{"id":70,"date":"2026-06-13T11:48:29","date_gmt":"2026-06-13T11:48:29","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=70"},"modified":"2026-06-13T11:48:29","modified_gmt":"2026-06-13T11:48:29","slug":"temel-haklarin-sinirlanmasi-madde-13","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/temel-haklarin-sinirlanmasi-madde-13\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131&#8217;nda Temel Haklar\u0131n S\u0131n\u0131rlanmas\u0131 (Madde 13)"},"content":{"rendered":"<article><strong>Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131<\/strong>, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ile kamu d\u00fczeni aras\u0131ndaki en hassas anayasal dengeyi ifade eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7bir toplum, haklar\u0131n tamamen s\u0131n\u0131rs\u0131z ve kurals\u0131z kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fczen i\u00e7inde sa\u011fl\u0131kl\u0131 bi\u00e7imde ya\u015fayamaz; fakat hi\u00e7bir devlet de kamu d\u00fczeni, g\u00fcvenlik veya kamu yarar\u0131 gibi gerek\u00e7eleri kullanarak haklar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131ramaz. \u0130\u015fte bu nedenle <a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Madde 13, temel haklar\u0131n hangi \u015fartlarda s\u0131n\u0131rlanabilece\u011fini a\u00e7\u0131k ve dikkatli bi\u00e7imde d\u00fczenler. Bu madde, devletin s\u0131n\u0131rlama yetkisini tan\u0131rken ayn\u0131 zamanda o yetkiyi s\u0131k\u0131 anayasal \u00f6l\u00e7\u00fclere ba\u011flar. B\u00f6ylece <strong>temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131<\/strong>, keyf\u00ee m\u00fcdahalenin de\u011fil; hukuk, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck, demokratik toplum d\u00fczeni ve yarg\u0131 denetimi i\u00e7inde kalmas\u0131 gereken istisnai bir kamu yetkisinin konusu h\u00e2line gelir.<\/p>\n<blockquote><p><strong>Madde 13 \u2013 Temel Haklar\u0131n S\u0131n\u0131rlanmas\u0131<\/strong><br \/>\nTemel haklar, \u00f6zlerine dokunulmaks\u0131z\u0131n, yaln\u0131zca Anayasada belirtilen sebeplerle ve kanunla s\u0131n\u0131rlanabilir. S\u0131n\u0131rlamalar; Anayasaya, demokratik toplum d\u00fczenine ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesine ayk\u0131r\u0131 olamaz; keyf\u00ee uygulanamaz.<\/p>\n<p>S\u0131n\u0131rlama sebepleri soyut veya \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez bi\u00e7imde yorumlanamaz; genel ahl\u00e2k, kamu d\u00fczeni, g\u00fcvenlik ve kamu yarar\u0131 gerek\u00e7eleri me\u015fru ele\u015ftiriyi, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l faaliyeti veya hakk\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc bast\u0131rma arac\u0131 yap\u0131lamaz.<\/p>\n<p>Bir hakk\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131ran, geciktiren, a\u015f\u0131r\u0131 maliyete veya belirsiz takdire ba\u011flayan ya da ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131 etkisiz k\u0131lan d\u00fczenlemeler s\u0131n\u0131rlama say\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Temel haklara ili\u015fkin b\u00fct\u00fcn s\u0131n\u0131rlamalar yarg\u0131 denetimindedir.<\/p><\/blockquote>\n<h2>Hak S\u0131n\u0131rlanabilir; Fakat \u00d6z\u00fc Yok Edilemez<\/h2>\n<p><strong>Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131<\/strong>, Madde 13\u2019te en ba\u015fta \u201chakk\u0131n \u00f6z\u00fc\u201d kavram\u0131yla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131r. Bu, \u00e7ok \u00f6nemli bir g\u00fcvencedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir hak, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte tan\u0131n\u0131p uygulamada kullan\u0131lamaz h\u00e2le getiriliyorsa art\u0131k ger\u00e7ek anlamda korunuyor say\u0131lmaz. Hakk\u0131n \u00f6z\u00fc, o hakk\u0131 hak yapan en temel \u00e7ekirdektir. Devlet, bu \u00e7ekirde\u011fe dokunamaz.