{"id":400,"date":"2026-06-21T07:38:02","date_gmt":"2026-06-21T07:38:02","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=400"},"modified":"2026-06-21T07:38:02","modified_gmt":"2026-06-21T07:38:02","slug":"butce-madde-108","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/butce-madde-108\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131\u2019nda B\u00fct\u00e7e (Madde 108)"},"content":{"rendered":"<p><strong>B\u00fct\u00e7e hakk\u0131<\/strong>, millet ad\u0131na kamu kayna\u011f\u0131n\u0131n nereden gelece\u011fini, nereye harcanaca\u011f\u0131n\u0131, hangi hizmetleri finanse edece\u011fini ve hangi denetim yollar\u0131yla izlenece\u011fini belirleyen temel anayasal yetkidir. Bir devletin ger\u00e7ek y\u00f6netim \u00f6ncelikleri \u00e7o\u011fu zaman kanun metinlerinden \u00e7ok b\u00fct\u00e7esinde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. E\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, adalet, afet haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131, g\u00fcvenlik, sosyal destek, yat\u0131r\u0131m, kamu personeli, bor\u00e7 \u00f6demesi, b\u00f6lgesel denge ve stratejik kapasite hedefleri b\u00fct\u00e7ede somutla\u015f\u0131r. Bu nedenle b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 yaln\u0131z muhasebe tekni\u011fi de\u011fildir; kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fcn mali s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131, hizmet s\u00fcreklili\u011fini ve millet ad\u0131na yap\u0131lan harcaman\u0131n hesab\u0131n\u0131 belirleyen anayasal omurgad\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Madde 108, b\u00fct\u00e7eyi yaln\u0131z gelir ve gider cetveli olarak de\u011fil, plan hedefleri, performans g\u00f6stergeleri, stratejik kapasite, kamu hizmeti kalitesi, mali disiplin ve Say\u0131\u015ftay denetimiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 bir kamu y\u00f6netimi arac\u0131 olarak d\u00fczenler. Bu maddeye g\u00f6re kamu idareleri ile kanunla belirlenen kamu t\u00fczel ki\u015filerinin gelir ve giderleri b\u00fct\u00e7e b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. B\u00fct\u00fcn kamu gelir ve giderleri b\u00fct\u00e7ede g\u00f6sterilir; b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131nda kamu geliri elde edilemez, kamu harcamas\u0131 yap\u0131lamaz ve bu sonucu do\u011furan mali yap\u0131 kurulamaz.<\/p>\n<p>Madde 108\u2019in g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 hem planlama hem denetim hem de s\u00fcreklilik ilkeleriyle birlikte kurmas\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00e7e planlardan kopamaz; performans g\u00f6stergeleriyle ili\u015fkilendirilir; Say\u0131\u015ftay denetimine a\u00e7\u0131k olur; kesin hesap T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinde g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr; b\u00fct\u00e7e s\u00fcresinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmezse ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e uygulan\u0131r. Ancak ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e yeni yat\u0131r\u0131m, kadro, vergi, bor\u00e7lanma veya kal\u0131c\u0131 politika de\u011fi\u015fikli\u011fi yetkisi vermez. B\u00f6ylece b\u00fct\u00e7e krizi, kamu hizmetlerini durdurma arac\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 etkisizle\u015ftirme yolu da olamaz.<\/p>\n<h2>B\u00fct\u00e7e neden yaln\u0131z rakam de\u011fildir?<\/h2>\n<p>B\u00fct\u00e7e, devletin y\u0131ll\u0131k gelir ve giderlerini g\u00f6sterir; fakat anlam\u0131 bundan ibaret de\u011fildir. B\u00fct\u00e7e, kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00f6ncelik s\u0131ralamas\u0131d\u0131r. Hangi hizmetin ne kadar kaynak alaca\u011f\u0131, hangi yat\u0131r\u0131m\u0131n \u00f6nce yap\u0131laca\u011f\u0131, hangi b\u00f6lgeye hangi kapasitenin kurulaca\u011f\u0131, hangi sosyal hakk\u0131n nas\u0131l finanse edilece\u011fi ve hangi kamu kurumunun hangi performans hedefiyle \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131 b\u00fct\u00e7ede g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n<p>Bu nedenle Madde 108, ilk b\u00fct\u00e7eden itibaren b\u00fct\u00e7enin plan hedefleri, performans g\u00f6stergeleri, stratejik kapasite, kamu hizmeti kalitesi, mali disiplin ve Say\u0131\u015ftay denetimiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131 ister. B\u00fct\u00e7e b\u00f6ylece tek y\u0131ll\u0131k harcama izni olmaktan \u00e7\u0131kar; devlet planlar\u0131yla, kamu hizmeti sonu\u00e7lar\u0131yla ve mali sorumlulukla ba\u011flant\u0131l\u0131 anayasal y\u00f6netim belgesine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<p>OECD\u2019nin <a href=\"https:\/\/legalinstruments.oecd.org\/en\/instruments\/OECD-LEGAL-0410\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">b\u00fct\u00e7e y\u00f6neti\u015fimi tavsiyesi<\/a>, b\u00fct\u00e7e s\u00fcre\u00e7lerinin stratejik \u00f6ncelikler, \u015feffafl\u0131k, g\u00fcvenilirlik ve hesap verebilirlik i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi gerekti\u011fini vurgulayan uluslararas\u0131 bir \u00e7er\u00e7eve sunar. Madde 108\u2019in plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131 da b\u00fct\u00e7enin yaln\u0131z harcama listesi de\u011fil, y\u00f6netim \u00f6nceli\u011fi belgesi oldu\u011funu kabul eder.<\/p>\n<blockquote><p><strong>Madde 108 \u2013 B\u00fct\u00e7e, Performans, Ge\u00e7ici B\u00fct\u00e7e ve Mali S\u00fcreklilik<\/strong><\/p>\n<p>Kamu idareleri ile kanunla belirlenen kamu t\u00fczel ki\u015filerinin gelir ve giderleri b\u00fct\u00e7e b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. \u0130lk b\u00fct\u00e7eden itibaren b\u00fct\u00e7e; plan hedefleri, performans g\u00f6stergeleri, stratejik kapasite, kamu hizmeti kalitesi, mali disiplin ve Say\u0131\u015ftay denetimiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 haz\u0131rlan\u0131r.<\/p>\n<p>Plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131; insan kayna\u011f\u0131, stratejik kapasite haritas\u0131, kamu hizmeti kalite g\u00f6stergeleri, kriz haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131, b\u00f6lgesel denge, yat\u0131r\u0131m \u00f6ncelikleri ve mali s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik dikkate al\u0131narak kurulur.<\/p>\n<p>Kamu yarar\u0131, haklar\u0131n korunmas\u0131, do\u011fal afet, sava\u015f, a\u011f\u0131r ekonomik kriz veya mali s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik zorunlulu\u011funda planlardan s\u0131n\u0131rl\u0131, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ve mali etkisi g\u00f6sterilmi\u015f bi\u00e7imde sap\u0131labilir. Sapmalar T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, Say\u0131\u015ftay ve hukukilik denetimine tabidir.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn kamu gelir ve giderleri b\u00fct\u00e7ede g\u00f6sterilir. B\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131nda kamu geliri elde edilemez, kamu harcamas\u0131 yap\u0131lamaz ve bu sonucu do\u011furan mali yap\u0131 kurulamaz. Merkez\u00ee y\u00f6netim b\u00fct\u00e7e teklifi b\u00fct\u00e7e y\u0131l\u0131ndan yetmi\u015f be\u015f (75) g\u00fcn \u00f6nce T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine sunulur.<\/p>\n<p>Kesin hesap, Say\u0131\u015ftay\u0131n genel uygunluk bildirimiyle birlikte T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinde g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr. Genel uygunluk bildirimi, Say\u0131\u015ftay\u0131n sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f denetim ve hesap yarg\u0131lamalar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaz.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00e7e kanunu yaln\u0131z b\u00fct\u00e7e y\u0131l\u0131na ili\u015fkin gelir, gider, \u00f6denek, yetki ve uygulama h\u00fck\u00fcmlerini i\u00e7erir; ilgisiz d\u00fczenleme konulamaz. B\u00fct\u00e7e s\u00fcresinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulamazsa hizmetlerin s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e uygulan\u0131r.<\/p>\n<p>Ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e \u00f6nceki y\u0131l b\u00fct\u00e7esinin zorunlu hizmetler, personel, bor\u00e7, sosyal haklar\u0131n asgari \u00e7ekirde\u011fi ve kanuni g\u00f6revler i\u00e7in gerekli k\u0131sm\u0131 \u00fczerinden uygulan\u0131r. Yeni yat\u0131r\u0131m, kadro, vergi, bor\u00e7lanma veya kal\u0131c\u0131 politika de\u011fi\u015fikli\u011fi yetkisi vermez.