{"id":439,"date":"2026-06-21T09:22:26","date_gmt":"2026-06-21T09:22:26","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=439"},"modified":"2026-06-21T09:22:26","modified_gmt":"2026-06-21T09:22:26","slug":"milli-liyakat-anayasasinda-uyum-kanunlari-gecici-madde-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/milli-liyakat-anayasasinda-uyum-kanunlari-gecici-madde-2\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131\u2019nda Uyum Kanunlar\u0131 (Ge\u00e7ici Madde 2)"},"content":{"rendered":"<p><strong>Uyum kanunlar\u0131<\/strong>, yeni bir anayasan\u0131n yaln\u0131z kabul edilmi\u015f bir metin olarak kalmamas\u0131n\u0131; kurumlar, se\u00e7imler, yarg\u0131, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131, liyakat sistemi, b\u00fct\u00e7e d\u00fczeni, Say\u0131\u015ftay denetimi ve y\u00fcksek kurumlar bak\u0131m\u0131ndan uygulanabilir h\u00e2le gelmesini sa\u011flayan ge\u00e7i\u015f ara\u00e7lar\u0131d\u0131r. Fakat uyum kanunlar\u0131n\u0131n hen\u00fcz \u00e7\u0131kar\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131, yeni Anayasan\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 durdurma gerek\u00e7esi olamaz. Aksi h\u00e2lde ge\u00e7i\u015f s\u00fcreci, eski d\u00fczenin fiilen uzat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve yeni anayasal g\u00fcvencelerin beklemeye al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 belirsiz bir d\u00f6neme d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Ge\u00e7ici Madde 2 tam olarak bu riski \u00f6nlemek i\u00e7in d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Ge\u00e7ici Madde 2, uyum kanunlar\u0131 i\u00e7in s\u00fcre, \u00f6ncelik, do\u011frudan uygulama ve ge\u00e7ici teknik usul mekanizmas\u0131 kurar. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, Anayasan\u0131n zorunlu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 uyum kanunlar\u0131n\u0131 en ge\u00e7 bir y\u0131l i\u00e7inde \u00e7\u0131karmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Ancak se\u00e7im, yarg\u0131, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131, liyakat, b\u00fct\u00e7e, Say\u0131\u015ftay ve y\u00fcksek kurumlara ili\u015fkin \u00f6ncelikli kanunlar daha k\u0131sa bir s\u00fcreye ba\u011flan\u0131r: alt\u0131 ay. Bu ayr\u0131m, ge\u00e7i\u015fin hangi alanlardan ba\u015flamas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6sterir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yeni anayasal d\u00fczenin i\u015flemesi i\u00e7in se\u00e7im mekanizmas\u0131, yarg\u0131 yolu, y\u00fcr\u00fctmenin devri, liyakat sistemi, b\u00fct\u00e7e s\u00fcreklili\u011fi ve y\u00fcksek kurumlar\u0131n karar kapasitesi \u00f6ncelikle g\u00fcvenceye al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2>Ge\u00e7ici madde metni: Uyum s\u00fcresi, \u00f6ncelik ve do\u011frudan uygulama<\/h2>\n<blockquote><p><strong>Ge\u00e7ici Madde 2 \u2013 Uyum Kanunlar\u0131, \u00d6ncelik S\u0131ras\u0131 ve Do\u011frudan Uygulama<\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, Anayasan\u0131n zorunlu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 uyum kanunlar\u0131n\u0131 azami bir (1) y\u0131l i\u00e7inde \u00e7\u0131kar\u0131r; se\u00e7im, yarg\u0131, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131, liyakat, b\u00fct\u00e7e, Say\u0131\u015ftay ve y\u00fcksek kurumlara ili\u015fkin \u00f6ncelikli kanunlar alt\u0131 (6) ay i\u00e7inde tamamlan\u0131r. Bu s\u00fcrelerin ge\u00e7irilmesi Anayasan\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 durdurmaz.<\/p>\n<p>Uyum kanunu bulunmayan konularda anayasal h\u00fck\u00fcm do\u011frudan uygulan\u0131r; zorunlu teknik usuller g\u00f6rev alan\u0131na g\u00f6re yetkili anayasal kurumca ge\u00e7ici, gerek\u00e7eli ve denetlenebilir bi\u00e7imde belirlenir. \u0130lk se\u00e7imlerin adayl\u0131k, do\u011frulama, kura, propaganda, itiraz, oy verme, say\u0131m ve kesin sonu\u00e7 mekani\u011fi, uyum kanunu \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f olsa dahi Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulunca 56, 58 ve 104. maddelere uygun ge\u00e7ici usulle y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Yetki uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu veya Anayasa Mahkemesince kesin karara ba\u011flan\u0131r.<\/p>\n<p>Uyum kanunlar\u0131n\u0131n veya ge\u00e7ici teknik usullerin gecikmesi; se\u00e7imleri, y\u00fcr\u00fctmenin devrini, yarg\u0131 yolunu, temel haklar\u0131, b\u00fct\u00e7e s\u00fcreklili\u011fini ve zorunlu hizmetleri engellemez; 11, 56 ve 119. madde g\u00fcvenceleri zay\u0131flat\u0131lamaz.<\/p>\n<p>Uyum \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u00f6ncelik s\u0131ras\u0131; se\u00e7im ve Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131, yarg\u0131 ve y\u00fcksek kurumlar, liyakat ve kamu personeli, b\u00fct\u00e7e-Say\u0131\u015ftay ve mali denetim alanlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Uyum kanunlar\u0131 ve ge\u00e7ici teknik usuller, ilk se\u00e7imleri, y\u00fcksek kurumlar\u0131n karar kapasitesini, y\u00fcr\u00fctme devrini, b\u00fct\u00e7e s\u00fcreklili\u011fini, yarg\u0131 yolunu ve zorunlu kamu hizmetlerini ayn\u0131 anda i\u015flemez h\u00e2le getirmeyecek bi\u00e7imde a\u015famaland\u0131r\u0131l\u0131r. \u00d6ncelik s\u0131ras\u0131 geciktirme veya erteleme de\u011fil, kesintisiz uygulama arac\u0131d\u0131r.<\/p><\/blockquote>\n<h2>Uyum kanunu neden gereklidir?<\/h2>\n<p>Yeni bir anayasa temel ilkeleri, kurumlar\u0131 ve g\u00fcvenceleri belirler; ancak bir\u00e7ok alanda uygulaman\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 kanunla d\u00fczenlenir. Se\u00e7im takvimi, adayl\u0131k do\u011frulama usulleri, kura kay\u0131tlar\u0131, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131n\u0131n kurulu\u015fu, kamu personeli ge\u00e7i\u015fi, yarg\u0131 kurumlar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma d\u00fczeni, b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131lar\u0131, Say\u0131\u015ftay denetimi ve y\u00fcksek kurumlar\u0131n karar mekanizmas\u0131 kanuni ayr\u0131nt\u0131 gerektirebilir. Bu nedenle uyum kanunlar\u0131 anayasan\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran zorunlu ara\u00e7lard\u0131r.