<\/p>\n<p>Bu nedenle s\u0131n\u0131rlama, hakk\u0131 tamamen i\u015flevsiz k\u0131lan bir yasaklama y\u00f6ntemine d\u00f6n\u00fc\u015fmemelidir. \u00d6rne\u011fin bir ki\u015finin d\u00fc\u015f\u00fcncesini a\u00e7\u0131klama hakk\u0131 varsa, bu hakk\u0131n kullan\u0131m\u0131 \u00f6yle a\u011f\u0131r \u015fartlara ba\u011flanamaz ki ki\u015fi fiilen susmak zorunda kals\u0131n. Ayn\u0131 \u015fekilde toplant\u0131, ba\u015fvuru, m\u00fclkiyet, \u00f6zel hayat veya adil yarg\u0131lanma gibi haklarda da s\u0131n\u0131rlama, hakk\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racak bi\u00e7imde uygulanamaz. <strong>Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131<\/strong>, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc yok etmek i\u00e7in de\u011fil, \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin hukuk i\u00e7inde birlikte ya\u015fayabilmesi i\u00e7in vard\u0131r.<\/p>\n<h2>S\u0131n\u0131rlaman\u0131n Dayana\u011f\u0131 A\u00e7\u0131k ve Kanuni Olmal\u0131d\u0131r<\/h2>\n<p><strong>Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131<\/strong>, yaln\u0131zca Anayasada belirtilen sebeplerle ve kanunla yap\u0131labilir. Bu c\u00fcmle, vatanda\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir hukuk g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flar. \u00c7\u00fcnk\u00fc temel haklara m\u00fcdahale, belirsiz idari yorumlara, ki\u015fisel kanaatlere veya sonradan \u00fcretilen gerek\u00e7elere b\u0131rak\u0131lamaz. S\u0131n\u0131rlama yap\u0131lacaksa bunun a\u00e7\u0131k bir anayasal sebebi ve kanuni dayana\u011f\u0131 bulunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Kanunilik ilkesi, devletin \u201cben b\u00f6yle uygun g\u00f6rd\u00fcm\u201d diyerek haklara m\u00fcdahale etmesini engeller. Ancak burada yaln\u0131zca bir kanun metninin varl\u0131\u011f\u0131 yeterli de\u011fildir. Kanunun \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir, anla\u015f\u0131l\u0131r ve keyf\u00ee uygulamaya kapal\u0131 olmas\u0131 gerekir. <a href=\"https:\/\/www.venice.coe.int\/webforms\/documents\/?pdf=CDL-AD(2016)007-e\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Hukuk devletinde kanunilik ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik ilkeleri \u00fczerine de\u011ferlendirmeler<\/a>, bu noktada s\u0131n\u0131rlama yetkisinin neden s\u0131k\u0131 kurallara ba\u011flanmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6sterir. <strong><em>Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131<\/em><\/strong>, bu y\u00f6n\u00fcyle devletin de\u011fil, hukukun belirledi\u011fi bir aland\u0131r.<\/p>\n<h2>\u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck \u0130lkesi Devleti S\u0131n\u0131rlar<\/h2>\n<p><strong>Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131<\/strong>, demokratik toplum d\u00fczenine ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesine ayk\u0131r\u0131 olamaz. \u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck, devletin haklara m\u00fcdahale ederken ihtiyac\u0131 a\u015fmamas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Ba\u015fka bir ifadeyle devlet, ula\u015fmak istedi\u011fi me\u015fru ama\u00e7 i\u00e7in ki\u015fiye ve topluma gere\u011finden fazla y\u00fck bindiremez. Bu ilke, \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin nefes almas\u0131n\u0131 sa\u011flayan en \u00f6nemli anayasal dengelerden biridir.