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00e7e uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131nda Ba\u015fbakan, B\u00fct\u00e7e Komisyonu ve ilgili komisyonlar aras\u0131nda zorunlu uzla\u015fma yap\u0131l\u0131r. G\u00f6r\u00fc\u015fme on be\u015f (15) g\u00fcnde tamamlan\u0131r; sonu\u00e7 al\u0131namazsa b\u00fct\u00e7e teklifi Genel Kurulda kabul, ret veya de\u011fi\u015fiklikle sonu\u00e7land\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>S\u00fcre\u00e7 T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 ve denetim yetkisini kald\u0131rmaz; y\u00fcr\u00fctmenin temel hizmetleri s\u00fcrd\u00fcrme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ask\u0131ya almaz. Ola\u011fan b\u00fct\u00e7e kabul edilinceye kadar hizmetler, sosyal haklar\u0131n asgari \u00e7ekirde\u011fi ve mali y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e yeni politika, s\u00fcrekli harcama, ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 kaynak aktar\u0131m\u0131 veya T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 etkisiz k\u0131lma arac\u0131 yap\u0131lamaz.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00e7e, kesin hesap, ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e, kamu hizmeti performans\u0131 ve plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131na ili\u015fkin bilgi sistemleri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir, denetlenebilir ve s\u00fcreklili\u011fi sa\u011flayacak bi\u00e7imde kurulur. Teknik eksiklik, b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 veya zorunlu kamu hizmetlerinin finansman\u0131n\u0131 belirsizli\u011fe d\u00fc\u015f\u00fcrme sebebi yap\u0131lamaz.<\/p><\/blockquote>\n<h2>Plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131: Hedef varsa kaynak da g\u00f6r\u00fcnmelidir<\/h2>\n<p>Bir devlet plan\u0131, kaynak ba\u011flant\u0131s\u0131 kurulmad\u0131\u011f\u0131nda iyi niyetli temenniye d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Madde 108 bu riski \u00f6nlemek i\u00e7in plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde d\u00fczenler. \u0130nsan kayna\u011f\u0131, stratejik kapasite haritas\u0131, kamu hizmeti kalite g\u00f6stergeleri, kriz haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131, b\u00f6lgesel denge, yat\u0131r\u0131m \u00f6ncelikleri ve mali s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik b\u00fct\u00e7e haz\u0131rlan\u0131rken dikkate al\u0131n\u0131r.<\/p>\n<p>Bu yakla\u015f\u0131m \u015fu soruyu zorunlu k\u0131lar: Planlanan hedefin personeli var m\u0131? B\u00fct\u00e7esi var m\u0131? Stratejik kapasiteye katk\u0131s\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclebiliyor mu? Kriz an\u0131nda hizmeti s\u00fcrd\u00fcrebilecek mi? B\u00f6lgesel dengeyi g\u00fc\u00e7lendiriyor mu? Mali y\u00fck\u00fc s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir mi? Kamu hizmeti kalitesini art\u0131r\u0131yor mu?<\/p>\n<p>OECD\u2019nin <a href=\"https:\/\/www.oecd.org\/en\/topics\/sub-issues\/performance-budgeting.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">performans b\u00fct\u00e7elemesine ili\u015fkin de\u011ferlendirmesi<\/a>, performans bilgisinin b\u00fct\u00e7e kararlar\u0131n\u0131 bilgilendirmek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve harcaman\u0131n ama\u00e7lar\u0131 ile sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131larak \u015feffafl\u0131k ve hesap verebilirli\u011fi art\u0131rmay\u0131 hedefledi\u011fini a\u00e7\u0131klar. Madde 108\u2019in performans g\u00f6stergesi vurgusu da bu nedenle \u00f6nemlidir.<\/p>\n<h2>B\u00fct\u00e7e b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc: Fon, \u015firket ve yan yap\u0131 g\u00f6lgesi<\/h2>\n<p>Madde 108, b\u00fct\u00fcn kamu gelir ve giderlerinin b\u00fct\u00e7ede g\u00f6sterilece\u011fini d\u00fczenler. B\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131nda kamu geliri elde edilemez, kamu harcamas\u0131 yap\u0131lamaz ve bu sonucu do\u011furan mali yap\u0131 kurulamaz. Bu h\u00fck\u00fcm, kamu maliyesinde g\u00f6lge alan olu\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyen temel g\u00fcvencedir.<\/p>\n<p>Bir kamu geliri \u00f6zel fon ad\u0131yla, kamu \u015firketi \u00fczerinden, proje hesab\u0131yla, \u00f6zel hesapla veya b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 mali yap\u0131 i\u00e7inde kullan\u0131l\u0131rsa T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 zay\u0131flar. Kamu kayna\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnmez h\u00e2le gelir. Harcaman\u0131n amac\u0131, tutar\u0131, sorumlusu ve sonucu izlenemez. Say\u0131\u015ftay denetimi g\u00fc\u00e7le\u015fir.<\/p>\n<p>IMF\u2019nin <a href=\"https:\/\/www.imf.org\/en\/topics\/fiscal-policies\/fiscal-transparency\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">mali \u015feffafl\u0131k koduna ili\u015fkin a\u00e7\u0131klamas\u0131<\/a>, kamu maliyesi bilgilerinin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 i\u00e7in mali raporlama, mali tahmin ve b\u00fct\u00e7eleme, mali risk analizi ve kaynak gelir y\u00f6netimi gibi ba\u015fl\u0131klar\u0131 kapsayan uluslararas\u0131 bir standarttan s\u00f6z eder. Madde 108\u2019in b\u00fct\u00e7e b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ilkesi de kamu maliyesinin par\u00e7alanarak g\u00f6r\u00fcnmezle\u015fmesini engellemeyi ama\u00e7lar.<\/p>\n<h2>Sapma m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr; fakat gerek\u00e7esiz sapma yoktur<\/h2>\n<p>Madde 108 planlardan sapmay\u0131 tamamen yasaklamaz. Kamu yarar\u0131, haklar\u0131n korunmas\u0131, do\u011fal afet, sava\u015f, a\u011f\u0131r ekonomik kriz veya mali s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik zorunlulu\u011funda planlardan s\u0131n\u0131rl\u0131, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ve mali etkisi g\u00f6sterilmi\u015f bi\u00e7imde sap\u0131labilir. Bu yakla\u015f\u0131m ger\u00e7ek\u00e7idir. \u00c7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7bir plan hayat\u0131n b\u00fct\u00fcn ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u015fartlar\u0131n\u0131 \u00f6nceden kapsayamaz.<\/p>\n<p>Ancak sapma serbestisi, keyf\u00eelik anlam\u0131na gelmez. Sapma s\u0131n\u0131rl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. \u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fc olmal\u0131d\u0131r. Mali etkisi g\u00f6sterilmelidir. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, Say\u0131\u015ftay ve hukukilik denetimine tabi olmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece kriz veya zorunluluk gerek\u00e7esi, plan disiplinini tamamen ortadan kald\u0131ran a\u00e7\u0131k \u00e7ek h\u00e2line gelemez.<\/p>\n<p>Bu h\u00fck\u00fcm \u00f6zellikle do\u011fal afet, sava\u015f, a\u011f\u0131r ekonomik kriz ve mali s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik d\u00f6nemlerinde \u00f6nemlidir. B\u00f6yle zamanlarda h\u0131zl\u0131 karar gerekebilir; fakat h\u0131zl\u0131 karar, denetimsiz harcama ve plans\u0131z bor\u00e7 y\u00fck\u00fc anlam\u0131na gelmemelidir.<\/p>\n<h2>75 g\u00fcn kural\u0131: TBMM\u2019ye zaman tan\u0131mak<\/h2>\n<p>Merkez\u00ee y\u00f6netim b\u00fct\u00e7e teklifinin b\u00fct\u00e7e y\u0131l\u0131ndan yetmi\u015f be\u015f g\u00fcn \u00f6nce T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine sunulmas\u0131, b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131n fiilen kullan\u0131labilmesi i\u00e7in \u00f6nemlidir. B\u00fct\u00e7e teklifi Meclise \u00e7ok ge\u00e7 gelirse, milletvekilleri ve komisyonlar b\u00fct\u00e7eyi ger\u00e7ek anlamda inceleyemez. B\u00fct\u00e7e hakk\u0131 \u015feklen var g\u00f6r\u00fcn\u00fcr; fakat zaman bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda etkisizle\u015fir.<\/p>\n<p>Yetmi\u015f be\u015f g\u00fcnl\u00fck s\u00fcre, b\u00fct\u00e7enin tart\u0131\u015f\u0131labilmesi, komisyonlarda incelenebilmesi, plan hedefleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilmesi, harcama kalemlerinin sorgulanabilmesi ve kamu hizmeti performans\u0131yla ba\u011f\u0131n\u0131n kurulabilmesi i\u00e7in anayasal zaman g\u00fcvencesi olu\u015fturur.