{"id":409,"date":"2026-06-21T08:00:00","date_gmt":"2026-06-21T08:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=409"},"modified":"2026-06-21T08:00:00","modified_gmt":"2026-06-21T08:00:00","slug":"kamu-iktisadi-tesebbusleri-madde-111","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/kamu-iktisadi-tesebbusleri-madde-111\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131\u2019nda Kamu \u0130ktisadi Te\u015febb\u00fcsleri (Madde 111)"},"content":{"rendered":"

Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri<\/strong>, devletin ekonomik hayatta yaln\u0131z var olmak i\u00e7in de\u011fil; somut kamu yarar\u0131, stratejik gereklilik, mali disiplin, verimlilik ve \u015feffafl\u0131k gerek\u00e7esiyle faaliyet g\u00f6sterebildi\u011fi \u00f6zel kurumsal yap\u0131lard\u0131r. Devletin \u015firket kurmas\u0131, ortakl\u0131kta belirleyici etkiye sahip olmas\u0131 veya ekonomik bir faaliyeti do\u011frudan ya da dolayl\u0131 bi\u00e7imde kontrol etmesi ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na iyi ya da k\u00f6t\u00fc de\u011fildir. As\u0131l soru \u015fudur: Bu yap\u0131 hangi kamu yarar\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor, hangi stratejik ihtiyaca cevap veriyor, b\u00fct\u00e7eye hangi riski y\u00fckl\u00fcyor, piyasada haks\u0131z rekabet do\u011furuyor mu ve Say\u0131\u015ftay denetimiyle ger\u00e7ekten izlenebiliyor mu?<\/p>\n

Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Madde 111, kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri ve kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclebilir kamu yarar\u0131 ve stratejik gereklilik ilkesiyle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131r. Bu madde, devletin ekonomik alandaki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rs\u0131z bir \u015firketle\u015fme yetkisi olarak g\u00f6rmez. Sermayesinin, y\u00f6netim kontrol\u00fcn\u00fcn veya belirleyici etkisinin do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak devlete ait oldu\u011fu yap\u0131lar; kurulu\u015f amac\u0131, faaliyet alan\u0131, hizmet \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131, mali etki, rekabet dengesi, piyasa etkisi, mill\u00ee g\u00fcvenlik, kritik altyap\u0131, do\u011fal kaynak, b\u00f6lgesel kalk\u0131nma veya s\u00fcreklilik gibi somut gerek\u00e7elerle a\u00e7\u0131klanmak zorundad\u0131r.<\/p>\n

Devlet neden \u015firket sahibi olur?<\/h2>\n

Devletin ekonomik faaliyete kat\u0131lmas\u0131 bazen zorunlu olabilir. Kritik altyap\u0131, enerji g\u00fcvenli\u011fi, do\u011fal kaynak y\u00f6netimi, savunma sanayii, stratejik ula\u015ft\u0131rma a\u011flar\u0131, b\u00f6lgesel kalk\u0131nma ihtiyac\u0131, piyasan\u0131n tek ba\u015f\u0131na kar\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 kamu hizmetleri veya mill\u00ee g\u00fcvenlik gerekleri bu zorunluluklardan baz\u0131lar\u0131d\u0131r. Ancak bu gerek\u00e7eler \u00f6l\u00e7\u00fclebilir sonu\u00e7lara ba\u011flanmad\u0131\u011f\u0131nda, kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri kamu yarar\u0131 yerine siyasi tercih, \u00f6rt\u00fcl\u00fc istihdam, b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 y\u00fck veya piyasa bozucu ayr\u0131cal\u0131k alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015febilir.<\/p>\n

Madde 111 bu nedenle kamu yarar\u0131 ve stratejik gereklili\u011fi soyut b\u0131rakmaz. Kurulu\u015f amac\u0131, faaliyet alan\u0131, hizmet \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 ve mali etki gibi \u00f6l\u00e7\u00fctler ister. B\u00f6ylece \u201cstratejik\u201d kelimesi tek ba\u015f\u0131na yeterli olmaz. Bir kurulu\u015f ger\u00e7ekten stratejikse, hangi kritik ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 ve kamuya ne t\u00fcr \u00f6l\u00e7\u00fclebilir fayda sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmelidir.<\/p>\n

OECD\u2019nin kamu i\u015fletmeleri y\u00f6neti\u015fim rehberi<\/a>, devletin sahip oldu\u011fu \u015firketlerin ekonomik dayan\u0131kl\u0131l\u0131k ve kamu yarar\u0131 hedeflerine katk\u0131 sunarken piyasa d\u00fczenini ve d\u00fcr\u00fcstl\u00fck standartlar\u0131n\u0131 zedelememesi gerekti\u011fini ortaya koyar. Madde 111 de kamu iktisadi te\u015febb\u00fcslerini bu denge \u00fczerinde konumland\u0131r\u0131r.<\/p>\n

Madde 111 \u2013 Kamu \u0130ktisadi Te\u015febb\u00fcsleri ve Kamu Kontrol\u00fcndeki Ortakl\u0131klar<\/strong><\/p>\n

Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri ve kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar somut yarar ve stratejik gereklili\u011fe g\u00f6re faaliyet g\u00f6sterir. Bu kapsam, sermayesinin, y\u00f6netim kontrol\u00fcn\u00fcn veya belirleyici etkisinin do\u011frudan veya dolayl\u0131 olarak Devlete ait oldu\u011fu yap\u0131lar\u0131 kapsar. Faaliyetlerde verimlilik, mali disiplin, liyakat ve \u015feffafl\u0131k esast\u0131r.<\/p>\n

Kamu yarar\u0131 ve stratejik gereklilik; kurulu\u015f amac\u0131, faaliyet alan\u0131, hizmet \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131, mali etki, rekabet dengesi, piyasa etkisi, mill\u00ee g\u00fcvenlik, kritik altyap\u0131, do\u011fal kaynak, b\u00f6lgesel kalk\u0131nma veya s\u00fcreklilikle ba\u011flant\u0131l\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclebilir sonu\u00e7larla gerek\u00e7elendirilir. Mali varl\u0131k, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck ve riskler b\u00fct\u00e7e disiplini i\u00e7inde izlenir; b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 yap\u0131 kurulamaz.<\/p>\n

Bu kurulu\u015flar stratejik devlet planlar\u0131n\u0131n kanunla ba\u011flay\u0131c\u0131 h\u00fck\u00fcmlerine ve \u00e7ok y\u0131ll\u0131 mali \u00e7er\u00e7eveye ayk\u0131r\u0131 faaliyet g\u00f6steremez; serbest piyasa d\u00fczenini bozacak, haks\u0131z rekabet do\u011furacak, \u00f6zel sekt\u00f6r aleyhine ayr\u0131cal\u0131k olu\u015fturacak veya kamu kaynaklar\u0131n\u0131 \u00f6rt\u00fcl\u00fc destek arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek \u015fekilde kullan\u0131lamaz.<\/p>\n

Kurulu\u015flar Say\u0131\u015ftay denetimine tabidir; gerekti\u011finde d\u0131\u015f denetimle de incelenir. Denetim sonu\u00e7lar\u0131 T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine sunulur. Kurulu\u015f amac\u0131ndan sapan veya mali disiplini s\u00fcrekli zay\u0131flatan yap\u0131lar yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131r, s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131r veya tasfiye edilir.<\/p>\n

Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri ve kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar\u0131n kurulu\u015fu, y\u00f6netimi, faaliyet alan\u0131, denetimi, mali yap\u0131s\u0131, yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 ve tasfiyesi; kamu yarar\u0131, stratejik gereklilik, mali disiplin, rekabet dengesi, Say\u0131\u015ftay denetimi ve 108. madde g\u00fcvenceleri korunarak kanunla d\u00fczenlenir.<\/p>\n

Bu kurulu\u015flar \u00f6l\u00e7\u00fclebilir kamu yarar\u0131, stratejik gereklilik, mali s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik ve rekabet dengesi bak\u0131m\u0131ndan d\u00fczenli de\u011ferlendirilir. S\u00fcrekli kamu zarar\u0131, ama\u00e7tan sapma, haks\u0131z rekabet, \u00f6rt\u00fcl\u00fc istihdam veya b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck do\u011furan yap\u0131lar Say\u0131\u015ftay raporu ve kanuni usulle yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131r, s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131r veya tasfiye edilir.<\/p><\/blockquote>\n

Kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131k ne zaman ayn\u0131 kapsama girer?<\/h2>\n

Madde 111 yaln\u0131z klasik kamu iktisadi te\u015febb\u00fcslerini de\u011fil, kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar\u0131 da kapsar. Bu \u00e7ok \u00f6nemli bir geni\u015fletmedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc devletin ekonomik etkisi her zaman do\u011frudan \u201ckamu iktisadi te\u015febb\u00fcs\u00fc\u201d ad\u0131yla kurulmu\u015f kurumlar \u00fczerinden ortaya \u00e7\u0131kmaz. Devlet sermaye koyabilir, y\u00f6netim kontrol\u00fcn\u00fc elinde tutabilir, belirleyici etki kullanabilir veya dolayl\u0131 sahiplik zinciri \u00fczerinden bir ortakl\u0131\u011f\u0131 y\u00f6nlendirebilir.<\/p>\n

Bu durumda \u015fekle de\u011fil, ger\u00e7ek kontrole bak\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bir \u015firketin ad\u0131 \u00f6zel hukuk \u015firketi olabilir; fakat sermaye, y\u00f6netim veya belirleyici etki bak\u0131m\u0131ndan devlet kontrol\u00fcndeyse, kamu kayna\u011f\u0131 ve kamu sorumlulu\u011fu devreye girer. Madde 111\u2019in kapsam tan\u0131m\u0131 bu nedenle do\u011frudan ve dolayl\u0131 devlet etkisini birlikte ele al\u0131r.<\/p>\n

Bu yakla\u015f\u0131m, kamu denetiminden ka\u00e7mak i\u00e7in \u015firketle\u015fme, i\u015ftirak, alt ortakl\u0131k veya karma m\u00fclkiyet yap\u0131lar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r. Devletin belirleyici etkisi varsa, verimlilik, mali disiplin, liyakat, \u015feffafl\u0131k, Say\u0131\u015ftay denetimi ve b\u00fct\u00e7e disiplini ilkeleri de uygulanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Stratejik gereklilik neyle \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr?<\/h2>\n

Stratejik gereklilik, tek ba\u015f\u0131na g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kelime olabilir; fakat anayasal d\u00fczeyde yeterli de\u011fildir. Madde 111, stratejik gereklili\u011fin \u00f6l\u00e7\u00fclebilir sonu\u00e7larla gerek\u00e7elendirilmesini ister. Bu sonu\u00e7lar kurulu\u015f amac\u0131, faaliyet alan\u0131, hizmet \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131, mali etki, rekabet dengesi, piyasa etkisi, mill\u00ee g\u00fcvenlik, kritik altyap\u0131, do\u011fal kaynak, b\u00f6lgesel kalk\u0131nma veya s\u00fcreklilikle ba\u011flant\u0131l\u0131 olabilir.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin bir kamu \u015firketi kritik altyap\u0131 i\u00e7in kurulmu\u015fsa, hangi altyap\u0131y\u0131 korudu\u011fu ve \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn bu hizmeti neden yeterli bi\u00e7imde sa\u011flayamad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmelidir. Do\u011fal kaynak alan\u0131nda faaliyet g\u00f6steriyorsa, kamu m\u00fclkiyeti ve uzun vadeli mill\u00ee menfaat gerek\u00e7esi a\u00e7\u0131klanmal\u0131d\u0131r. B\u00f6lgesel kalk\u0131nma i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsa, hangi b\u00f6lgede hangi hizmet \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131n\u0131 \u00fcretti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fclmelidir.<\/p>\n

B\u00f6ylece kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri yaln\u0131z \u201cdevletin \u015firketi\u201d oldu\u011fu i\u00e7in varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcremez. Her kurulu\u015fun kamu yarar\u0131, stratejik gereklilik ve mali s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u00fczenli olarak kendini ispat etmesi gerekir.<\/p>\n

B\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 yap\u0131 neden yasaklan\u0131r?<\/h2>\n

Madde 111, mali varl\u0131k, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck ve risklerin b\u00fct\u00e7e disiplini i\u00e7inde izlenece\u011fini ve b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 yap\u0131 kurulamayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri bak\u0131m\u0131ndan en kritik mali g\u00fcvence alanlar\u0131ndan biridir. \u00c7\u00fcnk\u00fc devlet kontrol\u00fcndeki \u015firketler, bazen kamu b\u00fct\u00e7esinin d\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6r\u00fcnen ama ger\u00e7ekte kamuya y\u00fck getiren mali yap\u0131lar olu\u015fturabilir.<\/p>\n

Bir kamu \u015firketi bor\u00e7lanabilir, garanti verebilir, zarar edebilir, kamu kayna\u011f\u0131 kullanabilir, kamu hizmeti ad\u0131 alt\u0131nda fiyat bask\u0131s\u0131 ta\u015f\u0131yabilir veya ileride b\u00fct\u00e7eden destek isteyebilir. Bu riskler b\u00fct\u00e7ede g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyorsa, kamu maliyesi ger\u00e7e\u011fi eksik g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 zay\u0131flar. Say\u0131\u015ftay denetimi g\u00fc\u00e7le\u015fir.<\/p>\n

IMF\u2019nin kamu i\u015fletmelerinden do\u011fan mali risklere ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131<\/a>, bu risklerin y\u00f6netilebilmesi i\u00e7in do\u011fru te\u015fvikler, etkili g\u00f6zetim ve kamu kurumlar\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc denetim kapasitesi gerekti\u011fini belirtir. Madde 111\u2019in b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 yap\u0131 yasa\u011f\u0131 da bu mali riskleri g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lmaya y\u00f6neliktir.<\/p>\n

Kamu \u015firketi piyasay\u0131 bozabilir mi?<\/h2>\n

Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri serbest piyasa d\u00fczenini bozacak, haks\u0131z rekabet do\u011furacak, \u00f6zel sekt\u00f6r aleyhine ayr\u0131cal\u0131k olu\u015fturacak veya kamu kaynaklar\u0131n\u0131 \u00f6rt\u00fcl\u00fc destek arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek \u015fekilde kullan\u0131lamaz. Bu h\u00fck\u00fcm, devletin ekonomik faaliyete kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumlarda piyasa dengesinin korunmas\u0131 i\u00e7in gereklidir.<\/p>\n

Devlet kontrol\u00fcndeki bir kurulu\u015f kamu g\u00fcc\u00fcne, ucuz finansmana, \u00f6rt\u00fcl\u00fc garantilere, kamu ihalelerine, kamu arazilerine veya idari kolayl\u0131klara ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 eri\u015fim elde edebilir. E\u011fer bu avantajlar \u015feffaf, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ve kamu yarar\u0131yla gerek\u00e7elendirilmemi\u015fse, \u00f6zel sekt\u00f6r aleyhine haks\u0131z rekabet do\u011fabilir.<\/p>\n

Bu nedenle kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri stratejik ama\u00e7la var olsa bile rekabet dengesini bozma serbestli\u011fine sahip de\u011fildir. Kamu yarar\u0131, piyasa kurallar\u0131n\u0131 tamamen ask\u0131ya alma gerek\u00e7esi olamaz. \u00d6zellikle ayn\u0131 pazarda \u00f6zel \u015firketlerle yar\u0131\u015fan kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar i\u00e7in maliyet, destek, bor\u00e7, zarar ve fiyatlama \u015feffaf olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Stratejik devlet planlar\u0131yla uyum<\/h2>\n

Madde 111, kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri ve kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar\u0131n stratejik devlet planlar\u0131n\u0131n kanunla ba\u011flay\u0131c\u0131 h\u00fck\u00fcmlerine ve \u00e7ok y\u0131ll\u0131 mali \u00e7er\u00e7eveye ayk\u0131r\u0131 faaliyet g\u00f6steremeyece\u011fini d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, kamu \u015firketlerini g\u00fcnl\u00fck y\u00f6netsel tercihlerden \u00e7\u0131kar\u0131p uzun vadeli devlet planlar\u0131yla ili\u015fkilendirir.<\/p>\n