<\/p>\n<p>\u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck, s\u0131n\u0131rlaman\u0131n \u00fc\u00e7 y\u00f6n\u00fcne dikkat eder: M\u00fcdahale elveri\u015fli olmal\u0131, gerekli olmal\u0131 ve ki\u015fi \u00fczerinde a\u015f\u0131r\u0131 bir y\u00fck do\u011furmamal\u0131d\u0131r. Daha hafif bir ara\u00e7la ayn\u0131 sonu\u00e7 al\u0131nabiliyorsa a\u011f\u0131r s\u0131n\u0131rlama tercih edilemez. Bu yakla\u015f\u0131m, kamu d\u00fczenini korurken temel haklar\u0131 da canl\u0131 tutar. <a href=\"https:\/\/www.echr.coe.int\/documents\/d\/echr\/guide_art_18_eng\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Hak s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n\u0131n me\u015fru ama\u00e7la k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmamas\u0131 \u00fczerine insan haklar\u0131 i\u00e7tihad\u0131<\/a>, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn yaln\u0131zca teknik de\u011fil, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc koruyan ahlaki bir hukuk ilkesi oldu\u011funu da hat\u0131rlat\u0131r.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Elveri\u015flilik<\/strong>, s\u0131n\u0131rlaman\u0131n me\u015fru amaca hizmet etmesini gerektirir.<\/li>\n<li><strong>Gereklilik<\/strong>, daha hafif bir yol varsa a\u011f\u0131r m\u00fcdahaleyi reddeder.<\/li>\n<li><strong>Orant\u0131l\u0131l\u0131k<\/strong>, ki\u015fi \u00fczerindeki y\u00fck\u00fcn a\u015f\u0131r\u0131 olmamas\u0131n\u0131 ister.<\/li>\n<li><strong>Keyf\u00eelik yasa\u011f\u0131<\/strong>, ayn\u0131 kural\u0131n ki\u015fiye g\u00f6re de\u011fi\u015fmesini engeller.<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Soyut Gerek\u00e7eler, Haklar\u0131 Bast\u0131rmak \u0130\u00e7in Kullan\u0131lamaz<\/h2>\n<p><strong>Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131<\/strong>, soyut veya \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez gerek\u00e7elerle geni\u015fletilemez. Madde 13, genel ahl\u00e2k, kamu d\u00fczeni, g\u00fcvenlik ve kamu yarar\u0131 gibi kavramlar\u0131n me\u015fru ele\u015ftiriyi, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l faaliyeti veya hakk\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc bast\u0131rma arac\u0131 yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, \u00f6zg\u00fcr toplum d\u00fczeni a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece k\u0131ymetlidir.<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc baz\u0131 kavramlar \u00e7ok geni\u015f yorumland\u0131\u011f\u0131nda haklar\u0131n \u00fczerinde g\u00f6lge olu\u015fturabilir. \u201cKamu d\u00fczeni\u201d denilerek her ele\u015ftiri susturulamaz. \u201cG\u00fcvenlik\u201d denilerek bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l faaliyetler engellenemez. \u201cGenel ahl\u00e2k\u201d denilerek farkl\u0131 ya\u015fam tarzlar\u0131 bask\u0131 alt\u0131na al\u0131namaz. <a href=\"https:\/\/www.osce.org\/odihr\/freedom-of-peaceful-assembly\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l toplant\u0131 hakk\u0131n\u0131n demokratik toplumdaki koruma alan\u0131<\/a>, bu dengenin pratik hayatta ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu g\u00f6sterir. <strong>Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131<\/strong>, hakk\u0131 bo\u011fan de\u011fil, hakk\u0131n toplum i\u00e7inde g\u00fcvenle kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir \u00e7er\u00e7eve olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2>Zorla\u015ft\u0131ran ve Geciktiren D\u00fczenlemeler de S\u0131n\u0131rlamad\u0131r<\/h2>\n<p><strong>Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131<\/strong>, yaln\u0131zca a\u00e7\u0131k yasaklarla ortaya \u00e7\u0131kmaz. Madde 13, bir hakk\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131ran, geciktiren, a\u015f\u0131r\u0131 maliyete veya belirsiz takdire ba\u011flayan ya da ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131 etkisiz k\u0131lan d\u00fczenlemeleri de s\u0131n\u0131rlama sayar. Bu h\u00fck\u00fcm, haklar\u0131n dolayl\u0131 yollarla etkisizle\u015ftirilmesine kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir koruma sa\u011flar.