<\/p>\n<p>Bu s\u00fcre ayn\u0131 zamanda y\u00fcr\u00fctmeye de disiplin getirir. B\u00fct\u00e7e haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 son dakikaya b\u0131rak\u0131lamaz. Kamu idareleri gelir, gider, performans, plan ve mali s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik verilerini zaman\u0131nda haz\u0131rlamak zorunda kal\u0131r. B\u00f6ylece b\u00fct\u00e7e s\u00fcreci aceleci de\u011fil, planl\u0131 ve denetlenebilir bi\u00e7imde i\u015fler.<\/p>\n<h2>Kesin hesap: Harcaman\u0131n sonradan hesab\u0131<\/h2>\n<p>B\u00fct\u00e7e kabul edildi\u011finde y\u00fcr\u00fctmeye harcama yetkisi verilir. Fakat bu yetkinin nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in kesin hesap gerekir. Madde 108, kesin hesab\u0131n Say\u0131\u015ftay\u0131n genel uygunluk bildirimiyle birlikte T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinde g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclece\u011fini d\u00fczenler.<\/p>\n<p>Kesin hesap, b\u00fct\u00e7e y\u0131l\u0131n\u0131n kapan\u0131\u015f muhasebesi de\u011fildir. As\u0131l anlam\u0131 \u015fudur: Verilen \u00f6denek nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131? Gelir tahminleri ger\u00e7ekle\u015fti mi? Harcamalar plan ve kanuna uygun mu? Kamu hizmeti performans\u0131 ne oldu? Kamu zarar\u0131 do\u011fdu mu? B\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131 m\u0131?<\/p>\n<p>Genel uygunluk bildirimi, Say\u0131\u015ftay\u0131n sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f denetim ve hesap yarg\u0131lamalar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaz. Bu h\u00fck\u00fcm \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc genel uygunluk bildirimi verilmi\u015f olsa bile, belirli dosyalarda kamu zarar\u0131, hesap yarg\u0131s\u0131 veya denetim s\u00fcreci devam edebilir. Kesin hesap, Say\u0131\u015ftay denetimini kapatan bir af veya temizlik belgesi gibi kullan\u0131lamaz.<\/p>\n<h2>B\u00fct\u00e7e kanununa ilgisiz madde konulamaz<\/h2>\n<p>Madde 108, b\u00fct\u00e7e kanununun yaln\u0131z b\u00fct\u00e7e y\u0131l\u0131na ili\u015fkin gelir, gider, \u00f6denek, yetki ve uygulama h\u00fck\u00fcmlerini i\u00e7erece\u011fini; ilgisiz d\u00fczenleme konulamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, b\u00fct\u00e7e kanununun ola\u011fan kanun yapma yoluna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesini engeller.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00e7e kanunu \u00f6zel bir s\u00fcre\u00e7le g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr. E\u011fer b\u00fct\u00e7eyle ilgisiz d\u00fczenlemeler bu kanunun i\u00e7ine yerle\u015ftirilirse, normal yasama denetimi zay\u0131flar. Kamu maliyesiyle ilgisiz kal\u0131c\u0131 h\u00fck\u00fcmler, b\u00fct\u00e7e s\u00fcrecinin yo\u011funlu\u011fu i\u00e7inde yeterince tart\u0131\u015f\u0131lmadan ge\u00e7ebilir. Bu durum hem kanun yapma kalitesini hem TBMM\u2019nin denetim rol\u00fcn\u00fc zedeler.<\/p>\n<p>Bu nedenle b\u00fct\u00e7e kanunu mali s\u0131n\u0131r\u0131nda kalmal\u0131d\u0131r. Gelir, gider, \u00f6denek, yetki ve b\u00fct\u00e7e uygulama h\u00fck\u00fcmleri elbette d\u00fczenlenir; fakat b\u00fct\u00e7eyle ilgisiz kal\u0131c\u0131 d\u00fczenlemeler bu yolla yap\u0131lamaz. Madde 108, b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 ilgisiz d\u00fczenlemelerin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmekten korur.<\/p>\n<h2>Ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e: Devleti durdurmayan ama yeni yol da a\u00e7mayan mekanizma<\/h2>\n<p>B\u00fct\u00e7e s\u00fcresinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulamazsa hizmetlerin s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e uygulan\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcm, b\u00fct\u00e7e krizinde kamu hizmetlerinin durmas\u0131n\u0131 \u00f6nler. Devletin personel \u00f6demeleri, bor\u00e7 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri, sosyal haklar\u0131n asgari \u00e7ekirde\u011fi ve kanuni g\u00f6revleri s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilmelidir.<\/p>\n<p>Ancak ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e ola\u011fan b\u00fct\u00e7enin yerine ge\u00e7mez. \u00d6nceki y\u0131l b\u00fct\u00e7esinin zorunlu hizmetler, personel, bor\u00e7, sosyal haklar\u0131n asgari \u00e7ekirde\u011fi ve kanuni g\u00f6revler i\u00e7in gerekli k\u0131sm\u0131 \u00fczerinden uygulan\u0131r. Yeni yat\u0131r\u0131m, kadro, vergi, bor\u00e7lanma veya kal\u0131c\u0131 politika de\u011fi\u015fikli\u011fi yetkisi vermez.<\/p>\n<p>Bu s\u0131n\u0131r \u00e7ok kritiktir. Ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e, y\u00fcr\u00fctmeye \u201cMeclis b\u00fct\u00e7e kabul etmedi ama ben yeni politika ba\u015flat\u0131r\u0131m\u201d alan\u0131 a\u00e7maz. Ayn\u0131 \u015fekilde TBMM\u2019nin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 etkisizle\u015ftiren kal\u0131c\u0131 harcama d\u00fczenine de d\u00f6n\u00fc\u015femez. Ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e yaln\u0131z s\u00fcreklilik k\u00f6pr\u00fcs\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<h2>Ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7enin izin verdi\u011fi ve vermedi\u011fi alanlar<\/h2>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>Ge\u00e7ici B\u00fct\u00e7eyle S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilecekler<\/th>\n<th>Ge\u00e7ici B\u00fct\u00e7eyle Yap\u0131lamayacaklar<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td>Zorunlu kamu hizmetleri<\/td>\n<td>Yeni yat\u0131r\u0131m ba\u015flatma<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Personel giderleri<\/td>\n<td>Yeni kadro ihdas\u0131<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Bor\u00e7 ve mali y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler<\/td>\n<td>Yeni vergi koyma<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Sosyal haklar\u0131n asgari \u00e7ekirde\u011fi<\/td>\n<td>Yeni bor\u00e7lanma yetkisi olu\u015fturma<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Kanuni g\u00f6revler<\/td>\n<td>Kal\u0131c\u0131 politika de\u011fi\u015fikli\u011fi yapma<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Bu ayr\u0131m, ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7enin anayasal i\u015flevini netle\u015ftirir. Ama\u00e7 hizmetlerin devam\u0131d\u0131r; yeni mali-siyasi y\u00f6n belirleme de\u011fildir. Ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e kamu hizmetini ayakta tutar, fakat b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7mez.<\/p>\n<h2>B\u00fct\u00e7e uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131nda zorunlu uzla\u015fma<\/h2>\n<p>Madde 108, b\u00fct\u00e7e uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131nda Ba\u015fbakan, B\u00fct\u00e7e Komisyonu ve ilgili komisyonlar aras\u0131nda zorunlu uzla\u015fma yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. G\u00f6r\u00fc\u015fme on be\u015f g\u00fcnde tamamlan\u0131r. Sonu\u00e7 al\u0131namazsa b\u00fct\u00e7e teklifi Genel Kurulda kabul, ret veya de\u011fi\u015fiklikle sonu\u00e7land\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Bu mekanizma, b\u00fct\u00e7e krizini s\u00fcrekli kilitlenme h\u00e2line getirmemek i\u00e7in kurulmu\u015ftur. \u00d6nce uzla\u015fma aran\u0131r. \u0130lgili taraflar g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr. Komisyonlar devreye girer. Fakat uzla\u015fma olmazsa s\u00fcre\u00e7 belirsiz bi\u00e7imde s\u00fcrmez; Genel Kurul karar verir. Bu karar kabul, ret veya de\u011fi\u015fiklik \u015feklinde olabilir.<\/p>\n<p>B\u00f6ylece hem uzla\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fc hem karar y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc birlikte korunur. TBMM b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 kullanmaktan ka\u00e7amaz. Y\u00fcr\u00fctme de b\u00fct\u00e7e teklifinin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesini belirsiz kriz arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcremez. Sistem, mali s\u00fcreklilik ile demokratik b\u00fct\u00e7e karar\u0131n\u0131 ayn\u0131 anda korur.