{"id":448,"date":"2026-06-21T09:57:47","date_gmt":"2026-06-21T09:57:47","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=448"},"modified":"2026-06-21T09:57:47","modified_gmt":"2026-06-21T09:57:47","slug":"yuksek-kurumlarin-yenilenmesi-gecici-madde-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/yuksek-kurumlarin-yenilenmesi-gecici-madde-5\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131\u2019nda Y\u00fcksek Kurumlar\u0131n Yenilenmesi (Ge\u00e7ici Madde 5)"},"content":{"rendered":"

Y\u00fcksek kurumlar\u0131n yenilenmesi<\/strong>, yeni bir anayasal d\u00fczene ge\u00e7ilirken yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131n, se\u00e7im kurumlar\u0131n\u0131n, denetim mercilerinin ve ba\u011f\u0131ms\u0131z kurullar\u0131n hem kesintisiz \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 hem de yeni Anayasan\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, tarafs\u0131zl\u0131k, liyakat ve karar kapasitesi ilkelerine uygun h\u00e2le gelmesini sa\u011flayan kritik ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecidir. Bir anayasa y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011finde, mevcut mahkemelerin ve y\u00fcksek kurumlar\u0131n bir anda i\u015flevsiz kalmas\u0131 hukuk bo\u015flu\u011fu do\u011furur. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k eski yap\u0131n\u0131n hi\u00e7bir de\u011fi\u015fiklik olmadan devam etmesi de yeni Anayasan\u0131n kurumsal g\u00fcvencelerini zay\u0131flat\u0131r. Ge\u00e7ici Madde 5, bu iki tehlike aras\u0131nda dengeli bir yol kurar.<\/p>\n

Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Ge\u00e7ici Madde 5, yarg\u0131 d\u00fczeni ve y\u00fcksek kurumlar\u0131n yenilenmesini bir \u201ckopu\u015f\u201d de\u011fil, \u201ckademeli anayasal uyum\u201d olarak d\u00fczenler. Mevcut mahkemeler ve y\u00fcksek yarg\u0131 organlar\u0131, yeni d\u00fczenlemeler y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girinceye kadar g\u00f6revlerine devam eder. Ancak bu devam, eski al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n s\u00fcrmesi anlam\u0131na gelmez. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, tarafs\u0131zl\u0131k, do\u011fal h\u00e2kim, adil yarg\u0131lanma, bireysel ba\u015fvuru ve yarg\u0131 yolu g\u00fcvenceleri derh\u00e2l uygulan\u0131r. B\u00f6ylece mahkemeler \u00e7al\u0131\u015fmaya devam ederken, yarg\u0131sal g\u00fcvenceler yeni Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc alt\u0131nda hemen devreye girer.<\/p>\n

Ge\u00e7ici madde metni: Yarg\u0131 d\u00fczeni ve y\u00fcksek kurumlar\u0131n yenilenmesi<\/h2>\n

Ge\u00e7ici Madde 5 \u2013 Yarg\u0131 D\u00fczeni ve Y\u00fcksek Kurumlar\u0131n Yenilenmesi<\/strong><\/p>\n

Mevcut mahkemeler ve y\u00fcksek yarg\u0131 organlar\u0131 yeni d\u00fczenlemeler y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girinceye kadar g\u00f6revlerine devam eder. Ancak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, tarafs\u0131zl\u0131k, do\u011fal h\u00e2kim, adil yarg\u0131lanma, bireysel ba\u015fvuru ve yarg\u0131 yolu g\u00fcvenceleri derh\u00e2l uygulan\u0131r.<\/p>\n

Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu ve Anayasa Mahkemesinin yeni olu\u015fumu ilk se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi ve anayasal denetimin s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in \u00f6ncelikle tamamlan\u0131r; bu ilk olu\u015fumda 56 ve 104. madde g\u00fcvenceleri uygulan\u0131r.<\/p>\n

A\u015fa\u011f\u0131daki kurumlar\u0131n kurulu\u015f ve \u00fcyelik yap\u0131lar\u0131 azami bir (1) y\u0131l i\u00e7inde Anayasaya uygun h\u00e2le getirilir:<\/p>\n

a) Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu;<\/p>\n

b) Anayasa Mahkemesi;<\/p>\n

c) H\u00e2kimler ve Savc\u0131lar Kurulu;<\/p>\n

\u00e7) Yarg\u0131tay;<\/p>\n

d) Dan\u0131\u015ftay;<\/p>\n

e) Say\u0131\u015ftay;<\/p>\n

f) Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu;<\/p>\n

g) Devlet Denetleme Kurumu;<\/p>\n

\u011f) Radyo ve Televizyon \u00dcst Kurulu;<\/p>\n

h) Ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fczenleyici kurumlar.<\/p>\n

Yenileme kademeli usulle yap\u0131l\u0131r ve kurumlar\u0131n karar g\u00fcc\u00fcn\u00fc kesintiye u\u011fratamaz.<\/p>\n

Yenileme takvimi, Anayasa Mahkemesi, Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu, H\u00e2kimler ve Savc\u0131lar Kurulu, Say\u0131\u015ftay ve y\u00fcksek mahkemelerin karar kapasitesini ayn\u0131 anda zay\u0131flatmayacak bi\u00e7imde a\u015famaland\u0131r\u0131l\u0131r. Zorunlu yenileme i\u015flemleri ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, kademeli s\u00fcreklilik ve ayn\u0131 usulle tamamlama g\u00fcvencelerine tabidir.<\/p><\/blockquote>\n

Mahkemeler neden g\u00f6revlerine devam eder?<\/h2>\n

Ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemlerinde yarg\u0131 d\u00fczeninin durmas\u0131 kabul edilemez. Mahkemeler \u00e7al\u0131\u015fmazsa hak arama yollar\u0131 kapan\u0131r, tutukluluk ve yarg\u0131lama s\u00fcre\u00e7leri belirsizle\u015fir, idari i\u015flemler denetlenemez, bireysel ba\u015fvuru hakk\u0131 fiilen kullan\u0131lamaz ve hukuk g\u00fcvenli\u011fi zedelenir. Bu nedenle Ge\u00e7ici Madde 5, mevcut mahkemelerin ve y\u00fcksek yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131n yeni d\u00fczenlemeler y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girinceye kadar g\u00f6revlerine devam edece\u011fini d\u00fczenler.<\/p>\n

