{"id":421,"date":"2026-06-21T08:38:19","date_gmt":"2026-06-21T08:38:19","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=421"},"modified":"2026-06-21T08:38:19","modified_gmt":"2026-06-21T08:38:19","slug":"inkilap-kanunlarinin-korunmasi-madde-115","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/inkilap-kanunlarinin-korunmasi-madde-115\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131\u2019nda \u0130nk\u0131lap Kanunlar\u0131n\u0131n Korunmas\u0131 (Madde 115)"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131<\/strong>, T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma y\u00f6n\u00fcn\u00fc, laiklik niteli\u011fini, e\u011fitim birli\u011fini, medeni hukuk d\u00fczenini ve kamusal hayat\u0131n modernle\u015fme zeminini koruyan \u00f6zel anayasal g\u00fcvence alan\u0131d\u0131r. Bu kanunlar yaln\u0131z ge\u00e7mi\u015fte yap\u0131lm\u0131\u015f tarih\u00ee d\u00fczenlemeler de\u011fildir; Cumhuriyetin kurulu\u015f felsefesiyle toplumun hukuk, e\u011fitim, aile, dil, kamu d\u00fczeni ve vatanda\u015fl\u0131k ili\u015fkisini yeniden kuran temel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin anayasal haf\u0131zas\u0131d\u0131r. Bu nedenle ink\u0131lap kanunlar\u0131, s\u0131radan kanunlar gibi yaln\u0131z teknik y\u00fcr\u00fcrl\u00fck tart\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7inde ele al\u0131nmaz. Anayasa, bu kanunlar\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan h\u00fck\u00fcmlerinin Anayasaya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu \u015feklinde anla\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve yorumlanamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirterek \u00f6zel bir koruma alan\u0131 olu\u015fturur.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Madde 115, ink\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7in hem koruyucu hem s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 bir model kurar. Koruyucudur; \u00e7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk toplumunu \u00e7a\u011fda\u015f uygarl\u0131k seviyesinin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131karma ve T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin laiklik niteli\u011fini koruma amac\u0131n\u0131 g\u00fcden ink\u0131lap kanunlar\u0131n\u0131 anayasal yorumla zay\u0131flat\u0131lamaz h\u00e2le getirir. S\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131d\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu koruman\u0131n haklar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131racak, bireylerin me\u015fru ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131 cezaland\u0131racak veya bilimsel, sanatsal, akademik ve me\u015fru d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 bast\u0131racak bi\u00e7imde yorumlanamayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtir.<\/p>\n<p>Bu denge, Madde 115\u2019in en \u00f6nemli taraf\u0131d\u0131r. \u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131 korunur; fakat bu koruma s\u0131n\u0131rs\u0131z bask\u0131 arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclemez. Laiklik ve \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma hedefi g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131n\u0131r; fakat bireyin me\u015fru ya\u015fam tarz\u0131, akademik tart\u0131\u015fma, sanat \u00fcretimi, bilimsel inceleme ve d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamas\u0131 cezaland\u0131rma konusu yap\u0131lamaz. B\u00f6ylece ink\u0131lap kanunlar\u0131, Cumhuriyetin temel y\u00f6n\u00fcn\u00fc koruyan anayasal ilke alan\u0131 olarak kal\u0131r; g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131 keyf\u00ee bi\u00e7imde daraltan geni\u015fletici yorum alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmez.<\/p>\n<h2>Madde metni: Korunan ink\u0131lap kanunlar\u0131<\/h2>\n<blockquote><p><strong>Madde 115 \u2013 \u0130nk\u0131lap Kanunlar\u0131n\u0131n Korunmas\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Anayasan\u0131n hi\u00e7bir h\u00fckm\u00fc, ink\u0131lap kanunlar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan h\u00fck\u00fcmlerinin Anayasaya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu \u015feklinde anla\u015f\u0131lamaz ve yorumlanamaz. Bu koruma, T\u00fcrk toplumunu \u00e7a\u011fda\u015f uygarl\u0131k seviyesinin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131karma ve T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin laiklik niteli\u011fini koruma amac\u0131n\u0131 g\u00fcden ink\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erlidir.<\/p>\n<p>Koruma \u015fu kanunlar\u0131 kapsar:<\/p>\n<p>a) Tevhid-i Tedrisat;<\/p>\n<p>b) \u015eapka \u0130ktisas\u0131;<\/p>\n<p>c) Tekke ve Zaviyelerin kapat\u0131lmas\u0131;<\/p>\n<p>\u00e7) Medeni nik\u00e2h;<\/p>\n<p>d) Milletleraras\u0131 rakamlar;<\/p>\n<p>e) T\u00fcrk harfleri;<\/p>\n<p>f) Lakap ve unvanlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131;<\/p>\n<p>g) Baz\u0131 kisvelerin giyilemeyece\u011fine ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler.<\/p>\n<p>Madde, haklar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131racak, bireylerin me\u015fru ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131 cezaland\u0131racak veya bilimsel, sanatsal, akademik ve me\u015fru d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 bast\u0131racak bi\u00e7imde yorumlanamaz.<\/p><\/blockquote>\n<h2>Bu madde neyi korur, neyi korumaz?<\/h2>\n<p>Madde 115\u2019in do\u011fru anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nce kapsam\u0131 netle\u015ftirmek gerekir. Bu madde, b\u00fct\u00fcn eski kanunlara dokunulmazl\u0131k tan\u0131maz. Her tarih\u00ee d\u00fczenlemeyi anayasal ele\u015ftiriden muaf tutmaz. Koruma, belirli ama\u00e7la s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r: T\u00fcrk toplumunu \u00e7a\u011fda\u015f uygarl\u0131k seviyesinin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131karma ve T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin laiklik niteli\u011fini koruma amac\u0131n\u0131 g\u00fcden ink\u0131lap kanunlar\u0131.<\/p>\n<p>Bu nedenle ink\u0131lap kanunlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan koruma, ama\u00e7la birlikte okunmal\u0131d\u0131r. E\u011fitim birli\u011fi, medeni hukuk d\u00fczeni, kamusal hayat\u0131n laikle\u015fmesi, resm\u00ee alfabe ve rakam d\u00fczeni, unvanlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve din\u00ee-sosyal kurumlar\u0131n kamu d\u00fczeni \u00fczerindeki ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 etkisinin sona erdirilmesi gibi alanlar Cumhuriyetin modern hukuk yap\u0131s\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Fakat son f\u0131kra, bu korumay\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc yorum s\u0131n\u0131r\u0131na ba\u011flar. \u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131, haklar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131racak bi\u00e7imde yorumlanamaz. Bireylerin me\u015fru ya\u015fam tarzlar\u0131 cezaland\u0131r\u0131lamaz. Bilimsel, sanatsal, akademik ve me\u015fru d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamalar\u0131 bast\u0131r\u0131lamaz. B\u00f6ylece madde, hem Cumhuriyetin kurucu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc hem anayasal hak alan\u0131n\u0131 birlikte korur.