Kamu kontrol\u00fcndeki bir kurulu\u015f, kendi y\u00f6netim kurulunun veya ge\u00e7ici idari tercihin belirledi\u011fi k\u0131sa vadeli hedeflerle kamu maliyesini riske atamaz. E\u011fer devlet planlar\u0131nda enerji g\u00fcvenli\u011fi, kritik hammadde, b\u00f6lgesel kalk\u0131nma, dijital altyap\u0131, afet dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 veya stratejik \u00fcretim kapasitesi gibi hedefler ba\u011flay\u0131c\u0131 bi\u00e7imde yer al\u0131yorsa, kamu i\u015fletmeleri de bu \u00e7er\u00e7eveyle uyumlu \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Ancak plan uyumu, verimsizli\u011fin \u00fczerini \u00f6rten soyut bir gerek\u00e7e olamaz. Planla ba\u011flant\u0131 kurulmal\u0131, mali etki g\u00f6sterilmeli, performans izlenmeli ve kamu yarar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclebilir h\u00e2le getirilmelidir. Madde 111\u2019in plan ba\u011flant\u0131s\u0131, kamu i\u015fletmelerini stratejik ama\u00e7la disipline eder; keyf\u00ee geni\u015fleme alan\u0131 a\u00e7maz.<\/p>\n

Say\u0131\u015ftay denetimi neyi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lar?<\/h2>\n

Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri ve kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar Say\u0131\u015ftay denetimine tabidir. Gerekti\u011finde d\u0131\u015f denetimle de incelenir. Denetim sonu\u00e7lar\u0131 T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine sunulur. Bu d\u00fczenleme, kamu kayna\u011f\u0131 kullanan veya kamu kontrol\u00fcnde bulunan ekonomik yap\u0131lar\u0131n mali ve kurumsal sorumlulu\u011funu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lar.<\/p>\n

Say\u0131\u015ftay denetimi, yaln\u0131z hesaplar\u0131n do\u011frulu\u011funu de\u011fil, kamu kayna\u011f\u0131n\u0131n nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, zarar olu\u015fup olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, mali disiplinin korunup korunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kurulu\u015fun amac\u0131ndan sap\u0131p sapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyar. D\u0131\u015f denetim ise \u00f6zellikle karma\u015f\u0131k \u015firket yap\u0131lar\u0131, uluslararas\u0131 muhasebe standartlar\u0131, b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131m projeleri veya teknik mali raporlama alanlar\u0131nda ek g\u00fcvence sa\u011flayabilir.<\/p>\n

D\u00fcnya Bankas\u0131\u2019n\u0131n kamu i\u015fletmeleri kurumsal y\u00f6neti\u015fim ara\u00e7 seti<\/a>, kamu i\u015fletmelerinde yasal \u00e7er\u00e7eve, devlet sahipli\u011fi d\u00fczeni, performans y\u00f6netimi, mali disiplin, y\u00f6netim kurullar\u0131, \u015feffafl\u0131k ve a\u00e7\u0131klama gibi ba\u015fl\u0131klar\u0131 birlikte ele al\u0131r. Madde 111\u2019in Say\u0131\u015ftay ve d\u0131\u015f denetim vurgusu da bu \u00e7ok katmanl\u0131 y\u00f6neti\u015fim ihtiyac\u0131na uygundur.<\/p>\n

Zarar eden her kamu kurulu\u015fu kapat\u0131l\u0131r m\u0131?<\/h2>\n

Madde 111, s\u00fcrekli kamu zarar\u0131 do\u011furan yap\u0131lar\u0131n yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131labilece\u011fini, s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131labilece\u011fini veya tasfiye edilebilece\u011fini belirtir. Bu, zarar eden her kamu kurulu\u015funun otomatik kapat\u0131laca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Baz\u0131 kamu hizmetleri k\u00e2r amac\u0131yla de\u011fil, stratejik gereklilik veya sosyal fayda nedeniyle y\u00fcr\u00fct\u00fclebilir. Ancak bu durumda zarar a\u00e7\u0131k\u00e7a gerek\u00e7elendirilmeli, b\u00fct\u00e7e i\u00e7inde izlenmeli ve kamu yarar\u0131yla ili\u015fkilendirilmelidir.<\/p>\n

\u00d6l\u00e7\u00fct \u015fudur: Zarar stratejik ve \u00f6l\u00e7\u00fclebilir bir kamu yarar\u0131 i\u00e7in mi do\u011fuyor, yoksa ama\u00e7tan sapma, verimsizlik, \u00f6rt\u00fcl\u00fc istihdam, k\u00f6t\u00fc y\u00f6netim, haks\u0131z rekabet veya b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck nedeniyle mi olu\u015fuyor? Madde 111 ikinci duruma kar\u015f\u0131 yapt\u0131r\u0131m mekanizmas\u0131 kurar.<\/p>\n

Yeniden yap\u0131land\u0131rma, kurulu\u015fun g\u00f6rev alan\u0131n\u0131, y\u00f6netimini, mali y\u00fck\u00fcn\u00fc veya verimlilik d\u00fczenini d\u00fczeltme anlam\u0131na gelebilir. S\u0131n\u0131rland\u0131rma, kurulu\u015fun faaliyet alan\u0131n\u0131n daralt\u0131lmas\u0131d\u0131r. Tasfiye ise kamu yarar\u0131 ve stratejik gereklilik kalmad\u0131\u011f\u0131nda veya zarar s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez h\u00e2le geldi\u011finde yap\u0131n\u0131n sona erdirilmesidir.<\/p>\n

\u00d6rt\u00fcl\u00fc istihdam ve \u00f6rt\u00fcl\u00fc destek riski<\/h2>\n

Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri bazen ekonomik faaliyet y\u00fcr\u00fctmekten \u00e7ok istihdam yaratma veya belirli ki\u015fi ve gruplara kaynak aktarma arac\u0131 h\u00e2line gelebilir. Madde 111 bu riski \u201c\u00f6rt\u00fcl\u00fc istihdam\u201d ve \u201ckamu kaynaklar\u0131n\u0131 \u00f6rt\u00fcl\u00fc destek arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme\u201d ifadeleriyle yakalar. Bu \u00e7ok \u00f6nemli bir g\u00fcvencedir.<\/p>\n

\u00d6rt\u00fcl\u00fc istihdam, ger\u00e7ek hizmet ihtiyac\u0131 olmadan kadro veya personel y\u00fck\u00fc olu\u015fturulmas\u0131d\u0131r. Bu durum kurulu\u015fun mali disiplinini bozar, verimlili\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr ve kamu kayna\u011f\u0131n\u0131 amac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131r. \u00d6rt\u00fcl\u00fc destek ise belirli \u015firket, sekt\u00f6r, ki\u015fi veya \u00e7evrelere kamu i\u015fletmesi \u00fczerinden g\u00f6r\u00fcnmez avantaj sa\u011flanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bu t\u00fcr yap\u0131lar hem b\u00fct\u00e7e disiplinini hem rekabet dengesini bozar. Kamu \u015firketi kamu yarar\u0131 yerine kapal\u0131 menfaat da\u011f\u0131t\u0131m mekanizmas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Madde 111, Say\u0131\u015ftay raporu ve kanuni usulle bu t\u00fcr yap\u0131lar\u0131n yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131, s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 veya tasfiye edilmesi gerekti\u011fini d\u00fczenler.<\/p>\n

Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri i\u00e7in karar pusulas\u0131<\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
Soru<\/th>\nAranacak Cevap<\/th>\nAnayasal Sonu\u00e7<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Somut kamu yarar\u0131 var m\u0131?<\/td>\nHizmet \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131, b\u00f6lgesel fayda, stratejik kapasite veya s\u00fcreklilik g\u00f6sterilebiliyor mu?<\/td>\nVarl\u0131k gerek\u00e7esi g\u00fc\u00e7lenir.<\/td>\n<\/tr>\n
Stratejik gereklilik \u00f6l\u00e7\u00fclebiliyor mu?<\/td>\nMill\u00ee g\u00fcvenlik, kritik altyap\u0131, do\u011fal kaynak veya kalk\u0131nma hedefiyle ba\u011flant\u0131 kuruluyor mu?<\/td>\nFaaliyet me\u015fruiyeti olu\u015fur.<\/td>\n<\/tr>\n
B\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 risk var m\u0131?<\/td>\nBor\u00e7, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck, zarar ve garanti b\u00fct\u00e7e disiplini i\u00e7inde izleniyor mu?<\/td>\nTBMM b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 korunur.<\/td>\n<\/tr>\n
Rekabet dengesi bozuluyor mu?<\/td>\n\u00d6zel sekt\u00f6r aleyhine ayr\u0131cal\u0131k veya haks\u0131z rekabet do\u011fuyor mu?<\/td>\nFaaliyet s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131labilir.<\/td>\n<\/tr>\n
Say\u0131\u015ftay denetimi etkili mi?<\/td>\nDenetim sonu\u00e7lar\u0131 TBMM\u2019ye sunuluyor mu?<\/td>\nKamu hesab\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olur.<\/td>\n<\/tr>\n
S\u00fcrekli kamu zarar\u0131 var m\u0131?<\/td>\nZarar stratejik kamu yarar\u0131yla m\u0131, yoksa ama\u00e7tan sapmayla m\u0131 a\u00e7\u0131klan\u0131yor?<\/td>\nYeniden yap\u0131land\u0131rma veya tasfiye g\u00fcndeme gelir.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Bu karar pusulas\u0131, kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri i\u00e7in basit bir \u201cdevlet i\u015fletmecili\u011fi\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131ndan daha ileri bir \u00e7er\u00e7eve sunar. Kurulu\u015fun varl\u0131\u011f\u0131, amac\u0131, mali etkisi, rekabet dengesi ve denetimi birlikte de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n