Bu devaml\u0131l\u0131k, eski yarg\u0131 d\u00fczeninin aynen korunmas\u0131 anlam\u0131na gelmez. Buradaki ama\u00e7, yarg\u0131sal hizmetlerin kesilmemesidir. Mahkemeler ve y\u00fcksek yarg\u0131 organlar\u0131, yeni Anayasaya uygun kurumsal d\u00fczenlemeler yap\u0131lana kadar davalara bakmaya, ba\u015fvurular\u0131 incelemeye ve hukuki uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131 \u00e7\u00f6zmeye devam eder. B\u00f6ylece ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde hukuk bo\u015flu\u011fu olu\u015fmaz.<\/p>\n

Ancak devam eden yarg\u0131 faaliyeti art\u0131k yeni Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc alt\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Eski usuller, eski yetki al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 veya eski kurumsal ili\u015fkiler, yeni Anayasan\u0131n derh\u00e2l uygulanacak g\u00fcvencelerini zay\u0131flatamaz.<\/p>\n

Derh\u00e2l uygulanacak yarg\u0131sal g\u00fcvenceler<\/h2>\n

Ge\u00e7ici Madde 5, baz\u0131 g\u00fcvencelerin yeni d\u00fczenlemeleri beklemeden derh\u00e2l uygulanaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtir. Bunlar ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, tarafs\u0131zl\u0131k, do\u011fal h\u00e2kim, adil yarg\u0131lanma, bireysel ba\u015fvuru ve yarg\u0131 yolu g\u00fcvenceleridir. Bu say\u0131m, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde yarg\u0131n\u0131n hangi temel de\u011ferlerden asla uzakla\u015famayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<\/p>\n

Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, h\u00e2kimin ve mahkemenin d\u0131\u015f bask\u0131dan uzak karar verebilmesini sa\u011flar. Tarafs\u0131zl\u0131k, yarg\u0131laman\u0131n ki\u015fi, makam, d\u00f6nem, g\u00f6r\u00fc\u015f veya \u00e7\u0131kar ili\u015fkisine g\u00f6re \u015fekillenmemesini gerektirir. Do\u011fal h\u00e2kim g\u00fcvencesi, ki\u015finin sonradan \u00f6zel olarak olu\u015fturulmu\u015f veya dosyaya g\u00f6re belirlenmi\u015f yarg\u0131 merciine \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 engeller. Adil yarg\u0131lanma, savunma hakk\u0131, makul s\u00fcre, silahlar\u0131n e\u015fitli\u011fi ve gerek\u00e7eli karar gibi g\u00fcvenceleri i\u00e7erir. Bireysel ba\u015fvuru ve yarg\u0131 yolu ise temel haklar\u0131n etkili bi\u00e7imde korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n

Bu g\u00fcvencelerin derh\u00e2l uygulanmas\u0131, yeni Anayasan\u0131n yarg\u0131 alan\u0131nda beklemeye al\u0131namayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Kurumsal yenileme zaman alabilir; fakat yarg\u0131sal g\u00fcvenceler ge\u00e7i\u015f bahanesiyle ertelenemez.<\/p>\n

Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu neden \u00f6nceliklidir?<\/h2>\n

Ge\u00e7ici Madde 5, Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulunun yeni olu\u015fumunun ilk se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in \u00f6ncelikle tamamlanaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bu tercih son derece \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yeni Anayasa y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdikten sonra yap\u0131lacak ilk se\u00e7imler, yeni anayasal d\u00fczenin me\u015fruiyet kap\u0131s\u0131d\u0131r. Bu se\u00e7imlerin g\u00fcvenli, tarafs\u0131z, \u015feffaf ve denetlenebilir bi\u00e7imde y\u00f6netilmesi gerekir.<\/p>\n

Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu, adayl\u0131k, do\u011frulama, kura, propaganda, oy verme, say\u0131m, itiraz ve kesin sonu\u00e7 s\u00fcre\u00e7lerinde merkezi rol \u00fcstlenir. E\u011fer Kurulun yeni olu\u015fumu gecikir veya eski yap\u0131sal sorunlar devam ederse, ilk se\u00e7imlerin g\u00fcvenilirli\u011fi tart\u0131\u015fmal\u0131 h\u00e2le gelebilir. Ge\u00e7ici Madde 5 bu y\u00fczden YSK\u2019y\u0131 \u00f6ncelikli kurumlar aras\u0131na al\u0131r.<\/p>\n

Bu ilk olu\u015fumda 56 ve 104. madde g\u00fcvencelerinin uygulanmas\u0131, se\u00e7im kurumunun liyakat, objektiflik, tarafs\u0131zl\u0131k, veri g\u00fcvenli\u011fi ve se\u00e7im g\u00fcvenceleriyle uyumlu kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u0130lk se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi, ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinin en hassas alanlar\u0131ndan biridir.<\/p>\n

Anayasa Mahkemesi neden \u00f6ncelikle yenilenmelidir?<\/h2>\n

Anayasa Mahkemesi, yeni Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, haklar\u0131, anayasal kurumlar\u0131 ve ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemindeki uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131 koruyacak en \u00f6nemli denetim organlar\u0131ndan biridir. Ge\u00e7ici Madde 5, Anayasa Mahkemesinin yeni olu\u015fumunun anayasal denetimin s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in \u00f6ncelikle tamamlanaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler.<\/p>\n

Ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde bir\u00e7ok uyu\u015fmazl\u0131k ortaya \u00e7\u0131kabilir. Uyum kanunlar\u0131n\u0131n anayasaya uygunlu\u011fu, ge\u00e7ici teknik usullerin s\u0131n\u0131r\u0131, hak ihlalleri, y\u00fcksek kurumlar\u0131n yenilenme s\u00fcreci, se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi, yarg\u0131 yolu ve anayasal kimlik gibi ba\u015fl\u0131klarda Anayasa Mahkemesinin etkili \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekir. Mahkemenin karar kapasitesi zay\u0131f kal\u0131rsa, yeni Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc fiilen korunamaz.<\/p>\n

Bu nedenle Anayasa Mahkemesinin yeni olu\u015fumu yaln\u0131z kurumsal yenileme de\u011fildir; ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin denetim g\u00fcvencesidir. \u0130lk olu\u015fumda liyakat ve se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 g\u00fcvencelerin uygulanmas\u0131, Mahkemenin tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve karar kapasitesi bak\u0131m\u0131ndan belirleyici \u00f6nemdedir.<\/p>\n