<\/p>\n<p>Fakat uyum kanunu ihtiyac\u0131, anayasal h\u00fckm\u00fcn uygulanmas\u0131n\u0131 erteleme yetkisi do\u011furmaz. Ge\u00e7ici Madde 2\u2019nin en g\u00fc\u00e7l\u00fc c\u00fcmlesi burada ortaya \u00e7\u0131kar: S\u00fcrelerin ge\u00e7irilmesi Anayasan\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 durdurmaz. Bu h\u00fck\u00fcm, ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinin kilitlenmesini \u00f6nler. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi uyum kanunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr; ancak bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn gecikmesi yeni Anayasan\u0131n temel h\u00fck\u00fcmlerini ask\u0131ya alamaz.<\/p>\n<p>International IDEA\u2019n\u0131n <a href=\"https:\/\/www.idea.int\/publications\/catalogue\/constitution-building-after-conflict-external-support-sovereign-process\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">anayasa yap\u0131m\u0131n\u0131n uygulanma boyutuna ili\u015fkin de\u011ferlendirmesi<\/a>, anayasa yap\u0131m\u0131n\u0131 yaln\u0131z metnin yaz\u0131lmas\u0131yla s\u0131n\u0131rlamaz; anayasan\u0131n m\u00fczakere edilmesi, haz\u0131rlanmas\u0131 ve uygulanmas\u0131 s\u00fcre\u00e7lerini birlikte ele al\u0131r. Ge\u00e7ici Madde 2 de yeni anayasal d\u00fczenin fiilen uygulanabilmesi i\u00e7in uyum kanunlar\u0131n\u0131 s\u00fcreye ve \u00f6nceli\u011fe ba\u011flar.<\/p>\n<h2>Bir y\u0131l ve alt\u0131 ay ayr\u0131m\u0131 neyi g\u00f6sterir?<\/h2>\n<p>Ge\u00e7ici Madde 2, t\u00fcm uyum kanunlar\u0131 i\u00e7in azami bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcre belirler. Bu genel s\u00fcredir. Ancak baz\u0131 alanlar daha acildir. Se\u00e7im, yarg\u0131, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131, liyakat, b\u00fct\u00e7e, Say\u0131\u015ftay ve y\u00fcksek kurumlara ili\u015fkin \u00f6ncelikli kanunlar\u0131n alt\u0131 ay i\u00e7inde tamamlanmas\u0131 gerekir. Bu tercih, anayasan\u0131n uygulanmas\u0131nda hangi alanlar\u0131n ilk s\u0131rada kurumsal g\u00fcvence gerektirdi\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n<p>Se\u00e7im d\u00fczeni kurulmadan yeni temsil ve y\u00fcr\u00fctme devri sa\u011fl\u0131kl\u0131 yap\u0131lamaz. Yarg\u0131 ve y\u00fcksek kurumlar d\u00fczenlenmeden uyu\u015fmazl\u0131klar g\u00fcvenli \u00e7\u00f6z\u00fclemez. Liyakat sistemi kurulmadan yeni kamu y\u00f6netimi g\u00fcvenilir h\u00e2le gelemez. B\u00fct\u00e7e ve Say\u0131\u015ftay d\u00fczeni oturmadan mali s\u00fcreklilik ve kamu kayna\u011f\u0131 denetimi sa\u011flanamaz. Bu nedenle alt\u0131 ayl\u0131k s\u00fcre, yeni anayasal d\u00fczenin temel ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 kolonlar\u0131 i\u00e7in daha s\u0131k\u0131 bir takvim getirir.<\/p>\n<p>Bu s\u00fcreler yaln\u0131z tavsiye de\u011fildir. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemindeki anayasal g\u00f6revini g\u00f6sterir. Ancak s\u00fcrelerin ge\u00e7irilmesi yeni Anayasan\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 durdurmaz; sadece TBMM\u2019nin uyum g\u00f6revindeki gecikmeyi ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r.<\/p>\n<h2>Do\u011frudan uygulama ne anlama gelir?<\/h2>\n<p>Uyum kanunu bulunmayan konularda anayasal h\u00fck\u00fcm do\u011frudan uygulan\u0131r. Bu c\u00fcmle, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin en \u00f6nemli g\u00fcvence c\u00fcmlelerinden biridir. Anayasan\u0131n a\u00e7\u0131k, uygulanabilir ve yeterli belirginlikteki h\u00fck\u00fcmleri, uyum kanunu beklenmeden sonu\u00e7 do\u011furur. B\u00f6ylece \u201ckanun \u00e7\u0131kmad\u0131\u201d bahanesiyle temel haklar, se\u00e7im g\u00fcvenceleri, yarg\u0131 yolu, liyakat ve kurum g\u00fcvenceleri beklemeye al\u0131namaz.<\/p>\n<p>Do\u011frudan uygulama, her teknik ayr\u0131nt\u0131n\u0131n anayasa metninden \u00e7\u0131kar\u0131laca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Baz\u0131 alanlarda ge\u00e7ici teknik usuller gerekebilir. Fakat bu usuller yetkili anayasal kurum taraf\u0131ndan ge\u00e7ici, gerek\u00e7eli ve denetlenebilir bi\u00e7imde belirlenir. Yani teknik d\u00fczenleme yap\u0131labilir; ancak bu d\u00fczenleme anayasan\u0131n yerine ge\u00e7emez, anayasal g\u00fcvenceyi zay\u0131flatamaz ve keyf\u00ee olamaz.<\/p>\n<p>Bu yakla\u015f\u0131m, hukuk g\u00fcvenli\u011fi ile anayasal \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc birlikte korur. Uyum kanunu yoksa sistem durmaz; fakat ge\u00e7ici teknik usuller de a\u00e7\u0131k gerek\u00e7e, g\u00f6rev alan\u0131 ve denetlenebilirlik i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<h2>\u0130lk se\u00e7imler neden ayr\u0131ca d\u00fczenlenmi\u015ftir?<\/h2>\n<p>Ge\u00e7ici Madde 2, ilk se\u00e7imlerin adayl\u0131k, do\u011frulama, kura, propaganda, itiraz, oy verme, say\u0131m ve kesin sonu\u00e7 mekani\u011finin uyum kanunu \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f olsa bile Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulunca 56, 58 ve 104. maddelere uygun ge\u00e7ici usulle y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fini d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, yeni anayasal d\u00fczene ge\u00e7i\u015fte en kritik alan\u0131n se\u00e7im oldu\u011funu kabul eder.<\/p>\n<p>Se\u00e7im mekanizmas\u0131 kurulmadan yeni temsil d\u00fczeni, y\u00fcr\u00fctmenin devri ve y\u00fcksek kurumlar\u0131n yeni sisteme g\u00f6re i\u015flemesi sa\u011fl\u0131kl\u0131 bi\u00e7imde ba\u015flayamaz. Bu nedenle ilk se\u00e7imler uyum kanunu gecikmesine ba\u011fl\u0131 b\u0131rak\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu, Anayasadaki temel g\u00fcvencelere uygun ge\u00e7ici usul belirleyerek se\u00e7imleri y\u00fcr\u00fct\u00fcr.<\/p>\n<p>Bu ge\u00e7ici yetki s\u0131n\u0131rs\u0131z de\u011fildir. 56, 58 ve 104. madde g\u00fcvencelerine uygun olmak zorundad\u0131r. Adayl\u0131k e\u015fitli\u011fi, do\u011frulanabilir kay\u0131t, kura g\u00fcvenli\u011fi, propaganda d\u00fczeni, itiraz yolu, gizli oy, a\u00e7\u0131k say\u0131m, tutanak g\u00fcvenli\u011fi ve kesin sonu\u00e7 yetkisi korunur. OSCE\/ODIHR\u2019nin <a href=\"https:\/\/odihr.osce.org\/odihr\/elections\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">se\u00e7im s\u00fcre\u00e7lerinin iyile\u015ftirilmesine ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/a>, se\u00e7im y\u00f6netiminin g\u00fcvenilirli\u011fi ve se\u00e7im s\u00fcre\u00e7lerinin kurumsal kapasitesinin demokratik me\u015fruiyet bak\u0131m\u0131ndan ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemi g\u00f6sterir.