108. madde ba\u011flant\u0131s\u0131: B\u00fct\u00e7e hakk\u0131 korunmadan kamu i\u015fletmesi y\u00f6netilemez<\/h2>\n

Madde 111, kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri ve kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar\u0131n kanunla d\u00fczenlenmesinde 108. madde g\u00fcvencelerinin korunaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu ba\u011flant\u0131, kamu i\u015fletmelerinin b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 mali g\u00f6lge alan olu\u015fturmas\u0131n\u0131 engeller. 108. madde b\u00fct\u00e7e b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131, kesin hesab\u0131, ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7eyi ve mali s\u00fcreklili\u011fi d\u00fczenler.<\/p>\n

Kamu i\u015fletmeleri b\u00fct\u00e7eden ayr\u0131 g\u00f6r\u00fcnse bile kamuya ait riskler ta\u015f\u0131yabilir. Devlet garantileri, sermaye art\u0131r\u0131mlar\u0131, bor\u00e7 \u00fcstlenimleri, zarar finansman\u0131, kamu al\u0131m taahh\u00fctleri veya fiyat bask\u0131lar\u0131 kamu maliyesini etkileyebilir. Bu nedenle 108. madde g\u00fcvencesi, kamu i\u015fletmelerini TBMM b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 ve mali disiplin i\u00e7inde tutar.<\/p>\n

Bu ba\u011flant\u0131 olmadan kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri, kamu b\u00fct\u00e7esinin d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan ama gerekti\u011finde kamu b\u00fct\u00e7esinden destek isteyen yap\u0131lara d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Madde 111 bu ihtimali anayasal olarak s\u0131n\u0131rlar.<\/p>\n

Devlet sahipli\u011fi ile \u00f6zel sekt\u00f6r aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r<\/h2>\n

Madde 111, kamu iktisadi te\u015febb\u00fcslerinin \u00f6zel sekt\u00f6r aleyhine ayr\u0131cal\u0131k olu\u015fturacak \u015fekilde kullan\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, devlet sahipli\u011finin piyasa d\u00fczeniyle ili\u015fkisini netle\u015ftirir. Devletin stratejik alanda varl\u0131\u011f\u0131 gerekebilir; fakat bu varl\u0131k \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn hukuki g\u00fcvenli\u011fini ve rekabet imk\u00e2n\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz bi\u00e7imde ortadan kald\u0131ramaz.<\/p>\n

\u00d6zel sekt\u00f6r\u00fcn faaliyet g\u00f6sterdi\u011fi alanlarda kamu i\u015fletmesi ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 kredi, \u00f6rt\u00fcl\u00fc garanti, kamu ihalesi avantaj\u0131, vergi kolayl\u0131\u011f\u0131 veya idari koruma elde ederse piyasa dengesi bozulur. Bunun sonucunda verimsiz kamu yap\u0131lar\u0131 ayakta kal\u0131rken, verimli \u00f6zel giri\u015fimler zarar g\u00f6rebilir. Kamu yarar\u0131 yerine kaynak israf\u0131 olu\u015fabilir.<\/p>\n

Bu nedenle devlet sahipli\u011fi \u015feffaf, gerek\u00e7eli, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ve denetlenebilir olmal\u0131d\u0131r. Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri stratejik bo\u015flu\u011fu doldurabilir; fakat piyasa d\u00fczenini bozarak s\u00fcrekli ayr\u0131cal\u0131k alan\u0131 kuramaz.<\/p>\n

D\u00fczenli de\u011ferlendirme neden zorunludur?<\/h2>\n

Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri bir kez kurulduktan sonra varl\u0131k gerek\u00e7eleri otomatik olarak sonsuza kadar devam etmez. Teknoloji de\u011fi\u015febilir, piyasa geli\u015febilir, stratejik ihtiya\u00e7 ortadan kalkabilir, mali y\u00fck artabilir veya kurulu\u015f amac\u0131 sapabilir. Bu nedenle Madde 111, bu kurulu\u015flar\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fclebilir kamu yarar\u0131, stratejik gereklilik, mali s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik ve rekabet dengesi bak\u0131m\u0131ndan d\u00fczenli de\u011ferlendirilmesini ister.<\/p>\n

D\u00fczenli de\u011ferlendirme, kamu i\u015fletmelerini dura\u011fan b\u00fcrokratik yap\u0131lardan \u00e7\u0131kar\u0131r. Her kurulu\u015f belirli aral\u0131klarla \u015fu sorulara cevap vermelidir: H\u00e2l\u00e2 gerekli mi? Kamu yarar\u0131 \u00fcretiyor mu? Maliyeti kabul edilebilir mi? Piyasay\u0131 bozuyor mu? Stratejik plana katk\u0131 veriyor mu? Say\u0131\u015ftay raporlar\u0131 ne g\u00f6steriyor?<\/p>\n

Bu de\u011ferlendirme yap\u0131lmazsa, kurulu\u015flar zamanla ama\u00e7lar\u0131ndan kopabilir. Kamu \u015firketi kamu hizmeti de\u011fil, kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme amac\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flayabilir. Madde 111\u2019in d\u00fczenli de\u011ferlendirme \u015fart\u0131 bu kurumsal ataleti \u00f6nler.<\/p>\n

Sonu\u00e7: Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri kamu yarar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 ekonomik ara\u00e7lard\u0131r<\/h2>\n

Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde devletin ekonomik faaliyet alan\u0131ndaki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 somut kamu yarar\u0131, stratejik gereklilik, verimlilik, mali disiplin, liyakat ve \u015feffafl\u0131k esaslar\u0131yla s\u0131n\u0131rland\u0131ran kurumsal yap\u0131lard\u0131r. Madde 111, sermayesinin, y\u00f6netim kontrol\u00fcn\u00fcn veya belirleyici etkisinin do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak devlete ait oldu\u011fu yap\u0131lar\u0131 bu kapsamda de\u011ferlendirir. B\u00f6ylece devletin ekonomik etkisi yaln\u0131z klasik kamu i\u015fletmeleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 g\u00f6r\u00fclmez; kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar da anayasal denetim alan\u0131na al\u0131n\u0131r.<\/p>\n

Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, kamu yarar\u0131 ve stratejik gereklili\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fclebilir sonu\u00e7larla gerek\u00e7elendirme zorunlulu\u011fu getirmesidir. Kurulu\u015f amac\u0131, faaliyet alan\u0131, hizmet \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131, mali etki, rekabet dengesi, piyasa etkisi, mill\u00ee g\u00fcvenlik, kritik altyap\u0131, do\u011fal kaynak, b\u00f6lgesel kalk\u0131nma veya s\u00fcreklilik gibi \u00f6l\u00e7\u00fctler a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterilmelidir. Mali varl\u0131k, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck ve riskler b\u00fct\u00e7e disiplini i\u00e7inde izlenir; b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 yap\u0131 kurulamaz.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak Madde 111, kamu iktisadi te\u015febb\u00fcslerini ve kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar\u0131 stratejik devlet planlar\u0131, \u00e7ok y\u0131ll\u0131 mali \u00e7er\u00e7eve, rekabet dengesi ve Say\u0131\u015ftay denetimi i\u00e7inde tutar. Bu kurulu\u015flar serbest piyasa d\u00fczenini bozacak, haks\u0131z rekabet do\u011furacak, \u00f6zel sekt\u00f6r aleyhine ayr\u0131cal\u0131k olu\u015fturacak veya kamu kaynaklar\u0131n\u0131 \u00f6rt\u00fcl\u00fc destek arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek \u015fekilde kullan\u0131lamaz. S\u00fcrekli kamu zarar\u0131, ama\u00e7tan sapma, haks\u0131z rekabet, \u00f6rt\u00fcl\u00fc istihdam veya b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck do\u011furan yap\u0131lar Say\u0131\u015ftay raporu ve kanuni usulle yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131r, s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131r veya tasfiye edilir. Bu nedenle kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri, bu anayasa modelinde kamu yarar\u0131, stratejik gereklilik, mali disiplin, rekabet dengesi, Say\u0131\u015ftay denetimi, b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 ve \u015feffaf devlet sahipli\u011fi<\/strong> aras\u0131nda kurulmu\u015f s\u0131n\u0131rl\u0131 ekonomik kamu ara\u00e7lar\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri, devletin ekonomik hayatta yaln\u0131z var olmak i\u00e7in de\u011fil; somut kamu yarar\u0131, stratejik gereklilik, mali disiplin, verimlilik ve \u015feffafl\u0131k gerek\u00e7esiyle faaliyet g\u00f6sterebildi\u011fi \u00f6zel kurumsal yap\u0131lard\u0131r. Devletin \u015firket kurmas\u0131, ortakl\u0131kta belirleyici etkiye sahip olmas\u0131 veya ekonomik bir faaliyeti do\u011frudan ya da dolayl\u0131 bi\u00e7imde kontrol etmesi ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na iyi ya da k\u00f6t\u00fc de\u011fildir. As\u0131l soru \u015fudur: Bu yap\u0131 hangi kamu yarar\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor, hangi stratejik ihtiyaca cevap veriyor, b\u00fct\u00e7eye hangi riski y\u00fckl\u00fcyor, piyasada haks\u0131z rekabet do\u011furuyor mu ve Say\u0131\u015ftay denetimiyle ger\u00e7ekten izlenebiliyor mu? Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Madde 111, kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri ve kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclebilir kamu yarar\u0131 ve stratejik gereklilik ilkesiyle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131r. Bu madde, devletin ekonomik alandaki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rs\u0131z bir \u015firketle\u015fme yetkisi olarak g\u00f6rmez. Sermayesinin, y\u00f6netim kontrol\u00fcn\u00fcn veya belirleyici etkisinin do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak devlete ait oldu\u011fu yap\u0131lar; kurulu\u015f amac\u0131, faaliyet alan\u0131, hizmet \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131, mali etki, rekabet dengesi, piyasa etkisi, mill\u00ee g\u00fcvenlik, kritik altyap\u0131, do\u011fal kaynak, b\u00f6lgesel kalk\u0131nma veya s\u00fcreklilik gibi somut gerek\u00e7elerle a\u00e7\u0131klanmak zorundad\u0131r. Devlet neden \u015firket sahibi olur? Devletin ekonomik faaliyete kat\u0131lmas\u0131 bazen zorunlu olabilir. Kritik altyap\u0131, enerji g\u00fcvenli\u011fi, do\u011fal kaynak y\u00f6netimi, savunma sanayii, stratejik ula\u015ft\u0131rma a\u011flar\u0131, b\u00f6lgesel kalk\u0131nma ihtiyac\u0131, piyasan\u0131n tek ba\u015f\u0131na kar\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 kamu hizmetleri veya mill\u00ee g\u00fcvenlik gerekleri bu zorunluluklardan baz\u0131lar\u0131d\u0131r. Ancak bu gerek\u00e7eler \u00f6l\u00e7\u00fclebilir sonu\u00e7lara ba\u011flanmad\u0131\u011f\u0131nda, kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri kamu yarar\u0131 yerine siyasi tercih, \u00f6rt\u00fcl\u00fc istihdam, b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 y\u00fck veya piyasa bozucu ayr\u0131cal\u0131k alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Madde 111 bu nedenle kamu yarar\u0131 ve stratejik gereklili\u011fi soyut b\u0131rakmaz. Kurulu\u015f amac\u0131, faaliyet alan\u0131, hizmet \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 ve mali etki gibi \u00f6l\u00e7\u00fctler ister. B\u00f6ylece \u201cstratejik\u201d kelimesi tek ba\u015f\u0131na yeterli olmaz. Bir kurulu\u015f ger\u00e7ekten stratejikse, hangi kritik ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 ve kamuya ne t\u00fcr \u00f6l\u00e7\u00fclebilir fayda sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmelidir. OECD\u2019nin kamu i\u015fletmeleri y\u00f6neti\u015fim rehberi, devletin sahip oldu\u011fu \u015firketlerin ekonomik dayan\u0131kl\u0131l\u0131k ve kamu yarar\u0131 hedeflerine katk\u0131 sunarken piyasa d\u00fczenini ve d\u00fcr\u00fcstl\u00fck standartlar\u0131n\u0131 zedelememesi gerekti\u011fini ortaya koyar. Madde 111 de kamu iktisadi te\u015febb\u00fcslerini bu denge \u00fczerinde konumland\u0131r\u0131r. Madde 111 \u2013 Kamu \u0130ktisadi Te\u015febb\u00fcsleri ve Kamu Kontrol\u00fcndeki Ortakl\u0131klar Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri ve kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar somut yarar ve stratejik gereklili\u011fe g\u00f6re faaliyet g\u00f6sterir. Bu kapsam, sermayesinin, y\u00f6netim kontrol\u00fcn\u00fcn veya belirleyici etkisinin do\u011frudan veya dolayl\u0131 olarak Devlete ait oldu\u011fu yap\u0131lar\u0131 kapsar. Faaliyetlerde verimlilik, mali disiplin, liyakat ve \u015feffafl\u0131k esast\u0131r. Kamu yarar\u0131 ve stratejik gereklilik; kurulu\u015f amac\u0131, faaliyet alan\u0131, hizmet \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131, mali etki, rekabet dengesi, piyasa etkisi, mill\u00ee g\u00fcvenlik, kritik altyap\u0131, do\u011fal kaynak, b\u00f6lgesel kalk\u0131nma veya s\u00fcreklilikle ba\u011flant\u0131l\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclebilir sonu\u00e7larla gerek\u00e7elendirilir. Mali varl\u0131k, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck ve riskler b\u00fct\u00e7e disiplini i\u00e7inde izlenir; b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 yap\u0131 kurulamaz. Bu kurulu\u015flar stratejik devlet planlar\u0131n\u0131n kanunla ba\u011flay\u0131c\u0131 h\u00fck\u00fcmlerine ve \u00e7ok y\u0131ll\u0131 mali \u00e7er\u00e7eveye ayk\u0131r\u0131 faaliyet g\u00f6steremez; serbest piyasa d\u00fczenini bozacak, haks\u0131z rekabet do\u011furacak, \u00f6zel sekt\u00f6r aleyhine ayr\u0131cal\u0131k olu\u015fturacak veya kamu kaynaklar\u0131n\u0131 \u00f6rt\u00fcl\u00fc destek arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek \u015fekilde kullan\u0131lamaz. Kurulu\u015flar Say\u0131\u015ftay denetimine tabidir; gerekti\u011finde d\u0131\u015f denetimle de incelenir. Denetim sonu\u00e7lar\u0131 T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine sunulur. Kurulu\u015f amac\u0131ndan sapan veya mali disiplini s\u00fcrekli zay\u0131flatan yap\u0131lar yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131r, s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131r veya tasfiye edilir. Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri ve kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar\u0131n kurulu\u015fu, y\u00f6netimi, faaliyet alan\u0131, denetimi, mali yap\u0131s\u0131, yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 ve tasfiyesi; kamu yarar\u0131, stratejik gereklilik, mali disiplin, rekabet dengesi, Say\u0131\u015ftay denetimi ve 108. madde g\u00fcvenceleri korunarak kanunla d\u00fczenlenir. Bu kurulu\u015flar \u00f6l\u00e7\u00fclebilir kamu yarar\u0131, stratejik gereklilik, mali s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik ve rekabet dengesi bak\u0131m\u0131ndan d\u00fczenli de\u011ferlendirilir. S\u00fcrekli kamu zarar\u0131, ama\u00e7tan sapma, haks\u0131z rekabet, \u00f6rt\u00fcl\u00fc istihdam veya b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck do\u011furan yap\u0131lar Say\u0131\u015ftay raporu ve kanuni usulle yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131r, s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131r veya tasfiye edilir. Kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131k ne zaman ayn\u0131 kapsama girer? Madde 111 yaln\u0131z klasik kamu iktisadi te\u015febb\u00fcslerini de\u011fil, kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar\u0131 da kapsar. Bu \u00e7ok \u00f6nemli bir geni\u015fletmedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc devletin ekonomik etkisi her zaman do\u011frudan \u201ckamu iktisadi te\u015febb\u00fcs\u00fc\u201d ad\u0131yla kurulmu\u015f kurumlar \u00fczerinden ortaya \u00e7\u0131kmaz. Devlet sermaye koyabilir, y\u00f6netim kontrol\u00fcn\u00fc elinde tutabilir, belirleyici etki kullanabilir veya dolayl\u0131 sahiplik zinciri \u00fczerinden bir ortakl\u0131\u011f\u0131 y\u00f6nlendirebilir. Bu durumda \u015fekle de\u011fil, ger\u00e7ek kontrole bak\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bir \u015firketin ad\u0131 \u00f6zel hukuk \u015firketi olabilir; fakat sermaye, y\u00f6netim veya belirleyici etki bak\u0131m\u0131ndan devlet kontrol\u00fcndeyse, kamu kayna\u011f\u0131 ve kamu sorumlulu\u011fu devreye girer. Madde 111\u2019in kapsam tan\u0131m\u0131 bu nedenle do\u011frudan ve dolayl\u0131 devlet etkisini birlikte ele al\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m, kamu denetiminden ka\u00e7mak i\u00e7in \u015firketle\u015fme, i\u015ftirak, alt ortakl\u0131k veya karma m\u00fclkiyet yap\u0131lar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r. Devletin belirleyici etkisi varsa, verimlilik, mali disiplin, liyakat, \u015feffafl\u0131k, Say\u0131\u015ftay denetimi ve b\u00fct\u00e7e disiplini ilkeleri de uygulanmal\u0131d\u0131r. Stratejik gereklilik neyle \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr? Stratejik gereklilik, tek ba\u015f\u0131na g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kelime olabilir; fakat anayasal d\u00fczeyde yeterli de\u011fildir. Madde 111, stratejik gereklili\u011fin \u00f6l\u00e7\u00fclebilir sonu\u00e7larla gerek\u00e7elendirilmesini ister. Bu sonu\u00e7lar kurulu\u015f amac\u0131, faaliyet alan\u0131, hizmet \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131, mali etki, rekabet dengesi, piyasa etkisi, mill\u00ee g\u00fcvenlik, kritik altyap\u0131, do\u011fal kaynak, b\u00f6lgesel kalk\u0131nma veya s\u00fcreklilikle ba\u011flant\u0131l\u0131 olabilir. \u00d6rne\u011fin bir kamu \u015firketi kritik altyap\u0131 i\u00e7in kurulmu\u015fsa, hangi altyap\u0131y\u0131 korudu\u011fu ve \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn bu hizmeti neden yeterli bi\u00e7imde sa\u011flayamad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmelidir. Do\u011fal kaynak alan\u0131nda faaliyet g\u00f6steriyorsa, kamu m\u00fclkiyeti ve uzun vadeli mill\u00ee menfaat gerek\u00e7esi a\u00e7\u0131klanmal\u0131d\u0131r. B\u00f6lgesel kalk\u0131nma i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsa, hangi b\u00f6lgede hangi hizmet \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131n\u0131 \u00fcretti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fclmelidir. B\u00f6ylece kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri yaln\u0131z \u201cdevletin \u015firketi\u201d oldu\u011fu i\u00e7in varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcremez. Her kurulu\u015fun kamu yarar\u0131, stratejik gereklilik ve mali s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u00fczenli olarak kendini ispat etmesi gerekir. B\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 yap\u0131 neden yasaklan\u0131r? Madde 111, mali varl\u0131k, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck ve risklerin b\u00fct\u00e7e disiplini i\u00e7inde izlenece\u011fini ve b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 yap\u0131 kurulamayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri bak\u0131m\u0131ndan en kritik mali g\u00fcvence alanlar\u0131ndan biridir. \u00c7\u00fcnk\u00fc devlet kontrol\u00fcndeki \u015firketler, bazen kamu b\u00fct\u00e7esinin d\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6r\u00fcnen ama ger\u00e7ekte kamuya y\u00fck getiren mali yap\u0131lar olu\u015fturabilir. Bir kamu \u015firketi bor\u00e7lanabilir, garanti verebilir, zarar edebilir, kamu kayna\u011f\u0131 kullanabilir, kamu hizmeti ad\u0131 alt\u0131nda fiyat bask\u0131s\u0131 ta\u015f\u0131yabilir veya ileride b\u00fct\u00e7eden destek isteyebilir. Bu riskler b\u00fct\u00e7ede g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyorsa, kamu maliyesi ger\u00e7e\u011fi eksik g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 zay\u0131flar. Say\u0131\u015ftay denetimi g\u00fc\u00e7le\u015fir. IMF\u2019nin kamu i\u015fletmelerinden do\u011fan mali risklere ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, bu risklerin y\u00f6netilebilmesi i\u00e7in do\u011fru te\u015fvikler, etkili g\u00f6zetim ve kamu kurumlar\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc denetim kapasitesi gerekti\u011fini belirtir. Madde 111\u2019in b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 yap\u0131 yasa\u011f\u0131 da bu mali riskleri g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lmaya y\u00f6neliktir. Kamu \u015firketi piyasay\u0131 bozabilir mi? Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri serbest piyasa d\u00fczenini bozacak, haks\u0131z rekabet do\u011furacak, \u00f6zel sekt\u00f6r aleyhine ayr\u0131cal\u0131k olu\u015fturacak veya kamu kaynaklar\u0131n\u0131 \u00f6rt\u00fcl\u00fc destek arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek \u015fekilde kullan\u0131lamaz. Bu h\u00fck\u00fcm, devletin ekonomik faaliyete kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumlarda piyasa dengesinin korunmas\u0131 i\u00e7in gereklidir. Devlet kontrol\u00fcndeki bir kurulu\u015f kamu g\u00fcc\u00fcne, ucuz finansmana, \u00f6rt\u00fcl\u00fc garantilere, kamu ihalelerine, kamu arazilerine veya idari kolayl\u0131klara ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 eri\u015fim elde edebilir. E\u011fer bu avantajlar \u015feffaf, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ve kamu yarar\u0131yla gerek\u00e7elendirilmemi\u015fse, \u00f6zel sekt\u00f6r aleyhine haks\u0131z rekabet do\u011fabilir. Bu nedenle kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri stratejik ama\u00e7la var olsa bile rekabet dengesini bozma serbestli\u011fine sahip de\u011fildir. Kamu yarar\u0131, piyasa kurallar\u0131n\u0131 tamamen ask\u0131ya alma gerek\u00e7esi olamaz. \u00d6zellikle ayn\u0131 pazarda \u00f6zel \u015firketlerle yar\u0131\u015fan kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar i\u00e7in maliyet, destek, bor\u00e7, zarar ve fiyatlama \u015feffaf olmal\u0131d\u0131r. Stratejik devlet planlar\u0131yla uyum Madde 111, kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri ve kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar\u0131n stratejik devlet planlar\u0131n\u0131n kanunla ba\u011flay\u0131c\u0131 h\u00fck\u00fcmlerine ve \u00e7ok y\u0131ll\u0131 mali \u00e7er\u00e7eveye ayk\u0131r\u0131 faaliyet g\u00f6steremeyece\u011fini d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, kamu \u015firketlerini g\u00fcnl\u00fck y\u00f6netsel tercihlerden \u00e7\u0131kar\u0131p uzun vadeli devlet planlar\u0131yla ili\u015fkilendirir. Kamu kontrol\u00fcndeki bir kurulu\u015f, kendi y\u00f6netim kurulunun veya ge\u00e7ici idari tercihin belirledi\u011fi k\u0131sa vadeli hedeflerle kamu maliyesini riske atamaz. E\u011fer devlet planlar\u0131nda enerji g\u00fcvenli\u011fi, kritik hammadde, b\u00f6lgesel kalk\u0131nma, dijital altyap\u0131, afet dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 veya stratejik \u00fcretim kapasitesi gibi hedefler ba\u011flay\u0131c\u0131 bi\u00e7imde yer al\u0131yorsa, kamu i\u015fletmeleri de bu \u00e7er\u00e7eveyle uyumlu \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Ancak plan uyumu, verimsizli\u011fin \u00fczerini \u00f6rten soyut bir gerek\u00e7e olamaz. Planla ba\u011flant\u0131 kurulmal\u0131, mali etki g\u00f6sterilmeli, performans izlenmeli ve kamu yarar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclebilir h\u00e2le getirilmelidir. Madde 111\u2019in plan ba\u011flant\u0131s\u0131, kamu i\u015fletmelerini stratejik ama\u00e7la disipline eder; keyf\u00ee geni\u015fleme alan\u0131 a\u00e7maz. Say\u0131\u015ftay denetimi neyi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lar? Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri ve kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar Say\u0131\u015ftay denetimine tabidir. Gerekti\u011finde d\u0131\u015f denetimle de incelenir. Denetim sonu\u00e7lar\u0131 T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine sunulur. Bu d\u00fczenleme, kamu kayna\u011f\u0131 kullanan veya kamu kontrol\u00fcnde bulunan ekonomik yap\u0131lar\u0131n mali ve kurumsal sorumlulu\u011funu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lar. Say\u0131\u015ftay denetimi, yaln\u0131z hesaplar\u0131n do\u011frulu\u011funu de\u011fil, kamu kayna\u011f\u0131n\u0131n nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, zarar olu\u015fup olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, mali disiplinin korunup korunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kurulu\u015fun amac\u0131ndan sap\u0131p sapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyar. D\u0131\u015f denetim ise \u00f6zellikle karma\u015f\u0131k \u015firket yap\u0131lar\u0131, uluslararas\u0131 muhasebe standartlar\u0131, b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131m projeleri veya teknik mali raporlama alanlar\u0131nda ek g\u00fcvence sa\u011flayabilir. D\u00fcnya Bankas\u0131\u2019n\u0131n kamu i\u015fletmeleri kurumsal y\u00f6neti\u015fim ara\u00e7 seti, kamu i\u015fletmelerinde yasal \u00e7er\u00e7eve, devlet sahipli\u011fi d\u00fczeni, performans y\u00f6netimi, mali disiplin, y\u00f6netim kurullar\u0131, \u015feffafl\u0131k ve a\u00e7\u0131klama gibi ba\u015fl\u0131klar\u0131 birlikte ele al\u0131r. Madde 111\u2019in Say\u0131\u015ftay ve d\u0131\u015f denetim vurgusu da bu \u00e7ok katmanl\u0131 y\u00f6neti\u015fim ihtiyac\u0131na uygundur. Zarar eden her kamu kurulu\u015fu kapat\u0131l\u0131r m\u0131? Madde 111, s\u00fcrekli kamu zarar\u0131 do\u011furan yap\u0131lar\u0131n yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131labilece\u011fini, s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131labilece\u011fini veya tasfiye edilebilece\u011fini belirtir. Bu, zarar eden her kamu kurulu\u015funun otomatik kapat\u0131laca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Baz\u0131 kamu hizmetleri k\u00e2r amac\u0131yla de\u011fil, stratejik gereklilik veya sosyal fayda nedeniyle y\u00fcr\u00fct\u00fclebilir. Ancak bu durumda zarar a\u00e7\u0131k\u00e7a gerek\u00e7elendirilmeli, b\u00fct\u00e7e i\u00e7inde izlenmeli ve kamu yarar\u0131yla ili\u015fkilendirilmelidir. \u00d6l\u00e7\u00fct \u015fudur: Zarar stratejik ve \u00f6l\u00e7\u00fclebilir bir kamu yarar\u0131 i\u00e7in mi do\u011fuyor, yoksa ama\u00e7tan sapma, verimsizlik, \u00f6rt\u00fcl\u00fc istihdam, k\u00f6t\u00fc y\u00f6netim, haks\u0131z rekabet veya b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck nedeniyle mi olu\u015fuyor? Madde 111 ikinci duruma kar\u015f\u0131 yapt\u0131r\u0131m mekanizmas\u0131 kurar. Yeniden yap\u0131land\u0131rma, kurulu\u015fun g\u00f6rev alan\u0131n\u0131, y\u00f6netimini, mali y\u00fck\u00fcn\u00fc veya verimlilik d\u00fczenini d\u00fczeltme anlam\u0131na gelebilir. S\u0131n\u0131rland\u0131rma, kurulu\u015fun faaliyet alan\u0131n\u0131n daralt\u0131lmas\u0131d\u0131r. Tasfiye ise kamu yarar\u0131 ve stratejik gereklilik kalmad\u0131\u011f\u0131nda veya zarar s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez h\u00e2le geldi\u011finde yap\u0131n\u0131n sona erdirilmesidir. \u00d6rt\u00fcl\u00fc istihdam ve \u00f6rt\u00fcl\u00fc destek riski Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri bazen ekonomik faaliyet y\u00fcr\u00fctmekten \u00e7ok istihdam yaratma veya belirli ki\u015fi ve gruplara kaynak aktarma arac\u0131 h\u00e2line gelebilir. Madde 111 bu riski \u201c\u00f6rt\u00fcl\u00fc istihdam\u201d ve \u201ckamu kaynaklar\u0131n\u0131 \u00f6rt\u00fcl\u00fc destek arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme\u201d ifadeleriyle yakalar. Bu \u00e7ok \u00f6nemli bir g\u00fcvencedir. \u00d6rt\u00fcl\u00fc istihdam, ger\u00e7ek hizmet ihtiyac\u0131 olmadan kadro veya personel y\u00fck\u00fc olu\u015fturulmas\u0131d\u0131r. Bu durum kurulu\u015fun mali disiplinini bozar, verimlili\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr ve kamu kayna\u011f\u0131n\u0131 amac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131r. \u00d6rt\u00fcl\u00fc destek ise belirli \u015firket, sekt\u00f6r, ki\u015fi veya \u00e7evrelere kamu i\u015fletmesi \u00fczerinden g\u00f6r\u00fcnmez avantaj sa\u011flanmas\u0131d\u0131r. Bu t\u00fcr yap\u0131lar hem b\u00fct\u00e7e disiplinini hem rekabet dengesini bozar. Kamu \u015firketi kamu yarar\u0131 yerine kapal\u0131 menfaat da\u011f\u0131t\u0131m mekanizmas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Madde 111, Say\u0131\u015ftay raporu ve kanuni usulle bu t\u00fcr yap\u0131lar\u0131n yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131, s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 veya tasfiye edilmesi gerekti\u011fini d\u00fczenler. Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri i\u00e7in karar pusulas\u0131 Soru Aranacak Cevap Anayasal Sonu\u00e7 Somut kamu yarar\u0131 var m\u0131? Hizmet \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131, b\u00f6lgesel fayda, stratejik kapasite veya s\u00fcreklilik g\u00f6sterilebiliyor mu? Varl\u0131k gerek\u00e7esi g\u00fc\u00e7lenir. Stratejik gereklilik \u00f6l\u00e7\u00fclebiliyor mu? Mill\u00ee g\u00fcvenlik, kritik altyap\u0131, do\u011fal kaynak veya kalk\u0131nma hedefiyle ba\u011flant\u0131 kuruluyor mu? Faaliyet me\u015fruiyeti olu\u015fur. B\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 risk var m\u0131? Bor\u00e7, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck, zarar ve garanti b\u00fct\u00e7e disiplini i\u00e7inde izleniyor mu? TBMM b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 korunur. Rekabet dengesi bozuluyor mu? \u00d6zel sekt\u00f6r aleyhine ayr\u0131cal\u0131k veya haks\u0131z rekabet do\u011fuyor mu? Faaliyet s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131labilir. Say\u0131\u015ftay denetimi etkili mi? Denetim sonu\u00e7lar\u0131 TBMM\u2019ye sunuluyor mu? Kamu hesab\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olur. S\u00fcrekli kamu zarar\u0131 var m\u0131? Zarar stratejik kamu yarar\u0131yla m\u0131, yoksa ama\u00e7tan sapmayla m\u0131 a\u00e7\u0131klan\u0131yor? Yeniden yap\u0131land\u0131rma veya tasfiye g\u00fcndeme gelir. Bu karar pusulas\u0131, kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri i\u00e7in basit bir \u201cdevlet i\u015fletmecili\u011fi\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131ndan daha ileri bir \u00e7er\u00e7eve sunar. Kurulu\u015fun varl\u0131\u011f\u0131, amac\u0131, mali etkisi, rekabet dengesi ve denetimi birlikte de\u011ferlendirilmelidir. 