{"id":403,"date":"2026-06-21T07:45:18","date_gmt":"2026-06-21T07:45:18","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=403"},"modified":"2026-06-21T07:45:18","modified_gmt":"2026-06-21T07:45:18","slug":"merkez-bankasi-ve-fiyat-istikrari-madde-109","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/merkez-bankasi-ve-fiyat-istikrari-madde-109\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131\u2019nda Merkez Bankas\u0131 ve Fiyat \u0130stikrar\u0131 (Madde 109)"},"content":{"rendered":"<p><strong>Fiyat istikrar\u0131<\/strong>, paran\u0131n de\u011ferini koruyan, vatanda\u015f\u0131n al\u0131m g\u00fcc\u00fcn\u00fc belirsizlikten uzakla\u015ft\u0131ran ve ekonomide uzun vadeli g\u00fcvenin temelini olu\u015fturan anayasal para politikas\u0131 hedefidir. Bir \u00fclkede fiyatlar s\u00fcrekli ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez bi\u00e7imde y\u00fckseliyorsa, yaln\u0131z ekonomik tablo bozulmaz; \u00fccretlerin anlam\u0131, tasarruflar\u0131n de\u011feri, yat\u0131r\u0131m kararlar\u0131, bor\u00e7 ili\u015fkileri, kira dengesi, kamu b\u00fct\u00e7esi ve sosyal adalet duygusu da zay\u0131flar. Bu nedenle fiyat istikrar\u0131, yaln\u0131z Merkez Bankas\u0131n\u0131n teknik hedefi de\u011fil, toplumun ortak ekonomik g\u00fcvenli\u011fini ilgilendiren temel kamu yarar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Madde 109, para politikas\u0131n\u0131 fiyat istikrar\u0131, finansal istikrar, \u015feffafl\u0131k ve ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 esaslar\u0131yla d\u00fczenler. Bu madde, Merkez Bankas\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctmeden tamamen kopuk, denetimsiz bir teknik alan h\u00e2line getirmez; fakat para politikas\u0131n\u0131 k\u0131sa vadeli siyasi talimat, b\u00fct\u00e7e finansman\u0131 veya keyf\u00ee kredi geni\u015flemesi arac\u0131 h\u00e2line getirilmekten korur. B\u00f6ylece fiyat istikrar\u0131 ile demokratik hesap verebilirlik aras\u0131nda hassas bir anayasal denge kurulur.<\/p>\n<p>Madde 109\u2019un ay\u0131rt edici taraf\u0131, Merkez Bankas\u0131 Ba\u015fkan\u0131n\u0131n belirlenme usul\u00fcn\u00fc de para politikas\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fiyle ili\u015fkilendirmesidir. Ba\u015fkan, ekonomi, maliye, bankac\u0131l\u0131k veya finans alanlar\u0131nda y\u00fcksek yeterlik ta\u015f\u0131yan adaylardan olu\u015fan objektif ve a\u00e7\u0131k liyakat havuzundan belirlenir. Ba\u015fbakan gerek\u00e7eli \u00f6neride bulunur; T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi nitelikli \u00e7o\u011funlukla se\u00e7im yapar. S\u00fcre\u00e7 sonu\u00e7suz kal\u0131rsa noter huzurunda a\u00e7\u0131k kura devreye girer. Bu usul, hem liyakati hem demokratik onay\u0131 hem de kurumsal kilitlenmeye kar\u015f\u0131 yedek mekanizmay\u0131 birlikte d\u00fczenler.<\/p>\n<h2>Fiyat istikrar\u0131 neden anayasal konu olmal\u0131d\u0131r?<\/h2>\n<p>Fiyat istikrar\u0131, yaln\u0131z enflasyon oran\u0131 meselesi de\u011fildir. Bir aile ayl\u0131k gelirinin ne kadar de\u011fer ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131n\u0131 bilmek ister. Bir i\u015fletme gelecek y\u0131l yat\u0131r\u0131m maliyetini \u00f6ng\u00f6rmek ister. Bir kamu kurumu hizmet al\u0131m\u0131nda ger\u00e7ek maliyeti hesaplamak ister. Emekli, memur, i\u015f\u00e7i, esnaf ve yat\u0131r\u0131mc\u0131, paran\u0131n de\u011ferinin keyf\u00ee bi\u00e7imde erimedi\u011fi bir d\u00fczen ister. Fiyat istikrar\u0131 bu g\u00fcveni kurar.<\/p>\n<p>Fiyat istikrar\u0131 bozuldu\u011funda, ekonomik kararlar k\u0131sa vadeli savunma davran\u0131\u015f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. \u0130nsanlar tasarruf yerine korunma arac\u0131 arar. Firmalar \u00fcretim yerine fiyat ayarlama refleksiyle hareket eder. Kamu b\u00fct\u00e7esi \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez h\u00e2le gelir. Gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 bozulur. \u00d6zellikle sabit gelirli kesimler en a\u011f\u0131r y\u00fck\u00fc ta\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Bu nedenle Madde 109, para politikas\u0131n\u0131n ilk hedefleri aras\u0131nda fiyat istikrar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a yazar. Fiyat istikrar\u0131, yaln\u0131z bankac\u0131lar\u0131n veya ekonomi uzmanlar\u0131n\u0131n konusu de\u011fil; vatanda\u015f\u0131n g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131na do\u011frudan temas eden anayasal ekonomik g\u00fcvenlik alan\u0131d\u0131r.<\/p>\n<blockquote><p><strong>Madde 109 \u2013 Para Politikas\u0131, Fiyat \u0130stikrar\u0131 ve Merkez Bankas\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Para politikas\u0131; fiyat istikrar\u0131, finansal istikrar, \u015feffafl\u0131k ve ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 esaslar\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Ba\u015fkan; ekonomi, maliye, bankac\u0131l\u0131k veya finans alanlar\u0131nda y\u00fcksek yeterlik ta\u015f\u0131yan adaylardan olu\u015fan objektif ve a\u00e7\u0131k liyakat havuzundan belirlenir.<\/p>\n<p>Merkez Bankas\u0131 Ba\u015fkan\u0131, kesinle\u015fmi\u015f liyakat havuzu i\u00e7inden Ba\u015fbakan\u0131n gerek\u00e7eli \u00f6nerisi \u00fczerine T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00fcye tam say\u0131s\u0131n\u0131n be\u015fte \u00fc\u00e7 (3\/5) \u00e7o\u011funlu\u011fuyla se\u00e7ilir. Altm\u0131\u015f (60) g\u00fcnde \u00f6neri yap\u0131lmaz veya sonu\u00e7 al\u0131namazsa Ba\u015fkan havuzdan noter huzurunda a\u00e7\u0131k kura ile belirlenir. Bu s\u00fcre\u00e7 para politikas\u0131 kararlar\u0131na talimat yetkisi do\u011furmaz.<\/p>\n<p>Ba\u015fkan\u0131n g\u00f6rev s\u00fcresi se\u00e7im d\u00f6nemini a\u015facak bi\u00e7imde kanunla belirlenir ve se\u00e7im takvimine ba\u011flanamaz. Merkez Bankas\u0131 ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin havuz, se\u00e7im, g\u00f6rev s\u00fcresi, g\u00f6revden alma ve denetim usulleri; ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, fiyat istikrar\u0131 g\u00f6revini, mali hesap verebilirli\u011fi ve liyakat esas\u0131n\u0131 etkisiz k\u0131lacak bi\u00e7imde d\u00fczenlenemez.<\/p>\n<p>Kanun, para politikas\u0131n\u0131 k\u0131sa vadeli siyasi talimat, b\u00fct\u00e7e finansman\u0131 veya keyf\u00ee kredi geni\u015flemesi arac\u0131 h\u00e2line getiremez. Merkez Bankas\u0131 i\u015flemleri fiyat istikrar\u0131 ve finansal istikrar amac\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131, gerek\u00e7eli, kay\u0131tl\u0131 ve denetlenebilir olur.<\/p>\n<p>Hesap verebilirlik ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 da T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 ve hukukilik denetimini ortadan kald\u0131rmaz. Hedeflerden ciddi sapma h\u00e2linde Merkez Bankas\u0131 gerek\u00e7eli de\u011ferlendirme ve d\u00fczeltici politika \u00e7er\u00e7evesini T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine a\u00e7\u0131klar; bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck faiz, kur veya kredi karar\u0131na siyasi talimat yetkisi do\u011furmaz.