<\/p>\n<h2>Yetki uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fclecek?<\/h2>\n<p>Ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemlerinde kurumlar aras\u0131nda yetki uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 do\u011fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Hangi kurumun ge\u00e7ici teknik usul belirleyece\u011fi, se\u00e7im s\u00fcrecinde hangi karar\u0131n kesin olaca\u011f\u0131 veya anayasal yorum gerektiren bir konunun nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fi tart\u0131\u015fmal\u0131 h\u00e2le gelebilir. Ge\u00e7ici Madde 2 bu ihtimali de d\u00fczenler: Yetki uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu veya Anayasa Mahkemesince kesin karara ba\u011flan\u0131r.<\/p>\n<p>Bu h\u00fck\u00fcm, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde yetki \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n uygulamay\u0131 kilitlemesini \u00f6nler. Se\u00e7im alan\u0131ndaki uyu\u015fmazl\u0131klarda Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu; anayasal yorum ve kurumlar aras\u0131 daha genel uyu\u015fmazl\u0131klarda Anayasa Mahkemesi kesin \u00e7\u00f6z\u00fcm merciidir. B\u00f6ylece ge\u00e7i\u015f s\u00fcreci kurumlar aras\u0131 belirsizlik nedeniyle durmaz.<\/p>\n<p>Kesin karar mekanizmas\u0131, s\u00fcreklilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan zorunludur. E\u011fer her yetki tart\u0131\u015fmas\u0131 uzun s\u00fcren belirsizli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrse, ilk se\u00e7imler, y\u00fcr\u00fctme devri, yarg\u0131 yolu ve y\u00fcksek kurumlar\u0131n karar kapasitesi i\u015flemez h\u00e2le gelebilir. Ge\u00e7ici Madde 2 bu riski azalt\u0131r.<\/p>\n<h2>Gecikme hangi alanlar\u0131 engelleyemez?<\/h2>\n<p>Madde a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtir: Uyum kanunlar\u0131n\u0131n veya ge\u00e7ici teknik usullerin gecikmesi; se\u00e7imleri, y\u00fcr\u00fctmenin devrini, yarg\u0131 yolunu, temel haklar\u0131, b\u00fct\u00e7e s\u00fcreklili\u011fini ve zorunlu hizmetleri engellemez. Bu say\u0131m, ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde durdurulamayacak anayasal hayat alanlar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<\/p>\n<p>Se\u00e7imler ertelenemez, \u00e7\u00fcnk\u00fc yeni anayasal d\u00fczenin me\u015fruiyet kap\u0131s\u0131d\u0131r. Y\u00fcr\u00fctmenin devri engellenemez, \u00e7\u00fcnk\u00fc eski yetki d\u00fczeninin devam\u0131 anlam\u0131na gelir. Yarg\u0131 yolu kapat\u0131lamaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde hak ihlallerinin denetlenmesi gerekir. Temel haklar beklemeye al\u0131namaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc anayasan\u0131n \u00f6z\u00fc ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde de ge\u00e7erlidir. B\u00fct\u00e7e s\u00fcreklili\u011fi ve zorunlu hizmetler kesilemez, \u00e7\u00fcnk\u00fc devletin temel i\u015flevleri durmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bu yakla\u015f\u0131m, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin hukuk bo\u015flu\u011funa veya idari ertelemeye d\u00f6n\u00fc\u015fmesini \u00f6nler. Venedik Komisyonu\u2019nun <a href=\"https:\/\/www.venice.coe.int\/webforms\/documents\/default.aspx?pdffile=CDL-AD%282025%29002-e\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">hukuk devleti kontrol listesi<\/a>, kanunilik, hukuk g\u00fcvenli\u011fi, yetki k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi, denge-denetim ve anayasal denetim gibi unsurlar\u0131 hukuk devleti bak\u0131m\u0131ndan temel ba\u015fl\u0131klar aras\u0131nda de\u011ferlendirir. Ge\u00e7ici Madde 2\u2019nin gecikmeye ra\u011fmen temel s\u00fcre\u00e7leri durdurmamas\u0131 da hukuk g\u00fcvenli\u011fi ve s\u00fcreklilik ihtiyac\u0131na cevap verir.<\/p>\n<h2>\u00d6ncelik s\u0131ras\u0131 geciktirme arac\u0131 de\u011fildir<\/h2>\n<p>Ge\u00e7ici Madde 2, uyum \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u00f6ncelik s\u0131ras\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirler: se\u00e7im ve Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131, yarg\u0131 ve y\u00fcksek kurumlar, liyakat ve kamu personeli, b\u00fct\u00e7e-Say\u0131\u015ftay ve mali denetim alanlar\u0131. Bu s\u0131ralama yeni anayasal d\u00fczenin hangi alanlarda \u00f6nce aya\u011fa kald\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<\/p>\n<p>Ancak madde, bu \u00f6ncelik s\u0131ras\u0131n\u0131n geciktirme veya erteleme de\u011fil, kesintisiz uygulama arac\u0131 oldu\u011funu \u00f6zellikle belirtir. Bu ifade \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6ncelik s\u0131ras\u0131 yanl\u0131\u015f yorumlan\u0131rsa, \u201cbu alan hen\u00fcz s\u0131rada de\u011fil\u201d denilerek baz\u0131 anayasal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler ertelenebilir. Madde buna izin vermez.<\/p>\n<p>\u00d6ncelik s\u0131ras\u0131, ge\u00e7i\u015fi d\u00fczenlemek i\u00e7in vard\u0131r; uygulamay\u0131 durdurmak i\u00e7in de\u011fil. Birinci s\u0131radaki i\u015fler yap\u0131l\u0131rken di\u011fer alanlar\u0131n tamamen ihmal edilmesi, y\u00fcksek kurumlar\u0131n karar kapasitesinin d\u00fc\u015fmesi, b\u00fct\u00e7e s\u00fcreklili\u011finin bozulmas\u0131 veya yarg\u0131 yolunun aksamas\u0131 kabul edilemez.<\/p>\n<h2>Uyum \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n a\u015famaland\u0131r\u0131lmas\u0131<\/h2>\n<p>Ge\u00e7ici Madde 2, uyum kanunlar\u0131 ve ge\u00e7ici teknik usullerin ilk se\u00e7imleri, y\u00fcksek kurumlar\u0131n karar kapasitesini, y\u00fcr\u00fctme devrini, b\u00fct\u00e7e s\u00fcreklili\u011fini, yarg\u0131 yolunu ve zorunlu kamu hizmetlerini ayn\u0131 anda i\u015flemez h\u00e2le getirmeyecek bi\u00e7imde a\u015famaland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinin sadece s\u00fcreye de\u011fil, uygulama m\u00fchendisli\u011fine de dikkat etti\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n<p>Yeni anayasal d\u00fczene ge\u00e7i\u015fte bir\u00e7ok alanda ayn\u0131 anda de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lacakt\u0131r. E\u011fer bu de\u011fi\u015fiklikler k\u00f6t\u00fc planlan\u0131rsa, se\u00e7imler, y\u00fcr\u00fctme, yarg\u0131, b\u00fct\u00e7e ve kurumlar ayn\u0131 anda t\u0131kanabilir. Madde 2 bu riski \u00f6nlemek i\u00e7in a\u015famaland\u0131rma ilkesi getirir. \u00d6nce kritik i\u015flevler g\u00fcvenceye al\u0131n\u0131r; teknik ge\u00e7i\u015fler kamu hizmetini aksatmayacak \u015fekilde d\u00fczenlenir.