<\/p>\n<h2>Tevhid-i Tedrisat: E\u011fitim birli\u011fi ve \u00e7a\u011fda\u015f yurtta\u015fl\u0131k<\/h2>\n<p>\u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7inde Tevhid-i Tedrisat, e\u011fitim alan\u0131ndaki en temel kurucu d\u00fczenlemelerden biridir. E\u011fitim birli\u011fi fikri, yaln\u0131z okullar\u0131n idari olarak tek \u00e7at\u0131 alt\u0131nda toplanmas\u0131 de\u011fildir. As\u0131l mesele, vatanda\u015fl\u0131k bilincinin, ortak bilimsel e\u011fitim standard\u0131n\u0131n, kamusal e\u015fitli\u011fin ve devletin laik e\u011fitim sorumlulu\u011funun g\u00fcvenceye al\u0131nmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>E\u011fitim par\u00e7al\u0131, ayr\u0131 otoritelere ba\u011fl\u0131, farkl\u0131 hukuk anlay\u0131\u015flar\u0131 \u00fcreten ve \u00e7ocuklar\u0131n ortak yurtta\u015fl\u0131k zeminini zay\u0131flatan yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrse, toplumun ortak anayasal k\u00fclt\u00fcr\u00fc de zedelenir. Tevhid-i Tedrisat bu a\u00e7\u0131dan ink\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7inde yaln\u0131z tarih\u00ee bir e\u011fitim d\u00fczenlemesi de\u011fil, Cumhuriyetin ortak kamusal akl\u0131n\u0131 kuran temel ilkelerden biridir.<\/p>\n<p>Madde 115\u2019in Tevhid-i Tedrisat\u2019\u0131 korumas\u0131, e\u011fitimin bilimsel, laik, e\u015fit ve kamusal niteli\u011fini g\u00fcvenceye alma amac\u0131 ta\u015f\u0131r. Ancak bu koruma, e\u011fitim \u00fczerine akademik tart\u0131\u015fmay\u0131, bilimsel ara\u015ft\u0131rmay\u0131 veya me\u015fru d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 bast\u0131rma arac\u0131 yap\u0131lamaz. E\u011fitim birli\u011fi korunur; fikir ve bilim alan\u0131 kapat\u0131lmaz.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.unesco.org\/en\/education\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Kapsay\u0131c\u0131 ve kaliteli e\u011fitim hakk\u0131na ili\u015fkin uluslararas\u0131 yakla\u015f\u0131m<\/a>, e\u011fitimin toplumsal geli\u015fme ve bireysel imk\u00e2nlar bak\u0131m\u0131ndan temel de\u011fer ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Tevhid-i Tedrisat\u2019\u0131n anayasal ba\u011flam\u0131 da e\u011fitimi yaln\u0131z kurum d\u00fczeni de\u011fil, ortak yurtta\u015fl\u0131k ve \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma alan\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n<h2>Medeni nik\u00e2h: Aile hukukunda laik ve e\u015fit zemin<\/h2>\n<p>\u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131 aras\u0131nda medeni nik\u00e2h, aile hukukunun laik ve resm\u00ee zeminde kurulmas\u0131n\u0131 ifade eder. Bu d\u00fczenleme, evlili\u011fin ki\u015fisel, din\u00ee veya geleneksel t\u00f6renlerden tamamen kopar\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelmez; fakat hukuki sonu\u00e7 do\u011furan evlili\u011fin devletin medeni hukuk d\u00fczeni i\u00e7inde kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<p>Medeni nik\u00e2h\u0131n anayasal \u00f6nemi, e\u015fitlik ve hukuk g\u00fcvenli\u011fiyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Evlilik birli\u011fi, miras, soyba\u011f\u0131, \u00e7ocuklar\u0131n haklar\u0131, e\u015flerin hukuki stat\u00fcs\u00fc, mal rejimi ve bo\u015fanma gibi alanlarda ortak hukuk d\u00fczeni gerekir. Farkl\u0131 geleneksel veya din\u00ee uygulamalar\u0131n hukuki sonu\u00e7lar\u0131 belirsizle\u015firse, \u00f6zellikle kad\u0131nlar, \u00e7ocuklar ve ekonomik olarak zay\u0131f taraflar bak\u0131m\u0131ndan hak kayb\u0131 do\u011fabilir.<\/p>\n<p>Madde 115\u2019in medeni nik\u00e2h\u0131 ink\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7inde korumas\u0131, aile hukukunda laik, resm\u00ee ve e\u015fitlik\u00e7i zemini g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131r. Ancak bu koruma, ki\u015filerin me\u015fru ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131, \u00f6zel hayattaki t\u00f6renlerini veya inan\u00e7 temelli sembolik pratiklerini cezaland\u0131rma \u015feklinde geni\u015fletilemez. Hukuki sonu\u00e7 medeni nik\u00e2ha ba\u011flan\u0131r; bireyin me\u015fru \u00f6zel alan\u0131 keyf\u00ee bi\u00e7imde hedef al\u0131nmaz.<\/p>\n<h2>Tekke ve zaviyelerin kapat\u0131lmas\u0131: Kamu d\u00fczeni ve laiklik s\u0131n\u0131r\u0131<\/h2>\n<p>Tekke ve zaviyelerin kapat\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin d\u00fczenleme, Cumhuriyetin laik kamu d\u00fczeni bak\u0131m\u0131ndan \u00f6zel yere sahiptir. Buradaki anayasal mesele, bireysel inan\u00e7 alan\u0131n\u0131 yok etmek de\u011fildir. Mesele, din\u00ee veya geleneksel otorite yap\u0131lar\u0131n\u0131n kamu g\u00fcc\u00fc, sosyal hiyerar\u015fi, hukuk d\u00fczeni veya devlet otoritesi \u00fczerinde paralel ve ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 g\u00fc\u00e7 alan\u0131 olu\u015fturmas\u0131n\u0131 engellemektir.<\/p>\n<p>Madde 115, tekke ve zaviyelerin kapat\u0131lmas\u0131n\u0131 ink\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7inde korurken, laik Cumhuriyetin kurum d\u00fczenini ve kamusal otorite yap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131r. Ancak bu koruma, din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131racak bi\u00e7imde yorumlanamaz. Bireyin inan\u00e7 sahibi olmas\u0131, ibadet etmesi, d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamas\u0131 veya me\u015fru dini hayat\u0131 tek ba\u015f\u0131na cezaland\u0131rma konusu yap\u0131lamaz.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.coe.int\/en\/web\/human-rights-convention\/conscience\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">D\u00fc\u015f\u00fcnce, vicdan ve din \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne ili\u015fkin Avrupa insan haklar\u0131 \u00e7er\u00e7evesi<\/a>, ki\u015finin inanc\u0131n\u0131 bireysel veya toplu bi\u00e7imde a\u00e7\u0131klama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc temel hak alan\u0131 i\u00e7inde de\u011ferlendirir. Madde 115\u2019in son f\u0131kras\u0131 da ink\u0131lap kanunlar\u0131 korumas\u0131n\u0131n din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc keyf\u00ee bi\u00e7imde bast\u0131racak \u015fekilde yorumlanmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyen i\u00e7 dengeyi kurar.