<\/p>\n<p>Bu yakla\u015f\u0131m \u00e7ok ger\u00e7ek\u00e7idir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bazen bir hak a\u00e7\u0131k\u00e7a yasaklanmaz; fakat \u00f6yle karma\u015f\u0131k prosed\u00fcrlere, uzun bekleme s\u00fcrelerine, y\u00fcksek masraflara veya keyf\u00ee izinlere ba\u011flan\u0131r ki ki\u015fi o hakk\u0131 kullanmaktan vazge\u00e7er. B\u00f6yle bir durumda hak metinde vard\u0131r; fakat hayatta yoktur. <a href=\"https:\/\/www.coe.int\/en\/web\/cepej\/access-to-justice\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Adalete eri\u015fimde etkili ba\u015fvuru yollar\u0131 ve makul usuller<\/a>, haklar\u0131n kullan\u0131labilirli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu t\u00fcr engellerin \u00f6nemini ortaya koyar. <strong><em>Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131<\/em><\/strong>, bu y\u00fczden yaln\u0131zca do\u011frudan yasaklar\u0131 de\u011fil, hakk\u0131 fiilen i\u015flemez h\u00e2le getiren dolayl\u0131 engelleri de kapsar.<\/p>\n<h2>Yarg\u0131 Denetimi, Haklar\u0131n Son G\u00fcvencesidir<\/h2>\n<p><strong>Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131<\/strong>, Madde 13\u2019e g\u00f6re yarg\u0131 denetimine tabidir. Bu h\u00fck\u00fcm, temel haklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemli bir emniyet mekanizmas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc haklara m\u00fcdahale eden devlet i\u015flemlerinin ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z bir yarg\u0131 \u00f6n\u00fcnde incelenebilmesi, vatanda\u015f\u0131n kendisini korumas\u0131 i\u00e7in vazge\u00e7ilmezdir.<\/p>\n<p>Yarg\u0131 denetimi, s\u0131n\u0131rlaman\u0131n ger\u00e7ekten kanuna dayan\u0131p dayanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, hakk\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc zedeleyip zedelemedi\u011fini ve keyf\u00ee uygulan\u0131p uygulanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyar. B\u00f6ylece devletin s\u0131n\u0131rlama yetkisi kendi i\u00e7ine kapanmaz; hukuk \u00f6n\u00fcnde hesap verir. <strong>Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131<\/strong>, ancak yarg\u0131 denetimiyle birlikte me\u015fru ve g\u00fcvenilir bir zemine oturur. Haklar\u0131n son s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131, denetlenebilir ve gerek\u00e7eli bir hukuk d\u00fczenidir.<\/p>\n<h2>Son Bak\u0131\u015f<\/h2>\n<p><strong>Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131<\/strong>, <a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ile kamu yarar\u0131 aras\u0131nda dikkatli bir denge kuran temel h\u00fck\u00fcmlerden biridir. Madde 13, temel haklar\u0131n \u00f6zlerine dokunulmaks\u0131z\u0131n, yaln\u0131zca Anayasada belirtilen sebeplerle ve kanunla s\u0131n\u0131rlanabilece\u011fini ifade eder. Bu h\u00fck\u00fcm, devletin haklara m\u00fcdahale yetkisini tan\u0131rken ayn\u0131 zamanda onu a\u00e7\u0131k anayasal s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde tutar.<\/p>\n<p>Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, s\u0131n\u0131rlamay\u0131 yaln\u0131zca a\u00e7\u0131k yasaklarla s\u0131n\u0131rl\u0131 g\u00f6rmemesidir. Soyut ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez gerek\u00e7elerle haklar\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131 engellenir. Genel ahl\u00e2k, kamu d\u00fczeni, g\u00fcvenlik ve kamu yarar\u0131 gibi kavramlar\u0131n me\u015fru ele\u015ftiriyi veya bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l faaliyeti susturma arac\u0131 yap\u0131lmas\u0131 yasaklan\u0131r. Bir hakk\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131ran, geciktiren, a\u015f\u0131r\u0131 