<\/p>\n<h2>Mali s\u00fcreklilik: Hizmet durmaz, haklar\u0131n \u00e7ekirde\u011fi korunur<\/h2>\n<p>B\u00fct\u00e7e s\u00fcrecinde uyu\u015fmazl\u0131k ya\u015fansa bile y\u00fcr\u00fctmenin temel hizmetleri s\u00fcrd\u00fcrme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ask\u0131ya al\u0131nmaz. Ola\u011fan b\u00fct\u00e7e kabul edilinceye kadar hizmetler, sosyal haklar\u0131n asgari \u00e7ekirde\u011fi ve mali y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu h\u00fck\u00fcm, b\u00fct\u00e7e krizinin vatanda\u015f\u0131n temel hizmetlere eri\u015fimini kesmemesi i\u00e7in gereklidir.<\/p>\n<p>Sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim, g\u00fcvenlik, adalet, afet hizmeti, sosyal destek, personel \u00f6demeleri ve bor\u00e7 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri tamamen ask\u0131ya al\u0131n\u0131rsa b\u00fct\u00e7e krizi devlet krizine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Madde 108 b\u00f6yle bir sonuca izin vermez. Ancak hizmet s\u00fcreklili\u011fi gerek\u00e7esiyle yeni politika, s\u00fcrekli harcama veya ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 kaynak aktar\u0131m\u0131 yap\u0131lamaz.<\/p>\n<p>D\u00fcnya Bankas\u0131 kamu mali y\u00f6netimini; b\u00fct\u00e7e olu\u015fturma, planlama, uygulama, muhasebe, hesap verebilirlik, \u015feffafl\u0131k, d\u0131\u015f denetim ve kamu harcamalar\u0131n\u0131n etkinli\u011fini art\u0131ran s\u00fcre\u00e7lerin b\u00fct\u00fcn\u00fc olarak tan\u0131mlar. Bu \u00e7er\u00e7eve, mali s\u00fcreklili\u011fin yaln\u0131z \u00f6deme yapmak de\u011fil, mali y\u00f6netimin g\u00fcvenilir \u015fekilde i\u015flemesi oldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/p>\n<h2>Bilgi sistemleri: B\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131n dijital zemini<\/h2>\n<p>Madde 108, b\u00fct\u00e7e, kesin hesap, ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e, kamu hizmeti performans\u0131 ve plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131na ili\u015fkin bilgi sistemlerinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir, denetlenebilir ve s\u00fcreklili\u011fi sa\u011flayacak bi\u00e7imde kurulaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f teknik altyap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00e7e verileri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lam\u0131yorsa, hangi hizmete ne kadar kaynak ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 izlenemez. Kesin hesap verisi b\u00fct\u00e7eyle e\u015fle\u015fmiyorsa, harcama denetimi zay\u0131flar. Performans g\u00f6stergeleri b\u00fct\u00e7e kalemleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 de\u011filse, kamu hizmetinin sonucu \u00f6l\u00e7\u00fclemez. Plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131 veri sistemlerinde g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyorsa, plan hedefleriyle harcama aras\u0131ndaki ili\u015fki karanl\u0131kta kal\u0131r.<\/p>\n<p>PEFA\u2019n\u0131n <a href=\"https:\/\/www.pefa.org\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">kamu mali y\u00f6netimi de\u011ferlendirme \u00e7er\u00e7evesi<\/a>, kamu mali y\u00f6netimi sistemlerinin g\u00fc\u00e7l\u00fc ve zay\u0131f y\u00f6nlerini \u00f6l\u00e7meye d\u00f6n\u00fck kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir g\u00f6stergeler sunar. Madde 108\u2019in bilgi sistemi vurgusu da b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131n yaln\u0131z hukuki de\u011fil, veri temelli denetlenebilir olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<h2>Teknik eksiklik bahanesiyle b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 belirsizle\u015femez<\/h2>\n<p>Madde 108\u2019in son c\u00fcmlesi, teknik eksikli\u011fin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 veya zorunlu kamu hizmetlerinin finansman\u0131n\u0131 belirsizli\u011fe d\u00fc\u015f\u00fcrme sebebi yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Bu h\u00fck\u00fcm, kamu mali y\u00f6netiminde \u00f6nemli bir g\u00fcvence getirir. \u00c7\u00fcnk\u00fc teknik altyap\u0131 eksikli\u011fi, veri uyumsuzlu\u011fu, bilgi sistemi ar\u0131zas\u0131 veya raporlama sorunu bazen denetimi geciktirme ve belirsizlik \u00fcretme bahanesi h\u00e2line gelebilir.<\/p>\n<p>Bu maddeye g\u00f6re teknik eksiklik varsa giderilir; fakat TBMM\u2019nin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 ask\u0131ya al\u0131nmaz. Zorunlu kamu hizmetlerinin finansman\u0131 belirsiz b\u0131rak\u0131lmaz. Kamu idareleri, bilgi sistemlerini s\u00fcreklilik ve denetlenebilirlik sa\u011flayacak \u015fekilde kurmak zorundad\u0131r.<\/p>\n<p>Bu anlay\u0131\u015f, b\u00fct\u00e7e y\u00f6netimini \u201csistem \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u201d mazeretinden \u00e7\u0131kar\u0131r. Anayasal b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 ve kamu hizmeti s\u00fcreklili\u011fi, teknik kapasitenin arkas\u0131na saklanarak zay\u0131flat\u0131lamaz.<\/p>\n<h2>Madde 108\u2019in mali denge haritas\u0131<\/h2>\n<ul>\n<li><strong>B\u00fct\u00e7e b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc:<\/strong> B\u00fct\u00fcn kamu gelir ve giderleri b\u00fct\u00e7ede g\u00f6sterilir.<\/li>\n<li><strong>Plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131:<\/strong> Plan hedefleri, insan kayna\u011f\u0131, stratejik kapasite ve hizmet kalitesi b\u00fct\u00e7eyle ili\u015fkilendirilir.<\/li>\n<li><strong>Performans \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc:<\/strong> Harcaman\u0131n yaln\u0131z yap\u0131lmas\u0131 de\u011fil, sonu\u00e7 \u00fcretmesi izlenir.<\/li>\n<li><strong>Say\u0131\u015ftay denetimi:<\/strong> B\u00fct\u00e7e ve kesin hesap d\u0131\u015f denetimle desteklenir.<\/li>\n<li><strong>Ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e s\u0131n\u0131r\u0131:<\/strong> Hizmet s\u00fcreklili\u011fi sa\u011flan\u0131r; yeni politika yetkisi verilmez.<\/li>\n<li><strong>TBMM b\u00fct\u00e7e hakk\u0131:<\/strong> B\u00fct\u00e7e krizi veya teknik eksiklik bu hakk\u0131 etkisiz k\u0131lamaz.<\/li>\n<li><strong>Mali s\u00fcreklilik:<\/strong> Zorunlu hizmetler, sosyal haklar\u0131n asgari \u00e7ekirde\u011fi ve mali y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu harita, Madde 108\u2019in yaln\u0131z b\u00fct\u00e7e takvimi d\u00fczenlemedi\u011fini g\u00f6sterir. Madde; planlama, performans, denetim, ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e, kesin hesap ve kamu hizmeti s\u00fcreklili\u011fini tek mali anayasa mant\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde birle\u015ftirir.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7: B\u00fct\u00e7e hakk\u0131 kamu kayna\u011f\u0131n\u0131n anayasal y\u00f6netimidir<\/h2>\n<p>B\u00fct\u00e7e hakk\u0131, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde kamu gelir ve giderlerinin T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin denetimi, Say\u0131\u015ftay g\u00f6zetimi, plan hedefleri ve kamu hizmeti performans\u0131 i\u00e7inde y\u00f6netilmesini sa\u011flayan temel anayasal g\u00fcvencedir. Madde 108, kamu idareleri ile kanunla belirlenen kamu t\u00fczel ki\u015filerinin gelir ve giderlerinin b\u00fct\u00e7e b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fini d\u00fczenler. \u0130lk b\u00fct\u00e7eden itibaren b\u00fct\u00e7e; plan hedefleri, performans g\u00f6stergeleri, stratejik kapasite, kamu hizmeti kalitesi, mali disiplin ve Say\u0131\u015ftay denetimiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 haz\u0131rlan\u0131r.<\/p>\n<p>Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 kamu geliri ve kamu harcamas\u0131 alan\u0131n\u0131 kapatmas\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn kamu gelir ve giderleri b\u00fct\u00e7ede g\u00f6sterilir. B\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131nda kamu geliri elde edilemez, kamu harcamas\u0131 yap\u0131lamaz ve bu sonucu do\u011furan mali yap\u0131 kurulamaz. Kesin hesap, Say\u0131\u015ftay\u0131n genel uygunluk bildirimiyle birlikte T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinde g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr. Genel uygunluk bildirimi, Say\u0131\u015ftay\u0131n sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f denetim ve hesap yarg\u0131lamalar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaz.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak Madde 108, b\u00fct\u00e7e krizini kamu hizmetlerini durdurma veya y\u00fcr\u00fctmeye s\u0131n\u0131rs\u0131z ge\u00e7ici harcama alan\u0131 a\u00e7ma gerek\u00e7esi yapmaz. B\u00fct\u00e7e s\u00fcresinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulamazsa ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e uygulan\u0131r; ancak ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e yeni yat\u0131r\u0131m, kadro, vergi, bor\u00e7lanma veya kal\u0131c\u0131 politika de\u011fi\u015fikli\u011fi yetkisi vermez. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131, y\u00fcr\u00fctmenin temel hizmetleri s\u00fcrd\u00fcrme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve mali s\u00fcreklilik birlikte korunur. Bu nedenle b\u00fct\u00e7e hakk\u0131, bu anayasa modelinde <strong>kamu kayna\u011f\u0131, plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131, performans, kesin hesap, Say\u0131\u015ftay denetimi, ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e ve mali s\u00fcreklilik<\/strong> aras\u0131nda kurulmu\u015f temel anayasal mali y\u00f6netim g\u00fcvencesidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u00fct\u00e7e hakk\u0131, millet ad\u0131na kamu kayna\u011f\u0131n\u0131n nereden gelece\u011fini, nereye harcanaca\u011f\u0131n\u0131, hangi hizmetleri finanse edece\u011fini ve hangi denetim yollar\u0131yla izlenece\u011fini belirleyen temel anayasal yetkidir. Bir devletin ger\u00e7ek y\u00f6netim \u00f6ncelikleri \u00e7o\u011fu zaman kanun metinlerinden \u00e7ok b\u00fct\u00e7esinde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. E\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, adalet, afet haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131, g\u00fcvenlik, sosyal destek, yat\u0131r\u0131m, kamu personeli, bor\u00e7 \u00f6demesi, b\u00f6lgesel denge ve stratejik kapasite hedefleri b\u00fct\u00e7ede somutla\u015f\u0131r. Bu nedenle b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 yaln\u0131z muhasebe tekni\u011fi de\u011fildir; kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fcn mali s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131, hizmet s\u00fcreklili\u011fini ve millet ad\u0131na yap\u0131lan harcaman\u0131n hesab\u0131n\u0131 belirleyen anayasal omurgad\u0131r. Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Madde 108, b\u00fct\u00e7eyi yaln\u0131z gelir ve gider cetveli olarak de\u011fil, plan hedefleri, performans g\u00f6stergeleri, stratejik kapasite, kamu hizmeti kalitesi, mali disiplin ve Say\u0131\u015ftay denetimiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 bir kamu y\u00f6netimi arac\u0131 olarak d\u00fczenler. Bu maddeye g\u00f6re kamu idareleri ile kanunla belirlenen kamu t\u00fczel ki\u015filerinin gelir ve giderleri b\u00fct\u00e7e b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. B\u00fct\u00fcn kamu gelir ve giderleri b\u00fct\u00e7ede g\u00f6sterilir; b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131nda kamu geliri elde edilemez, kamu harcamas\u0131 yap\u0131lamaz ve bu sonucu do\u011furan mali yap\u0131 kurulamaz. Madde 108\u2019in g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 hem planlama hem denetim hem de s\u00fcreklilik ilkeleriyle birlikte kurmas\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00e7e planlardan kopamaz; performans g\u00f6stergeleriyle ili\u015fkilendirilir; Say\u0131\u015ftay denetimine a\u00e7\u0131k olur; kesin hesap T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinde g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr; b\u00fct\u00e7e s\u00fcresinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmezse ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e uygulan\u0131r. Ancak ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e yeni yat\u0131r\u0131m, kadro, vergi, bor\u00e7lanma veya kal\u0131c\u0131 politika de\u011fi\u015fikli\u011fi yetkisi vermez. B\u00f6ylece b\u00fct\u00e7e krizi, kamu hizmetlerini durdurma arac\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 etkisizle\u015ftirme yolu da olamaz. B\u00fct\u00e7e neden yaln\u0131z rakam de\u011fildir? B\u00fct\u00e7e, devletin y\u0131ll\u0131k gelir ve giderlerini g\u00f6sterir; fakat anlam\u0131 bundan ibaret de\u011fildir. B\u00fct\u00e7e, kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00f6ncelik s\u0131ralamas\u0131d\u0131r. Hangi hizmetin ne kadar kaynak alaca\u011f\u0131, hangi yat\u0131r\u0131m\u0131n \u00f6nce yap\u0131laca\u011f\u0131, hangi b\u00f6lgeye hangi kapasitenin kurulaca\u011f\u0131, hangi sosyal hakk\u0131n nas\u0131l finanse edilece\u011fi ve hangi kamu kurumunun hangi performans hedefiyle \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131 b\u00fct\u00e7ede g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Bu nedenle Madde 108, ilk b\u00fct\u00e7eden itibaren b\u00fct\u00e7enin plan hedefleri, performans g\u00f6stergeleri, stratejik kapasite, kamu hizmeti kalitesi, mali disiplin ve Say\u0131\u015ftay denetimiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131 ister. B\u00fct\u00e7e b\u00f6ylece tek y\u0131ll\u0131k harcama izni olmaktan \u00e7\u0131kar; devlet planlar\u0131yla, kamu hizmeti sonu\u00e7lar\u0131yla ve mali sorumlulukla ba\u011flant\u0131l\u0131 anayasal y\u00f6netim belgesine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. OECD\u2019nin b\u00fct\u00e7e y\u00f6neti\u015fimi tavsiyesi, b\u00fct\u00e7e s\u00fcre\u00e7lerinin stratejik \u00f6ncelikler, \u015feffafl\u0131k, g\u00fcvenilirlik ve hesap verebilirlik i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi gerekti\u011fini vurgulayan uluslararas\u0131 bir \u00e7er\u00e7eve sunar. Madde 108\u2019in plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131 da b\u00fct\u00e7enin yaln\u0131z harcama listesi de\u011fil, y\u00f6netim \u00f6nceli\u011fi belgesi oldu\u011funu kabul eder. Madde 108 \u2013 B\u00fct\u00e7e, Performans, Ge\u00e7ici B\u00fct\u00e7e ve Mali S\u00fcreklilik Kamu idareleri ile kanunla belirlenen kamu t\u00fczel ki\u015filerinin gelir ve giderleri b\u00fct\u00e7e b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. \u0130lk b\u00fct\u00e7eden itibaren b\u00fct\u00e7e; plan hedefleri, performans g\u00f6stergeleri, stratejik kapasite, kamu hizmeti kalitesi, mali disiplin ve Say\u0131\u015ftay denetimiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 haz\u0131rlan\u0131r. Plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131; insan kayna\u011f\u0131, stratejik kapasite haritas\u0131, kamu hizmeti kalite g\u00f6stergeleri, kriz haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131, b\u00f6lgesel denge, yat\u0131r\u0131m \u00f6ncelikleri ve mali s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik dikkate al\u0131narak kurulur. Kamu yarar\u0131, haklar\u0131n korunmas\u0131, do\u011fal afet, sava\u015f, a\u011f\u0131r ekonomik kriz veya mali s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik zorunlulu\u011funda planlardan s\u0131n\u0131rl\u0131, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ve mali etkisi g\u00f6sterilmi\u015f bi\u00e7imde sap\u0131labilir. Sapmalar T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, Say\u0131\u015ftay ve hukukilik denetimine tabidir. B\u00fct\u00fcn kamu gelir ve giderleri b\u00fct\u00e7ede g\u00f6sterilir. B\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131nda kamu geliri elde edilemez, kamu harcamas\u0131 yap\u0131lamaz ve bu sonucu do\u011furan mali yap\u0131 kurulamaz. Merkez\u00ee y\u00f6netim b\u00fct\u00e7e teklifi b\u00fct\u00e7e y\u0131l\u0131ndan yetmi\u015f be\u015f (75) g\u00fcn \u00f6nce T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine sunulur. Kesin hesap, Say\u0131\u015ftay\u0131n genel uygunluk bildirimiyle birlikte T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinde g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr. Genel uygunluk bildirimi, Say\u0131\u015ftay\u0131n sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f denetim ve hesap yarg\u0131lamalar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaz. B\u00fct\u00e7e kanunu yaln\u0131z b\u00fct\u00e7e y\u0131l\u0131na ili\u015fkin gelir, gider, \u00f6denek, yetki ve uygulama h\u00fck\u00fcmlerini i\u00e7erir; ilgisiz d\u00fczenleme konulamaz. B\u00fct\u00e7e s\u00fcresinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulamazsa hizmetlerin s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e uygulan\u0131r. Ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e \u00f6nceki y\u0131l b\u00fct\u00e7esinin zorunlu hizmetler, personel, bor\u00e7, sosyal haklar\u0131n asgari \u00e7ekirde\u011fi ve kanuni g\u00f6revler i\u00e7in gerekli k\u0131sm\u0131 \u00fczerinden uygulan\u0131r. Yeni yat\u0131r\u0131m, kadro, vergi, bor\u00e7lanma veya kal\u0131c\u0131 politika de\u011fi\u015fikli\u011fi yetkisi vermez. B\u00fct\u00e7e uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131nda Ba\u015fbakan, B\u00fct\u00e7e Komisyonu ve ilgili komisyonlar aras\u0131nda zorunlu uzla\u015fma yap\u0131l\u0131r. G\u00f6r\u00fc\u015fme on be\u015f (15) g\u00fcnde tamamlan\u0131r; sonu\u00e7 al\u0131namazsa b\u00fct\u00e7e teklifi Genel Kurulda kabul, ret veya de\u011fi\u015fiklikle sonu\u00e7land\u0131r\u0131l\u0131r. S\u00fcre\u00e7 T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 ve denetim yetkisini kald\u0131rmaz; y\u00fcr\u00fctmenin temel hizmetleri s\u00fcrd\u00fcrme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ask\u0131ya almaz. Ola\u011fan b\u00fct\u00e7e kabul edilinceye kadar hizmetler, sosyal haklar\u0131n asgari \u00e7ekirde\u011fi ve mali y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e yeni politika, s\u00fcrekli harcama, ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 kaynak aktar\u0131m\u0131 veya T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 etkisiz k\u0131lma arac\u0131 yap\u0131lamaz. B\u00fct\u00e7e, kesin hesap, ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e, kamu hizmeti performans\u0131 ve plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131na ili\u015fkin bilgi sistemleri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir, denetlenebilir ve s\u00fcreklili\u011fi sa\u011flayacak bi\u00e7imde kurulur. Teknik eksiklik, b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 veya zorunlu kamu hizmetlerinin finansman\u0131n\u0131 belirsizli\u011fe d\u00fc\u015f\u00fcrme sebebi yap\u0131lamaz. Plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131: Hedef varsa kaynak da g\u00f6r\u00fcnmelidir Bir devlet plan\u0131, kaynak ba\u011flant\u0131s\u0131 kurulmad\u0131\u011f\u0131nda iyi niyetli temenniye d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Madde 108 bu riski \u00f6nlemek i\u00e7in plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde d\u00fczenler. \u0130nsan kayna\u011f\u0131, stratejik kapasite haritas\u0131, kamu hizmeti kalite g\u00f6stergeleri, kriz haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131, b\u00f6lgesel denge, yat\u0131r\u0131m \u00f6ncelikleri ve mali s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik b\u00fct\u00e7e haz\u0131rlan\u0131rken dikkate al\u0131n\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m \u015fu soruyu zorunlu k\u0131lar: Planlanan hedefin personeli var m\u0131? B\u00fct\u00e7esi var m\u0131? Stratejik kapasiteye katk\u0131s\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclebiliyor mu? Kriz an\u0131nda hizmeti s\u00fcrd\u00fcrebilecek mi? B\u00f6lgesel dengeyi g\u00fc\u00e7lendiriyor mu? Mali y\u00fck\u00fc s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir mi? Kamu hizmeti kalitesini art\u0131r\u0131yor mu? OECD\u2019nin performans b\u00fct\u00e7elemesine ili\u015fkin de\u011ferlendirmesi, performans bilgisinin b\u00fct\u00e7e kararlar\u0131n\u0131 bilgilendirmek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve harcaman\u0131n ama\u00e7lar\u0131 ile sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131larak \u015feffafl\u0131k ve hesap verebilirli\u011fi art\u0131rmay\u0131 hedefledi\u011fini a\u00e7\u0131klar. Madde 108\u2019in performans g\u00f6stergesi vurgusu da bu nedenle \u00f6nemlidir. B\u00fct\u00e7e b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc: Fon, \u015firket ve yan yap\u0131 g\u00f6lgesi Madde 108, b\u00fct\u00fcn kamu gelir ve giderlerinin b\u00fct\u00e7ede g\u00f6sterilece\u011fini d\u00fczenler. B\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131nda kamu geliri elde edilemez, kamu harcamas\u0131 yap\u0131lamaz ve bu sonucu do\u011furan mali yap\u0131 kurulamaz. Bu h\u00fck\u00fcm, kamu maliyesinde g\u00f6lge alan olu\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyen temel g\u00fcvencedir. Bir kamu geliri \u00f6zel fon ad\u0131yla, kamu \u015firketi \u00fczerinden, proje hesab\u0131yla, \u00f6zel hesapla veya b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 mali yap\u0131 i\u00e7inde kullan\u0131l\u0131rsa T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 zay\u0131flar. Kamu kayna\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnmez h\u00e2le gelir. Harcaman\u0131n amac\u0131, tutar\u0131, sorumlusu ve sonucu izlenemez. Say\u0131\u015ftay denetimi g\u00fc\u00e7le\u015fir. IMF\u2019nin mali \u015feffafl\u0131k koduna ili\u015fkin a\u00e7\u0131klamas\u0131, kamu maliyesi bilgilerinin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 i\u00e7in mali raporlama, mali tahmin ve b\u00fct\u00e7eleme, mali risk analizi ve kaynak gelir y\u00f6netimi gibi ba\u015fl\u0131klar\u0131 kapsayan uluslararas\u0131 bir standarttan s\u00f6z eder. Madde 108\u2019in b\u00fct\u00e7e b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ilkesi de kamu maliyesinin par\u00e7alanarak g\u00f6r\u00fcnmezle\u015fmesini engellemeyi ama\u00e7lar. Sapma m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr; fakat gerek\u00e7esiz sapma yoktur Madde 108 planlardan sapmay\u0131 tamamen yasaklamaz. Kamu yarar\u0131, haklar\u0131n korunmas\u0131, do\u011fal afet, sava\u015f, a\u011f\u0131r ekonomik kriz veya mali s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik zorunlulu\u011funda planlardan s\u0131n\u0131rl\u0131, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ve mali etkisi g\u00f6sterilmi\u015f bi\u00e7imde sap\u0131labilir. Bu yakla\u015f\u0131m ger\u00e7ek\u00e7idir. \u00c7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7bir plan hayat\u0131n b\u00fct\u00fcn ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u015fartlar\u0131n\u0131 \u00f6nceden kapsayamaz. Ancak sapma serbestisi, keyf\u00eelik anlam\u0131na gelmez. Sapma s\u0131n\u0131rl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. \u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fc olmal\u0131d\u0131r. Mali etkisi g\u00f6sterilmelidir. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, Say\u0131\u015ftay ve hukukilik denetimine tabi olmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece kriz veya zorunluluk gerek\u00e7esi, plan disiplinini tamamen ortadan kald\u0131ran a\u00e7\u0131k \u00e7ek h\u00e2line gelemez. Bu h\u00fck\u00fcm \u00f6zellikle do\u011fal afet, sava\u015f, a\u011f\u0131r ekonomik kriz ve mali s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik d\u00f6nemlerinde \u00f6nemlidir. B\u00f6yle zamanlarda h\u0131zl\u0131 karar gerekebilir; fakat h\u0131zl\u0131 karar, denetimsiz harcama ve plans\u0131z bor\u00e7 y\u00fck\u00fc anlam\u0131na gelmemelidir. 75 g\u00fcn kural\u0131: TBMM\u2019ye zaman tan\u0131mak Merkez\u00ee y\u00f6netim b\u00fct\u00e7e teklifinin b\u00fct\u00e7e y\u0131l\u0131ndan yetmi\u015f be\u015f g\u00fcn \u00f6nce T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine sunulmas\u0131, b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131n fiilen kullan\u0131labilmesi i\u00e7in \u00f6nemlidir. B\u00fct\u00e7e teklifi Meclise \u00e7ok ge\u00e7 gelirse, milletvekilleri ve komisyonlar b\u00fct\u00e7eyi ger\u00e7ek anlamda inceleyemez. B\u00fct\u00e7e hakk\u0131 \u015feklen var g\u00f6r\u00fcn\u00fcr; fakat zaman bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda etkisizle\u015fir. Yetmi\u015f be\u015f g\u00fcnl\u00fck s\u00fcre, b\u00fct\u00e7enin tart\u0131\u015f\u0131labilmesi, komisyonlarda incelenebilmesi, plan hedefleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilmesi, harcama kalemlerinin sorgulanabilmesi ve kamu hizmeti performans\u0131yla ba\u011f\u0131n\u0131n kurulabilmesi i\u00e7in anayasal zaman g\u00fcvencesi olu\u015fturur. Bu s\u00fcre ayn\u0131 zamanda y\u00fcr\u00fctmeye de disiplin getirir. B\u00fct\u00e7e haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 son dakikaya b\u0131rak\u0131lamaz. Kamu idareleri gelir, gider, performans, plan ve mali s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik verilerini zaman\u0131nda haz\u0131rlamak zorunda kal\u0131r. B\u00f6ylece b\u00fct\u00e7e s\u00fcreci aceleci de\u011fil, planl\u0131 ve denetlenebilir bi\u00e7imde