<\/p>\n<h2>Harfler, rakamlar ve ortak kamusal dil<\/h2>\n<p>Milletleraras\u0131 rakamlar ve T\u00fcrk harfleri, ink\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7inde teknik g\u00f6r\u00fcnebilir; fakat kamusal hayat\u0131n ortak anla\u015f\u0131labilirli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemlidir. Devletin yaz\u0131\u015fma d\u00fczeni, e\u011fitim sistemi, hukuk metinleri, ticari kay\u0131tlar, bilimsel yay\u0131nlar, kamu levhalar\u0131, ar\u015fivler ve vatanda\u015f\u0131n resm\u00ee i\u015flemleri ortak bir yaz\u0131 ve rakam sistemiyle y\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<p>T\u00fcrk harfleri ve milletleraras\u0131 rakamlar, toplumsal ileti\u015fimi, okuryazarl\u0131\u011f\u0131, kamu kay\u0131tlar\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131labilirli\u011fini ve \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fcnyayla ba\u011flant\u0131y\u0131 g\u00fc\u00e7lendiren d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerdir. Bu nedenle Madde 115, bu d\u00fczenlemeleri yaln\u0131z ge\u00e7mi\u015fin sembolik tercihi olarak de\u011fil, modern devlet d\u00fczeninin i\u015fleyi\u015f altyap\u0131s\u0131 olarak korur.<\/p>\n<p>Burada da koruma ile \u00f6zg\u00fcrl\u00fck s\u0131n\u0131r\u0131 birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. T\u00fcrk harfleri ve milletleraras\u0131 rakamlar kamusal-hukuki d\u00fczenin ortak standard\u0131d\u0131r. Ancak tarih, dil, edebiyat, sanat, akademik ara\u015ft\u0131rma, eski metinlerin incelenmesi veya k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalar bu koruma gerek\u00e7esiyle bast\u0131r\u0131lamaz. Madde 115\u2019in son c\u00fcmlesi bu alan\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00fcvenceye al\u0131r.<\/p>\n<h2>\u015eapka, kisve, lakap ve unvan: Kamusal e\u015fitlik sembolleri<\/h2>\n<p>\u015eapka \u0130ktisas\u0131, baz\u0131 kisvelerin giyilemeyece\u011fine ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler ve lakap-unvanlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131, ink\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7inde kamusal hayat\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc, e\u015fit yurtta\u015fl\u0131k ve resm\u00ee stat\u00fc d\u00fczeniyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bu d\u00fczenlemeler, toplumu s\u0131n\u0131f, z\u00fcmre, tarikat, geleneksel ayr\u0131cal\u0131k veya resm\u00ee olmayan hiyerar\u015fik unvanlar \u00fczerinden b\u00f6lme e\u011filimlerine kar\u015f\u0131 modern vatanda\u015fl\u0131k zeminini g\u00fc\u00e7lendirmeyi ama\u00e7lar.<\/p>\n<p>Lakap ve unvanlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131, kamusal ili\u015fkide ki\u015finin hukuk \u00f6n\u00fcnde e\u015fit yurtta\u015f olarak g\u00f6r\u00fclmesini destekler. Baz\u0131 kisvelerin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 ise \u00f6zellikle kamu otoritesi ve resm\u00ee g\u00f6rev alan\u0131nda din\u00ee ya da geleneksel g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 g\u00fc\u00e7 iddias\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesini \u00f6nlemeye y\u00f6neliktir.<\/p>\n<p>Ancak Madde 115\u2019in son f\u0131kras\u0131 burada \u00f6zellikle \u00f6nem kazan\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcmler, bireylerin me\u015fru ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131 cezaland\u0131racak bi\u00e7imde geni\u015fletilemez. G\u00fcnl\u00fck giyim, k\u00fclt\u00fcrel ifade, sanat, tarih\u00ee temsil, akademik \u00e7al\u0131\u015fma veya me\u015fru d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamas\u0131 koruma maddesi gerek\u00e7esiyle bast\u0131r\u0131lamaz. Korunan alan Cumhuriyetin laik ve \u00e7a\u011fda\u015f kamu d\u00fczenidir; hedef al\u0131nacak alan bireyin me\u015fru hayat tarz\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n<h2>\u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7in yorum s\u0131n\u0131r\u0131<\/h2>\n<p>Madde 115\u2019in son f\u0131kras\u0131, bu maddenin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc karakterini belirler. \u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131 korunur; fakat haklar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131racak bi\u00e7imde yorumlanamaz. Bu ifade, anayasal yorumda \u00e7ok \u00f6nemli bir s\u0131n\u0131rd\u0131r. Bir hakka m\u00fcdahale edilecekse, bu m\u00fcdahale ink\u0131lap kanunlar\u0131 gerek\u00e7esiyle s\u0131n\u0131rs\u0131z h\u00e2le getirilemez.<\/p>\n<p>Bireylerin me\u015fru ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131 cezaland\u0131rma yasa\u011f\u0131 da ayn\u0131 \u015fekilde \u00f6nemlidir. Laiklik ve \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma hedefi, bireyin \u00f6zel hayat\u0131n\u0131, me\u015fru inanc\u0131n\u0131, k\u00fclt\u00fcrel tercihini veya bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ya\u015fam bi\u00e7imini cezaland\u0131rma arac\u0131 yap\u0131lamaz. Devlet, Cumhuriyetin laik ve \u00e7a\u011fda\u015f niteli\u011fini korurken, bireyin anayasal hak alan\u0131na da sayg\u0131 g\u00f6stermek zorundad\u0131r.<\/p>\n<p>Bilimsel, sanatsal, akademik ve me\u015fru d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n bast\u0131r\u0131lamamas\u0131 ise ink\u0131lap kanunlar\u0131 \u00fczerine tart\u0131\u015fma, ara\u015ft\u0131rma ve ele\u015ftirel inceleme yap\u0131labilece\u011fini g\u00f6sterir. Tarih\u00ee kanunlar\u0131 incelemek, akademik tart\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctmek, sanat yoluyla yorumlamak veya me\u015fru fikir a\u00e7\u0131klamak yasak alan de\u011fildir.<\/p>\n<h2>Koruma ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck dengesinin k\u0131sa haritas\u0131<\/h2>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>Korunan Alan<\/th>\n<th>Anayasal Ama\u00e7<\/th>\n<th>Yorum S\u0131n\u0131r\u0131<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td>Tevhid-i Tedrisat<\/td>\n<td>E\u011fitim birli\u011fi, laik ve bilimsel e\u011fitim zemini<\/td>\n<td>Akademik tart\u0131\u015fma ve bilimsel inceleme bast\u0131r\u0131lamaz.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Medeni nik\u00e2h<\/td>\n<td>Aile hukukunda laik, resm\u00ee ve e\u015fit hukuki zemin<\/td>\n<td>Me\u015fru \u00f6zel ya\u015fam ve sembolik t\u00f6renler cezaland\u0131r\u0131lamaz.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Tekke ve zaviyeler<\/td>\n<td>Laik kamu d\u00fczeni ve paralel otorite alanlar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi<\/td>\n<td>Din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc yok say\u0131lamaz.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>T\u00fcrk harfleri ve milletleraras\u0131 rakamlar<\/td>\n<td>Ortak kamusal dil, okuryazarl\u0131k ve modern kay\u0131t d\u00fczeni<\/td>\n<td>Tarih, dil, sanat ve akademik ara\u015ft\u0131rma engellenemez.