<\/p><\/blockquote>\n<h2>Ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ne de\u011fildir?<\/h2>\n<p>Ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, Merkez Bankas\u0131n\u0131n istedi\u011fini hi\u00e7bir a\u00e7\u0131klama yapmadan yapmas\u0131 de\u011fildir. Ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, fiyat istikrar\u0131 ve finansal istikrar hedefleri do\u011frultusunda hangi para politikas\u0131 ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kullan\u0131laca\u011f\u0131na k\u0131sa vadeli siyasi bask\u0131dan uzak bi\u00e7imde karar verebilmesidir. Faiz, likidite y\u00f6netimi, zorunlu kar\u015f\u0131l\u0131k, a\u00e7\u0131k piyasa i\u015flemleri, kredi ko\u015fullar\u0131yla ili\u015fkili ara\u00e7lar veya ileti\u015fim politikas\u0131 bu alan\u0131n par\u00e7as\u0131 olabilir.<\/p>\n<p>Ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, hedeflerden kopuk ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k de\u011fildir. Merkez Bankas\u0131 kendi ba\u015f\u0131na ekonomik rejim kuramaz. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131ramaz. Hukukilik denetiminden ka\u00e7amaz. Mali hesap verebilirlik d\u0131\u015f\u0131nda kalamaz. Madde 109 bu y\u00fczden ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hem korur hem s\u0131n\u0131rlar.<\/p>\n<p>Bu ayr\u0131m kritik \u00f6nemdedir. Merkez Bankas\u0131 siyasi talimatla faiz, kur veya kredi karar\u0131 almamal\u0131d\u0131r; fakat ald\u0131\u011f\u0131 kararlar\u0131n gerek\u00e7esini, hedeflerden sapma sebebini ve d\u00fczeltici politika \u00e7er\u00e7evesini a\u00e7\u0131klamal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece fiyat istikrar\u0131 i\u00e7in gerekli teknik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ile demokratik hesap verme ayn\u0131 anda korunur.<\/p>\n<h2>Ba\u015fkan se\u00e7imi: Liyakat, nitelikli onay ve kilitlenme \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc<\/h2>\n<p>Madde 109, Merkez Bankas\u0131 Ba\u015fkan\u0131n\u0131n belirlenmesini \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 bir g\u00fcvenceye ba\u011flar. \u0130lk a\u015fama objektif ve a\u00e7\u0131k liyakat havuzudur. Adaylar\u0131n ekonomi, maliye, bankac\u0131l\u0131k veya finans alanlar\u0131nda y\u00fcksek yeterlik ta\u015f\u0131mas\u0131 gerekir. Bu, ba\u015fkanl\u0131k makam\u0131n\u0131n ki\u015fisel yak\u0131nl\u0131k, sadakat veya d\u00f6nemsel tercih \u00fczerinden belirlenmesini engellemeyi ama\u00e7lar.<\/p>\n<p>\u0130kinci a\u015fama Ba\u015fbakan\u0131n gerek\u00e7eli \u00f6nerisi ve T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin be\u015fte \u00fc\u00e7 \u00e7o\u011funlukla se\u00e7imidir. Gerek\u00e7eli \u00f6neri, y\u00fcr\u00fctmenin neden o aday\u0131 tercih etti\u011fini a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Be\u015fte \u00fc\u00e7 \u00e7o\u011funluk ise ba\u015fkan se\u00e7iminin dar \u00e7o\u011funluk karar\u0131yla yap\u0131lmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r ve daha geni\u015f anayasal uzla\u015fma arar.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015fama kilitlenme \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Altm\u0131\u015f g\u00fcnde \u00f6neri yap\u0131lmaz veya sonu\u00e7 al\u0131namazsa Ba\u015fkan havuzdan noter huzurunda a\u00e7\u0131k kura ile belirlenir. Bu kural, nitelikli \u00e7o\u011funluk aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n kurumsal bo\u015fluk \u00fcretmesini \u00f6nler. Kura, liyakatin yerine ge\u00e7mez; kesinle\u015fmi\u015f liyakat havuzu i\u00e7inden tarafs\u0131z belirleme arac\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<h2>Se\u00e7im takviminden ba\u011f\u0131ms\u0131z g\u00f6rev s\u00fcresi<\/h2>\n<p>Madde 109, Merkez Bankas\u0131 Ba\u015fkan\u0131n\u0131n g\u00f6rev s\u00fcresinin se\u00e7im d\u00f6nemini a\u015facak bi\u00e7imde kanunla belirlenmesini ve se\u00e7im takvimine ba\u011flanamamas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. Bu h\u00fck\u00fcm, para politikas\u0131n\u0131n k\u0131sa vadeli se\u00e7im hesaplar\u0131na g\u00f6re \u015fekillenmesini \u00f6nlemek i\u00e7in \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>Para politikas\u0131 kararlar\u0131 bazen k\u0131sa vadede pop\u00fcler olmayabilir. Enflasyonla m\u00fccadele, kredi geni\u015flemesini s\u0131n\u0131rlama, finansal riskleri azaltma veya para politikas\u0131n\u0131 s\u0131k\u0131la\u015ft\u0131rma gibi kararlar, k\u0131sa vadede baz\u0131 kesimlerce rahats\u0131z edici bulunabilir. Ancak fiyat istikrar\u0131 orta ve uzun vadeli g\u00fcven gerektirir.<\/p>\n<p>Ba\u015fkan\u0131n g\u00f6rev s\u00fcresi se\u00e7im takvimine ba\u011flan\u0131rsa, para politikas\u0131 se\u00e7im d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn bask\u0131s\u0131 alt\u0131na girebilir. Madde 109 bu riski azalt\u0131r. Merkez Bankas\u0131 Ba\u015fkan\u0131n\u0131n g\u00f6rev s\u00fcresi, y\u00fcr\u00fctme veya Meclis se\u00e7imlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir kurumsal devaml\u0131l\u0131k mant\u0131\u011f\u0131yla belirlenir.<\/p>\n<h2>K\u0131sa vadeli siyasi talimat yasa\u011f\u0131<\/h2>\n<p>Madde 109, kanunun para politikas\u0131n\u0131 k\u0131sa vadeli siyasi talimat arac\u0131 h\u00e2line getiremeyece\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, fiyat istikrar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan merkezi \u00f6nemdedir. Siyasi makamlar do\u011fal olarak b\u00fcy\u00fcme, istihdam, kredi geni\u015flemesi veya b\u00fct\u00e7e kolayl\u0131\u011f\u0131 isteyebilir. Ancak para politikas\u0131 k\u0131sa vadeli talimatla y\u00f6netildi\u011finde, enflasyon beklentileri bozulabilir ve paraya g\u00fcven azalabilir.<\/p>\n<p>K\u0131sa vadeli talimat yasa\u011f\u0131, demokratik kurumlar\u0131n ekonomi hakk\u0131nda konu\u015famayaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. TBMM soru sorabilir, de\u011ferlendirme yapabilir, hedef sapmas\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fabilir, rapor isteyebilir. H\u00fck\u00fbmet ekonomik program\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayabilir. Fakat do\u011frudan \u201cfaizi \u015fu yap\u201d, \u201ckuru b\u00f6yle tut\u201d, \u201c\u015fu sekt\u00f6re kredi a\u00e7\u201d, \u201cb\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 para politikas\u0131yla finanse et\u201d \u015feklinde talimat yetkisi do\u011fmaz.<\/p>\n<p>Bu s\u0131n\u0131r, Merkez Bankas\u0131n\u0131 siyasi iradeden tamamen yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bir ada h\u00e2line getirmez. Sadece fiyat istikrar\u0131 g\u00f6revini k\u0131sa vadeli pop\u00fclerlik aray\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 korur.