Bir y\u0131ll\u0131k kurum uyumu neyi kapsar?<\/h2>\n

Ge\u00e7ici Madde 5, baz\u0131 kurumlar\u0131n kurulu\u015f ve \u00fcyelik yap\u0131lar\u0131n\u0131n azami bir y\u0131l i\u00e7inde Anayasaya uygun h\u00e2le getirilece\u011fini d\u00fczenler. Bu kurumlar yaln\u0131z yarg\u0131 organlar\u0131 de\u011fildir. Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu, Anayasa Mahkemesi, H\u00e2kimler ve Savc\u0131lar Kurulu, Yarg\u0131tay, Dan\u0131\u015ftay, Say\u0131\u015ftay, Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, Devlet Denetleme Kurumu, Radyo ve Televizyon \u00dcst Kurulu ve ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fczenleyici kurumlar bu kapsamda say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bu liste, yeni Anayasan\u0131n yaln\u0131z yasama ve y\u00fcr\u00fctme de\u011fi\u015fikli\u011fi getirmedi\u011fini; ayn\u0131 zamanda yarg\u0131, se\u00e7im, denetim, medya d\u00fczeni ve ba\u011f\u0131ms\u0131z idari kurumlar alan\u0131nda da yeni bir kurumsal g\u00fcvence mimarisi kurdu\u011funu g\u00f6sterir. Bu kurumlar\u0131n kurulu\u015fu, \u00fcyelikleri, g\u00f6rev s\u00fcreleri, karar yeter say\u0131lar\u0131, b\u00fct\u00e7eleri, tarafs\u0131zl\u0131k ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k g\u00fcvenceleri yeni Anayasaya uygun h\u00e2le getirilmelidir.<\/p>\n

Bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcre, ge\u00e7i\u015fin belirsizle\u015fmesini \u00f6nler. Kurumlar\u0131n uyumu s\u0131n\u0131rs\u0131z bir idari haz\u0131rl\u0131k konusu yap\u0131lamaz. Ancak bu uyum yap\u0131l\u0131rken kurumlar\u0131n karar g\u00fcc\u00fc de kesintiye u\u011frat\u0131lamaz.<\/p>\n

Kademeli yenileme neden zorunludur?<\/h2>\n

Ge\u00e7ici Madde 5, yenilemenin kademeli usulle yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve kurumlar\u0131n karar g\u00fcc\u00fcn\u00fc kesintiye u\u011fratamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde kurumlar\u0131n topluca i\u015flevsiz kalmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in gereklidir. E\u011fer b\u00fct\u00fcn \u00fcyelikler ayn\u0131 anda sona erdirilir, b\u00fct\u00fcn kurumlar ayn\u0131 anda yeniden kurulur veya karar organlar\u0131 ayn\u0131 anda bo\u015falt\u0131l\u0131rsa, anayasal denetim ve yarg\u0131sal i\u015fleyi\u015f durabilir.<\/p>\n

Kademeli yenileme, kurumlar\u0131n hem yenilenmesini hem \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etmesini sa\u011flar. Baz\u0131 \u00fcyeler g\u00f6revini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken yeni \u00fcyeler belirlenebilir. G\u00f6rev s\u00fcreleri kademeli bi\u00e7imde yeniden d\u00fczenlenebilir. Bo\u015falan \u00fcyelikler ayn\u0131 usulle tamamlanabilir. B\u00f6ylece kurumun haf\u0131zas\u0131, karar istikrar\u0131 ve i\u015fleyi\u015fi korunur.<\/p>\n

Bu y\u00f6ntem, \u00f6zellikle y\u00fcksek yarg\u0131 ve denetim kurumlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. Ani ve toplu de\u011fi\u015fim, kurumsal s\u00fcreklili\u011fi zay\u0131flatabilir; \u00e7ok yava\u015f de\u011fi\u015fim ise yeni Anayasan\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 geciktirebilir. Kademeli yenileme bu iki riski dengeleyen anayasal ara\u00e7t\u0131r.<\/p>\n

Karar kapasitesi ne demektir?<\/h2>\n

Karar kapasitesi, bir kurumun anayasal g\u00f6revlerini fiilen yerine getirebilme g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Bir kurumun ad\u0131 var ama yeterli \u00fcyesi yoksa, toplant\u0131 yeter say\u0131s\u0131 sa\u011flanam\u0131yorsa, karar almas\u0131 s\u00fcrekli erteleniyorsa, b\u00fct\u00e7esi yetersiz b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015fsa veya teknik altyap\u0131s\u0131 yoksa karar kapasitesi zay\u0131flam\u0131\u015f olur. Ge\u00e7ici Madde 5, yenileme takviminin kurumlar\u0131n karar kapasitesini ayn\u0131 anda zay\u0131flatmayacak bi\u00e7imde a\u015famaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ister.<\/p>\n

Bu h\u00fck\u00fcm, yaln\u0131z idari planlama kural\u0131 de\u011fildir; anayasal s\u00fcreklilik g\u00fcvencesidir. Anayasa Mahkemesi, Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu, H\u00e2kimler ve Savc\u0131lar Kurulu, Say\u0131\u015ftay ve y\u00fcksek mahkemeler ayn\u0131 anda karar veremez h\u00e2le gelirse, ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinin denetim ve hukuk g\u00fcvenli\u011fi omurgas\u0131 \u00e7\u00f6ker. Bu nedenle yenileme takvimi dikkatli kurulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Kurumlar\u0131n yeni Anayasaya uygun h\u00e2le getirilmesi gerekir; fakat bu yap\u0131l\u0131rken anayasal i\u015flevleri kesintiye u\u011frat\u0131lamaz. Yenileme, kurumlar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in vard\u0131r; onlar\u0131 ge\u00e7ici olarak i\u015flemez h\u00e2le getirmek i\u00e7in de\u011fil.<\/p>\n

Ayn\u0131 usulle tamamlama g\u00fcvencesi<\/h2>\n

Ge\u00e7ici Madde 5, zorunlu yenileme i\u015flemlerinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, kademeli s\u00fcreklilik ve ayn\u0131 usulle tamamlama g\u00fcvencelerine tabi oldu\u011funu belirtir. Ayn\u0131 usulle tamamlama, bo\u015falan veya yenilenen \u00fcyeliklerin keyf\u00ee y\u00f6ntemlerle de\u011fil, anayasan\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc usul ve kaynak dengesi korunarak doldurulmas\u0131 anlam\u0131na gelir.<\/p>\n

Bu g\u00fcvence olmazsa, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde baz\u0131 \u00fcyelikler ge\u00e7ici \u00e7o\u011funluk, y\u00fcr\u00fctme etkisi veya kapal\u0131 kontenjanlarla doldurulabilir. B\u00f6yle bir durum, kurumlar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha en ba\u015fta zedeler. Ayn\u0131 usulle tamamlama ilkesi, yenilemenin kurumlar\u0131 ele ge\u00e7irme arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesini \u00f6nler.<\/p>\n