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Lakap, unvan ve kisve h\u00fck\u00fcmleri<\/td>\n<td>E\u015fit yurtta\u015fl\u0131k ve modern kamusal d\u00fczen<\/td>\n<td>Me\u015fru ya\u015fam tarz\u0131 keyf\u00ee bi\u00e7imde hedef al\u0131namaz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Bu harita, Madde 115\u2019in iki y\u00f6nl\u00fc \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Bir yandan Cumhuriyetin \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma ve laiklik y\u00f6n\u00fcn\u00fc korur; di\u011fer yandan bu koruman\u0131n temel haklar\u0131 bast\u0131racak bi\u00e7imde geni\u015fletilmesini \u00f6nler. B\u00f6ylece ink\u0131lap kanunlar\u0131, anayasal d\u00fczenin kurucu haf\u0131zas\u0131 olarak korunur; fakat \u00f6zg\u00fcrl\u00fck alan\u0131n\u0131 yok eden s\u0131n\u0131rs\u0131z yorum arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmez.<\/p>\n<h2>Laiklik ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc birlikte nas\u0131l korunur?<\/h2>\n<p>Madde 115, T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin laiklik niteli\u011fini koruma amac\u0131n\u0131 ink\u0131lap kanunlar\u0131 korumas\u0131n\u0131n merkezine yerle\u015ftirir. Laiklik burada devletin hukuk, e\u011fitim ve kamu d\u00fczeninde din\u00ee otoriteye ba\u011fl\u0131 olmamas\u0131 anlam\u0131na gelir. Devletin kurallar\u0131, kamusal yetki d\u00fczeni ve e\u011fitim sistemi laik hukuk ilkeleriyle y\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<p>Ancak laiklik, fikir a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131, inan\u00e7 tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 veya akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 susturma yetkisi de\u011fildir. Madde 115\u2019in son f\u0131kras\u0131 bu nedenle bilimsel, sanatsal, akademik ve me\u015fru d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 \u00f6zel olarak korur. Bu denge sa\u011flanmazsa laiklik korumas\u0131 \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnceyi bast\u0131ran yanl\u0131\u015f bir yoruma d\u00f6n\u00fc\u015febilir.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/assembly.coe.int\/nw\/xml\/XRef\/Xref-XML2HTML-en.asp?fileid=17457\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">\u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn demokratik toplumdaki yerine ili\u015fkin Avrupa Konseyi yakla\u015f\u0131m\u0131<\/a>, demokratik toplumda bilgi ve fikirlerin al\u0131nmas\u0131 ve aktar\u0131lmas\u0131n\u0131n temel \u00f6nemini vurgular. Madde 115\u2019in son f\u0131kras\u0131 da ink\u0131lap kanunlar\u0131 alan\u0131nda me\u015fru d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131n korunmas\u0131 gerekti\u011fini anayasal metne a\u00e7\u0131k\u00e7a yerle\u015ftirir.<\/p>\n<h2>\u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131 neden anayasal yorumla zay\u0131flat\u0131lamaz?<\/h2>\n<p>Madde 115\u2019in ilk c\u00fcmlesi, Anayasan\u0131n hi\u00e7bir h\u00fckm\u00fcn\u00fcn ink\u0131lap kanunlar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan h\u00fck\u00fcmlerinin Anayasaya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu \u015feklinde anla\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve yorumlanamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Bu h\u00fck\u00fcm, belirli ink\u0131lap kanunlar\u0131n\u0131 anayasal yorum sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 korur. Ama\u00e7, Cumhuriyetin kurucu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerinin ba\u015fka anayasal h\u00fck\u00fcmler ileri s\u00fcr\u00fclerek dolayl\u0131 bi\u00e7imde etkisizle\u015ftirilmesini engellemektir.<\/p>\n<p>Bu koruma olmasayd\u0131, e\u011fitim birli\u011fi, medeni nik\u00e2h, T\u00fcrk harfleri, laik kamu d\u00fczeni veya unvan-kisve h\u00fck\u00fcmleri farkl\u0131 anayasal yorumlar \u00fczerinden s\u00fcrekli tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131labilir ve Cumhuriyetin kurucu y\u00f6n\u00fc zay\u0131flat\u0131labilirdi. Madde 115, bu alanlar\u0131 anayasal kimli\u011fin par\u00e7as\u0131 olarak belirginle\u015ftirir.<\/p>\n<p>Fakat ayn\u0131 madde, koruman\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 da koyar. \u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131, haklar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131racak bi\u00e7imde yorumlanamaz. Yani anayasal koruma, anayasal haklar\u0131 yok etmek i\u00e7in kullan\u0131lamaz. Bu \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc yap\u0131, Madde 115\u2019i hem kurucu hem dengeli k\u0131lar.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7: \u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131 Cumhuriyetin \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma haf\u0131zas\u0131d\u0131r<\/h2>\n<p>\u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin laiklik niteli\u011fini, \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma y\u00f6n\u00fcn\u00fc, e\u011fitim birli\u011fini, medeni hukuk d\u00fczenini ve modern kamusal hayat zeminini koruyan \u00f6zel anayasal g\u00fcvence alan\u0131d\u0131r. Madde 115, Anayasan\u0131n hi\u00e7bir h\u00fckm\u00fcn\u00fcn bu kanunlar\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan h\u00fck\u00fcmlerinin Anayasaya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu \u015feklinde anla\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve yorumlanamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bu koruma, T\u00fcrk toplumunu \u00e7a\u011fda\u015f uygarl\u0131k seviyesinin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131karma ve T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin laiklik niteli\u011fini koruma amac\u0131n\u0131 g\u00fcden ink\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erlidir.<\/p>\n<p>Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, korunan kanunlar\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a saymas\u0131d\u0131r: Tevhid-i Tedrisat, \u015eapka \u0130ktisas\u0131, Tekke ve Zaviyelerin kapat\u0131lmas\u0131, medeni nik\u00e2h, milletleraras\u0131 rakamlar, T\u00fcrk harfleri, lakap ve unvanlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ile baz\u0131 kisvelerin giyilemeyece\u011fine ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler. B\u00f6ylece koruma alan\u0131 belirsiz b\u0131rak\u0131lmaz; Cumhuriyetin kurucu modernle\u015fme d\u00fczenlemeleri anayasal haf\u0131za i\u00e7inde a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterilir.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak Madde 115, ink\u0131lap kanunlar\u0131 korumas\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rs\u0131z yorum alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmez. Madde, haklar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131racak, bireylerin me\u015fru ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131 cezaland\u0131racak veya bilimsel, sanatsal, akademik ve me\u015fru d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 bast\u0131racak bi\u00e7imde yorumlanamaz. Bu nedenle ink\u0131lap kanunlar\u0131, bu anayasa modelinde <strong>laiklik, \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma, e\u011fitim birli\u011fi, medeni hukuk d\u00fczeni, ortak kamusal dil, e\u015fit yurtta\u015fl\u0131k ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc yorum s\u0131n\u0131r\u0131<\/strong> aras\u0131nda kurulmu\u015f temel Cumhuriyet g\u00fcvencesidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131, T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma y\u00f6n\u00fcn\u00fc, laiklik niteli\u011fini, e\u011fitim birli\u011fini, medeni hukuk d\u00fczenini ve kamusal hayat\u0131n modernle\u015fme zeminini koruyan \u00f6zel anayasal g\u00fcvence alan\u0131d\u0131r. Bu kanunlar yaln\u0131z ge\u00e7mi\u015fte yap\u0131lm\u0131\u015f tarih\u00ee d\u00fczenlemeler de\u011fildir; Cumhuriyetin kurulu\u015f felsefesiyle toplumun hukuk, e\u011fitim, aile, dil, kamu d\u00fczeni ve vatanda\u015fl\u0131k ili\u015fkisini yeniden kuran temel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin anayasal haf\u0131zas\u0131d\u0131r. Bu nedenle ink\u0131lap kanunlar\u0131, s\u0131radan kanunlar gibi yaln\u0131z teknik y\u00fcr\u00fcrl\u00fck tart\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7inde ele al\u0131nmaz. Anayasa, bu kanunlar\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan h\u00fck\u00fcmlerinin Anayasaya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu \u015feklinde anla\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve yorumlanamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirterek \u00f6zel bir koruma alan\u0131 olu\u015fturur. Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Madde 115, ink\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7in hem koruyucu hem s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 bir model kurar. Koruyucudur; \u00e7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk toplumunu \u00e7a\u011fda\u015f uygarl\u0131k seviyesinin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131karma ve T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin laiklik niteli\u011fini koruma amac\u0131n\u0131 g\u00fcden ink\u0131lap kanunlar\u0131n\u0131 anayasal yorumla zay\u0131flat\u0131lamaz h\u00e2le getirir. S\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131d\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu koruman\u0131n haklar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131racak, bireylerin me\u015fru ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131 cezaland\u0131racak veya bilimsel, sanatsal, akademik ve me\u015fru d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 bast\u0131racak bi\u00e7imde yorumlanamayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtir. Bu denge, Madde 115\u2019in en \u00f6nemli taraf\u0131d\u0131r. \u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131 korunur; fakat bu koruma s\u0131n\u0131rs\u0131z bask\u0131 arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclemez. Laiklik ve \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma hedefi g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131n\u0131r; fakat bireyin me\u015fru ya\u015fam tarz\u0131, akademik tart\u0131\u015fma, sanat \u00fcretimi, bilimsel inceleme ve d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamas\u0131 cezaland\u0131rma konusu yap\u0131lamaz. B\u00f6ylece ink\u0131lap kanunlar\u0131, Cumhuriyetin temel y\u00f6n\u00fcn\u00fc koruyan anayasal ilke alan\u0131 olarak kal\u0131r; g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131 keyf\u00ee bi\u00e7imde daraltan geni\u015fletici yorum alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmez. Madde metni: Korunan ink\u0131lap kanunlar\u0131 Madde 115 \u2013 \u0130nk\u0131lap Kanunlar\u0131n\u0131n Korunmas\u0131 Anayasan\u0131n hi\u00e7bir h\u00fckm\u00fc, ink\u0131lap kanunlar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan h\u00fck\u00fcmlerinin Anayasaya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu \u015feklinde anla\u015f\u0131lamaz ve yorumlanamaz. Bu koruma, T\u00fcrk toplumunu \u00e7a\u011fda\u015f uygarl\u0131k seviyesinin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131karma ve T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin laiklik niteli\u011fini koruma amac\u0131n\u0131 g\u00fcden ink\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Koruma \u015fu kanunlar\u0131 kapsar: a) Tevhid-i Tedrisat; b) \u015eapka \u0130ktisas\u0131; c) Tekke ve Zaviyelerin kapat\u0131lmas\u0131; \u00e7) Medeni nik\u00e2h; d) Milletleraras\u0131 rakamlar; e) T\u00fcrk harfleri; f) Lakap ve unvanlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131; g) Baz\u0131 kisvelerin giyilemeyece\u011fine ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler. Madde, haklar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131racak, bireylerin me\u015fru ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131 cezaland\u0131racak veya bilimsel, sanatsal, akademik ve me\u015fru d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 bast\u0131racak bi\u00e7imde yorumlanamaz. Bu madde neyi korur, neyi korumaz? Madde 115\u2019in do\u011fru anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nce kapsam\u0131 netle\u015ftirmek gerekir. Bu madde, b\u00fct\u00fcn eski kanunlara dokunulmazl\u0131k tan\u0131maz. Her tarih\u00ee d\u00fczenlemeyi anayasal ele\u015ftiriden muaf tutmaz. Koruma, belirli ama\u00e7la s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r: T\u00fcrk toplumunu \u00e7a\u011fda\u015f uygarl\u0131k seviyesinin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131karma ve T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin laiklik niteli\u011fini koruma amac\u0131n\u0131 g\u00fcden ink\u0131lap kanunlar\u0131. Bu nedenle ink\u0131lap kanunlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan koruma, ama\u00e7la birlikte okunmal\u0131d\u0131r. E\u011fitim birli\u011fi, medeni hukuk d\u00fczeni, kamusal hayat\u0131n laikle\u015fmesi, resm\u00ee alfabe ve rakam d\u00fczeni, unvanlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve din\u00ee-sosyal kurumlar\u0131n kamu d\u00fczeni \u00fczerindeki ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 etkisinin sona erdirilmesi gibi alanlar Cumhuriyetin modern hukuk yap\u0131s\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Fakat son f\u0131kra, bu korumay\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc yorum