i\u015fler. Kesin hesap: Harcaman\u0131n sonradan hesab\u0131 B\u00fct\u00e7e kabul edildi\u011finde y\u00fcr\u00fctmeye harcama yetkisi verilir. Fakat bu yetkinin nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in kesin hesap gerekir. Madde 108, kesin hesab\u0131n Say\u0131\u015ftay\u0131n genel uygunluk bildirimiyle birlikte T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinde g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclece\u011fini d\u00fczenler. Kesin hesap, b\u00fct\u00e7e y\u0131l\u0131n\u0131n kapan\u0131\u015f muhasebesi de\u011fildir. As\u0131l anlam\u0131 \u015fudur: Verilen \u00f6denek nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131? Gelir tahminleri ger\u00e7ekle\u015fti mi? Harcamalar plan ve kanuna uygun mu? Kamu hizmeti performans\u0131 ne oldu? Kamu zarar\u0131 do\u011fdu mu? B\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131 m\u0131? Genel uygunluk bildirimi, Say\u0131\u015ftay\u0131n sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f denetim ve hesap yarg\u0131lamalar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaz. Bu h\u00fck\u00fcm \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc genel uygunluk bildirimi verilmi\u015f olsa bile, belirli dosyalarda kamu zarar\u0131, hesap yarg\u0131s\u0131 veya denetim s\u00fcreci devam edebilir. Kesin hesap, Say\u0131\u015ftay denetimini kapatan bir af veya temizlik belgesi gibi kullan\u0131lamaz. B\u00fct\u00e7e kanununa ilgisiz madde konulamaz Madde 108, b\u00fct\u00e7e kanununun yaln\u0131z b\u00fct\u00e7e y\u0131l\u0131na ili\u015fkin gelir, gider, \u00f6denek, yetki ve uygulama h\u00fck\u00fcmlerini i\u00e7erece\u011fini; ilgisiz d\u00fczenleme konulamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, b\u00fct\u00e7e kanununun ola\u011fan kanun yapma yoluna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesini engeller. B\u00fct\u00e7e kanunu \u00f6zel bir s\u00fcre\u00e7le g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr. E\u011fer b\u00fct\u00e7eyle ilgisiz d\u00fczenlemeler bu kanunun i\u00e7ine yerle\u015ftirilirse, normal yasama denetimi zay\u0131flar. Kamu maliyesiyle ilgisiz kal\u0131c\u0131 h\u00fck\u00fcmler, b\u00fct\u00e7e s\u00fcrecinin yo\u011funlu\u011fu i\u00e7inde yeterince tart\u0131\u015f\u0131lmadan ge\u00e7ebilir. Bu durum hem kanun yapma kalitesini hem TBMM\u2019nin denetim rol\u00fcn\u00fc zedeler. Bu nedenle b\u00fct\u00e7e kanunu mali s\u0131n\u0131r\u0131nda kalmal\u0131d\u0131r. Gelir, gider, \u00f6denek, yetki ve b\u00fct\u00e7e uygulama h\u00fck\u00fcmleri elbette d\u00fczenlenir; fakat b\u00fct\u00e7eyle ilgisiz kal\u0131c\u0131 d\u00fczenlemeler bu yolla yap\u0131lamaz. Madde 108, b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 ilgisiz d\u00fczenlemelerin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmekten korur. Ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e: Devleti durdurmayan ama yeni yol da a\u00e7mayan mekanizma B\u00fct\u00e7e s\u00fcresinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulamazsa hizmetlerin s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e uygulan\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcm, b\u00fct\u00e7e krizinde kamu hizmetlerinin durmas\u0131n\u0131 \u00f6nler. Devletin personel \u00f6demeleri, bor\u00e7 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri, sosyal haklar\u0131n asgari \u00e7ekirde\u011fi ve kanuni g\u00f6revleri s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilmelidir. Ancak ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e ola\u011fan b\u00fct\u00e7enin yerine ge\u00e7mez. \u00d6nceki y\u0131l b\u00fct\u00e7esinin zorunlu hizmetler, personel, bor\u00e7, sosyal haklar\u0131n asgari \u00e7ekirde\u011fi ve kanuni g\u00f6revler i\u00e7in gerekli k\u0131sm\u0131 \u00fczerinden uygulan\u0131r. Yeni yat\u0131r\u0131m, kadro, vergi, bor\u00e7lanma veya kal\u0131c\u0131 politika de\u011fi\u015fikli\u011fi yetkisi vermez. Bu s\u0131n\u0131r \u00e7ok kritiktir. Ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e, y\u00fcr\u00fctmeye \u201cMeclis b\u00fct\u00e7e kabul etmedi ama ben yeni politika ba\u015flat\u0131r\u0131m\u201d alan\u0131 a\u00e7maz. Ayn\u0131 \u015fekilde TBMM\u2019nin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 etkisizle\u015ftiren kal\u0131c\u0131 harcama d\u00fczenine de d\u00f6n\u00fc\u015femez. Ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e yaln\u0131z s\u00fcreklilik k\u00f6pr\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7enin izin verdi\u011fi ve vermedi\u011fi alanlar Ge\u00e7ici B\u00fct\u00e7eyle S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilecekler Ge\u00e7ici B\u00fct\u00e7eyle Yap\u0131lamayacaklar Zorunlu kamu hizmetleri Yeni yat\u0131r\u0131m ba\u015flatma Personel giderleri Yeni kadro ihdas\u0131 Bor\u00e7 ve mali y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler Yeni vergi koyma Sosyal haklar\u0131n asgari \u00e7ekirde\u011fi Yeni bor\u00e7lanma yetkisi olu\u015fturma Kanuni g\u00f6revler Kal\u0131c\u0131 politika de\u011fi\u015fikli\u011fi yapma Bu ayr\u0131m, ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7enin anayasal i\u015flevini netle\u015ftirir. Ama\u00e7 hizmetlerin devam\u0131d\u0131r; yeni mali-siyasi y\u00f6n belirleme de\u011fildir. Ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e kamu hizmetini ayakta tutar, fakat b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7mez. B\u00fct\u00e7e uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131nda zorunlu uzla\u015fma Madde 108, b\u00fct\u00e7e uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131nda Ba\u015fbakan, B\u00fct\u00e7e Komisyonu ve ilgili komisyonlar aras\u0131nda zorunlu uzla\u015fma yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. G\u00f6r\u00fc\u015fme on be\u015f g\u00fcnde tamamlan\u0131r. Sonu\u00e7 al\u0131namazsa b\u00fct\u00e7e teklifi Genel Kurulda kabul, ret veya de\u011fi\u015fiklikle sonu\u00e7land\u0131r\u0131l\u0131r. Bu mekanizma, b\u00fct\u00e7e krizini s\u00fcrekli kilitlenme h\u00e2line getirmemek i\u00e7in kurulmu\u015ftur. \u00d6nce uzla\u015fma aran\u0131r. \u0130lgili taraflar g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr. Komisyonlar devreye girer. Fakat uzla\u015fma olmazsa s\u00fcre\u00e7 belirsiz bi\u00e7imde s\u00fcrmez; Genel Kurul karar verir. Bu karar kabul, ret veya de\u011fi\u015fiklik \u015feklinde olabilir. B\u00f6ylece hem uzla\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fc hem karar y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc birlikte korunur. TBMM b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 kullanmaktan ka\u00e7amaz. Y\u00fcr\u00fctme de b\u00fct\u00e7e teklifinin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesini belirsiz kriz arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcremez. Sistem, mali s\u00fcreklilik ile demokratik b\u00fct\u00e7e karar\u0131n\u0131 ayn\u0131 anda korur. Mali s\u00fcreklilik: Hizmet durmaz, haklar\u0131n \u00e7ekirde\u011fi korunur B\u00fct\u00e7e s\u00fcrecinde uyu\u015fmazl\u0131k ya\u015fansa bile y\u00fcr\u00fctmenin temel hizmetleri s\u00fcrd\u00fcrme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ask\u0131ya al\u0131nmaz. Ola\u011fan b\u00fct\u00e7e kabul edilinceye kadar hizmetler, sosyal haklar\u0131n asgari \u00e7ekirde\u011fi ve mali y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu h\u00fck\u00fcm, b\u00fct\u00e7e krizinin vatanda\u015f\u0131n temel hizmetlere eri\u015fimini kesmemesi i\u00e7in gereklidir. Sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim, g\u00fcvenlik, adalet, afet hizmeti, sosyal destek, personel \u00f6demeleri ve bor\u00e7 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri tamamen ask\u0131ya al\u0131n\u0131rsa b\u00fct\u00e7e krizi devlet krizine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Madde 108 b\u00f6yle bir sonuca izin vermez. Ancak hizmet s\u00fcreklili\u011fi gerek\u00e7esiyle yeni politika, s\u00fcrekli harcama veya ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 kaynak aktar\u0131m\u0131 yap\u0131lamaz. D\u00fcnya Bankas\u0131 kamu mali y\u00f6netimini; b\u00fct\u00e7e olu\u015fturma, planlama, uygulama, muhasebe, hesap verebilirlik, \u015feffafl\u0131k, d\u0131\u015f denetim ve kamu harcamalar\u0131n\u0131n etkinli\u011fini art\u0131ran