<\/p>\n<h2>B\u00fct\u00e7e finansman\u0131 neden tehlikeli bir kap\u0131d\u0131r?<\/h2>\n<p>Madde 109, para politikas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00e7e finansman\u0131 arac\u0131 h\u00e2line getirilemeyece\u011fini belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, mali disiplin ile para politikas\u0131 aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131 korur. Devletin harcama ihtiyac\u0131 artt\u0131\u011f\u0131nda veya b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcnde, bu a\u00e7\u0131\u011f\u0131 para politikas\u0131 \u00fczerinden kapatma e\u011filimi do\u011fabilir. Ancak bu y\u00f6ntem, para de\u011ferini ve fiyat istikrar\u0131n\u0131 zedeleyebilir.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00e7e harcamas\u0131 ve gelir toplama yetkisi TBMM\u2019nin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 i\u00e7inde y\u00fcr\u00fcr. Para politikas\u0131 ise fiyat istikrar\u0131 ve finansal istikrar amac\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. E\u011fer Merkez Bankas\u0131 b\u00fct\u00e7eyi finanse eden ara\u00e7 h\u00e2line gelirse, para politikas\u0131 maliye politikas\u0131n\u0131n g\u00f6lgesine girer. Bu durum mali bask\u0131nl\u0131k riskini do\u011furur.<\/p>\n<p>Madde 109\u2019un mant\u0131\u011f\u0131 \u015fudur: Kamu harcamas\u0131 gerekiyorsa b\u00fct\u00e7e s\u00fcreci i\u00e7inde tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r, kaynak g\u00f6sterilir, Say\u0131\u015ftay denetimine ve TBMM onay\u0131na tabi olur. Merkez Bankas\u0131 \u00fczerinden \u00f6rt\u00fcl\u00fc finansman kanal\u0131 a\u00e7\u0131larak b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 dolan\u0131lmaz.<\/p>\n<h2>Keyf\u00ee kredi geni\u015flemesi neyi bozar?<\/h2>\n<p>Para politikas\u0131n\u0131n keyf\u00ee kredi geni\u015flemesi arac\u0131 h\u00e2line getirilmesi, fiyat istikrar\u0131 kadar finansal istikrar\u0131 da tehdit eder. Kredi geni\u015flemesi k\u0131sa vadede ekonomik canl\u0131l\u0131k g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc olu\u015fturabilir; fakat \u00fcretim kapasitesi, tasarruf dengesi, d\u0131\u015f denge ve enflasyon beklentileriyle uyumlu de\u011filse balonla\u015fma, kur bask\u0131s\u0131, bor\u00e7luluk art\u0131\u015f\u0131 ve fiyat art\u0131\u015f\u0131 do\u011furabilir.<\/p>\n<p>Madde 109, Merkez Bankas\u0131 i\u015flemlerinin fiyat istikrar\u0131 ve finansal istikrar amac\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131, gerek\u00e7eli, kay\u0131tl\u0131 ve denetlenebilir olmas\u0131n\u0131 ister. Bu ifade, para politikas\u0131 ara\u00e7lar\u0131n\u0131n keyf\u00ee bi\u00e7imde kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 engeller. Kararlar\u0131n amac\u0131, gerek\u00e7esi, kayd\u0131 ve denetlenebilirli\u011fi bulunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Finansal istikrar burada fiyat istikrar\u0131n\u0131n rakibi de\u011fildir. A\u015f\u0131r\u0131 kredi geni\u015flemesi, varl\u0131k balonlar\u0131 veya \u00f6deme sistemi riski fiyat istikrar\u0131n\u0131 da tehdit edebilir. Bu nedenle Madde 109, iki hedefi birlikte ele al\u0131r: Fiyat istikrar\u0131 ana g\u00fcven alan\u0131d\u0131r; finansal istikrar ise para ve kredi sisteminin sa\u011fl\u0131kl\u0131 i\u015flemesi i\u00e7in tamamlay\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2>Hesap verebilirlik nas\u0131l talimata d\u00f6n\u00fc\u015fmeden i\u015fler?<\/h2>\n<p>Madde 109\u2019un en hassas dengelerinden biri hesap verebilirlik ile ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131ndad\u0131r. Hesap verebilirlik olmazsa Merkez Bankas\u0131 kamu denetiminden uzakla\u015f\u0131r. Ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 olmazsa Merkez Bankas\u0131 k\u0131sa vadeli talimatlara a\u00e7\u0131k h\u00e2le gelir. Madde, bu iki u\u00e7 aras\u0131nda a\u00e7\u0131k bir ayr\u0131m kurar.<\/p>\n<p>Hedeflerden ciddi sapma h\u00e2linde Merkez Bankas\u0131 gerek\u00e7eli de\u011ferlendirme ve d\u00fczeltici politika \u00e7er\u00e7evesini T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine a\u00e7\u0131klar. Bu a\u00e7\u0131klama, millet ad\u0131na denetim yapan Meclisin bilgi edinmesini sa\u011flar. Fakat ayn\u0131 h\u00fck\u00fcm, bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn faiz, kur veya kredi karar\u0131na siyasi talimat yetkisi do\u011furmayaca\u011f\u0131n\u0131 da belirtir.<\/p>\n<p>Yani TBMM sorar, izler, de\u011ferlendirir ve kamuoyu \u00f6n\u00fcnde hesap sorar. Merkez Bankas\u0131 a\u00e7\u0131klar, gerek\u00e7e sunar, sapmay\u0131 de\u011ferlendirir ve d\u00fczeltici \u00e7er\u00e7eve ortaya koyar. Ancak Meclis veya y\u00fcr\u00fctme, bu s\u00fcre\u00e7 \u00fczerinden tekil para politikas\u0131 arac\u0131na do\u011frudan talimat veremez.<\/p>\n<h2>\u015eeffafl\u0131k: G\u00fcveni ta\u015f\u0131yan ara s\u00fctun<\/h2>\n<p>\u015eeffafl\u0131k, para politikas\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ile hesap verebilirlik aras\u0131ndaki k\u00f6pr\u00fcd\u00fcr. Merkez Bankas\u0131 hangi hedefe y\u00f6neldi\u011fini, hangi verileri izledi\u011fini, hangi riskleri g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve hangi ara\u00e7lar\u0131 neden kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayabildi\u011finde, toplum kararlar\u0131n keyf\u00ee de\u011fil, ekonomik gerek\u00e7eye dayal\u0131 oldu\u011funu daha iyi anlar.<\/p>\n<p>\u015eeffafl\u0131k yaln\u0131z rapor yay\u0131mlamak de\u011fildir. Kararlar\u0131n gerek\u00e7eli olmas\u0131, kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nmas\u0131, hedeflerden sapma oldu\u011funda d\u00fczeltici politika \u00e7er\u00e7evesinin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 ve i\u015flemlerin denetlenebilir olmas\u0131 gerekir. Madde 109, Merkez Bankas\u0131 i\u015flemlerinin gerek\u00e7eli, kay\u0131tl\u0131 ve denetlenebilir olmas\u0131n\u0131 bu y\u00fczden d\u00fczenler.<\/p>\n<p>Bu \u015feffafl\u0131k, para politikas\u0131n\u0131 siyasi talimata a\u00e7maz. Tam tersine, ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fini art\u0131r\u0131r. Ba\u011f\u0131ms\u0131z kurum, ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve neden yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayabildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde kamu g\u00fcveni \u00fcretir.