s\u0131n\u0131r\u0131na ba\u011flar. \u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131, haklar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131racak bi\u00e7imde yorumlanamaz. Bireylerin me\u015fru ya\u015fam tarzlar\u0131 cezaland\u0131r\u0131lamaz. Bilimsel, sanatsal, akademik ve me\u015fru d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamalar\u0131 bast\u0131r\u0131lamaz. B\u00f6ylece madde, hem Cumhuriyetin kurucu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc hem anayasal hak alan\u0131n\u0131 birlikte korur. Tevhid-i Tedrisat: E\u011fitim birli\u011fi ve \u00e7a\u011fda\u015f yurtta\u015fl\u0131k \u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7inde Tevhid-i Tedrisat, e\u011fitim alan\u0131ndaki en temel kurucu d\u00fczenlemelerden biridir. E\u011fitim birli\u011fi fikri, yaln\u0131z okullar\u0131n idari olarak tek \u00e7at\u0131 alt\u0131nda toplanmas\u0131 de\u011fildir. As\u0131l mesele, vatanda\u015fl\u0131k bilincinin, ortak bilimsel e\u011fitim standard\u0131n\u0131n, kamusal e\u015fitli\u011fin ve devletin laik e\u011fitim sorumlulu\u011funun g\u00fcvenceye al\u0131nmas\u0131d\u0131r. E\u011fitim par\u00e7al\u0131, ayr\u0131 otoritelere ba\u011fl\u0131, farkl\u0131 hukuk anlay\u0131\u015flar\u0131 \u00fcreten ve \u00e7ocuklar\u0131n ortak yurtta\u015fl\u0131k zeminini zay\u0131flatan yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrse, toplumun ortak anayasal k\u00fclt\u00fcr\u00fc de zedelenir. Tevhid-i Tedrisat bu a\u00e7\u0131dan ink\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7inde yaln\u0131z tarih\u00ee bir e\u011fitim d\u00fczenlemesi de\u011fil, Cumhuriyetin ortak kamusal akl\u0131n\u0131 kuran temel ilkelerden biridir. Madde 115\u2019in Tevhid-i Tedrisat\u2019\u0131 korumas\u0131, e\u011fitimin bilimsel, laik, e\u015fit ve kamusal niteli\u011fini g\u00fcvenceye alma amac\u0131 ta\u015f\u0131r. Ancak bu koruma, e\u011fitim \u00fczerine akademik tart\u0131\u015fmay\u0131, bilimsel ara\u015ft\u0131rmay\u0131 veya me\u015fru d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 bast\u0131rma arac\u0131 yap\u0131lamaz. E\u011fitim birli\u011fi korunur; fikir ve bilim alan\u0131 kapat\u0131lmaz. Kapsay\u0131c\u0131 ve kaliteli e\u011fitim hakk\u0131na ili\u015fkin uluslararas\u0131 yakla\u015f\u0131m, e\u011fitimin toplumsal geli\u015fme ve bireysel imk\u00e2nlar bak\u0131m\u0131ndan temel de\u011fer ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Tevhid-i Tedrisat\u2019\u0131n anayasal ba\u011flam\u0131 da e\u011fitimi yaln\u0131z kurum d\u00fczeni de\u011fil, ortak yurtta\u015fl\u0131k ve \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma alan\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcr. Medeni nik\u00e2h: Aile hukukunda laik ve e\u015fit zemin \u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131 aras\u0131nda medeni nik\u00e2h, aile hukukunun laik ve resm\u00ee zeminde kurulmas\u0131n\u0131 ifade eder. Bu d\u00fczenleme, evlili\u011fin ki\u015fisel, din\u00ee veya geleneksel t\u00f6renlerden tamamen kopar\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelmez; fakat hukuki sonu\u00e7 do\u011furan evlili\u011fin devletin medeni hukuk d\u00fczeni i\u00e7inde kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Medeni nik\u00e2h\u0131n anayasal \u00f6nemi, e\u015fitlik ve hukuk g\u00fcvenli\u011fiyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Evlilik birli\u011fi, miras, soyba\u011f\u0131, \u00e7ocuklar\u0131n haklar\u0131, e\u015flerin hukuki stat\u00fcs\u00fc, mal rejimi ve bo\u015fanma gibi alanlarda ortak hukuk d\u00fczeni gerekir. Farkl\u0131 geleneksel veya din\u00ee uygulamalar\u0131n hukuki sonu\u00e7lar\u0131 belirsizle\u015firse, \u00f6zellikle kad\u0131nlar, \u00e7ocuklar ve ekonomik olarak zay\u0131f taraflar bak\u0131m\u0131ndan hak kayb\u0131 do\u011fabilir. Madde 115\u2019in medeni nik\u00e2h\u0131 ink\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7inde korumas\u0131, aile hukukunda laik, resm\u00ee ve e\u015fitlik\u00e7i zemini g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131r. Ancak bu koruma, ki\u015filerin me\u015fru ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131, \u00f6zel hayattaki t\u00f6renlerini veya inan\u00e7 temelli sembolik pratiklerini cezaland\u0131rma \u015feklinde geni\u015fletilemez. Hukuki sonu\u00e7 medeni nik\u00e2ha ba\u011flan\u0131r; bireyin me\u015fru \u00f6zel alan\u0131 keyf\u00ee bi\u00e7imde hedef al\u0131nmaz. Tekke ve zaviyelerin kapat\u0131lmas\u0131: Kamu d\u00fczeni ve laiklik s\u0131n\u0131r\u0131 Tekke ve zaviyelerin kapat\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin d\u00fczenleme, Cumhuriyetin laik kamu d\u00fczeni bak\u0131m\u0131ndan \u00f6zel yere sahiptir. Buradaki anayasal mesele, bireysel inan\u00e7 alan\u0131n\u0131 yok etmek de\u011fildir. Mesele, din\u00ee veya geleneksel otorite yap\u0131lar\u0131n\u0131n kamu g\u00fcc\u00fc, sosyal hiyerar\u015fi, hukuk d\u00fczeni veya devlet otoritesi \u00fczerinde paralel ve ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 g\u00fc\u00e7 alan\u0131 olu\u015fturmas\u0131n\u0131 engellemektir. Madde 115, tekke ve zaviyelerin kapat\u0131lmas\u0131n\u0131 ink\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7inde korurken, laik Cumhuriyetin kurum d\u00fczenini ve kamusal otorite yap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131r. Ancak bu koruma, din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131racak bi\u00e7imde yorumlanamaz. Bireyin inan\u00e7 sahibi olmas\u0131, ibadet etmesi, d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamas\u0131 veya me\u015fru dini hayat\u0131 tek ba\u015f\u0131na cezaland\u0131rma konusu yap\u0131lamaz. D\u00fc\u015f\u00fcnce, vicdan ve din \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne ili\u015fkin Avrupa insan haklar\u0131 \u00e7er\u00e7evesi, ki\u015finin inanc\u0131n\u0131 bireysel veya toplu bi\u00e7imde a\u00e7\u0131klama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc temel hak alan\u0131 i\u00e7inde de\u011ferlendirir. Madde 115\u2019in son f\u0131kras\u0131 da ink\u0131lap kanunlar\u0131 korumas\u0131n\u0131n din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc keyf\u00ee bi\u00e7imde bast\u0131racak \u015fekilde yorumlanmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyen i\u00e7 dengeyi kurar. Harfler, rakamlar ve ortak kamusal dil Milletleraras\u0131 rakamlar ve T\u00fcrk harfleri, ink\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7inde teknik g\u00f6r\u00fcnebilir; fakat kamusal hayat\u0131n ortak anla\u015f\u0131labilirli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemlidir. Devletin yaz\u0131\u015fma d\u00fczeni, e\u011fitim sistemi, hukuk metinleri, ticari kay\u0131tlar, bilimsel yay\u0131nlar, kamu