maliyete ba\u011flayan veya ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131 etkisiz k\u0131lan d\u00fczenlemeler de s\u0131n\u0131rlama say\u0131l\u0131r. B\u00fct\u00fcn s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n yarg\u0131 denetiminde olmas\u0131 ise haklar\u0131n korunmas\u0131n\u0131 ger\u00e7ek bir g\u00fcvenceye ba\u011flar. B\u00f6ylece <strong>temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131<\/strong>, keyf\u00ee m\u00fcdahalenin de\u011fil; hukuk, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ve adalet i\u00e7inde kalmas\u0131 gereken istisnai bir anayasal yetki olarak d\u00fczenlenir.<\/p>\n<\/article>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ile kamu d\u00fczeni aras\u0131ndaki en hassas anayasal dengeyi ifade eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7bir toplum, haklar\u0131n tamamen s\u0131n\u0131rs\u0131z ve kurals\u0131z kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fczen i\u00e7inde sa\u011fl\u0131kl\u0131 bi\u00e7imde ya\u015fayamaz; fakat hi\u00e7bir devlet de kamu d\u00fczeni, g\u00fcvenlik veya kamu yarar\u0131 gibi gerek\u00e7eleri kullanarak haklar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131ramaz. \u0130\u015fte bu nedenle Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Madde 13, temel haklar\u0131n hangi \u015fartlarda s\u0131n\u0131rlanabilece\u011fini a\u00e7\u0131k ve dikkatli bi\u00e7imde d\u00fczenler. Bu madde, devletin s\u0131n\u0131rlama yetkisini tan\u0131rken ayn\u0131 zamanda o yetkiyi s\u0131k\u0131 anayasal \u00f6l\u00e7\u00fclere ba\u011flar. B\u00f6ylece temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131, keyf\u00ee m\u00fcdahalenin de\u011fil; hukuk, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck, demokratik toplum d\u00fczeni ve yarg\u0131 denetimi i\u00e7inde kalmas\u0131 gereken istisnai bir kamu yetkisinin konusu h\u00e2line gelir. Madde 13 \u2013 Temel Haklar\u0131n S\u0131n\u0131rlanmas\u0131 Temel haklar, \u00f6zlerine dokunulmaks\u0131z\u0131n, yaln\u0131zca Anayasada belirtilen sebeplerle ve kanunla s\u0131n\u0131rlanabilir. S\u0131n\u0131rlamalar; Anayasaya, demokratik toplum d\u00fczenine ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesine ayk\u0131r\u0131 olamaz; keyf\u00ee uygulanamaz. S\u0131n\u0131rlama sebepleri soyut veya \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez bi\u00e7imde yorumlanamaz; genel ahl\u00e2k, kamu d\u00fczeni, g\u00fcvenlik ve kamu yarar\u0131 gerek\u00e7eleri me\u015fru ele\u015ftiriyi, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l faaliyeti veya hakk\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc bast\u0131rma arac\u0131 yap\u0131lamaz. Bir hakk\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131ran, geciktiren, a\u015f\u0131r\u0131 maliyete veya belirsiz takdire ba\u011flayan ya da ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131 etkisiz k\u0131lan d\u00fczenlemeler s\u0131n\u0131rlama say\u0131l\u0131r. Temel haklara ili\u015fkin b\u00fct\u00fcn s\u0131n\u0131rlamalar yarg\u0131 denetimindedir. Hak S\u0131n\u0131rlanabilir; Fakat \u00d6z\u00fc Yok Edilemez Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131, Madde 13\u2019te en ba\u015fta \u201chakk\u0131n \u00f6z\u00fc\u201d kavram\u0131yla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131r. Bu, \u00e7ok \u00f6nemli bir g\u00fcvencedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir hak, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte tan\u0131n\u0131p uygulamada kullan\u0131lamaz h\u00e2le getiriliyorsa art\u0131k ger\u00e7ek anlamda korunuyor say\u0131lmaz. Hakk\u0131n \u00f6z\u00fc, o hakk\u0131 hak yapan en temel \u00e7ekirdektir. Devlet, bu \u00e7ekirde\u011fe