s\u00fcre\u00e7lerin b\u00fct\u00fcn\u00fc olarak tan\u0131mlar. Bu \u00e7er\u00e7eve, mali s\u00fcreklili\u011fin yaln\u0131z \u00f6deme yapmak de\u011fil, mali y\u00f6netimin g\u00fcvenilir \u015fekilde i\u015flemesi oldu\u011funu g\u00f6sterir. Bilgi sistemleri: B\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131n dijital zemini Madde 108, b\u00fct\u00e7e, kesin hesap, ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e, kamu hizmeti performans\u0131 ve plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131na ili\u015fkin bilgi sistemlerinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir, denetlenebilir ve s\u00fcreklili\u011fi sa\u011flayacak bi\u00e7imde kurulaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f teknik altyap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. B\u00fct\u00e7e verileri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lam\u0131yorsa, hangi hizmete ne kadar kaynak ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 izlenemez. Kesin hesap verisi b\u00fct\u00e7eyle e\u015fle\u015fmiyorsa, harcama denetimi zay\u0131flar. Performans g\u00f6stergeleri b\u00fct\u00e7e kalemleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 de\u011filse, kamu hizmetinin sonucu \u00f6l\u00e7\u00fclemez. Plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131 veri sistemlerinde g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyorsa, plan hedefleriyle harcama aras\u0131ndaki ili\u015fki karanl\u0131kta kal\u0131r. PEFA\u2019n\u0131n kamu mali y\u00f6netimi de\u011ferlendirme \u00e7er\u00e7evesi, kamu mali y\u00f6netimi sistemlerinin g\u00fc\u00e7l\u00fc ve zay\u0131f y\u00f6nlerini \u00f6l\u00e7meye d\u00f6n\u00fck kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir g\u00f6stergeler sunar. Madde 108\u2019in bilgi sistemi vurgusu da b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131n yaln\u0131z hukuki de\u011fil, veri temelli denetlenebilir olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Teknik eksiklik bahanesiyle b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 belirsizle\u015femez Madde 108\u2019in son c\u00fcmlesi, teknik eksikli\u011fin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131n\u0131 veya zorunlu kamu hizmetlerinin finansman\u0131n\u0131 belirsizli\u011fe d\u00fc\u015f\u00fcrme sebebi yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Bu h\u00fck\u00fcm, kamu mali y\u00f6netiminde \u00f6nemli bir g\u00fcvence getirir. \u00c7\u00fcnk\u00fc teknik altyap\u0131 eksikli\u011fi, veri uyumsuzlu\u011fu, bilgi sistemi ar\u0131zas\u0131 veya raporlama sorunu bazen denetimi geciktirme ve belirsizlik \u00fcretme bahanesi h\u00e2line gelebilir. Bu maddeye g\u00f6re teknik eksiklik varsa giderilir; fakat TBMM\u2019nin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 ask\u0131ya al\u0131nmaz. Zorunlu kamu hizmetlerinin finansman\u0131 belirsiz b\u0131rak\u0131lmaz. Kamu idareleri, bilgi sistemlerini s\u00fcreklilik ve denetlenebilirlik sa\u011flayacak \u015fekilde kurmak zorundad\u0131r. Bu anlay\u0131\u015f, b\u00fct\u00e7e y\u00f6netimini \u201csistem \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u201d mazeretinden \u00e7\u0131kar\u0131r. Anayasal b\u00fct\u00e7e hakk\u0131 ve kamu hizmeti s\u00fcreklili\u011fi, teknik kapasitenin arkas\u0131na saklanarak zay\u0131flat\u0131lamaz. Madde 108\u2019in mali denge haritas\u0131 B\u00fct\u00e7e b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc: B\u00fct\u00fcn kamu gelir ve giderleri b\u00fct\u00e7ede g\u00f6sterilir. Plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131: Plan hedefleri, insan kayna\u011f\u0131, stratejik kapasite ve hizmet kalitesi b\u00fct\u00e7eyle ili\u015fkilendirilir. Performans \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc: Harcaman\u0131n yaln\u0131z yap\u0131lmas\u0131 de\u011fil, sonu\u00e7 \u00fcretmesi izlenir. Say\u0131\u015ftay denetimi: B\u00fct\u00e7e ve kesin hesap d\u0131\u015f denetimle desteklenir. Ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e s\u0131n\u0131r\u0131: Hizmet s\u00fcreklili\u011fi sa\u011flan\u0131r; yeni politika yetkisi verilmez. TBMM b\u00fct\u00e7e hakk\u0131: B\u00fct\u00e7e krizi veya teknik eksiklik bu hakk\u0131 etkisiz k\u0131lamaz. Mali s\u00fcreklilik: Zorunlu hizmetler, sosyal haklar\u0131n asgari \u00e7ekirde\u011fi ve mali y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu harita, Madde 108\u2019in yaln\u0131z b\u00fct\u00e7e takvimi d\u00fczenlemedi\u011fini g\u00f6sterir. Madde; planlama, performans, denetim, ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e, kesin hesap ve kamu hizmeti s\u00fcreklili\u011fini tek mali anayasa mant\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde birle\u015ftirir. Sonu\u00e7: B\u00fct\u00e7e hakk\u0131 kamu kayna\u011f\u0131n\u0131n anayasal y\u00f6netimidir B\u00fct\u00e7e hakk\u0131, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde kamu gelir ve giderlerinin T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin denetimi, Say\u0131\u015ftay g\u00f6zetimi, plan hedefleri ve kamu hizmeti performans\u0131 i\u00e7inde y\u00f6netilmesini sa\u011flayan temel anayasal g\u00fcvencedir. Madde 108, kamu idareleri ile kanunla belirlenen kamu t\u00fczel ki\u015filerinin gelir ve giderlerinin b\u00fct\u00e7e b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fini d\u00fczenler. \u0130lk b\u00fct\u00e7eden itibaren b\u00fct\u00e7e; plan hedefleri, performans g\u00f6stergeleri, stratejik kapasite, kamu hizmeti kalitesi, mali disiplin ve Say\u0131\u015ftay denetimiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 haz\u0131rlan\u0131r. Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 kamu geliri ve kamu harcamas\u0131 alan\u0131n\u0131 kapatmas\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn kamu gelir ve giderleri b\u00fct\u00e7ede g\u00f6sterilir. B\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131nda kamu geliri elde edilemez, kamu harcamas\u0131 yap\u0131lamaz ve bu sonucu do\u011furan mali yap\u0131 kurulamaz. Kesin hesap, Say\u0131\u015ftay\u0131n genel uygunluk bildirimiyle birlikte T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinde g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr. Genel uygunluk bildirimi, Say\u0131\u015ftay\u0131n sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f denetim ve hesap yarg\u0131lamalar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaz. Sonu\u00e7 olarak Madde 108, b\u00fct\u00e7e krizini kamu hizmetlerini durdurma veya y\u00fcr\u00fctmeye s\u0131n\u0131rs\u0131z ge\u00e7ici harcama alan\u0131 a\u00e7ma gerek\u00e7esi yapmaz. B\u00fct\u00e7e s\u00fcresinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulamazsa ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e uygulan\u0131r; ancak ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e yeni yat\u0131r\u0131m, kadro, vergi, bor\u00e7lanma veya kal\u0131c\u0131 politika de\u011fi\u015fikli\u011fi yetkisi vermez. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin b\u00fct\u00e7e hakk\u0131, y\u00fcr\u00fctmenin temel hizmetleri s\u00fcrd\u00fcrme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve mali s\u00fcreklilik birlikte korunur. Bu nedenle b\u00fct\u00e7e hakk\u0131, bu anayasa modelinde kamu kayna\u011f\u0131, plan-b\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131, performans, kesin hesap, Say\u0131\u015ftay denetimi, ge\u00e7ici b\u00fct\u00e7e ve mali s\u00fcreklilik aras\u0131nda kurulmu\u015f temel anayasal mali y\u00f6netim g\u00fcvencesidir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":401,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-400","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekonomi-butce-ve-kamu-kaynaklari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/400","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=400"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/400\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":402,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/400\/revisions\/402"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/401"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=400"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=400"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=400"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}