levhalar\u0131, ar\u015fivler ve vatanda\u015f\u0131n resm\u00ee i\u015flemleri ortak bir yaz\u0131 ve rakam sistemiyle y\u00fcr\u00fcr. T\u00fcrk harfleri ve milletleraras\u0131 rakamlar, toplumsal ileti\u015fimi, okuryazarl\u0131\u011f\u0131, kamu kay\u0131tlar\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131labilirli\u011fini ve \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fcnyayla ba\u011flant\u0131y\u0131 g\u00fc\u00e7lendiren d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerdir. Bu nedenle Madde 115, bu d\u00fczenlemeleri yaln\u0131z ge\u00e7mi\u015fin sembolik tercihi olarak de\u011fil, modern devlet d\u00fczeninin i\u015fleyi\u015f altyap\u0131s\u0131 olarak korur. Burada da koruma ile \u00f6zg\u00fcrl\u00fck s\u0131n\u0131r\u0131 birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. T\u00fcrk harfleri ve milletleraras\u0131 rakamlar kamusal-hukuki d\u00fczenin ortak standard\u0131d\u0131r. Ancak tarih, dil, edebiyat, sanat, akademik ara\u015ft\u0131rma, eski metinlerin incelenmesi veya k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalar bu koruma gerek\u00e7esiyle bast\u0131r\u0131lamaz. Madde 115\u2019in son c\u00fcmlesi bu alan\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00fcvenceye al\u0131r. \u015eapka, kisve, lakap ve unvan: Kamusal e\u015fitlik sembolleri \u015eapka \u0130ktisas\u0131, baz\u0131 kisvelerin giyilemeyece\u011fine ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler ve lakap-unvanlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131, ink\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7inde kamusal hayat\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc, e\u015fit yurtta\u015fl\u0131k ve resm\u00ee stat\u00fc d\u00fczeniyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bu d\u00fczenlemeler, toplumu s\u0131n\u0131f, z\u00fcmre, tarikat, geleneksel ayr\u0131cal\u0131k veya resm\u00ee olmayan hiyerar\u015fik unvanlar \u00fczerinden b\u00f6lme e\u011filimlerine kar\u015f\u0131 modern vatanda\u015fl\u0131k zeminini g\u00fc\u00e7lendirmeyi ama\u00e7lar. Lakap ve unvanlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131, kamusal ili\u015fkide ki\u015finin hukuk \u00f6n\u00fcnde e\u015fit yurtta\u015f olarak g\u00f6r\u00fclmesini destekler. Baz\u0131 kisvelerin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 ise \u00f6zellikle kamu otoritesi ve resm\u00ee g\u00f6rev alan\u0131nda din\u00ee ya da geleneksel g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 g\u00fc\u00e7 iddias\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesini \u00f6nlemeye y\u00f6neliktir. Ancak Madde 115\u2019in son f\u0131kras\u0131 burada \u00f6zellikle \u00f6nem kazan\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcmler, bireylerin me\u015fru ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131 cezaland\u0131racak bi\u00e7imde geni\u015fletilemez. G\u00fcnl\u00fck giyim, k\u00fclt\u00fcrel ifade, sanat, tarih\u00ee temsil, akademik \u00e7al\u0131\u015fma veya me\u015fru d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamas\u0131 koruma maddesi gerek\u00e7esiyle bast\u0131r\u0131lamaz. Korunan alan Cumhuriyetin laik ve \u00e7a\u011fda\u015f kamu d\u00fczenidir; hedef al\u0131nacak alan bireyin me\u015fru hayat tarz\u0131 de\u011fildir. \u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7in yorum s\u0131n\u0131r\u0131 Madde 115\u2019in son f\u0131kras\u0131, bu maddenin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc karakterini belirler. \u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131 korunur; fakat haklar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131racak bi\u00e7imde yorumlanamaz. Bu ifade, anayasal yorumda \u00e7ok \u00f6nemli bir s\u0131n\u0131rd\u0131r. Bir hakka m\u00fcdahale edilecekse, bu m\u00fcdahale ink\u0131lap kanunlar\u0131 gerek\u00e7esiyle s\u0131n\u0131rs\u0131z h\u00e2le getirilemez. Bireylerin me\u015fru ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131 cezaland\u0131rma yasa\u011f\u0131 da ayn\u0131 \u015fekilde \u00f6nemlidir. Laiklik ve \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma hedefi, bireyin \u00f6zel hayat\u0131n\u0131, me\u015fru inanc\u0131n\u0131, k\u00fclt\u00fcrel tercihini veya bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ya\u015fam bi\u00e7imini cezaland\u0131rma arac\u0131 yap\u0131lamaz. Devlet, Cumhuriyetin laik ve \u00e7a\u011fda\u015f niteli\u011fini korurken, bireyin anayasal hak alan\u0131na da sayg\u0131 g\u00f6stermek zorundad\u0131r. Bilimsel, sanatsal, akademik ve me\u015fru d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n bast\u0131r\u0131lamamas\u0131 ise ink\u0131lap kanunlar\u0131 \u00fczerine tart\u0131\u015fma, ara\u015ft\u0131rma ve ele\u015ftirel inceleme yap\u0131labilece\u011fini g\u00f6sterir. Tarih\u00ee kanunlar\u0131 incelemek, akademik tart\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctmek, sanat yoluyla yorumlamak veya me\u015fru fikir a\u00e7\u0131klamak yasak alan de\u011fildir. Koruma ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck dengesinin k\u0131sa haritas\u0131 Korunan Alan Anayasal Ama\u00e7 Yorum S\u0131n\u0131r\u0131 Tevhid-i Tedrisat E\u011fitim birli\u011fi, laik ve bilimsel e\u011fitim zemini Akademik tart\u0131\u015fma ve bilimsel inceleme bast\u0131r\u0131lamaz. Medeni nik\u00e2h Aile hukukunda laik, resm\u00ee ve e\u015fit hukuki zemin Me\u015fru \u00f6zel ya\u015fam ve sembolik t\u00f6renler cezaland\u0131r\u0131lamaz. Tekke ve zaviyeler Laik kamu d\u00fczeni ve paralel otorite alanlar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi Din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc yok say\u0131lamaz. T\u00fcrk harfleri ve milletleraras\u0131 rakamlar Ortak kamusal dil, okuryazarl\u0131k ve modern kay\u0131t d\u00fczeni Tarih, dil, sanat ve akademik ara\u015ft\u0131rma engellenemez. Lakap, unvan ve kisve h\u00fck\u00fcmleri E\u015fit yurtta\u015fl\u0131k ve modern kamusal d\u00fczen Me\u015fru ya\u015fam tarz\u0131 keyf\u00ee bi\u00e7imde hedef al\u0131namaz. Bu harita, Madde 115\u2019in iki y\u00f6nl\u00fc \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Bir yandan Cumhuriyetin \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma ve laiklik y\u00f6n\u00fcn\u00fc korur; di\u011fer yandan bu koruman\u0131n temel haklar\u0131 bast\u0131racak bi\u00e7imde geni\u015fletilmesini \u00f6nler. B\u00f6ylece ink\u0131lap kanunlar\u0131, anayasal d\u00fczenin kurucu haf\u0131zas\u0131 olarak korunur; fakat \u00f6zg\u00fcrl\u00fck alan\u0131n\u0131 yok eden s\u0131n\u0131rs\u0131z yorum arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmez. Laiklik ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc birlikte nas\u0131l korunur? Madde 115, T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin laiklik niteli\u011fini koruma amac\u0131n\u0131 ink\u0131lap kanunlar\u0131 korumas\u0131n\u0131n merkezine yerle\u015ftirir. Laiklik burada devletin hukuk, e\u011fitim ve kamu d\u00fczeninde din\u00ee otoriteye ba\u011fl\u0131 olmamas\u0131 anlam\u0131na gelir. Devletin kurallar\u0131, kamusal yetki d\u00fczeni ve e\u011fitim sistemi laik hukuk ilkeleriyle y\u00fcr\u00fcr. Ancak laiklik, fikir a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131, inan\u00e7 tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 veya akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 susturma yetkisi de\u011fildir. Madde 115\u2019in son f\u0131kras\u0131 bu nedenle bilimsel, sanatsal, akademik ve me\u015fru d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 \u00f6zel olarak korur. Bu denge sa\u011flanmazsa laiklik korumas\u0131 \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnceyi bast\u0131ran yanl\u0131\u015f bir yoruma d\u00f6n\u00fc\u015febilir. \u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn demokratik toplumdaki yerine ili\u015fkin Avrupa Konseyi yakla\u015f\u0131m\u0131, demokratik toplumda bilgi ve fikirlerin al\u0131nmas\u0131 ve aktar\u0131lmas\u0131n\u0131n temel \u00f6nemini vurgular. Madde 115\u2019in son f\u0131kras\u0131 da ink\u0131lap kanunlar\u0131 alan\u0131nda me\u015fru d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131n korunmas\u0131 gerekti\u011fini anayasal metne a\u00e7\u0131k\u00e7a yerle\u015ftirir. \u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131 neden anayasal yorumla zay\u0131flat\u0131lamaz? Madde 115\u2019in ilk c\u00fcmlesi, Anayasan\u0131n hi\u00e7bir h\u00fckm\u00fcn\u00fcn ink\u0131lap kanunlar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan h\u00fck\u00fcmlerinin Anayasaya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu \u015feklinde anla\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve yorumlanamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Bu h\u00fck\u00fcm, belirli ink\u0131lap kanunlar\u0131n\u0131 anayasal yorum sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 korur. Ama\u00e7, Cumhuriyetin kurucu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerinin ba\u015fka anayasal h\u00fck\u00fcmler ileri s\u00fcr\u00fclerek dolayl\u0131 bi\u00e7imde etkisizle\u015ftirilmesini engellemektir. Bu koruma olmasayd\u0131, e\u011fitim birli\u011fi, medeni nik\u00e2h, T\u00fcrk harfleri, laik kamu d\u00fczeni veya unvan-kisve h\u00fck\u00fcmleri farkl\u0131 anayasal yorumlar \u00fczerinden s\u00fcrekli tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131labilir ve Cumhuriyetin kurucu y\u00f6n\u00fc zay\u0131flat\u0131labilirdi. Madde 115, bu alanlar\u0131 anayasal kimli\u011fin par\u00e7as\u0131 olarak belirginle\u015ftirir. Fakat ayn\u0131 madde, koruman\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 da koyar. \u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131, haklar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131racak bi\u00e7imde yorumlanamaz. Yani anayasal koruma, anayasal haklar\u0131 yok etmek i\u00e7in kullan\u0131lamaz. Bu \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc yap\u0131, Madde 115\u2019i hem kurucu hem dengeli k\u0131lar. Sonu\u00e7: \u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131 Cumhuriyetin \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma haf\u0131zas\u0131d\u0131r \u0130nk\u0131lap kanunlar\u0131, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin laiklik niteli\u011fini, \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma y\u00f6n\u00fcn\u00fc, e\u011fitim birli\u011fini, medeni hukuk d\u00fczenini ve modern kamusal hayat zeminini koruyan \u00f6zel anayasal g\u00fcvence alan\u0131d\u0131r. Madde 115, Anayasan\u0131n hi\u00e7bir h\u00fckm\u00fcn\u00fcn bu kanunlar\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan h\u00fck\u00fcmlerinin Anayasaya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu \u015feklinde anla\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve yorumlanamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bu koruma, T\u00fcrk toplumunu \u00e7a\u011fda\u015f uygarl\u0131k seviyesinin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131karma ve T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin laiklik niteli\u011fini koruma amac\u0131n\u0131 g\u00fcden ink\u0131lap kanunlar\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, korunan kanunlar\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a saymas\u0131d\u0131r: Tevhid-i Tedrisat, \u015eapka \u0130ktisas\u0131, Tekke ve Zaviyelerin kapat\u0131lmas\u0131, medeni nik\u00e2h, milletleraras\u0131 rakamlar, T\u00fcrk harfleri, lakap ve unvanlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ile baz\u0131 kisvelerin giyilemeyece\u011fine ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler. B\u00f6ylece koruma alan\u0131 belirsiz b\u0131rak\u0131lmaz; Cumhuriyetin kurucu modernle\u015fme d\u00fczenlemeleri anayasal haf\u0131za i\u00e7inde a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterilir. Sonu\u00e7 olarak Madde 115, ink\u0131lap kanunlar\u0131 korumas\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rs\u0131z yorum alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmez. Madde, haklar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131racak, bireylerin me\u015fru ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131 cezaland\u0131racak veya bilimsel, sanatsal, akademik ve me\u015fru d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 bast\u0131racak bi\u00e7imde yorumlanamaz. Bu nedenle ink\u0131lap kanunlar\u0131, bu anayasa modelinde laiklik, \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma, e\u011fitim birli\u011fi, medeni hukuk d\u00fczeni, ortak kamusal dil, e\u015fit yurtta\u015fl\u0131k ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc yorum s\u0131n\u0131r\u0131 aras\u0131nda kurulmu\u015f temel Cumhuriyet g\u00fcvencesidir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":422,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-421","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-son-hukumler-guvence-kilitleri-ve-gecis-sureci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/421","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=421"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/421\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":423,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/421\/revisions\/423"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/422"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=421"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=421"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=421"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}