<\/p>\n<h2>Fiyat istikrar\u0131 d\u00fczeninin anayasal \u015femas\u0131<\/h2>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>Alan<\/th>\n<th>Anayasal G\u00fcvence<\/th>\n<th>Korunan De\u011fer<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td>Para politikas\u0131 hedefi<\/td>\n<td>Fiyat istikrar\u0131, finansal istikrar, \u015feffafl\u0131k ve ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131<\/td>\n<td>Paraya g\u00fcven ve ekonomik \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Ba\u015fkan belirleme<\/td>\n<td>Objektif liyakat havuzu, gerek\u00e7eli \u00f6neri, TBMM\u2019de be\u015fte \u00fc\u00e7 \u00e7o\u011funluk<\/td>\n<td>Liyakat ve geni\u015f me\u015fruiyet<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Kilitlenme \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc<\/td>\n<td>Altm\u0131\u015f g\u00fcnde sonu\u00e7 al\u0131namazsa a\u00e7\u0131k kura<\/td>\n<td>Kurumsal bo\u015fluk olu\u015fmamas\u0131<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>G\u00f6rev s\u00fcresi<\/td>\n<td>Se\u00e7im d\u00f6nemini a\u015fan ve se\u00e7im takvimine ba\u011flanmayan s\u00fcre<\/td>\n<td>K\u0131sa vadeli bask\u0131dan korunma<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Talimat yasa\u011f\u0131<\/td>\n<td>Faiz, kur veya kredi karar\u0131na siyasi talimat do\u011fmamas\u0131<\/td>\n<td>Ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Hesap verme<\/td>\n<td>Hedef sapmas\u0131nda TBMM\u2019ye gerek\u00e7eli de\u011ferlendirme<\/td>\n<td>\u015eeffafl\u0131k ve demokratik denetim<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>B\u00fct\u00e7e s\u0131n\u0131r\u0131<\/td>\n<td>Para politikas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00e7e finansman\u0131 arac\u0131 yap\u0131lamamas\u0131<\/td>\n<td>TBMM b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 ve mali disiplin<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Bu \u015fema, Madde 109\u2019un para politikas\u0131n\u0131 yaln\u0131z teknik kararlar alan\u0131 olarak g\u00f6rmedi\u011fini g\u00f6sterir. Para politikas\u0131; fiyat istikrar\u0131, liyakatli ba\u015fkanl\u0131k, ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, mali hesap verebilirlik ve TBMM denetimi aras\u0131nda kurulan anayasal denge d\u00fczenidir.<\/p>\n<h2>G\u00f6revden alma ve denetim usulleri neden g\u00fcvenceye ba\u011flan\u0131r?<\/h2>\n<p>Madde 109, Merkez Bankas\u0131 ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin havuz, se\u00e7im, g\u00f6rev s\u00fcresi, g\u00f6revden alma ve denetim usullerinin ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, fiyat istikrar\u0131 g\u00f6revini, mali hesap verebilirli\u011fi ve liyakat esas\u0131n\u0131 etkisiz k\u0131lacak bi\u00e7imde d\u00fczenlenemeyece\u011fini belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131z atama an\u0131nda de\u011fil, g\u00f6rev s\u00fcresi boyunca korur.<\/p>\n<p>Ba\u015fkan liyakatle se\u00e7ilmi\u015f olsa bile, g\u00f6revden alma usul\u00fc keyf\u00ee ise ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ek olmaz. Ba\u015fkan her karar\u0131nda g\u00f6revden al\u0131nma tehdidi hissederse, fiyat istikrar\u0131 yerine k\u0131sa vadeli siyasi beklentiye g\u00f6re davranabilir. Bu nedenle g\u00f6revden alma usul\u00fc a\u00e7\u0131k, s\u0131n\u0131rl\u0131, gerek\u00e7eli ve denetlenebilir olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Ayn\u0131 \u015fekilde denetim usulleri de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 etkisizle\u015ftirme arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmemelidir. Mali hesap verebilirlik gereklidir; fakat denetim ad\u0131 alt\u0131nda para politikas\u0131 kararlar\u0131na talimat verilemez. Madde 109, bu ayr\u0131m\u0131 anayasal g\u00fcvenceye ba\u011flar.<\/p>\n<h2>Merkez Bankas\u0131 ne kadar ba\u011f\u0131ms\u0131z, ne kadar sorumludur?<\/h2>\n<p>Madde 109\u2019un cevab\u0131 nettir: Merkez Bankas\u0131 ara\u00e7lar\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r; ama\u00e7lar\u0131nda ve hesap vermesinde sorumludur. Fiyat istikrar\u0131 ve finansal istikrar hedefleri anayasal \u00e7er\u00e7eveyi belirler. Merkez Bankas\u0131 bu hedeflere ula\u015fmak i\u00e7in ara\u00e7 se\u00e7erken siyasi talimata ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. Ancak hedeflerden ciddi sapma oldu\u011funda gerek\u00e7e ve d\u00fczeltici politika \u00e7er\u00e7evesi a\u00e7\u0131klamak zorundad\u0131r.<\/p>\n<p>Bu yap\u0131 iki yanl\u0131\u015f u\u00e7tan ka\u00e7\u0131n\u0131r. Birinci yanl\u0131\u015f u\u00e7, Merkez Bankas\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctmenin k\u0131sa vadeli kredi, kur veya faiz arac\u0131 yapmakt\u0131r. \u0130kinci yanl\u0131\u015f u\u00e7, Merkez Bankas\u0131n\u0131 demokratik denetimden tamamen uzak, kapal\u0131 teknik iktidar alan\u0131na \u00e7evirmektir. Madde 109 ikisini de kabul etmez.<\/p>\n<p>Fiyat istikrar\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z karar kapasitesi gerektirir. Fakat ba\u011f\u0131ms\u0131z karar kapasitesi, a\u00e7\u0131klama ve sorumluluk olmadan g\u00fcven \u00fcretmez. Bu nedenle ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ile TBMM\u2019ye hesap verme ayn\u0131 anayasal sistemde birlikte yer al\u0131r.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7: Fiyat istikrar\u0131 para politikas\u0131n\u0131n anayasal pusulas\u0131d\u0131r<\/h2>\n<p>Fiyat istikrar\u0131, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde para politikas\u0131n\u0131n temel y\u00f6n\u00fcn\u00fc belirleyen anayasal hedeftir. Madde 109, para politikas\u0131n\u0131n fiyat istikrar\u0131, finansal istikrar, \u015feffafl\u0131k ve ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 esaslar\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fini d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, paran\u0131n de\u011ferini k\u0131sa vadeli siyasi talimatlardan, b\u00fct\u00e7e finansman\u0131 bask\u0131s\u0131ndan ve keyf\u00ee kredi geni\u015flemesinden korumay\u0131 ama\u00e7lar.<\/p>\n<p>Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, Merkez Bankas\u0131 Ba\u015fkan\u0131n\u0131n belirlenmesini objektif ve a\u00e7\u0131k liyakat havuzu, Ba\u015fbakan\u0131n gerek\u00e7eli \u00f6nerisi, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin be\u015fte \u00fc\u00e7 \u00e7o\u011funlu\u011fu ve sonu\u00e7 al\u0131namazsa noter huzurunda a\u00e7\u0131k kura gibi birbirini tamamlayan g\u00fcvencelere ba\u011flamas\u0131d\u0131r. Ba\u015fkan\u0131n g\u00f6rev s\u00fcresi se\u00e7im d\u00f6nemini a\u015facak bi\u00e7imde belirlenir ve se\u00e7im takvimine ba\u011flanamaz. B\u00f6ylece fiyat istikrar\u0131 g\u00f6revi, g\u00fcnl\u00fck siyasi d\u00f6ng\u00fclerden daha uzun vadeli kurumsal g\u00fcvenceye kavu\u015fur.