<\/p>\n<p>Buradaki ama\u00e7, ge\u00e7i\u015fi yava\u015flatmak de\u011fildir. Ama\u00e7, yeni anayasal d\u00fczenin ilk andan itibaren i\u015flemesini sa\u011flamakt\u0131r. A\u015famaland\u0131rma, anayasal g\u00fcvenceyi geciktiren de\u011fil, onu s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bi\u00e7imde uygulayan y\u00f6ntemdir.<\/p>\n<h2>11, 56 ve 119. madde ba\u011flant\u0131s\u0131<\/h2>\n<p>Ge\u00e7ici Madde 2, uyum kanunlar\u0131n\u0131n veya ge\u00e7ici teknik usullerin gecikmesi h\u00e2linde 11, 56 ve 119. madde g\u00fcvencelerinin zay\u0131flat\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu at\u0131f, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin genel anayasal g\u00fcvence sisteminden kopmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<\/p>\n<p>11. madde, Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan temel \u00e7er\u00e7eveyi ifade eder. 56. madde, adayl\u0131k ve liyakat sisteminin objektif g\u00fcvence alan\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. 119. madde ise anayasal g\u00fcvencelerin kanunla, teknik eksiklikle, ge\u00e7i\u015f gerek\u00e7esiyle veya fiil\u00ee uygulamayla etkisizle\u015ftirilemeyece\u011fini d\u00fczenleyen kilit maddedir.<\/p>\n<p>Bu \u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011flant\u0131 sayesinde ge\u00e7ici teknik usuller anayasal g\u00fcvenceyi a\u015famaz. Uyum kanunu yoksa do\u011frudan uygulama devreye girer; teknik usul gerekiyorsa ge\u00e7ici ve denetlenebilir olur; fakat hi\u00e7bir durumda Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, liyakat ve anayasal g\u00fcvence sistemi zay\u0131flat\u0131lamaz.<\/p>\n<h2>Ge\u00e7ici Madde 2\u2019nin uygulama haritas\u0131<\/h2>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>Alan<\/th>\n<th>Ge\u00e7ici Madde 2\u2019deki Kural<\/th>\n<th>Korunan De\u011fer<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td>Genel uyum kanunlar\u0131<\/td>\n<td>En ge\u00e7 bir y\u0131l i\u00e7inde \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r.<\/td>\n<td>Anayasal uygulama b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\u00d6ncelikli kanunlar<\/td>\n<td>Se\u00e7im, yarg\u0131, y\u00fcr\u00fctme, liyakat, b\u00fct\u00e7e, Say\u0131\u015ftay ve y\u00fcksek kurumlar alt\u0131 ay i\u00e7inde d\u00fczenlenir.<\/td>\n<td>Kurumsal ge\u00e7i\u015f g\u00fcvenli\u011fi<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>S\u00fcrelerin ge\u00e7irilmesi<\/td>\n<td>Anayasan\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 durdurmaz.<\/td>\n<td>Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Uyum kanunu yoklu\u011fu<\/td>\n<td>Anayasal h\u00fck\u00fcm do\u011frudan uygulan\u0131r.<\/td>\n<td>Haklar\u0131n ve kurumlar\u0131n bekletilmemesi<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\u0130lk se\u00e7imler<\/td>\n<td>YSK, 56, 58 ve 104. maddelere uygun ge\u00e7ici usulle y\u00fcr\u00fct\u00fcr.<\/td>\n<td>Se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi ve adayl\u0131k e\u015fitli\u011fi<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Yetki uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131<\/td>\n<td>YSK veya Anayasa Mahkemesi kesin karar verir.<\/td>\n<td>Ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi belirlili\u011fi<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>A\u015famaland\u0131rma<\/td>\n<td>Se\u00e7imler, y\u00fcr\u00fctme devri, yarg\u0131 yolu, b\u00fct\u00e7e ve zorunlu hizmetler ayn\u0131 anda i\u015flemez h\u00e2le getirilemez.<\/td>\n<td>Kesintisiz uygulama<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<h2>Sonu\u00e7: Uyum kanunlar\u0131 Anayasay\u0131 ertelemez, uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar<\/h2>\n<p>Uyum kanunlar\u0131, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde yeni anayasal d\u00fczenin kurumlar, se\u00e7imler, yarg\u0131, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131, liyakat sistemi, b\u00fct\u00e7e, Say\u0131\u015ftay ve y\u00fcksek kurumlar bak\u0131m\u0131ndan uygulanabilir h\u00e2le gelmesini sa\u011flayan ge\u00e7i\u015f ara\u00e7lar\u0131d\u0131r. Ge\u00e7ici Madde 2, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin Anayasan\u0131n zorunlu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 uyum kanunlar\u0131n\u0131 azami bir y\u0131l i\u00e7inde \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131n\u0131; se\u00e7im, yarg\u0131, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131, liyakat, b\u00fct\u00e7e, Say\u0131\u015ftay ve y\u00fcksek kurumlara ili\u015fkin \u00f6ncelikli kanunlar\u0131n ise alt\u0131 ay i\u00e7inde tamamlanaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler.<\/p>\n<p>Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, s\u00fcrelerin ge\u00e7irilmesinin Anayasan\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 durdurmayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmesidir. Uyum kanunu bulunmayan konularda anayasal h\u00fck\u00fcm do\u011frudan uygulan\u0131r. Zorunlu teknik usuller, g\u00f6rev alan\u0131na g\u00f6re yetkili anayasal kurum taraf\u0131ndan ge\u00e7ici, gerek\u00e7eli ve denetlenebilir bi\u00e7imde belirlenir. \u0130lk se\u00e7imlerin adayl\u0131k, do\u011frulama, kura, propaganda, itiraz, oy verme, say\u0131m ve kesin sonu\u00e7 mekani\u011fi uyum kanunu \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f olsa bile Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulunca 56, 58 ve 104. maddelere uygun ge\u00e7ici usulle y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak Ge\u00e7ici Madde 2, ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecini erteleme de\u011fil, kesintisiz uygulama arac\u0131 olarak kurar. Uyum kanunlar\u0131n\u0131n veya ge\u00e7ici teknik usullerin gecikmesi; se\u00e7imleri, y\u00fcr\u00fctmenin devrini, yarg\u0131 yolunu, temel haklar\u0131, b\u00fct\u00e7e s\u00fcreklili\u011fini ve zorunlu hizmetleri engellemez. \u00d6ncelik s\u0131ras\u0131 