin Public Service Leadership and Capability tavsiyesi, kamu hizmetinde liderlik kapasitesi, liyakat, beceri ve kamu yönetimi kabiliyetlerinin önemini ortaya koyar. Madde 81’in teşkilat başkanlığı ölçütleri de kamu liderliğini kişisel yakınlıktan değil, uzmanlık ve yöneticilik kapasitesinden hareketle düzenler.

Atama ve Görevden Alma Keyfî Olamaz

Teşkilat başkanlarının atanması ve görevden alınması; liyakat, alan yeterliği, görev başarısı, tarafsızlık, çıkar çatışmasından arınma, kamu hizmeti kalitesi, ölçülebilir performans, yürütme programı ve devlet planlarıyla uyum esaslarına dayanır. Bu kadar ayrıntılı ölçüt yazılmasının sebebi, atama ve görevden alma işlemlerinin kişisel sadakate veya kapalı kadrolaşmaya bağlanmasını önlemektir.

Başbakanın teşkilat başkanı atama yetkisi vardır; fakat bu yetki gerekçeli işlemle kullanılmalıdır. Gerekçe, kamu yönetiminde keyfîliği azaltır. Kimin neden atandığı, hangi alan yeterliğine sahip olduğu, hangi hizmet hedefiyle görevlendirildiği ve hangi ölçütlerle değerlendirileceği görünür hâle gelir.

Görevden alma da aynı şekilde denetlenebilir olmalıdır. Kamu hizmeti kalitesi, performans, tarafsızlık, çıkar çatışması veya plan uyumu gibi sebepler varsa görev değişikliği yapılabilir. Fakat kampanya desteği, kişisel sadakat, çıkar ilişkisi veya kapalı kadrolaşma atama ve görevden alma gerekçesi yapılamaz. Yargı denetimi bu güvenceyi tamamlar.

Görev Haritası ve Yetki Çakışması

Madde 81, yürütme teşkilatlarının görev haritası, yetki devri, personel geçişi, bütçe bağlantısı, veri ve bilgi sistemleri, hizmet sürekliliği ve performans ölçütlerinin kanunla belirlenmesini öngörür. Bu hüküm, idari teşkilatın yalnız isimlerden ve kurum tabelalarından ibaret olmadığını gösterir.

Bir teşkilatın hangi görevi yaptığı, hangi bütçeyi kullandığı, hangi personelle çalıştığı, hangi veriye sahip olduğu, hangi hizmet sürekliliği sorumluluğunu taşıdığı ve hangi performans ölçütleriyle değerlendirildiği açık olmalıdır. Aksi hâlde yetki çakışması, hizmet boşluğu ve görev devri uyuşmazlığı ortaya çıkar.

Madde 81, bu tür uyuşmazlıkların kamu hizmetini aksatmayacak geçici usulle ve yargı yolu korunarak giderileceğini belirtir. Böylece idari geçişler vatandaşın hizmet almasını engellemez. Uyum süreci de Başbakanın anayasal sorumluluğunu belirsizleştiremez.

Madde 81’in Kamu Yönetimi Haritası

Bu harita, yürütme teşkilatını yalnız örgütlenme meselesi olmaktan çıkarıp kamu hizmeti kalitesi, güvenlik sınırı ve liyakatli yönetim alanına dönüştürür.

Sonuç: Yürütme Teşkilatı Vatandaşın Devletle Temas Noktasıdır

Yürütme teşkilatı, Milli Liyakat Anayasası içinde Başbakanın anayasal sorumluluğu altında çalışan, kamu hizmetini ölçülebilir kaliteyle sunan ve devletin icrai kapasitesini hukuka bağlı biçimde taşıyan temel kurumsal yapıdır. Madde 81, Başbakanlığı yürütmenin merkezî makamı olarak belirlerken, bu merkezi sorumluluğu kanunla kurulan teşkilatlar, kamu kurumları ve bağlı kuruluşlar aracılığıyla işleyen denetlenebilir bir sisteme bağlar.

Bu maddenin en güçlü yönü, kamu hizmeti kalitesini anayasal düzeye taşımasıdır. Hizmet hedefi, kalite göstergesi, işlem süresi, hata oranı, maliyet, erişilebilirlik, dijitalleşme, itiraz sonucu ve vatandaş memnuniyeti izlenir; kişisel veriler ve güvenlik korunarak açık veriyle yayımlanır. Sağlık, eğitim, adalet, sosyal yardım, afet, nüfus, tapu, vergi ve belediye hizmetlerinde acil iyileştirme programı uygulanır.

Sonuç olarak Madde 81, güçlü yürütmeyi denetimsiz yürütme olarak görmez. Güvenlik, kolluk, istihbarat, sınır ve siber güvenlik hizmetleri Başbakanın sorumluluğu altında fakat hukuka, haklara, tarafsızlığa, liyakate, ölçülülüğe ve yargı denetimine bağlı yürütülür. Teşkilat başkanları uzmanlık, etik güvenilirlik, kriz yönetimi, dijital yeterlik ve fiilî yöneticilik tecrübesiyle atanır. Böylece yürütme teşkilatı, bu anayasa modelinde kamu kalitesi, liyakat, açık veri, güvenlik sınırı, plan uyumu ve vatandaş memnuniyeti üzerine kurulu çağdaş bir devlet kapasitesi hâline gelir.