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak Madde 109, Merkez Bankas\u0131n\u0131 ne denetimsiz bir teknik otorite ne de y\u00fcr\u00fctmenin k\u0131sa vadeli para politikas\u0131 arac\u0131 olarak kurgular. Hesap verebilirlik ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaz; ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 da T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 ve hukukilik denetimini kald\u0131rmaz. Hedeflerden ciddi sapma h\u00e2linde Merkez Bankas\u0131 gerek\u00e7eli de\u011ferlendirme ve d\u00fczeltici politika \u00e7er\u00e7evesini T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine a\u00e7\u0131klar; fakat bu a\u00e7\u0131klama faiz, kur veya kredi karar\u0131na siyasi talimat yetkisi do\u011furmaz. Bu nedenle fiyat istikrar\u0131, bu anayasa modelinde <strong>ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, liyakatli Merkez Bankas\u0131 ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, \u015feffafl\u0131k, finansal istikrar, mali hesap verebilirlik ve TBMM denetimi<\/strong> aras\u0131nda kurulmu\u015f temel para politikas\u0131 g\u00fcvencesidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fiyat istikrar\u0131, paran\u0131n de\u011ferini koruyan, vatanda\u015f\u0131n al\u0131m g\u00fcc\u00fcn\u00fc belirsizlikten uzakla\u015ft\u0131ran ve ekonomide uzun vadeli g\u00fcvenin temelini olu\u015fturan anayasal para politikas\u0131 hedefidir. Bir \u00fclkede fiyatlar s\u00fcrekli ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez bi\u00e7imde y\u00fckseliyorsa, yaln\u0131z ekonomik tablo bozulmaz; \u00fccretlerin anlam\u0131, tasarruflar\u0131n de\u011feri, yat\u0131r\u0131m kararlar\u0131, bor\u00e7 ili\u015fkileri, kira dengesi, kamu b\u00fct\u00e7esi ve sosyal adalet duygusu da zay\u0131flar. Bu nedenle fiyat istikrar\u0131, yaln\u0131z Merkez Bankas\u0131n\u0131n teknik hedefi de\u011fil, toplumun ortak ekonomik g\u00fcvenli\u011fini ilgilendiren temel kamu yarar\u0131d\u0131r. Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Madde 109, para politikas\u0131n\u0131 fiyat istikrar\u0131, finansal istikrar, \u015feffafl\u0131k ve ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 esaslar\u0131yla d\u00fczenler. Bu madde, Merkez Bankas\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctmeden tamamen kopuk, denetimsiz bir teknik alan h\u00e2line getirmez; fakat para politikas\u0131n\u0131 k\u0131sa vadeli siyasi talimat, b\u00fct\u00e7e finansman\u0131 veya keyf\u00ee kredi geni\u015flemesi arac\u0131 h\u00e2line getirilmekten korur. B\u00f6ylece fiyat istikrar\u0131 ile demokratik hesap verebilirlik aras\u0131nda hassas bir anayasal denge kurulur. Madde 109\u2019un ay\u0131rt edici taraf\u0131, Merkez Bankas\u0131 Ba\u015fkan\u0131n\u0131n belirlenme usul\u00fcn\u00fc de para politikas\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fiyle ili\u015fkilendirmesidir. Ba\u015fkan, ekonomi, maliye, bankac\u0131l\u0131k veya finans alanlar\u0131nda y\u00fcksek yeterlik ta\u015f\u0131yan adaylardan olu\u015fan objektif ve a\u00e7\u0131k liyakat havuzundan belirlenir. Ba\u015fbakan gerek\u00e7eli \u00f6neride bulunur; T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi nitelikli \u00e7o\u011funlukla se\u00e7im yapar. S\u00fcre\u00e7 sonu\u00e7suz kal\u0131rsa noter huzurunda a\u00e7\u0131k kura devreye girer. Bu usul, hem liyakati hem demokratik onay\u0131 hem de kurumsal kilitlenmeye kar\u015f\u0131 yedek mekanizmay\u0131 birlikte d\u00fczenler. Fiyat istikrar\u0131 neden anayasal konu olmal\u0131d\u0131r? Fiyat istikrar\u0131, yaln\u0131z enflasyon oran\u0131 meselesi de\u011fildir. Bir aile ayl\u0131k gelirinin ne kadar de\u011fer ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131n\u0131 bilmek ister. Bir i\u015fletme gelecek y\u0131l yat\u0131r\u0131m maliyetini \u00f6ng\u00f6rmek ister. Bir kamu kurumu hizmet al\u0131m\u0131nda ger\u00e7ek maliyeti hesaplamak ister. Emekli, memur, i\u015f\u00e7i, esnaf ve yat\u0131r\u0131mc\u0131, paran\u0131n de\u011ferinin keyf\u00ee bi\u00e7imde erimedi\u011fi bir d\u00fczen ister. Fiyat istikrar\u0131 bu g\u00fcveni kurar. Fiyat istikrar\u0131 bozuldu\u011funda, ekonomik kararlar k\u0131sa vadeli savunma davran\u0131\u015f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. \u0130nsanlar tasarruf yerine korunma arac\u0131 arar. Firmalar \u00fcretim yerine fiyat ayarlama refleksiyle hareket eder. Kamu b\u00fct\u00e7esi \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez h\u00e2le gelir. Gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 bozulur. \u00d6zellikle sabit gelirli kesimler en a\u011f\u0131r y\u00fck\u00fc ta\u015f\u0131r. Bu nedenle Madde 109, para politikas\u0131n\u0131n ilk hedefleri aras\u0131nda fiyat istikrar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a yazar. Fiyat istikrar\u0131, yaln\u0131z bankac\u0131lar\u0131n veya ekonomi uzmanlar\u0131n\u0131n konusu de\u011fil; vatanda\u015f\u0131n g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131na do\u011frudan temas eden anayasal ekonomik g\u00fcvenlik alan\u0131d\u0131r. Madde 109 \u2013 Para Politikas\u0131, Fiyat \u0130stikrar\u0131 ve Merkez Bankas\u0131 Para politikas\u0131; fiyat istikrar\u0131, finansal istikrar, \u015feffafl\u0131k ve ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 esaslar\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Ba\u015fkan; ekonomi, maliye, bankac\u0131l\u0131k veya finans alanlar\u0131nda y\u00fcksek yeterlik ta\u015f\u0131yan adaylardan olu\u015fan objektif ve a\u00e7\u0131k liyakat havuzundan belirlenir. Merkez Bankas\u0131 Ba\u015fkan\u0131, kesinle\u015fmi\u015f liyakat havuzu i\u00e7inden Ba\u015fbakan\u0131n gerek\u00e7eli \u00f6nerisi \u00fczerine T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00fcye tam say\u0131s\u0131n\u0131n be\u015fte \u00fc\u00e7 (3\/5) \u00e7o\u011funlu\u011fuyla se\u00e7ilir. Altm\u0131\u015f (60) g\u00fcnde \u00f6neri yap\u0131lmaz veya sonu\u00e7 al\u0131namazsa Ba\u015fkan havuzdan noter huzurunda a\u00e7\u0131k kura ile belirlenir. Bu s\u00fcre\u00e7 para politikas\u0131 kararlar\u0131na talimat yetkisi do\u011furmaz. Ba\u015fkan\u0131n g\u00f6rev s\u00fcresi se\u00e7im d\u00f6nemini a\u015facak bi\u00e7imde kanunla belirlenir ve se\u00e7im takvimine ba\u011flanamaz. Merkez Bankas\u0131 ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin havuz, se\u00e7im, g\u00f6rev s\u00fcresi, g\u00f6revden alma ve denetim usulleri; ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, fiyat istikrar\u0131 g\u00f6revini, mali hesap verebilirli\u011fi ve liyakat esas\u0131n\u0131 etkisiz k\u0131lacak bi\u00e7imde d\u00fczenlenemez. Kanun, para politikas\u0131n\u0131 k\u0131sa vadeli siyasi talimat, b\u00fct\u00e7e finansman\u0131 veya keyf\u00ee kredi geni\u015flemesi arac\u0131 h\u00e2line getiremez. Merkez Bankas\u0131 i\u015flemleri fiyat istikrar\u0131 ve finansal istikrar amac\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131, gerek\u00e7eli, kay\u0131tl\u0131 ve denetlenebilir olur. Hesap verebilirlik ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 da T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 ve hukukilik denetimini ortadan kald\u0131rmaz. Hedeflerden ciddi sapma h\u00e2linde Merkez Bankas\u0131 gerek\u00e7eli de\u011ferlendirme ve d\u00fczeltici politika \u00e7er\u00e7evesini T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine a\u00e7\u0131klar; bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck faiz, kur veya kredi karar\u0131na siyasi talimat yetkisi do\u011furmaz. Ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ne de\u011fildir? Ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, Merkez Bankas\u0131n\u0131n istedi\u011fini hi\u00e7bir a\u00e7\u0131klama yapmadan yapmas\u0131 de\u011fildir. Ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, fiyat istikrar\u0131 ve finansal istikrar hedefleri do\u011frultusunda hangi para politikas\u0131 ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kullan\u0131laca\u011f\u0131na k\u0131sa vadeli siyasi bask\u0131dan uzak bi\u00e7imde karar verebilmesidir. Faiz, likidite y\u00f6netimi, zorunlu kar\u015f\u0131l\u0131k, a\u00e7\u0131k piyasa i\u015flemleri, kredi ko\u015fullar\u0131yla ili\u015fkili ara\u00e7lar veya ileti\u015fim politikas\u0131 bu alan\u0131n par\u00e7as\u0131 olabilir. Ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, hedeflerden kopuk ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k de\u011fildir. Merkez Bankas\u0131 kendi ba\u015f\u0131na ekonomik rejim kuramaz. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131ramaz. Hukukilik denetiminden ka\u00e7amaz. Mali hesap verebilirlik d\u0131\u015f\u0131nda kalamaz. Madde 109 bu y\u00fczden ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hem korur hem s\u0131n\u0131rlar. Bu ayr\u0131m kritik \u00f6nemdedir. Merkez Bankas\u0131 siyasi talimatla faiz, kur veya kredi karar\u0131 almamal\u0131d\u0131r; fakat ald\u0131\u011f\u0131 kararlar\u0131n gerek\u00e7esini, hedeflerden sapma sebebini ve d\u00fczeltici politika \u00e7er\u00e7evesini a\u00e7\u0131klamal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece fiyat istikrar\u0131 i\u00e7in gerekli teknik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ile demokratik hesap verme ayn\u0131 anda korunur. Ba\u015fkan se\u00e7imi: Liyakat, nitelikli onay ve kilitlenme \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc Madde 109, Merkez Bankas\u0131 Ba\u015fkan\u0131n\u0131n belirlenmesini \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 bir g\u00fcvenceye ba\u011flar. \u0130lk a\u015fama objektif ve a\u00e7\u0131k liyakat havuzudur. Adaylar\u0131n ekonomi, maliye, bankac\u0131l\u0131k veya finans alanlar\u0131nda y\u00fcksek yeterlik ta\u015f\u0131mas\u0131 gerekir. Bu, ba\u015fkanl\u0131k makam\u0131n\u0131n ki\u015fisel yak\u0131nl\u0131k, sadakat veya d\u00f6nemsel tercih \u00fczerinden belirlenmesini engellemeyi ama\u00e7lar. \u0130kinci a\u015fama Ba\u015fbakan\u0131n gerek\u00e7eli \u00f6nerisi ve T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin be\u015fte \u00fc\u00e7 \u00e7o\u011funlukla se\u00e7imidir. Gerek\u00e7eli \u00f6neri, y\u00fcr\u00fctmenin neden o aday\u0131 tercih etti\u011fini a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Be\u015fte \u00fc\u00e7 \u00e7o\u011funluk ise ba\u015fkan se\u00e7iminin dar \u00e7o\u011funluk karar\u0131yla yap\u0131lmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r ve daha geni\u015f anayasal uzla\u015fma arar. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015fama kilitlenme \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Altm\u0131\u015f g\u00fcnde \u00f6neri yap\u0131lmaz veya sonu\u00e7 al\u0131namazsa Ba\u015fkan havuzdan noter huzurunda a\u00e7\u0131k kura ile belirlenir. Bu kural, nitelikli \u00e7o\u011funluk aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n kurumsal bo\u015fluk \u00fcretmesini \u00f6nler. Kura, liyakatin yerine ge\u00e7mez; kesinle\u015fmi\u015f liyakat havuzu i\u00e7inden tarafs\u0131z belirleme arac\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Se\u00e7im takviminden ba\u011f\u0131ms\u0131z g\u00f6rev s\u00fcresi Madde 109, Merkez Bankas\u0131 Ba\u015fkan\u0131n\u0131n g\u00f6rev s\u00fcresinin se\u00e7im d\u00f6nemini a\u015facak bi\u00e7imde kanunla belirlenmesini ve se\u00e7im takvimine ba\u011flanamamas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. Bu h\u00fck\u00fcm, para politikas\u0131n\u0131n k\u0131sa vadeli se\u00e7im hesaplar\u0131na g\u00f6re \u015fekillenmesini \u00f6nlemek i\u00e7in \u00f6nemlidir. Para politikas\u0131 kararlar\u0131 bazen k\u0131sa vadede pop\u00fcler olmayabilir. Enflasyonla m\u00fccadele, kredi geni\u015flemesini s\u0131n\u0131rlama, finansal riskleri azaltma veya para politikas\u0131n\u0131 s\u0131k\u0131la\u015ft\u0131rma gibi kararlar, k\u0131sa vadede baz\u0131 kesimlerce rahats\u0131z edici bulunabilir. Ancak fiyat istikrar\u0131 orta ve uzun vadeli g\u00fcven gerektirir. Ba\u015fkan\u0131n g\u00f6rev s\u00fcresi se\u00e7im takvimine ba\u011flan\u0131rsa, para politikas\u0131 se\u00e7im d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn bask\u0131s\u0131 alt\u0131na girebilir. Madde 109 bu riski azalt\u0131r. Merkez Bankas\u0131 Ba\u015fkan\u0131n\u0131n g\u00f6rev s\u00fcresi, y\u00fcr\u00fctme veya Meclis se\u00e7imlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir kurumsal devaml\u0131l\u0131k mant\u0131\u011f\u0131yla belirlenir. K\u0131sa vadeli siyasi talimat yasa\u011f\u0131 Madde 109, kanunun para politikas\u0131n\u0131 k\u0131sa vadeli siyasi talimat arac\u0131 h\u00e2line getiremeyece\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, fiyat istikrar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan merkezi \u00f6nemdedir. Siyasi makamlar do\u011fal olarak b\u00fcy\u00fcme, istihdam, kredi geni\u015flemesi veya b\u00fct\u00e7e kolayl\u0131\u011f\u0131 isteyebilir. Ancak para politikas\u0131 k\u0131sa vadeli talimatla y\u00f6netildi\u011finde, enflasyon beklentileri bozulabilir ve paraya g\u00fcven azalabilir. K\u0131sa vadeli talimat yasa\u011f\u0131, demokratik kurumlar\u0131n ekonomi hakk\u0131nda konu\u015famayaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. TBMM soru sorabilir, de\u011ferlendirme yapabilir, hedef sapmas\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fabilir, rapor isteyebilir. H\u00fck\u00fbmet ekonomik program\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayabilir. Fakat do\u011frudan \u201cfaizi \u015fu yap\u201d, \u201ckuru b\u00f6yle tut\u201d, \u201c\u015fu sekt\u00f6re kredi a\u00e7\u201d, \u201cb\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 para politikas\u0131yla finanse et\u201d \u015feklinde talimat yetkisi do\u011fmaz. Bu s\u0131n\u0131r, Merkez Bankas\u0131n\u0131 siyasi iradeden tamamen yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bir ada h\u00e2line getirmez. Sadece fiyat istikrar\u0131 g\u00f6revini k\u0131sa vadeli pop\u00fclerlik aray\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 korur. B\u00fct\u00e7e finansman\u0131 neden tehlikeli bir kap\u0131d\u0131r? Madde 109, para politikas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00e7e finansman\u0131 arac\u0131 h\u00e2line getirilemeyece\u011fini belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, mali disiplin ile