dokunamaz. Bu nedenle s\u0131n\u0131rlama, hakk\u0131 tamamen i\u015flevsiz k\u0131lan bir yasaklama y\u00f6ntemine d\u00f6n\u00fc\u015fmemelidir. \u00d6rne\u011fin bir ki\u015finin d\u00fc\u015f\u00fcncesini a\u00e7\u0131klama hakk\u0131 varsa, bu hakk\u0131n kullan\u0131m\u0131 \u00f6yle a\u011f\u0131r \u015fartlara ba\u011flanamaz ki ki\u015fi fiilen susmak zorunda kals\u0131n. Ayn\u0131 \u015fekilde toplant\u0131, ba\u015fvuru, m\u00fclkiyet, \u00f6zel hayat veya adil yarg\u0131lanma gibi haklarda da s\u0131n\u0131rlama, hakk\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racak bi\u00e7imde uygulanamaz. Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc yok etmek i\u00e7in de\u011fil, \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin hukuk i\u00e7inde birlikte ya\u015fayabilmesi i\u00e7in vard\u0131r. S\u0131n\u0131rlaman\u0131n Dayana\u011f\u0131 A\u00e7\u0131k ve Kanuni Olmal\u0131d\u0131r Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131, yaln\u0131zca Anayasada belirtilen sebeplerle ve kanunla yap\u0131labilir. Bu c\u00fcmle, vatanda\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir hukuk g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flar. \u00c7\u00fcnk\u00fc temel haklara m\u00fcdahale, belirsiz idari yorumlara, ki\u015fisel kanaatlere veya sonradan \u00fcretilen gerek\u00e7elere b\u0131rak\u0131lamaz. S\u0131n\u0131rlama yap\u0131lacaksa bunun a\u00e7\u0131k bir anayasal sebebi ve kanuni dayana\u011f\u0131 bulunmal\u0131d\u0131r. Kanunilik ilkesi, devletin \u201cben b\u00f6yle uygun g\u00f6rd\u00fcm\u201d diyerek haklara m\u00fcdahale etmesini engeller. Ancak burada yaln\u0131zca bir kanun metninin varl\u0131\u011f\u0131 yeterli de\u011fildir. Kanunun \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir, anla\u015f\u0131l\u0131r ve keyf\u00ee uygulamaya kapal\u0131 olmas\u0131 gerekir. Hukuk devletinde kanunilik ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik ilkeleri \u00fczerine de\u011ferlendirmeler, bu noktada s\u0131n\u0131rlama yetkisinin neden s\u0131k\u0131 kurallara ba\u011flanmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6sterir. Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131, bu y\u00f6n\u00fcyle devletin de\u011fil, hukukun belirledi\u011fi bir aland\u0131r. \u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck \u0130lkesi Devleti S\u0131n\u0131rlar Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131, demokratik toplum d\u00fczenine ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesine ayk\u0131r\u0131 olamaz. \u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck, devletin haklara m\u00fcdahale ederken ihtiyac\u0131 a\u015fmamas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Ba\u015fka bir ifadeyle devlet, ula\u015fmak istedi\u011fi me\u015fru ama\u00e7 i\u00e7in ki\u015fiye ve topluma gere\u011finden fazla y\u00fck bindiremez. Bu ilke, \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin nefes almas\u0131n\u0131 sa\u011flayan en \u00f6nemli anayasal dengelerden biridir. \u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck, s\u0131n\u0131rlaman\u0131n \u00fc\u00e7 y\u00f6n\u00fcne dikkat eder: M\u00fcdahale elveri\u015fli olmal\u0131, gerekli olmal\u0131 ve ki\u015fi \u00fczerinde a\u015f\u0131r\u0131 bir y\u00fck do\u011furmamal\u0131d\u0131r. Daha hafif bir ara\u00e7la ayn\u0131 sonu\u00e7 al\u0131nabiliyorsa a\u011f\u0131r s\u0131n\u0131rlama tercih edilemez. Bu yakla\u015f\u0131m, kamu d\u00fczenini korurken temel haklar\u0131 da canl\u0131 tutar. Hak s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n\u0131n me\u015fru ama\u00e7la k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmamas\u0131 \u00fczerine insan haklar\u0131 i\u00e7tihad\u0131, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn yaln\u0131zca teknik de\u011fil, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc koruyan ahlaki bir hukuk ilkesi oldu\u011funu da hat\u0131rlat\u0131r. Elveri\u015flilik, s\u0131n\u0131rlaman\u0131n me\u015fru amaca hizmet etmesini gerektirir. Gereklilik, daha hafif bir yol varsa a\u011f\u0131r m\u00fcdahaleyi reddeder. Orant\u0131l\u0131l\u0131k, ki\u015fi \u00fczerindeki y\u00fck\u00fcn a\u015f\u0131r\u0131 olmamas\u0131n\u0131 ister. Keyf\u00eelik yasa\u011f\u0131, ayn\u0131 kural\u0131n ki\u015fiye g\u00f6re de\u011fi\u015fmesini engeller. Soyut Gerek\u00e7eler, Haklar\u0131 Bast\u0131rmak \u0130\u00e7in Kullan\u0131lamaz Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131, soyut veya \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez gerek\u00e7elerle geni\u015fletilemez. Madde 13, genel ahl\u00e2k, kamu d\u00fczeni, g\u00fcvenlik ve kamu yarar\u0131 gibi kavramlar\u0131n me\u015fru ele\u015ftiriyi, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l faaliyeti veya hakk\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc bast\u0131rma arac\u0131 yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, \u00f6zg\u00fcr toplum d\u00fczeni a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece k\u0131ymetlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc baz\u0131 kavramlar \u00e7ok geni\u015f yorumland\u0131\u011f\u0131nda haklar\u0131n \u00fczerinde g\u00f6lge olu\u015fturabilir. \u201cKamu d\u00fczeni\u201d denilerek her ele\u015ftiri susturulamaz. \u201cG\u00fcvenlik\u201d denilerek bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l faaliyetler engellenemez. \u201cGenel ahl\u00e2k\u201d denilerek farkl\u0131 ya\u015fam tarzlar\u0131 bask\u0131 alt\u0131na al\u0131namaz. Bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l toplant\u0131 hakk\u0131n\u0131n demokratik toplumdaki koruma alan\u0131, bu dengenin pratik hayatta ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu g\u00f6sterir. Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131, hakk\u0131 bo\u011fan de\u011fil, hakk\u0131n toplum i\u00e7inde g\u00fcvenle kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir \u00e7er\u00e7eve olmal\u0131d\u0131r. Zorla\u015ft\u0131ran ve Geciktiren D\u00fczenlemeler de S\u0131n\u0131rlamad\u0131r Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131, yaln\u0131zca a\u00e7\u0131k yasaklarla ortaya \u00e7\u0131kmaz. Madde 13, bir hakk\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131ran, geciktiren, a\u015f\u0131r\u0131 maliyete veya belirsiz takdire ba\u011flayan ya da ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131 etkisiz k\u0131lan d\u00fczenlemeleri de s\u0131n\u0131rlama sayar. Bu h\u00fck\u00fcm, haklar\u0131n dolayl\u0131 yollarla etkisizle\u015ftirilmesine kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir koruma sa\u011flar. Bu yakla\u015f\u0131m \u00e7ok ger\u00e7ek\u00e7idir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bazen bir hak a\u00e7\u0131k\u00e7a yasaklanmaz; fakat \u00f6yle karma\u015f\u0131k prosed\u00fcrlere, uzun bekleme s\u00fcrelerine, y\u00fcksek masraflara veya keyf\u00ee izinlere ba\u011flan\u0131r ki ki\u015fi o hakk\u0131 kullanmaktan vazge\u00e7er. B\u00f6yle bir durumda hak metinde vard\u0131r; fakat hayatta yoktur. Adalete eri\u015fimde etkili ba\u015fvuru yollar\u0131 ve makul usuller, haklar\u0131n kullan\u0131labilirli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu t\u00fcr engellerin \u00f6nemini ortaya koyar. Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131, bu y\u00fczden yaln\u0131zca do\u011frudan yasaklar\u0131 de\u011fil, hakk\u0131 fiilen i\u015flemez h\u00e2le getiren dolayl\u0131 engelleri de kapsar. Yarg\u0131 Denetimi, Haklar\u0131n Son G\u00fcvencesidir Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131, Madde 13\u2019e g\u00f6re yarg\u0131 denetimine tabidir. Bu h\u00fck\u00fcm, temel haklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemli bir emniyet mekanizmas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc haklara m\u00fcdahale eden devlet i\u015flemlerinin ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z bir yarg\u0131 \u00f6n\u00fcnde incelenebilmesi, vatanda\u015f\u0131n kendisini korumas\u0131 i\u00e7in vazge\u00e7ilmezdir. Yarg\u0131 denetimi, s\u0131n\u0131rlaman\u0131n ger\u00e7ekten kanuna dayan\u0131p dayanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, hakk\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc zedeleyip zedelemedi\u011fini ve keyf\u00ee uygulan\u0131p uygulanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyar. B\u00f6ylece devletin s\u0131n\u0131rlama yetkisi kendi i\u00e7ine kapanmaz; hukuk \u00f6n\u00fcnde hesap verir. Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131, ancak yarg\u0131 denetimiyle birlikte me\u015fru ve g\u00fcvenilir bir zemine oturur. Haklar\u0131n son s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131, denetlenebilir ve gerek\u00e7eli bir hukuk d\u00fczenidir. Son Bak\u0131\u015f Temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ile kamu yarar\u0131 aras\u0131nda dikkatli bir denge kuran temel h\u00fck\u00fcmlerden biridir. Madde 13, temel haklar\u0131n \u00f6zlerine dokunulmaks\u0131z\u0131n, yaln\u0131zca Anayasada belirtilen sebeplerle ve kanunla s\u0131n\u0131rlanabilece\u011fini ifade eder. Bu h\u00fck\u00fcm, devletin haklara m\u00fcdahale yetkisini tan\u0131rken ayn\u0131 zamanda onu a\u00e7\u0131k anayasal s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde tutar. Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, s\u0131n\u0131rlamay\u0131 yaln\u0131zca a\u00e7\u0131k yasaklarla s\u0131n\u0131rl\u0131 g\u00f6rmemesidir. Soyut ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez gerek\u00e7elerle haklar\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131 engellenir. Genel ahl\u00e2k, kamu d\u00fczeni, g\u00fcvenlik ve kamu yarar\u0131 gibi kavramlar\u0131n me\u015fru ele\u015ftiriyi veya bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l faaliyeti susturma arac\u0131 yap\u0131lmas\u0131 yasaklan\u0131r. Bir hakk\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131ran, geciktiren, a\u015f\u0131r\u0131 maliyete ba\u011flayan veya ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131 etkisiz k\u0131lan d\u00fczenlemeler de s\u0131n\u0131rlama say\u0131l\u0131r. B\u00fct\u00fcn s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n yarg\u0131 denetiminde olmas\u0131 ise haklar\u0131n korunmas\u0131n\u0131 ger\u00e7ek bir g\u00fcvenceye ba\u011flar. B\u00f6ylece temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131, keyf\u00ee m\u00fcdahalenin de\u011fil; hukuk, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ve adalet i\u00e7inde kalmas\u0131 gereken istisnai bir anayasal yetki olarak d\u00fczenlenir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":71,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-70","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel-esaslar-ve-devlet-felsefesi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=70"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":73,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70\/revisions\/73"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/71"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=70"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=70"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=70"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}