se\u00e7im ve Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131, yarg\u0131 ve y\u00fcksek kurumlar, liyakat ve kamu personeli, b\u00fct\u00e7e-Say\u0131\u015ftay ve mali denetim alanlar\u0131d\u0131r. Bu nedenle uyum kanunlar\u0131, bu ge\u00e7ici madde i\u00e7inde <strong>do\u011frudan uygulama, se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi, y\u00fcr\u00fctme devri, yarg\u0131 yolu, liyakat, b\u00fct\u00e7e s\u00fcreklili\u011fi, y\u00fcksek kurumlar\u0131n karar kapasitesi ve anayasal g\u00fcvencelerin kesintisizli\u011fi<\/strong> aras\u0131nda kurulmu\u015f temel ge\u00e7i\u015f mekanizmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Uyum kanunlar\u0131, yeni bir anayasan\u0131n yaln\u0131z kabul edilmi\u015f bir metin olarak kalmamas\u0131n\u0131; kurumlar, se\u00e7imler, yarg\u0131, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131, liyakat sistemi, b\u00fct\u00e7e d\u00fczeni, Say\u0131\u015ftay denetimi ve y\u00fcksek kurumlar bak\u0131m\u0131ndan uygulanabilir h\u00e2le gelmesini sa\u011flayan ge\u00e7i\u015f ara\u00e7lar\u0131d\u0131r. Fakat uyum kanunlar\u0131n\u0131n hen\u00fcz \u00e7\u0131kar\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131, yeni Anayasan\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 durdurma gerek\u00e7esi olamaz. Aksi h\u00e2lde ge\u00e7i\u015f s\u00fcreci, eski d\u00fczenin fiilen uzat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve yeni anayasal g\u00fcvencelerin beklemeye al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 belirsiz bir d\u00f6neme d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Ge\u00e7ici Madde 2 tam olarak bu riski \u00f6nlemek i\u00e7in d\u00fczenlenmi\u015ftir. Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Ge\u00e7ici Madde 2, uyum kanunlar\u0131 i\u00e7in s\u00fcre, \u00f6ncelik, do\u011frudan uygulama ve ge\u00e7ici teknik usul mekanizmas\u0131 kurar. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, Anayasan\u0131n zorunlu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 uyum kanunlar\u0131n\u0131 en ge\u00e7 bir y\u0131l i\u00e7inde \u00e7\u0131karmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Ancak se\u00e7im, yarg\u0131, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131, liyakat, b\u00fct\u00e7e, Say\u0131\u015ftay ve y\u00fcksek kurumlara ili\u015fkin \u00f6ncelikli kanunlar daha k\u0131sa bir s\u00fcreye ba\u011flan\u0131r: alt\u0131 ay. Bu ayr\u0131m, ge\u00e7i\u015fin hangi alanlardan ba\u015flamas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6sterir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yeni anayasal d\u00fczenin i\u015flemesi i\u00e7in se\u00e7im mekanizmas\u0131, yarg\u0131 yolu, y\u00fcr\u00fctmenin devri, liyakat sistemi, b\u00fct\u00e7e s\u00fcreklili\u011fi ve y\u00fcksek kurumlar\u0131n karar kapasitesi \u00f6ncelikle g\u00fcvenceye al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Ge\u00e7ici madde metni: Uyum s\u00fcresi, \u00f6ncelik ve do\u011frudan uygulama Ge\u00e7ici Madde 2 \u2013 Uyum Kanunlar\u0131, \u00d6ncelik S\u0131ras\u0131 ve Do\u011frudan Uygulama T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, Anayasan\u0131n zorunlu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 uyum kanunlar\u0131n\u0131 azami bir (1) y\u0131l i\u00e7inde \u00e7\u0131kar\u0131r; se\u00e7im, yarg\u0131, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131, liyakat, b\u00fct\u00e7e, Say\u0131\u015ftay ve y\u00fcksek kurumlara ili\u015fkin \u00f6ncelikli kanunlar alt\u0131 (6) ay i\u00e7inde tamamlan\u0131r. Bu s\u00fcrelerin ge\u00e7irilmesi Anayasan\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 durdurmaz. Uyum kanunu bulunmayan konularda anayasal h\u00fck\u00fcm do\u011frudan uygulan\u0131r; zorunlu teknik usuller g\u00f6rev alan\u0131na g\u00f6re yetkili anayasal kurumca ge\u00e7ici, gerek\u00e7eli ve denetlenebilir bi\u00e7imde belirlenir. \u0130lk se\u00e7imlerin adayl\u0131k, do\u011frulama, kura, propaganda, itiraz, oy verme, say\u0131m ve kesin sonu\u00e7 mekani\u011fi, uyum kanunu \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f olsa dahi Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulunca 56, 58 ve 104. maddelere uygun ge\u00e7ici usulle y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Yetki uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu veya Anayasa Mahkemesince kesin karara ba\u011flan\u0131r. Uyum kanunlar\u0131n\u0131n veya ge\u00e7ici teknik usullerin gecikmesi; se\u00e7imleri, y\u00fcr\u00fctmenin devrini, yarg\u0131 yolunu, temel haklar\u0131, b\u00fct\u00e7e s\u00fcreklili\u011fini ve zorunlu hizmetleri engellemez; 11, 56 ve 119. madde g\u00fcvenceleri zay\u0131flat\u0131lamaz. Uyum \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u00f6ncelik s\u0131ras\u0131; se\u00e7im ve Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131, yarg\u0131 ve y\u00fcksek kurumlar, liyakat ve kamu personeli, b\u00fct\u00e7e-Say\u0131\u015ftay ve mali denetim alanlar\u0131d\u0131r. Uyum kanunlar\u0131 ve ge\u00e7ici teknik usuller, ilk se\u00e7imleri, y\u00fcksek kurumlar\u0131n karar kapasitesini, y\u00fcr\u00fctme devrini, b\u00fct\u00e7e s\u00fcreklili\u011fini, yarg\u0131 yolunu ve zorunlu kamu hizmetlerini ayn\u0131 anda i\u015flemez h\u00e2le getirmeyecek bi\u00e7imde a\u015famaland\u0131r\u0131l\u0131r. \u00d6ncelik s\u0131ras\u0131 geciktirme veya erteleme de\u011fil, kesintisiz uygulama arac\u0131d\u0131r. Uyum kanunu neden gereklidir? Yeni bir anayasa temel ilkeleri, kurumlar\u0131 ve g\u00fcvenceleri belirler; ancak bir\u00e7ok alanda uygulaman\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 kanunla d\u00fczenlenir. Se\u00e7im takvimi, adayl\u0131k do\u011frulama usulleri, kura kay\u0131tlar\u0131, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131n\u0131n kurulu\u015fu, kamu personeli ge\u00e7i\u015fi, yarg\u0131 kurumlar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma d\u00fczeni, b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131lar\u0131, Say\u0131\u015ftay denetimi ve y\u00fcksek kurumlar\u0131n karar mekanizmas\u0131 kanuni ayr\u0131nt\u0131 gerektirebilir. Bu nedenle uyum kanunlar\u0131 anayasan\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran zorunlu ara\u00e7lard\u0131r. Fakat uyum kanunu ihtiyac\u0131, anayasal h\u00fckm\u00fcn uygulanmas\u0131n\u0131 erteleme yetkisi do\u011furmaz. Ge\u00e7ici Madde 2\u2019nin en g\u00fc\u00e7l\u00fc c\u00fcmlesi burada ortaya \u00e7\u0131kar: S\u00fcrelerin ge\u00e7irilmesi Anayasan\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 durdurmaz. Bu h\u00fck\u00fcm, ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinin kilitlenmesini \u00f6nler. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi uyum kanunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr; ancak bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn gecikmesi yeni Anayasan\u0131n temel h\u00fck\u00fcmlerini ask\u0131ya alamaz. International IDEA\u2019n\u0131n anayasa yap\u0131m\u0131n\u0131n uygulanma boyutuna ili\u015fkin de\u011ferlendirmesi, anayasa yap\u0131m\u0131n\u0131 yaln\u0131z metnin yaz\u0131lmas\u0131yla s\u0131n\u0131rlamaz; anayasan\u0131n m\u00fczakere edilmesi, haz\u0131rlanmas\u0131 ve uygulanmas\u0131 s\u00fcre\u00e7lerini birlikte ele al\u0131r. Ge\u00e7ici Madde 2 de yeni anayasal d\u00fczenin fiilen uygulanabilmesi i\u00e7in uyum kanunlar\u0131n\u0131 s\u00fcreye ve \u00f6nceli\u011fe ba\u011flar. Bir y\u0131l ve alt\u0131 ay ayr\u0131m\u0131 neyi g\u00f6sterir? Ge\u00e7ici Madde 2, t\u00fcm uyum kanunlar\u0131 i\u00e7in azami bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcre belirler. Bu genel s\u00fcredir. Ancak baz\u0131 alanlar daha acildir. Se\u00e7im, yarg\u0131, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131, liyakat, b\u00fct\u00e7e, Say\u0131\u015ftay ve y\u00fcksek kurumlara ili\u015fkin \u00f6ncelikli kanunlar\u0131n alt\u0131 ay i\u00e7inde tamamlanmas\u0131 gerekir. Bu tercih, anayasan\u0131n uygulanmas\u0131nda hangi alanlar\u0131n ilk s\u0131rada kurumsal g\u00fcvence gerektirdi\u011fini g\u00f6sterir. Se\u00e7im d\u00fczeni kurulmadan yeni temsil ve y\u00fcr\u00fctme devri sa\u011fl\u0131kl\u0131 yap\u0131lamaz. Yarg\u0131 ve y\u00fcksek kurumlar d\u00fczenlenmeden uyu\u015fmazl\u0131klar g\u00fcvenli \u00e7\u00f6z\u00fclemez. Liyakat sistemi kurulmadan yeni kamu y\u00f6netimi g\u00fcvenilir h\u00e2le gelemez. B\u00fct\u00e7e ve Say\u0131\u015ftay d\u00fczeni oturmadan mali s\u00fcreklilik ve kamu kayna\u011f\u0131 denetimi sa\u011flanamaz. Bu nedenle alt\u0131 ayl\u0131k s\u00fcre, yeni anayasal d\u00fczenin temel ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 kolonlar\u0131 i\u00e7in daha s\u0131k\u0131 bir takvim getirir. Bu s\u00fcreler yaln\u0131z tavsiye de\u011fildir. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemindeki anayasal g\u00f6revini g\u00f6sterir. Ancak s\u00fcrelerin ge\u00e7irilmesi yeni Anayasan\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 durdurmaz; sadece TBMM\u2019nin uyum g\u00f6revindeki gecikmeyi ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. Do\u011frudan uygulama ne anlama gelir? Uyum kanunu bulunmayan konularda anayasal h\u00fck\u00fcm do\u011frudan uygulan\u0131r. Bu c\u00fcmle, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin en \u00f6nemli g\u00fcvence c\u00fcmlelerinden biridir. Anayasan\u0131n a\u00e7\u0131k, uygulanabilir ve yeterli belirginlikteki h\u00fck\u00fcmleri, uyum kanunu beklenmeden sonu\u00e7 do\u011furur. B\u00f6ylece \u201ckanun \u00e7\u0131kmad\u0131\u201d bahanesiyle temel haklar, se\u00e7im g\u00fcvenceleri, yarg\u0131 yolu, liyakat ve kurum g\u00fcvenceleri beklemeye al\u0131namaz. Do\u011frudan uygulama, her teknik ayr\u0131nt\u0131n\u0131n anayasa metninden \u00e7\u0131kar\u0131laca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Baz\u0131 alanlarda ge\u00e7ici teknik usuller gerekebilir. Fakat bu usuller yetkili anayasal kurum taraf\u0131ndan ge\u00e7ici, gerek\u00e7eli ve denetlenebilir bi\u00e7imde belirlenir. Yani teknik d\u00fczenleme yap\u0131labilir; ancak bu d\u00fczenleme anayasan\u0131n yerine ge\u00e7emez, anayasal g\u00fcvenceyi zay\u0131flatamaz ve keyf\u00ee olamaz. Bu yakla\u015f\u0131m, hukuk g\u00fcvenli\u011fi ile anayasal \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc birlikte korur. Uyum kanunu yoksa sistem durmaz; fakat ge\u00e7ici teknik usuller de a\u00e7\u0131k gerek\u00e7e, g\u00f6rev alan\u0131 ve denetlenebilirlik i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. \u0130lk se\u00e7imler neden ayr\u0131ca d\u00fczenlenmi\u015ftir? Ge\u00e7ici Madde 2, ilk se\u00e7imlerin adayl\u0131k, do\u011frulama, kura, propaganda, itiraz, oy verme, say\u0131m ve kesin sonu\u00e7 mekani\u011finin uyum kanunu \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f olsa bile Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulunca 56, 58 ve 104. maddelere uygun ge\u00e7ici usulle y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fini d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, yeni anayasal d\u00fczene ge\u00e7i\u015fte en kritik alan\u0131n se\u00e7im oldu\u011funu kabul eder. Se\u00e7im mekanizmas\u0131 kurulmadan yeni temsil d\u00fczeni, y\u00fcr\u00fctmenin devri ve y\u00fcksek kurumlar\u0131n yeni sisteme g\u00f6re i\u015flemesi sa\u011fl\u0131kl\u0131 bi\u00e7imde ba\u015flayamaz. Bu nedenle ilk se\u00e7imler uyum kanunu gecikmesine ba\u011fl\u0131 b\u0131rak\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu, Anayasadaki temel g\u00fcvencelere uygun ge\u00e7ici usul belirleyerek se\u00e7imleri y\u00fcr\u00fct\u00fcr. Bu ge\u00e7ici yetki s\u0131n\u0131rs\u0131z de\u011fildir. 56, 58 ve 104. madde g\u00fcvencelerine uygun olmak zorundad\u0131r. Adayl\u0131k e\u015fitli\u011fi, do\u011frulanabilir kay\u0131t, kura g\u00fcvenli\u011fi, propaganda d\u00fczeni, itiraz yolu, gizli oy, a\u00e7\u0131k say\u0131m, tutanak g\u00fcvenli\u011fi ve kesin sonu\u00e7 yetkisi korunur. OSCE\/ODIHR\u2019nin se\u00e7im s\u00fcre\u00e7lerinin iyile\u015ftirilmesine ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, se\u00e7im y\u00f6netiminin g\u00fcvenilirli\u011fi ve se\u00e7im s\u00fcre\u00e7lerinin kurumsal kapasitesinin demokratik me\u015fruiyet bak\u0131m\u0131ndan ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemi g\u00f6sterir. Yetki uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fclecek? Ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemlerinde kurumlar aras\u0131nda yetki uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 do\u011fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Hangi kurumun ge\u00e7ici teknik usul belirleyece\u011fi, se\u00e7im s\u00fcrecinde hangi karar\u0131n kesin olaca\u011f\u0131 veya anayasal yorum gerektiren bir konunun nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fi tart\u0131\u015fmal\u0131 h\u00e2le gelebilir. Ge\u00e7ici Madde 2 bu ihtimali de d\u00fczenler: Yetki uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu veya Anayasa Mahkemesince kesin karara ba\u011flan\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcm, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde yetki \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n uygulamay\u0131 kilitlemesini \u00f6nler. Se\u00e7im alan\u0131ndaki uyu\u015fmazl\u0131klarda Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu; anayasal yorum ve kurumlar aras\u0131 daha genel uyu\u015fmazl\u0131klarda Anayasa Mahkemesi kesin \u00e7\u00f6z\u00fcm merciidir. B\u00f6ylece ge\u00e7i\u015f s\u00fcreci kurumlar aras\u0131 belirsizlik nedeniyle durmaz. Kesin karar mekanizmas\u0131, s\u00fcreklilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan zorunludur. E\u011fer her yetki tart\u0131\u015fmas\u0131 uzun s\u00fcren belirsizli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrse, ilk se\u00e7imler, y\u00fcr\u00fctme devri, yarg\u0131 yolu ve y\u00fcksek kurumlar\u0131n karar kapasitesi i\u015flemez h\u00e2le gelebilir. Ge\u00e7ici Madde 2 bu riski azalt\u0131r. Gecikme hangi alanlar\u0131 engelleyemez? Madde a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtir: Uyum kanunlar\u0131n\u0131n veya ge\u00e7ici teknik usullerin gecikmesi; se\u00e7imleri, y\u00fcr\u00fctmenin devrini, yarg\u0131 yolunu, temel haklar\u0131, b\u00fct\u00e7e s\u00fcreklili\u011fini ve zorunlu hizmetleri engellemez. Bu say\u0131m, ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde durdurulamayacak anayasal hayat alanlar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Se\u00e7imler ertelenemez, \u00e7\u00fcnk\u00fc yeni anayasal d\u00fczenin me\u015fruiyet kap\u0131s\u0131d\u0131r. Y\u00fcr\u00fctmenin devri engellenemez, \u00e7\u00fcnk\u00fc eski yetki d\u00fczeninin devam\u0131 anlam\u0131na gelir. Yarg\u0131 yolu kapat\u0131lamaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde hak ihlallerinin denetlenmesi gerekir. Temel haklar beklemeye al\u0131namaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc anayasan\u0131n \u00f6z\u00fc ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde de ge\u00e7erlidir. B\u00fct\u00e7e s\u00fcreklili\u011fi ve zorunlu hizmetler kesilemez, \u00e7\u00fcnk\u00fc devletin temel i\u015flevleri durmamal\u0131d\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin hukuk bo\u015flu\u011funa veya idari ertelemeye d\u00f6n\u00fc\u015fmesini \u00f6nler. Venedik Komisyonu\u2019nun hukuk devleti kontrol listesi, kanunilik, hukuk g\u00fcvenli\u011fi, yetki k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi, denge-denetim ve anayasal denetim gibi unsurlar\u0131 hukuk devleti bak\u0131m\u0131ndan temel ba\u015fl\u0131klar aras\u0131nda de\u011ferlendirir. Ge\u00e7ici Madde 2\u2019nin gecikmeye ra\u011fmen temel s\u00fcre\u00e7leri durdurmamas\u0131 da hukuk g\u00fcvenli\u011fi ve s\u00fcreklilik ihtiyac\u0131na cevap verir. \u00d6ncelik s\u0131ras\u0131 geciktirme arac\u0131 de\u011fildir Ge\u00e7ici Madde 2, uyum \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u00f6ncelik s\u0131ras\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirler: se\u00e7im ve Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131, yarg\u0131 ve y\u00fcksek kurumlar, liyakat ve kamu personeli, b\u00fct\u00e7e-Say\u0131\u015ftay ve mali denetim alanlar\u0131. Bu s\u0131ralama yeni anayasal d\u00fczenin hangi alanlarda \u00f6nce aya\u011fa kald\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Ancak madde, bu \u00f6ncelik s\u0131ras\u0131n\u0131n geciktirme veya erteleme de\u011fil, kesintisiz uygulama arac\u0131 oldu\u011funu \u00f6zellikle belirtir. Bu ifade \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6ncelik s\u0131ras\u0131 yanl\u0131\u015f yorumlan\u0131rsa, \u201cbu alan hen\u00fcz s\u0131rada de\u011fil\u201d denilerek baz\u0131 anayasal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler ertelenebilir. Madde buna izin vermez. \u00d6ncelik s\u0131ras\u0131, ge\u00e7i\u015fi d\u00fczenlemek i\u00e7in vard\u0131r; uygulamay\u0131 durdurmak i\u00e7in de\u011fil. Birinci s\u0131radaki i\u015fler yap\u0131l\u0131rken di\u011fer alanlar\u0131n tamamen ihmal edilmesi, y\u00fcksek kurumlar\u0131n karar kapasitesinin d\u00fc\u015fmesi, b\u00fct\u00e7e s\u00fcreklili\u011finin bozulmas\u0131 veya yarg\u0131 yolunun aksamas\u0131 kabul edilemez. Uyum \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n a\u015famaland\u0131r\u0131lmas\u0131 Ge\u00e7ici Madde 2, uyum kanunlar\u0131 ve ge\u00e7ici teknik usullerin ilk se\u00e7imleri, y\u00fcksek kurumlar\u0131n karar kapasitesini, y\u00fcr\u00fctme devrini, b\u00fct\u00e7e s\u00fcreklili\u011fini, yarg\u0131 yolunu ve zorunlu kamu hizmetlerini ayn\u0131 anda i\u015flemez h\u00e2le getirmeyecek bi\u00e7imde a\u015famaland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinin sadece s\u00fcreye de\u011fil, uygulama m\u00fchendisli\u011fine de dikkat etti\u011fini g\u00f6sterir. Yeni anayasal d\u00fczene ge\u00e7i\u015fte bir\u00e7ok alanda ayn\u0131 anda de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lacakt\u0131r. E\u011fer bu de\u011fi\u015fiklikler k\u00f6t\u00fc planlan\u0131rsa, se\u00e7imler, y\u00fcr\u00fctme, yarg\u0131, b\u00fct\u00e7e ve kurumlar ayn\u0131 anda t\u0131kanabilir. Madde 2 bu riski \u00f6nlemek i\u00e7in a\u015famaland\u0131rma ilkesi getirir. \u00d6nce kritik i\u015flevler g\u00fcvenceye al\u0131n\u0131r; teknik ge\u00e7i\u015fler kamu hizmetini aksatmayacak \u015fekilde d\u00fczenlenir. Buradaki ama\u00e7, ge\u00e7i\u015fi yava\u015flatmak de\u011fildir. Ama\u00e7, yeni anayasal d\u00fczenin ilk andan itibaren i\u015flemesini sa\u011flamakt\u0131r. A\u015famaland\u0131rma, anayasal g\u00fcvenceyi geciktiren de\u011fil, onu s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bi\u00e7imde uygulayan y\u00f6ntemdir. 