para politikas\u0131 aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131 korur. Devletin harcama ihtiyac\u0131 artt\u0131\u011f\u0131nda veya b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcnde, bu a\u00e7\u0131\u011f\u0131 para politikas\u0131 \u00fczerinden kapatma e\u011filimi do\u011fabilir. Ancak bu y\u00f6ntem, para de\u011ferini ve fiyat istikrar\u0131n\u0131 zedeleyebilir. B\u00fct\u00e7e harcamas\u0131 ve gelir toplama yetkisi TBMM\u2019nin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 i\u00e7inde y\u00fcr\u00fcr. Para politikas\u0131 ise fiyat istikrar\u0131 ve finansal istikrar amac\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. E\u011fer Merkez Bankas\u0131 b\u00fct\u00e7eyi finanse eden ara\u00e7 h\u00e2line gelirse, para politikas\u0131 maliye politikas\u0131n\u0131n g\u00f6lgesine girer. Bu durum mali bask\u0131nl\u0131k riskini do\u011furur. Madde 109\u2019un mant\u0131\u011f\u0131 \u015fudur: Kamu harcamas\u0131 gerekiyorsa b\u00fct\u00e7e s\u00fcreci i\u00e7inde tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r, kaynak g\u00f6sterilir, Say\u0131\u015ftay denetimine ve TBMM onay\u0131na tabi olur. Merkez Bankas\u0131 \u00fczerinden \u00f6rt\u00fcl\u00fc finansman kanal\u0131 a\u00e7\u0131larak b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 dolan\u0131lmaz. Keyf\u00ee kredi geni\u015flemesi neyi bozar? Para politikas\u0131n\u0131n keyf\u00ee kredi geni\u015flemesi arac\u0131 h\u00e2line getirilmesi, fiyat istikrar\u0131 kadar finansal istikrar\u0131 da tehdit eder. Kredi geni\u015flemesi k\u0131sa vadede ekonomik canl\u0131l\u0131k g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc olu\u015fturabilir; fakat \u00fcretim kapasitesi, tasarruf dengesi, d\u0131\u015f denge ve enflasyon beklentileriyle uyumlu de\u011filse balonla\u015fma, kur bask\u0131s\u0131, bor\u00e7luluk art\u0131\u015f\u0131 ve fiyat art\u0131\u015f\u0131 do\u011furabilir. Madde 109, Merkez Bankas\u0131 i\u015flemlerinin fiyat istikrar\u0131 ve finansal istikrar amac\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131, gerek\u00e7eli, kay\u0131tl\u0131 ve denetlenebilir olmas\u0131n\u0131 ister. Bu ifade, para politikas\u0131 ara\u00e7lar\u0131n\u0131n keyf\u00ee bi\u00e7imde kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 engeller. Kararlar\u0131n amac\u0131, gerek\u00e7esi, kayd\u0131 ve denetlenebilirli\u011fi bulunmal\u0131d\u0131r. Finansal istikrar burada fiyat istikrar\u0131n\u0131n rakibi de\u011fildir. A\u015f\u0131r\u0131 kredi geni\u015flemesi, varl\u0131k balonlar\u0131 veya \u00f6deme sistemi riski fiyat istikrar\u0131n\u0131 da tehdit edebilir. Bu nedenle Madde 109, iki hedefi birlikte ele al\u0131r: Fiyat istikrar\u0131 ana g\u00fcven alan\u0131d\u0131r; finansal istikrar ise para ve kredi sisteminin sa\u011fl\u0131kl\u0131 i\u015flemesi i\u00e7in tamamlay\u0131c\u0131d\u0131r. Hesap verebilirlik nas\u0131l talimata d\u00f6n\u00fc\u015fmeden i\u015fler? Madde 109\u2019un en hassas dengelerinden biri hesap verebilirlik ile ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131ndad\u0131r. Hesap verebilirlik olmazsa Merkez Bankas\u0131 kamu denetiminden uzakla\u015f\u0131r. Ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 olmazsa Merkez Bankas\u0131 k\u0131sa vadeli talimatlara a\u00e7\u0131k h\u00e2le gelir. Madde, bu iki u\u00e7 aras\u0131nda a\u00e7\u0131k bir ayr\u0131m kurar. Hedeflerden ciddi sapma h\u00e2linde Merkez Bankas\u0131 gerek\u00e7eli de\u011ferlendirme ve d\u00fczeltici politika \u00e7er\u00e7evesini T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine a\u00e7\u0131klar. Bu a\u00e7\u0131klama, millet ad\u0131na denetim yapan Meclisin bilgi edinmesini sa\u011flar. Fakat ayn\u0131 h\u00fck\u00fcm, bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn faiz, kur veya kredi karar\u0131na siyasi talimat yetkisi do\u011furmayaca\u011f\u0131n\u0131 da belirtir. Yani TBMM sorar, izler, de\u011ferlendirir ve kamuoyu \u00f6n\u00fcnde hesap sorar. Merkez Bankas\u0131 a\u00e7\u0131klar, gerek\u00e7e sunar, sapmay\u0131 de\u011ferlendirir ve d\u00fczeltici \u00e7er\u00e7eve ortaya koyar. Ancak Meclis veya y\u00fcr\u00fctme, bu s\u00fcre\u00e7 \u00fczerinden tekil para politikas\u0131 arac\u0131na do\u011frudan talimat veremez. \u015eeffafl\u0131k: G\u00fcveni ta\u015f\u0131yan ara s\u00fctun \u015eeffafl\u0131k, para politikas\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ile hesap verebilirlik aras\u0131ndaki k\u00f6pr\u00fcd\u00fcr. Merkez Bankas\u0131 hangi hedefe y\u00f6neldi\u011fini, hangi verileri izledi\u011fini, hangi riskleri g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve hangi ara\u00e7lar\u0131 neden kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayabildi\u011finde, toplum kararlar\u0131n keyf\u00ee de\u011fil, ekonomik gerek\u00e7eye dayal\u0131 oldu\u011funu daha iyi anlar. \u015eeffafl\u0131k yaln\u0131z rapor yay\u0131mlamak de\u011fildir. Kararlar\u0131n gerek\u00e7eli olmas\u0131, kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nmas\u0131, hedeflerden sapma oldu\u011funda d\u00fczeltici politika \u00e7er\u00e7evesinin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 ve i\u015flemlerin denetlenebilir olmas\u0131 gerekir. Madde 109, Merkez Bankas\u0131 i\u015flemlerinin gerek\u00e7eli, kay\u0131tl\u0131 ve denetlenebilir olmas\u0131n\u0131 bu y\u00fczden d\u00fczenler. Bu \u015feffafl\u0131k, para politikas\u0131n\u0131 siyasi talimata a\u00e7maz. Tam tersine, ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fini art\u0131r\u0131r. Ba\u011f\u0131ms\u0131z kurum, ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve neden yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayabildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde kamu g\u00fcveni \u00fcretir. Fiyat istikrar\u0131 d\u00fczeninin anayasal \u015femas\u0131 Alan Anayasal G\u00fcvence Korunan De\u011fer Para politikas\u0131 hedefi Fiyat istikrar\u0131, finansal istikrar, \u015feffafl\u0131k ve ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 Paraya g\u00fcven ve ekonomik \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik Ba\u015fkan belirleme Objektif liyakat havuzu, gerek\u00e7eli \u00f6neri, TBMM\u2019de be\u015fte \u00fc\u00e7 \u00e7o\u011funluk Liyakat ve geni\u015f me\u015fruiyet Kilitlenme \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc Altm\u0131\u015f g\u00fcnde sonu\u00e7 al\u0131namazsa a\u00e7\u0131k kura Kurumsal bo\u015fluk olu\u015fmamas\u0131 G\u00f6rev s\u00fcresi Se\u00e7im d\u00f6nemini a\u015fan ve se\u00e7im takvimine ba\u011flanmayan s\u00fcre K\u0131sa vadeli bask\u0131dan korunma Talimat yasa\u011f\u0131 Faiz, kur veya kredi karar\u0131na siyasi talimat do\u011fmamas\u0131 Ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 Hesap verme Hedef sapmas\u0131nda TBMM\u2019ye gerek\u00e7eli de\u011ferlendirme \u015eeffafl\u0131k ve demokratik denetim B\u00fct\u00e7e s\u0131n\u0131r\u0131 Para politikas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00e7e finansman\u0131 arac\u0131 yap\u0131lamamas\u0131 TBMM b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 ve mali disiplin Bu \u015fema, Madde 109\u2019un para politikas\u0131n\u0131 yaln\u0131z teknik kararlar alan\u0131 olarak g\u00f6rmedi\u011fini g\u00f6sterir. Para politikas\u0131; fiyat istikrar\u0131, liyakatli ba\u015fkanl\u0131k, ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, mali hesap verebilirlik ve TBMM denetimi aras\u0131nda kurulan anayasal denge d\u00fczenidir. G\u00f6revden alma ve denetim usulleri neden g\u00fcvenceye ba\u011flan\u0131r? Madde 109, Merkez Bankas\u0131 ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin havuz, se\u00e7im, g\u00f6rev s\u00fcresi, g\u00f6revden alma ve denetim usullerinin ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, fiyat istikrar\u0131 g\u00f6revini, mali hesap verebilirli\u011fi ve liyakat esas\u0131n\u0131 etkisiz k\u0131lacak bi\u00e7imde d\u00fczenlenemeyece\u011fini belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131z atama an\u0131nda de\u011fil, g\u00f6rev s\u00fcresi boyunca korur. Ba\u015fkan liyakatle se\u00e7ilmi\u015f olsa bile, g\u00f6revden alma usul\u00fc keyf\u00ee ise ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ek olmaz. Ba\u015fkan her karar\u0131nda g\u00f6revden al\u0131nma tehdidi hissederse, fiyat istikrar\u0131 yerine k\u0131sa vadeli siyasi beklentiye g\u00f6re davranabilir. Bu nedenle g\u00f6revden alma usul\u00fc a\u00e7\u0131k, s\u0131n\u0131rl\u0131, gerek\u00e7eli ve denetlenebilir olmal\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde denetim usulleri de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 etkisizle\u015ftirme arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmemelidir. Mali hesap verebilirlik gereklidir; fakat denetim ad\u0131 alt\u0131nda para politikas\u0131 kararlar\u0131na talimat verilemez. Madde 109, bu ayr\u0131m\u0131 anayasal g\u00fcvenceye ba\u011flar. Merkez Bankas\u0131 ne kadar ba\u011f\u0131ms\u0131z, ne kadar sorumludur? Madde 109\u2019un cevab\u0131 nettir: Merkez Bankas\u0131 ara\u00e7lar\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r; ama\u00e7lar\u0131nda ve hesap vermesinde sorumludur. Fiyat istikrar\u0131 ve finansal istikrar hedefleri anayasal \u00e7er\u00e7eveyi belirler. Merkez Bankas\u0131 bu hedeflere ula\u015fmak i\u00e7in ara\u00e7 se\u00e7erken siyasi talimata ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. Ancak hedeflerden ciddi sapma oldu\u011funda gerek\u00e7e ve d\u00fczeltici politika \u00e7er\u00e7evesi a\u00e7\u0131klamak zorundad\u0131r. Bu yap\u0131 iki yanl\u0131\u015f u\u00e7tan ka\u00e7\u0131n\u0131r. Birinci yanl\u0131\u015f u\u00e7, Merkez Bankas\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctmenin k\u0131sa vadeli kredi, kur veya faiz arac\u0131 yapmakt\u0131r. \u0130kinci yanl\u0131\u015f u\u00e7, Merkez Bankas\u0131n\u0131 demokratik denetimden tamamen uzak, kapal\u0131 teknik iktidar alan\u0131na \u00e7evirmektir. Madde 109 ikisini de kabul etmez. Fiyat istikrar\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z karar kapasitesi gerektirir. Fakat ba\u011f\u0131ms\u0131z karar kapasitesi, a\u00e7\u0131klama ve sorumluluk olmadan g\u00fcven \u00fcretmez. Bu nedenle ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ile TBMM\u2019ye hesap verme ayn\u0131 anayasal sistemde birlikte yer al\u0131r. Sonu\u00e7: Fiyat istikrar\u0131 para politikas\u0131n\u0131n anayasal pusulas\u0131d\u0131r Fiyat istikrar\u0131, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde para politikas\u0131n\u0131n temel y\u00f6n\u00fcn\u00fc belirleyen anayasal hedeftir. Madde 109, para politikas\u0131n\u0131n fiyat istikrar\u0131, finansal istikrar, \u015feffafl\u0131k ve ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 esaslar\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fini d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, paran\u0131n de\u011ferini k\u0131sa vadeli siyasi talimatlardan, b\u00fct\u00e7e finansman\u0131 bask\u0131s\u0131ndan ve keyf\u00ee kredi geni\u015flemesinden korumay\u0131 ama\u00e7lar. Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, Merkez Bankas\u0131 Ba\u015fkan\u0131n\u0131n belirlenmesini objektif ve a\u00e7\u0131k liyakat havuzu, Ba\u015fbakan\u0131n gerek\u00e7eli \u00f6nerisi, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin be\u015fte \u00fc\u00e7 \u00e7o\u011funlu\u011fu ve sonu\u00e7 al\u0131namazsa noter huzurunda a\u00e7\u0131k kura gibi birbirini tamamlayan g\u00fcvencelere ba\u011flamas\u0131d\u0131r. Ba\u015fkan\u0131n g\u00f6rev s\u00fcresi se\u00e7im d\u00f6nemini a\u015facak bi\u00e7imde belirlenir ve se\u00e7im takvimine ba\u011flanamaz. B\u00f6ylece fiyat istikrar\u0131 g\u00f6revi, g\u00fcnl\u00fck siyasi d\u00f6ng\u00fclerden daha uzun vadeli kurumsal g\u00fcvenceye kavu\u015fur. Sonu\u00e7 olarak Madde 109, Merkez Bankas\u0131n\u0131 ne denetimsiz bir teknik otorite ne de y\u00fcr\u00fctmenin k\u0131sa vadeli para politikas\u0131 arac\u0131 olarak kurgular. Hesap verebilirlik ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaz; ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 da T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 ve hukukilik denetimini kald\u0131rmaz. Hedeflerden ciddi sapma h\u00e2linde Merkez Bankas\u0131 gerek\u00e7eli de\u011ferlendirme ve d\u00fczeltici politika \u00e7er\u00e7evesini T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine a\u00e7\u0131klar; fakat bu a\u00e7\u0131klama faiz, kur veya kredi karar\u0131na siyasi talimat yetkisi do\u011furmaz. Bu nedenle fiyat istikrar\u0131, bu anayasa modelinde ara\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, liyakatli Merkez Bankas\u0131 ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, \u015feffafl\u0131k, finansal istikrar, mali hesap verebilirlik ve TBMM denetimi aras\u0131nda kurulmu\u015f temel para politikas\u0131 g\u00fcvencesidir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":404,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-403","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekonomi-butce-ve-kamu-kaynaklari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/403","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=403"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/403\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":405,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/403\/revisions\/405"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/404"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=403"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=403"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=403"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}