Bu ilke, 56. maddedeki objektif liyakat havuzu ve ilgili kurum maddelerindeki tarafs\u0131z belirleme g\u00fcvenceleriyle birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. Yenileme varsa, bu yenileme eski ki\u015fileri de\u011fi\u015ftirme operasyonu de\u011fil; yeni Anayasaya uygun, objektif ve denetlenebilir kurumsal uyum s\u00fcreci olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Say\u0131\u015ftay ve denetim kurumlar\u0131 neden listede yer al\u0131r?<\/h2>\n

Ge\u00e7ici Madde 5, Say\u0131\u015ftay, Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, Devlet Denetleme Kurumu, Radyo ve Televizyon \u00dcst Kurulu ve ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fczenleyici kurumlar\u0131 da yenileme kapsam\u0131na al\u0131r. Bu tercih, ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinin yaln\u0131z mahkemelerden ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Yeni Anayasan\u0131n kamu kayna\u011f\u0131, idare, medya, dijital d\u00fczen, piyasa denetimi ve ba\u011f\u0131ms\u0131z kurumlar bak\u0131m\u0131ndan da uygulanmas\u0131 gerekir.<\/p>\n

Say\u0131\u015ftay kamu kayna\u011f\u0131n\u0131n denetimini sa\u011flar. Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu idarenin i\u015fleyi\u015fine ili\u015fkin ba\u015fvurular\u0131 inceler. Devlet Denetleme Kurumu tespit ve raporlama i\u015flevi g\u00f6r\u00fcr. Radyo ve Televizyon \u00dcst Kurulu yay\u0131n alan\u0131nda ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, \u00e7o\u011fulculuk ve kamu yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131 dengesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fczenleyici kurumlar ise piyasa, veri, finans, rekabet, enerji veya ileti\u015fim gibi alanlarda tarafs\u0131z d\u00fczenleyici kapasite sa\u011flar.<\/p>\n

Bu kurumlar yeni Anayasaya uygun h\u00e2le getirilmezse, anayasal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yaln\u0131z yarg\u0131 ve y\u00fcr\u00fctme ba\u015fl\u0131klar\u0131nda kal\u0131r. Ge\u00e7ici Madde 5 bu nedenle y\u00fcksek kurumlar\u0131 geni\u015f bir anayasal denetim ve d\u00fczenleme a\u011f\u0131 i\u00e7inde ele al\u0131r.<\/p>\n

Ge\u00e7ici Madde 5\u2019in yenileme haritas\u0131<\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
Alan<\/th>\nGe\u00e7ici Madde 5\u2019teki Kural<\/th>\nKorunan De\u011fer<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Mevcut mahkemeler<\/td>\nYeni d\u00fczenlemeler y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girinceye kadar g\u00f6revlerine devam eder.<\/td>\nYarg\u0131 hizmetinin kesintisizli\u011fi<\/td>\n<\/tr>\n
Derh\u00e2l g\u00fcvenceler<\/td>\nBa\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, tarafs\u0131zl\u0131k, do\u011fal h\u00e2kim, adil yarg\u0131lanma, bireysel ba\u015fvuru ve yarg\u0131 yolu hemen uygulan\u0131r.<\/td>\nHak arama ve adil yarg\u0131 g\u00fcvencesi<\/td>\n<\/tr>\n
YSK<\/td>\n\u0130lk se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in \u00f6ncelikle yenilenir.<\/td>\nSe\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi ve kesin sonu\u00e7 me\u015fruiyeti<\/td>\n<\/tr>\n
Anayasa Mahkemesi<\/td>\nAnayasal denetimin s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in \u00f6ncelikle tamamlan\u0131r.<\/td>\nAnayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve hak korumas\u0131<\/td>\n<\/tr>\n
Y\u00fcksek kurumlar<\/td>\nKurulu\u015f ve \u00fcyelik yap\u0131lar\u0131 bir y\u0131l i\u00e7inde Anayasaya uygun h\u00e2le getirilir.<\/td>\nKurumsal uyum ve denetlenebilirlik<\/td>\n<\/tr>\n
Kademeli yenileme<\/td>\nKurumlar\u0131n karar g\u00fcc\u00fc kesintiye u\u011frat\u0131lamaz.<\/td>\nKarar kapasitesi ve s\u00fcreklilik<\/td>\n<\/tr>\n
Ayn\u0131 usulle tamamlama<\/td>\nYenileme ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve kademeli s\u00fcreklilik g\u00fcvencelerine tabidir.<\/td>\nTarafs\u0131z ve objektif kurumsal ge\u00e7i\u015f<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Sonu\u00e7: Y\u00fcksek kurumlar\u0131n yenilenmesi, yarg\u0131 ve denetim s\u00fcreklili\u011fini koruyarak yap\u0131lmal\u0131d\u0131r<\/h2>\n

Y\u00fcksek kurumlar\u0131n yenilenmesi, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde yeni anayasal d\u00fczenin yarg\u0131, se\u00e7im, denetim, medya ve ba\u011f\u0131ms\u0131z kurumlar alan\u0131nda fiilen uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan temel ge\u00e7i\u015f mekanizmas\u0131d\u0131r. Ge\u00e7ici Madde 5, mevcut mahkemelerin ve y\u00fcksek yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131n yeni d\u00fczenlemeler y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girinceye kadar g\u00f6revlerine devam edece\u011fini d\u00fczenler. Ancak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, tarafs\u0131zl\u0131k, do\u011fal h\u00e2kim, adil yarg\u0131lanma, bireysel ba\u015fvuru ve yarg\u0131 yolu g\u00fcvenceleri derh\u00e2l uygulan\u0131r.<\/p>\n

Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu ve Anayasa Mahkemesinin yeni olu\u015fumunu \u00f6ncelikli h\u00e2le getirmesidir. Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu ilk se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in, Anayasa Mahkemesi ise anayasal denetimin s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in \u00f6ncelikle tamamlan\u0131r. Bu ilk olu\u015fumda 56 ve 104. madde g\u00fcvenceleri uygulan\u0131r. B\u00f6ylece ilk se\u00e7imler ve ilk anayasal denetim s\u00fcre\u00e7leri eski yap\u0131sal sorunlar\u0131n g\u00f6lgesinde b\u0131rak\u0131lmaz.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak Ge\u00e7ici Madde 5, Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu, Anayasa Mahkemesi, H\u00e2kimler ve Savc\u0131lar Kurulu, Yarg\u0131tay, Dan\u0131\u015ftay, Say\u0131\u015ftay, Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, Devlet Denetleme Kurumu, Radyo ve Televizyon \u00dcst Kurulu ve ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fczenleyici kurumlar\u0131n kurulu\u015f ve \u00fcyelik yap\u0131lar\u0131n\u0131n bir y\u0131l i\u00e7inde Anayasaya uygun h\u00e2le getirilmesini \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. Yenileme kademeli usulle yap\u0131l\u0131r ve kurumlar\u0131n karar g\u00fcc\u00fcn\u00fc kesintiye u\u011fratamaz. Bu nedenle y\u00fcksek kurumlar\u0131n yenilenmesi, bu ge\u00e7ici madde i\u00e7inde yarg\u0131 s\u00fcreklili\u011fi, derh\u00e2l uygulanacak adil yarg\u0131 g\u00fcvenceleri, se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi, anayasal denetim, kademeli yenileme, karar kapasitesi ve ba\u011f\u0131ms\u0131z kurumlar\u0131n anayasal uyumu<\/strong> aras\u0131nda kurulmu\u015f temel ge\u00e7i\u015f g\u00fcvencesidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Y\u00fcksek kurumlar\u0131n yenilenmesi, yeni bir anayasal d\u00fczene ge\u00e7ilirken yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131n, se\u00e7im kurumlar\u0131n\u0131n, denetim mercilerinin ve ba\u011f\u0131ms\u0131z kurullar\u0131n hem kesintisiz \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 hem de yeni Anayasan\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, tarafs\u0131zl\u0131k, liyakat ve karar kapasitesi ilkelerine uygun h\u00e2le gelmesini sa\u011flayan kritik ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecidir. Bir anayasa y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011finde, mevcut mahkemelerin ve y\u00fcksek kurumlar\u0131n bir anda i\u015flevsiz kalmas\u0131 hukuk bo\u015flu\u011fu do\u011furur. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k eski yap\u0131n\u0131n hi\u00e7bir de\u011fi\u015fiklik olmadan devam etmesi de yeni Anayasan\u0131n kurumsal g\u00fcvencelerini zay\u0131flat\u0131r. Ge\u00e7ici Madde 5, bu iki tehlike aras\u0131nda dengeli bir yol kurar. Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Ge\u00e7ici Madde 5, yarg\u0131 d\u00fczeni ve y\u00fcksek kurumlar\u0131n yenilenmesini bir \u201ckopu\u015f\u201d de\u011fil, \u201ckademeli anayasal uyum\u201d olarak d\u00fczenler. Mevcut mahkemeler ve y\u00fcksek yarg\u0131 organlar\u0131, yeni d\u00fczenlemeler y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girinceye kadar g\u00f6revlerine devam eder. Ancak bu devam, eski al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n s\u00fcrmesi anlam\u0131na gelmez. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, tarafs\u0131zl\u0131k, do\u011fal h\u00e2kim, adil yarg\u0131lanma, bireysel ba\u015fvuru ve yarg\u0131 yolu g\u00fcvenceleri derh\u00e2l uygulan\u0131r. B\u00f6ylece mahkemeler \u00e7al\u0131\u015fmaya devam ederken, yarg\u0131sal g\u00fcvenceler yeni Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc alt\u0131nda hemen devreye girer. Ge\u00e7ici madde metni: Yarg\u0131 d\u00fczeni ve y\u00fcksek kurumlar\u0131n yenilenmesi Ge\u00e7ici Madde 5 \u2013 Yarg\u0131 D\u00fczeni ve Y\u00fcksek Kurumlar\u0131n Yenilenmesi Mevcut mahkemeler ve y\u00fcksek yarg\u0131 organlar\u0131 yeni d\u00fczenlemeler y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girinceye kadar g\u00f6revlerine devam eder. Ancak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, tarafs\u0131zl\u0131k, do\u011fal h\u00e2kim, adil yarg\u0131lanma, bireysel ba\u015fvuru ve yarg\u0131 yolu g\u00fcvenceleri derh\u00e2l uygulan\u0131r. Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu ve Anayasa Mahkemesinin yeni olu\u015fumu ilk se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi ve anayasal denetimin s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in \u00f6ncelikle tamamlan\u0131r; bu ilk olu\u015fumda 56 ve 104. madde g\u00fcvenceleri uygulan\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131daki kurumlar\u0131n kurulu\u015f ve \u00fcyelik yap\u0131lar\u0131 azami bir (1) y\u0131l i\u00e7inde Anayasaya uygun h\u00e2le getirilir: a) Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu; b) Anayasa Mahkemesi; c) H\u00e2kimler ve Savc\u0131lar Kurulu; \u00e7) Yarg\u0131tay; d) Dan\u0131\u015ftay; e) Say\u0131\u015ftay; f) Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu; g) Devlet Denetleme Kurumu; \u011f) Radyo ve Televizyon \u00dcst Kurulu; h) Ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fczenleyici kurumlar. Yenileme kademeli usulle yap\u0131l\u0131r ve kurumlar\u0131n karar g\u00fcc\u00fcn\u00fc kesintiye u\u011fratamaz. Yenileme takvimi, Anayasa Mahkemesi, Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu, H\u00e2kimler ve Savc\u0131lar Kurulu, Say\u0131\u015ftay ve y\u00fcksek mahkemelerin karar kapasitesini ayn\u0131 anda zay\u0131flatmayacak bi\u00e7imde a\u015famaland\u0131r\u0131l\u0131r. Zorunlu yenileme i\u015flemleri ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, kademeli s\u00fcreklilik ve ayn\u0131 usulle tamamlama g\u00fcvencelerine tabidir. Mahkemeler neden g\u00f6revlerine devam eder? Ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemlerinde yarg\u0131 d\u00fczeninin durmas\u0131 kabul edilemez. Mahkemeler \u00e7al\u0131\u015fmazsa hak arama yollar\u0131 kapan\u0131r, tutukluluk ve yarg\u0131lama s\u00fcre\u00e7leri belirsizle\u015fir, idari i\u015flemler denetlenemez, bireysel ba\u015fvuru hakk\u0131 fiilen kullan\u0131lamaz ve hukuk g\u00fcvenli\u011fi zedelenir. Bu nedenle Ge\u00e7ici Madde 5, mevcut mahkemelerin ve y\u00fcksek yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131n yeni d\u00fczenlemeler y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girinceye kadar g\u00f6revlerine devam edece\u011fini d\u00fczenler. Bu devaml\u0131l\u0131k, eski yarg\u0131 d\u00fczeninin aynen korunmas\u0131 anlam\u0131na gelmez. Buradaki ama\u00e7, yarg\u0131sal hizmetlerin kesilmemesidir. Mahkemeler ve y\u00fcksek yarg\u0131 organlar\u0131, yeni Anayasaya uygun kurumsal d\u00fczenlemeler yap\u0131lana kadar davalara bakmaya, ba\u015fvurular\u0131 incelemeye ve hukuki uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131 \u00e7\u00f6zmeye devam eder. B\u00f6ylece ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde hukuk bo\u015flu\u011fu olu\u015fmaz. Ancak devam eden yarg\u0131 faaliyeti art\u0131k yeni Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc alt\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Eski usuller, eski yetki al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 veya eski kurumsal ili\u015fkiler, yeni Anayasan\u0131n derh\u00e2l uygulanacak g\u00fcvencelerini zay\u0131flatamaz. Derh\u00e2l uygulanacak yarg\u0131sal g\u00fcvenceler Ge\u00e7ici Madde 5, baz\u0131 g\u00fcvencelerin yeni d\u00fczenlemeleri beklemeden derh\u00e2l uygulanaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtir. Bunlar ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, tarafs\u0131zl\u0131k, do\u011fal h\u00e2kim, adil yarg\u0131lanma, bireysel ba\u015fvuru ve yarg\u0131 yolu g\u00fcvenceleridir. Bu say\u0131m, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde yarg\u0131n\u0131n hangi temel de\u011ferlerden asla uzakla\u015famayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, h\u00e2kimin ve mahkemenin d\u0131\u015f bask\u0131dan uzak karar verebilmesini sa\u011flar. Tarafs\u0131zl\u0131k, yarg\u0131laman\u0131n ki\u015fi, makam, d\u00f6nem, g\u00f6r\u00fc\u015f veya \u00e7\u0131kar ili\u015fkisine g\u00f6re \u015fekillenmemesini gerektirir. Do\u011fal h\u00e2kim g\u00fcvencesi, ki\u015finin sonradan \u00f6zel olarak olu\u015fturulmu\u015f veya dosyaya g\u00f6re belirlenmi\u015f yarg\u0131 merciine \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 engeller. Adil yarg\u0131lanma, savunma hakk\u0131, makul s\u00fcre, silahlar\u0131n e\u015fitli\u011fi ve gerek\u00e7eli karar gibi g\u00fcvenceleri i\u00e7erir. Bireysel ba\u015fvuru ve yarg\u0131 yolu ise temel haklar\u0131n etkili bi\u00e7imde korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bu g\u00fcvencelerin derh\u00e2l uygulanmas\u0131, yeni Anayasan\u0131n yarg\u0131 alan\u0131nda beklemeye al\u0131namayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Kurumsal yenileme zaman alabilir; fakat yarg\u0131sal g\u00fcvenceler ge\u00e7i\u015f bahanesiyle ertelenemez. Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu neden \u00f6nceliklidir? Ge\u00e7ici Madde 5, Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulunun yeni olu\u015fumunun ilk se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in \u00f6ncelikle tamamlanaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bu tercih son derece \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yeni Anayasa y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdikten sonra yap\u0131lacak ilk se\u00e7imler, yeni anayasal d\u00fczenin me\u015fruiyet kap\u0131s\u0131d\u0131r. Bu se\u00e7imlerin g\u00fcvenli, tarafs\u0131z, \u015feffaf ve denetlenebilir bi\u00e7imde y\u00f6netilmesi gerekir. Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu, adayl\u0131k, do\u011frulama, kura, propaganda, oy verme, say\u0131m, itiraz ve kesin sonu\u00e7 s\u00fcre\u00e7lerinde merkezi rol \u00fcstlenir. E\u011fer Kurulun yeni olu\u015fumu gecikir veya eski yap\u0131sal sorunlar devam ederse, ilk se\u00e7imlerin g\u00fcvenilirli\u011fi tart\u0131\u015fmal\u0131 h\u00e2le gelebilir. Ge\u00e7ici Madde 5 bu y\u00fczden YSK\u2019y\u0131 \u00f6ncelikli kurumlar aras\u0131na al\u0131r. Bu ilk olu\u015fumda 56 ve 104. madde g\u00fcvencelerinin uygulanmas\u0131, se\u00e7im kurumunun liyakat, objektiflik, tarafs\u0131zl\u0131k, veri g\u00fcvenli\u011fi ve se\u00e7im g\u00fcvenceleriyle uyumlu kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u0130lk se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi, ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinin en hassas alanlar\u0131ndan biridir. Anayasa Mahkemesi neden \u00f6ncelikle yenilenmelidir? Anayasa Mahkemesi, yeni Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, haklar\u0131, anayasal kurumlar\u0131 ve ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemindeki uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131 koruyacak en \u00f6nemli denetim organlar\u0131ndan biridir. Ge\u00e7ici Madde 5, Anayasa Mahkemesinin yeni olu\u015fumunun anayasal denetimin s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in \u00f6ncelikle tamamlanaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde bir\u00e7ok uyu\u015fmazl\u0131k ortaya \u00e7\u0131kabilir. Uyum kanunlar\u0131n\u0131n anayasaya uygunlu\u011fu, ge\u00e7ici teknik usullerin s\u0131n\u0131r\u0131, hak ihlalleri, y\u00fcksek kurumlar\u0131n yenilenme s\u00fcreci, se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi, yarg\u0131 yolu ve anayasal kimlik gibi ba\u015fl\u0131klarda Anayasa Mahkemesinin etkili \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekir. Mahkemenin karar kapasitesi zay\u0131f kal\u0131rsa, yeni Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc fiilen korunamaz. Bu nedenle Anayasa Mahkemesinin yeni olu\u015fumu yaln\u0131z kurumsal yenileme de\u011fildir; ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin denetim g\u00fcvencesidir. \u0130lk olu\u015fumda liyakat ve se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 g\u00fcvencelerin uygulanmas\u0131, Mahkemenin tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve karar kapasitesi bak\u0131m\u0131ndan belirleyici \u00f6nemdedir. Bir y\u0131ll\u0131k kurum uyumu neyi kapsar? Ge\u00e7ici Madde 5, baz\u0131 kurumlar\u0131n kurulu\u015f ve \u00fcyelik yap\u0131lar\u0131n\u0131n azami bir y\u0131l i\u00e7inde Anayasaya uygun h\u00e2le getirilece\u011fini d\u00fczenler. Bu kurumlar yaln\u0131z yarg\u0131 organlar\u0131 de\u011fildir. Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu, Anayasa Mahkemesi, H\u00e2kimler ve Savc\u0131lar Kurulu, Yarg\u0131tay, Dan\u0131\u015ftay, Say\u0131\u015ftay, Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, Devlet Denetleme Kurumu, Radyo ve Televizyon \u00dcst Kurulu ve ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fczenleyici kurumlar bu kapsamda say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu liste, yeni Anayasan\u0131n yaln\u0131z yasama ve y\u00fcr\u00fctme de\u011fi\u015fikli\u011fi getirmedi\u011fini; ayn\u0131 zamanda yarg\u0131, se\u00e7im, denetim, medya d\u00fczeni ve ba\u011f\u0131ms\u0131z idari kurumlar alan\u0131nda da yeni bir kurumsal g\u00fcvence mimarisi kurdu\u011funu g\u00f6sterir. Bu kurumlar\u0131n kurulu\u015fu, \u00fcyelikleri, g\u00f6rev s\u00fcreleri, karar yeter say\u0131lar\u0131, b\u00fct\u00e7eleri, tarafs\u0131zl\u0131k ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k g\u00fcvenceleri yeni Anayasaya uygun h\u00e2le getirilmelidir. Bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcre, ge\u00e7i\u015fin belirsizle\u015fmesini \u00f6nler. Kurumlar\u0131n uyumu s\u0131n\u0131rs\u0131z bir idari haz\u0131rl\u0131k konusu yap\u0131lamaz. Ancak bu uyum yap\u0131l\u0131rken kurumlar\u0131n karar g\u00fcc\u00fc de kesintiye u\u011frat\u0131lamaz. Kademeli yenileme neden zorunludur? Ge\u00e7ici Madde 5, yenilemenin kademeli usulle yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve kurumlar\u0131n karar g\u00fcc\u00fcn\u00fc kesintiye u\u011fratamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde kurumlar\u0131n topluca i\u015flevsiz kalmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in gereklidir. E\u011fer b\u00fct\u00fcn \u00fcyelikler ayn\u0131 anda sona erdirilir, b\u00fct\u00fcn kurumlar ayn\u0131 anda yeniden kurulur veya karar organlar\u0131 ayn\u0131 anda bo\u015falt\u0131l\u0131rsa, anayasal denetim ve yarg\u0131sal i\u015fleyi\u015f durabilir. Kademeli yenileme, kurumlar\u0131n hem yenilenmesini hem \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etmesini sa\u011flar. Baz\u0131 \u00fcyeler g\u00f6revini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken yeni \u00fcyeler belirlenebilir. G\u00f6rev s\u00fcreleri kademeli bi\u00e7imde yeniden d\u00fczenlenebilir. Bo\u015falan \u00fcyelikler ayn\u0131 usulle tamamlanabilir. B\u00f6ylece kurumun haf\u0131zas\u0131, karar istikrar\u0131 ve i\u015fleyi\u015fi korunur. Bu y\u00f6ntem, \u00f6zellikle y\u00fcksek yarg\u0131 ve denetim kurumlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. Ani ve toplu de\u011fi\u015fim, kurumsal s\u00fcreklili\u011fi zay\u0131flatabilir; \u00e7ok yava\u015f de\u011fi\u015fim ise yeni Anayasan\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 geciktirebilir. Kademeli yenileme bu iki riski dengeleyen anayasal ara\u00e7t\u0131r. Karar kapasitesi ne demektir? Karar kapasitesi, bir kurumun anayasal g\u00f6revlerini fiilen yerine getirebilme g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Bir kurumun ad\u0131 var ama yeterli \u00fcyesi yoksa, toplant\u0131 yeter say\u0131s\u0131 sa\u011flanam\u0131yorsa, karar almas\u0131 s\u00fcrekli erteleniyorsa, b\u00fct\u00e7esi yetersiz b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015fsa veya teknik altyap\u0131s\u0131 yoksa karar kapasitesi zay\u0131flam\u0131\u015f olur. Ge\u00e7ici Madde 5, yenileme takviminin kurumlar\u0131n karar kapasitesini ayn\u0131 anda zay\u0131flatmayacak bi\u00e7imde a\u015famaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ister. Bu h\u00fck\u00fcm, yaln\u0131z idari planlama kural\u0131 de\u011fildir; anayasal s\u00fcreklilik g\u00fcvencesidir. Anayasa Mahkemesi, Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu, H\u00e2kimler ve Savc\u0131lar Kurulu, Say\u0131\u015ftay ve y\u00fcksek mahkemeler ayn\u0131 anda karar veremez h\u00e2le gelirse, ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinin denetim ve hukuk g\u00fcvenli\u011fi omurgas\u0131 \u00e7\u00f6ker. Bu nedenle yenileme takvimi dikkatli kurulmal\u0131d\u0131r. Kurumlar\u0131n yeni Anayasaya uygun h\u00e2le getirilmesi gerekir; fakat bu yap\u0131l\u0131rken anayasal i\u015flevleri kesintiye u\u011frat\u0131lamaz. Yenileme, kurumlar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in vard\u0131r; onlar\u0131 ge\u00e7ici olarak i\u015flemez h\u00e2le getirmek i\u00e7in de\u011fil. Ayn\u0131 usulle tamamlama g\u00fcvencesi Ge\u00e7ici Madde 5, zorunlu yenileme i\u015flemlerinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, kademeli s\u00fcreklilik ve ayn\u0131 usulle tamamlama g\u00fcvencelerine tabi oldu\u011funu belirtir. Ayn\u0131 usulle tamamlama, bo\u015falan veya yenilenen \u00fcyeliklerin keyf\u00ee y\u00f6ntemlerle de\u011fil, anayasan\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc usul ve kaynak dengesi korunarak doldurulmas\u0131 anlam\u0131na gelir. Bu g\u00fcvence olmazsa, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde baz\u0131 \u00fcyelikler ge\u00e7ici \u00e7o\u011funluk, y\u00fcr\u00fctme etkisi veya kapal\u0131 kontenjanlarla doldurulabilir. B\u00f6yle bir durum, kurumlar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha en ba\u015fta zedeler. Ayn\u0131 usulle tamamlama ilkesi, yenilemenin kurumlar\u0131 ele ge\u00e7irme arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesini \u00f6nler. Bu ilke, 56. maddedeki objektif liyakat havuzu ve ilgili kurum maddelerindeki tarafs\u0131z belirleme g\u00fcvenceleriyle birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. Yenileme varsa, bu yenileme eski ki\u015fileri de\u011fi\u015ftirme operasyonu de\u011fil; yeni Anayasaya uygun, objektif ve denetlenebilir kurumsal uyum s\u00fcreci olmal\u0131d\u0131r. Say\u0131\u015ftay ve denetim kurumlar\u0131 neden listede yer al\u0131r? Ge\u00e7ici Madde 5, Say\u0131\u015ftay, Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, Devlet Denetleme Kurumu, Radyo ve Televizyon \u00dcst Kurulu ve ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fczenleyici kurumlar\u0131 da yenileme kapsam\u0131na al\u0131r. Bu tercih, ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinin yaln\u0131z mahkemelerden ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Yeni Anayasan\u0131n kamu kayna\u011f\u0131, idare, medya, dijital d\u00fczen, piyasa denetimi ve ba\u011f\u0131ms\u0131z kurumlar bak\u0131m\u0131ndan da uygulanmas\u0131 gerekir. Say\u0131\u015ftay kamu kayna\u011f\u0131n\u0131n denetimini sa\u011flar. Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu idarenin i\u015fleyi\u015fine ili\u015fkin ba\u015fvurular\u0131 inceler. Devlet Denetleme Kurumu tespit ve raporlama i\u015flevi g\u00f6r\u00fcr. Radyo ve Televizyon \u00dcst Kurulu yay\u0131n alan\u0131nda ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, \u00e7o\u011fulculuk ve kamu yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131 dengesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fczenleyici kurumlar ise piyasa, veri, finans, rekabet, enerji veya ileti\u015fim gibi alanlarda tarafs\u0131z d\u00fczenleyici kapasite sa\u011flar. Bu kurumlar yeni Anayasaya uygun h\u00e2le getirilmezse, anayasal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yaln\u0131z yarg\u0131 ve y\u00fcr\u00fctme ba\u015fl\u0131klar\u0131nda kal\u0131r. Ge\u00e7ici Madde 5 bu nedenle y\u00fcksek kurumlar\u0131 geni\u015f bir anayasal denetim ve d\u00fczenleme a\u011f\u0131 i\u00e7inde ele al\u0131r. Ge\u00e7ici Madde 5\u2019in yenileme haritas\u0131 Alan Ge\u00e7ici Madde 5\u2019teki Kural Korunan De\u011fer Mevcut mahkemeler Yeni d\u00fczenlemeler y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girinceye kadar g\u00f6revlerine devam eder. Yarg\u0131 hizmetinin kesintisizli\u011fi Derh\u00e2l g\u00fcvenceler Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, tarafs\u0131zl\u0131k, do\u011fal h\u00e2kim, adil yarg\u0131lanma, bireysel ba\u015fvuru ve yarg\u0131 yolu hemen uygulan\u0131r. Hak arama ve adil yarg\u0131 g\u00fcvencesi YSK \u0130lk se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in \u00f6ncelikle yenilenir. Se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi ve kesin sonu\u00e7 me\u015fruiyeti Anayasa Mahkemesi Anayasal denetimin s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in \u00f6ncelikle tamamlan\u0131r. Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve hak korumas\u0131 Y\u00fcksek kurumlar Kurulu\u015f ve \u00fcyelik yap\u0131lar\u0131 bir y\u0131l i\u00e7inde Anayasaya uygun h\u00e2le getirilir. Kurumsal uyum ve denetlenebilirlik Kademeli yenileme Kurumlar\u0131n karar g\u00fcc\u00fc kesintiye u\u011frat\u0131lamaz. Karar kapasitesi ve s\u00fcreklilik Ayn\u0131 usulle tamamlama Yenileme ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve kademeli s\u00fcreklilik g\u00fcvencelerine tabidir. Tarafs\u0131z ve objektif kurumsal ge\u00e7i\u015f Sonu\u00e7: Y\u00fcksek kurumlar\u0131n yenilenmesi, yarg\u0131 ve denetim s\u00fcreklili\u011fini koruyarak yap\u0131lmal\u0131d\u0131r Y\u00fcksek kurumlar\u0131n yenilenmesi, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde yeni anayasal d\u00fczenin yarg\u0131, se\u00e7im, denetim, medya ve ba\u011f\u0131ms\u0131z kurumlar alan\u0131nda fiilen uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan temel ge\u00e7i\u015f mekanizmas\u0131d\u0131r. Ge\u00e7ici Madde 5, mevcut mahkemelerin ve y\u00fcksek yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131n yeni d\u00fczenlemeler y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girinceye kadar g\u00f6revlerine devam edece\u011fini d\u00fczenler. Ancak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, tarafs\u0131zl\u0131k, do\u011fal h\u00e2kim, adil yarg\u0131lanma, bireysel ba\u015fvuru ve yarg\u0131 yolu g\u00fcvenceleri derh\u00e2l uygulan\u0131r. Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu ve Anayasa Mahkemesinin yeni olu\u015fumunu \u00f6ncelikli h\u00e2le getirmesidir. Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu ilk se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in, Anayasa Mahkemesi ise anayasal denetimin s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in \u00f6ncelikle tamamlan\u0131r. Bu ilk olu\u015fumda 56 ve 104. madde g\u00fcvenceleri uygulan\u0131r. B\u00f6ylece ilk se\u00e7imler ve ilk anayasal denetim s\u00fcre\u00e7leri eski yap\u0131sal sorunlar\u0131n g\u00f6lgesinde b\u0131rak\u0131lmaz. Sonu\u00e7 olarak Ge\u00e7ici Madde 5, Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu, Anayasa Mahkemesi, H\u00e2kimler ve Savc\u0131lar Kurulu, Yarg\u0131tay, Dan\u0131\u015ftay, Say\u0131\u015ftay, Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, Devlet Denetleme Kurumu, Radyo ve Televizyon \u00dcst Kurulu ve ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fczenleyici kurumlar\u0131n kurulu\u015f ve \u00fcyelik yap\u0131lar\u0131n\u0131n bir y\u0131l i\u00e7inde Anayasaya uygun h\u00e2le getirilmesini \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. Yenileme kademeli usulle yap\u0131l\u0131r ve kurumlar\u0131n karar g\u00fcc\u00fcn\u00fc kesintiye u\u011fratamaz. Bu nedenle y\u00fcksek kurumlar\u0131n yenilenmesi, bu ge\u00e7ici madde i\u00e7inde yarg\u0131 s\u00fcreklili\u011fi, derh\u00e2l uygulanacak adil yarg\u0131 g\u00fcvenceleri, se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi, anayasal denetim, kademeli yenileme, karar kapasitesi ve ba\u011f\u0131ms\u0131z kurumlar\u0131n anayasal uyumu aras\u0131nda kurulmu\u015f temel ge\u00e7i\u015f g\u00fcvencesidir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":449,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-448","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gecis-hukumleri-ve-sistem-uygulamasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/448","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=448"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/448\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":450,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/448\/revisions\/450"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/449"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=448"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=448"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=448"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}