11, 56 ve 119. madde ba\u011flant\u0131s\u0131 Ge\u00e7ici Madde 2, uyum kanunlar\u0131n\u0131n veya ge\u00e7ici teknik usullerin gecikmesi h\u00e2linde 11, 56 ve 119. madde g\u00fcvencelerinin zay\u0131flat\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu at\u0131f, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin genel anayasal g\u00fcvence sisteminden kopmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. 11. madde, Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan temel \u00e7er\u00e7eveyi ifade eder. 56. madde, adayl\u0131k ve liyakat sisteminin objektif g\u00fcvence alan\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. 119. madde ise anayasal g\u00fcvencelerin kanunla, teknik eksiklikle, ge\u00e7i\u015f gerek\u00e7esiyle veya fiil\u00ee uygulamayla etkisizle\u015ftirilemeyece\u011fini d\u00fczenleyen kilit maddedir. Bu \u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011flant\u0131 sayesinde ge\u00e7ici teknik usuller anayasal g\u00fcvenceyi a\u015famaz. Uyum kanunu yoksa do\u011frudan uygulama devreye girer; teknik usul gerekiyorsa ge\u00e7ici ve denetlenebilir olur; fakat hi\u00e7bir durumda Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, liyakat ve anayasal g\u00fcvence sistemi zay\u0131flat\u0131lamaz. Ge\u00e7ici Madde 2\u2019nin uygulama haritas\u0131 Alan Ge\u00e7ici Madde 2\u2019deki Kural Korunan De\u011fer Genel uyum kanunlar\u0131 En ge\u00e7 bir y\u0131l i\u00e7inde \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Anayasal uygulama b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc \u00d6ncelikli kanunlar Se\u00e7im, yarg\u0131, y\u00fcr\u00fctme, liyakat, b\u00fct\u00e7e, Say\u0131\u015ftay ve y\u00fcksek kurumlar alt\u0131 ay i\u00e7inde d\u00fczenlenir. Kurumsal ge\u00e7i\u015f g\u00fcvenli\u011fi S\u00fcrelerin ge\u00e7irilmesi Anayasan\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 durdurmaz. Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc Uyum kanunu yoklu\u011fu Anayasal h\u00fck\u00fcm do\u011frudan uygulan\u0131r. Haklar\u0131n ve kurumlar\u0131n bekletilmemesi \u0130lk se\u00e7imler YSK, 56, 58 ve 104. maddelere uygun ge\u00e7ici usulle y\u00fcr\u00fct\u00fcr. Se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi ve adayl\u0131k e\u015fitli\u011fi Yetki uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 YSK veya Anayasa Mahkemesi kesin karar verir. Ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi belirlili\u011fi A\u015famaland\u0131rma Se\u00e7imler, y\u00fcr\u00fctme devri, yarg\u0131 yolu, b\u00fct\u00e7e ve zorunlu hizmetler ayn\u0131 anda i\u015flemez h\u00e2le getirilemez. Kesintisiz uygulama Sonu\u00e7: Uyum kanunlar\u0131 Anayasay\u0131 ertelemez, uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar Uyum kanunlar\u0131, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde yeni anayasal d\u00fczenin kurumlar, se\u00e7imler, yarg\u0131, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131, liyakat sistemi, b\u00fct\u00e7e, Say\u0131\u015ftay ve y\u00fcksek kurumlar bak\u0131m\u0131ndan uygulanabilir h\u00e2le gelmesini sa\u011flayan ge\u00e7i\u015f ara\u00e7lar\u0131d\u0131r. Ge\u00e7ici Madde 2, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin Anayasan\u0131n zorunlu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 uyum kanunlar\u0131n\u0131 azami bir y\u0131l i\u00e7inde \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131n\u0131; se\u00e7im, yarg\u0131, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131, liyakat, b\u00fct\u00e7e, Say\u0131\u015ftay ve y\u00fcksek kurumlara ili\u015fkin \u00f6ncelikli kanunlar\u0131n ise alt\u0131 ay i\u00e7inde tamamlanaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, s\u00fcrelerin ge\u00e7irilmesinin Anayasan\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 durdurmayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmesidir. Uyum kanunu bulunmayan konularda anayasal h\u00fck\u00fcm do\u011frudan uygulan\u0131r. Zorunlu teknik usuller, g\u00f6rev alan\u0131na g\u00f6re yetkili anayasal kurum taraf\u0131ndan ge\u00e7ici, gerek\u00e7eli ve denetlenebilir bi\u00e7imde belirlenir. \u0130lk se\u00e7imlerin adayl\u0131k, do\u011frulama, kura, propaganda, itiraz, oy verme, say\u0131m ve kesin sonu\u00e7 mekani\u011fi uyum kanunu \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f olsa bile Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulunca 56, 58 ve 104. maddelere uygun ge\u00e7ici usulle y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Sonu\u00e7 olarak Ge\u00e7ici Madde 2, ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecini erteleme de\u011fil, kesintisiz uygulama arac\u0131 olarak kurar. Uyum kanunlar\u0131n\u0131n veya ge\u00e7ici teknik usullerin gecikmesi; se\u00e7imleri, y\u00fcr\u00fctmenin devrini, yarg\u0131 yolunu, temel haklar\u0131, b\u00fct\u00e7e s\u00fcreklili\u011fini ve zorunlu hizmetleri engellemez. \u00d6ncelik s\u0131ras\u0131 se\u00e7im ve Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu, y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131, yarg\u0131 ve y\u00fcksek kurumlar, liyakat ve kamu personeli, b\u00fct\u00e7e-Say\u0131\u015ftay ve mali denetim alanlar\u0131d\u0131r. Bu nedenle uyum kanunlar\u0131, bu ge\u00e7ici madde i\u00e7inde do\u011frudan uygulama, se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi, y\u00fcr\u00fctme devri, yarg\u0131 yolu, liyakat, b\u00fct\u00e7e s\u00fcreklili\u011fi, y\u00fcksek kurumlar\u0131n karar kapasitesi ve anayasal g\u00fcvencelerin kesintisizli\u011fi aras\u0131nda kurulmu\u015f temel ge\u00e7i\u015f mekanizmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":440,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-439","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gecis-hukumleri-ve-sistem-uygulamasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/439","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=439"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/439\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":441,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/439\/revisions\/441"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/440"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=439"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=439"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=439"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}