108. madde ba\u011flant\u0131s\u0131: B\u00fct\u00e7e hakk\u0131 korunmadan kamu i\u015fletmesi y\u00f6netilemez Madde 111, kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri ve kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar\u0131n kanunla d\u00fczenlenmesinde 108. madde g\u00fcvencelerinin korunaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu ba\u011flant\u0131, kamu i\u015fletmelerinin b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 mali g\u00f6lge alan olu\u015fturmas\u0131n\u0131 engeller. 108. madde b\u00fct\u00e7e b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131, kesin hesab\u0131, ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7eyi ve mali s\u00fcreklili\u011fi d\u00fczenler. Kamu i\u015fletmeleri b\u00fct\u00e7eden ayr\u0131 g\u00f6r\u00fcnse bile kamuya ait riskler ta\u015f\u0131yabilir. Devlet garantileri, sermaye art\u0131r\u0131mlar\u0131, bor\u00e7 \u00fcstlenimleri, zarar finansman\u0131, kamu al\u0131m taahh\u00fctleri veya fiyat bask\u0131lar\u0131 kamu maliyesini etkileyebilir. Bu nedenle 108. madde g\u00fcvencesi, kamu i\u015fletmelerini TBMM b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 ve mali disiplin i\u00e7inde tutar. Bu ba\u011flant\u0131 olmadan kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri, kamu b\u00fct\u00e7esinin d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan ama gerekti\u011finde kamu b\u00fct\u00e7esinden destek isteyen yap\u0131lara d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Madde 111 bu ihtimali anayasal olarak s\u0131n\u0131rlar. Devlet sahipli\u011fi ile \u00f6zel sekt\u00f6r aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r Madde 111, kamu iktisadi te\u015febb\u00fcslerinin \u00f6zel sekt\u00f6r aleyhine ayr\u0131cal\u0131k olu\u015fturacak \u015fekilde kullan\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, devlet sahipli\u011finin piyasa d\u00fczeniyle ili\u015fkisini netle\u015ftirir. Devletin stratejik alanda varl\u0131\u011f\u0131 gerekebilir; fakat bu varl\u0131k \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn hukuki g\u00fcvenli\u011fini ve rekabet imk\u00e2n\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz bi\u00e7imde ortadan kald\u0131ramaz. \u00d6zel sekt\u00f6r\u00fcn faaliyet g\u00f6sterdi\u011fi alanlarda kamu i\u015fletmesi ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 kredi, \u00f6rt\u00fcl\u00fc garanti, kamu ihalesi avantaj\u0131, vergi kolayl\u0131\u011f\u0131 veya idari koruma elde ederse piyasa dengesi bozulur. Bunun sonucunda verimsiz kamu yap\u0131lar\u0131 ayakta kal\u0131rken, verimli \u00f6zel giri\u015fimler zarar g\u00f6rebilir. Kamu yarar\u0131 yerine kaynak israf\u0131 olu\u015fabilir. Bu nedenle devlet sahipli\u011fi \u015feffaf, gerek\u00e7eli, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ve denetlenebilir olmal\u0131d\u0131r. Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri stratejik bo\u015flu\u011fu doldurabilir; fakat piyasa d\u00fczenini bozarak s\u00fcrekli ayr\u0131cal\u0131k alan\u0131 kuramaz. D\u00fczenli de\u011ferlendirme neden zorunludur? Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri bir kez kurulduktan sonra varl\u0131k gerek\u00e7eleri otomatik olarak sonsuza kadar devam etmez. Teknoloji de\u011fi\u015febilir, piyasa geli\u015febilir, stratejik ihtiya\u00e7 ortadan kalkabilir, mali y\u00fck artabilir veya kurulu\u015f amac\u0131 sapabilir. Bu nedenle Madde 111, bu kurulu\u015flar\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fclebilir kamu yarar\u0131, stratejik gereklilik, mali s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik ve rekabet dengesi bak\u0131m\u0131ndan d\u00fczenli de\u011ferlendirilmesini ister. D\u00fczenli de\u011ferlendirme, kamu i\u015fletmelerini dura\u011fan b\u00fcrokratik yap\u0131lardan \u00e7\u0131kar\u0131r. Her kurulu\u015f belirli aral\u0131klarla \u015fu sorulara cevap vermelidir: H\u00e2l\u00e2 gerekli mi? Kamu yarar\u0131 \u00fcretiyor mu? Maliyeti kabul edilebilir mi? Piyasay\u0131 bozuyor mu? Stratejik plana katk\u0131 veriyor mu? Say\u0131\u015ftay raporlar\u0131 ne g\u00f6steriyor? Bu de\u011ferlendirme yap\u0131lmazsa, kurulu\u015flar zamanla ama\u00e7lar\u0131ndan kopabilir. Kamu \u015firketi kamu hizmeti de\u011fil, kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme amac\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flayabilir. Madde 111\u2019in d\u00fczenli de\u011ferlendirme \u015fart\u0131 bu kurumsal ataleti \u00f6nler. Sonu\u00e7: Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri kamu yarar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 ekonomik ara\u00e7lard\u0131r Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde devletin ekonomik faaliyet alan\u0131ndaki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 somut kamu yarar\u0131, stratejik gereklilik, verimlilik, mali disiplin, liyakat ve \u015feffafl\u0131k esaslar\u0131yla s\u0131n\u0131rland\u0131ran kurumsal yap\u0131lard\u0131r. Madde 111, sermayesinin, y\u00f6netim kontrol\u00fcn\u00fcn veya belirleyici etkisinin do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak devlete ait oldu\u011fu yap\u0131lar\u0131 bu kapsamda de\u011ferlendirir. B\u00f6ylece devletin ekonomik etkisi yaln\u0131z klasik kamu i\u015fletmeleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 g\u00f6r\u00fclmez; kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar da anayasal denetim alan\u0131na al\u0131n\u0131r. Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, kamu yarar\u0131 ve stratejik gereklili\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fclebilir sonu\u00e7larla gerek\u00e7elendirme zorunlulu\u011fu getirmesidir. Kurulu\u015f amac\u0131, faaliyet alan\u0131, hizmet \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131, mali etki, rekabet dengesi, piyasa etkisi, mill\u00ee g\u00fcvenlik, kritik altyap\u0131, do\u011fal kaynak, b\u00f6lgesel kalk\u0131nma veya s\u00fcreklilik gibi \u00f6l\u00e7\u00fctler a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterilmelidir. Mali varl\u0131k, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck ve riskler b\u00fct\u00e7e disiplini i\u00e7inde izlenir; b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 yap\u0131 kurulamaz. Sonu\u00e7 olarak Madde 111, kamu iktisadi te\u015febb\u00fcslerini ve kamu kontrol\u00fcndeki ortakl\u0131klar\u0131 stratejik devlet planlar\u0131, \u00e7ok y\u0131ll\u0131 mali \u00e7er\u00e7eve, rekabet dengesi ve Say\u0131\u015ftay denetimi i\u00e7inde tutar. Bu kurulu\u015flar serbest piyasa d\u00fczenini bozacak, haks\u0131z rekabet do\u011furacak, \u00f6zel sekt\u00f6r aleyhine ayr\u0131cal\u0131k olu\u015fturacak veya kamu kaynaklar\u0131n\u0131 \u00f6rt\u00fcl\u00fc destek arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek \u015fekilde kullan\u0131lamaz. S\u00fcrekli kamu zarar\u0131, ama\u00e7tan sapma, haks\u0131z rekabet, \u00f6rt\u00fcl\u00fc istihdam veya b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck do\u011furan yap\u0131lar Say\u0131\u015ftay raporu ve kanuni usulle yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131r, s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131r veya tasfiye edilir. Bu nedenle kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri, bu anayasa modelinde kamu yarar\u0131, stratejik gereklilik, mali disiplin, rekabet dengesi, Say\u0131\u015ftay denetimi, b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 ve \u015feffaf devlet sahipli\u011fi aras\u0131nda kurulmu\u015f s\u0131n\u0131rl\u0131 ekonomik kamu ara\u00e7lar\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":410,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-409","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekonomi-butce-ve-kamu-kaynaklari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/409","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=409"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/409\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":411,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/409\/revisions\/411"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/410"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=409"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=409"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=409"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}