{"id":391,"date":"2026-06-21T07:09:44","date_gmt":"2026-06-21T07:09:44","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=391"},"modified":"2026-06-21T07:09:44","modified_gmt":"2026-06-21T07:09:44","slug":"kamu-denetciligi-kurumu-madde-105","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/kamu-denetciligi-kurumu-madde-105\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131\u2019nda Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu (Madde 105)"},"content":{"rendered":"<p><strong>Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu<\/strong>, vatanda\u015f\u0131n idare kar\u015f\u0131s\u0131nda yaln\u0131z kalmamas\u0131n\u0131, kamu makamlar\u0131n\u0131n \u015fik\u00e2yetleri ciddiyetle incelemesini ve idarenin i\u015flem, eylem veya susma h\u00e2linde gerek\u00e7eli cevap vermesini sa\u011flayan anayasal ba\u015fvuru ve denetim kurumudur. Bir hukuk devletinde mahkemeler elbette temel g\u00fcvencedir; fakat her idari sorun do\u011frudan dava yoluyla \u00e7\u00f6z\u00fclecek kadar a\u011f\u0131r, teknik veya uzun s\u00fcre\u00e7li olmak zorunda de\u011fildir. Bazen vatanda\u015f bir kamu kurumundan cevap alamaz. Bazen idari i\u015flem hukuka ayk\u0131r\u0131 olmasa bile hakkaniyetsiz, \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz veya k\u00f6t\u00fc y\u00f6netim \u00f6rne\u011fi olabilir. Bazen de idare, kendi hatas\u0131n\u0131 mahkemeye gidilmeden \u00f6nce d\u00fczeltme imk\u00e2n\u0131na sahipken bunu yapmaz. \u0130\u015fte Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, idare ile vatanda\u015f aras\u0131ndaki bu ara alanda devreye girer.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Madde 105, Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumunu T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine ba\u011fl\u0131, idarenin i\u015fleyi\u015fine ili\u015fkin \u015fik\u00e2yetleri inceleyen, hukuka uygun y\u00f6netimi g\u00f6zeten ba\u011f\u0131ms\u0131z anayasal ba\u015fvuru ve denetim kurumu olarak d\u00fczenler. Bu kurum mahkeme de\u011fildir; yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7ecek karar veremez. Ancak idareden gerek\u00e7eli cevap, d\u00fczeltici i\u015flem veya yapmama gerek\u00e7esi isteyebilir. Bu s\u0131n\u0131r, kurumun niteli\u011fini netle\u015ftirir: Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu yarg\u0131n\u0131n alternatifi de\u011fil, idarenin hesap verme k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc g\u00fc\u00e7lendiren anayasal denetim yoludur.<\/p>\n<h2>Bir vatanda\u015f\u0131n \u015fik\u00e2yeti neden anayasal \u00f6nem ta\u015f\u0131r?<\/h2>\n<p>Kamu y\u00f6netiminde sorun \u00e7o\u011fu zaman b\u00fcy\u00fck anayasal krizler \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131kmaz. Vatanda\u015f\u0131n aylard\u0131r cevap bekledi\u011fi ba\u015fvuru, gerek\u00e7esiz reddedilen talep, e\u015fit davran\u0131lmayan hizmet, \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz idari i\u015flem, suskun kalan kurum veya a\u00e7\u0131k\u00e7a a\u00e7\u0131klanmayan karar da hukuk devleti bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, bu t\u00fcr sorunlar\u0131 yaln\u0131z bireysel memnuniyetsizlik olarak de\u011fil, idarenin i\u015fleyi\u015f kalitesini g\u00f6steren anayasal veri olarak g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n<p>Bu nedenle Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, vatanda\u015f\u0131n idareyle temas etti\u011fi noktada \u201ciyi y\u00f6netim\u201d ilkesini g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lar. \u0130dare vatanda\u015f\u0131n ba\u015fvurusunu almak, incelemek, cevaplamak ve gerekiyorsa hatas\u0131n\u0131 d\u00fczeltmek zorundad\u0131r. Kurumun varl\u0131\u011f\u0131, kamu makamlar\u0131na \u015fu mesaj\u0131 verir: \u0130dari i\u015flem yaln\u0131z yetki kullan\u0131m\u0131 de\u011fildir; ayn\u0131 zamanda gerek\u00e7e, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck, a\u00e7\u0131kl\u0131k, nezaket, e\u015fitlik ve hukuka ba\u011fl\u0131l\u0131k sorumlulu\u011fudur.<\/p>\n<p>Avrupa Ombudsman\u0131n\u0131n <a href=\"https:\/\/www.ombudsman.europa.eu\/en\/make-a-complaint\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">k\u00f6t\u00fc y\u00f6netim tan\u0131m\u0131na ili\u015fkin a\u00e7\u0131klamas\u0131<\/a>, bir kurumun hukuka veya iyi y\u00f6netim ilkelerine uygun davranmamas\u0131n\u0131 \u015fik\u00e2yet konusu yapar. Madde 105\u2019in idarenin i\u015fleyi\u015fine ili\u015fkin \u015fik\u00e2yetleri inceleyen bir kurum \u00f6ng\u00f6rmesi de ayn\u0131 iyi y\u00f6netim mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 anayasal d\u00fczeye ta\u015f\u0131r.<\/p>\n<blockquote><p><strong>Madde 105 \u2013 Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu<\/strong><\/p>\n<p>Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine ba\u011fl\u0131; idarenin i\u015fleyi\u015fine ili\u015fkin \u015fik\u00e2yetleri inceleyen, hukuka uygun y\u00f6netimi g\u00f6zeten ba\u011f\u0131ms\u0131z anayasal ba\u015fvuru ve denetim kurumudur. Kurum, yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7ecek karar veremez. Ancak idareden gerek\u00e7eli cevap, d\u00fczeltici i\u015flem veya yapmama gerek\u00e7esi isteyebilir.<\/p>\n<p>Kamu Ba\u015fdenet\u00e7isi ve denet\u00e7iler; hukuk, kamu y\u00f6netimi, insan haklar\u0131, denetim ve idare tecr\u00fcbesi bak\u0131m\u0131ndan 56. maddeye g\u00f6re olu\u015fturulan objektif liyakat havuzlar\u0131ndan belirlenir.<\/p>\n<p>Kurumun ba\u011f\u0131ms\u0131z inceleme yetkisi, ba\u015fvuru hakk\u0131 ve idarenin gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc etkisiz k\u0131l\u0131namaz. Kurum kararlar\u0131 yarg\u0131 yolunu ortadan kald\u0131rmaz.<\/p>\n<p>Kurumun kurulu\u015fu, g\u00f6rev s\u00fcresi, bo\u015falma, ba\u015fkanl\u0131k yap\u0131s\u0131, \u00e7al\u0131\u015fma usul\u00fc, b\u00fct\u00e7esi ve g\u00fcvenceleri kanunla d\u00fczenlenir. Ancak ba\u011f\u0131ms\u0131z inceleme yetkisi, ba\u015fvuru hakk\u0131, liyakat esaslar\u0131, idarenin gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve yarg\u0131 yolu zay\u0131flat\u0131lamaz.<\/p>\n<p>\u0130dare, Kurumun tavsiye ve tespitlerine makul s\u00fcrede gerek\u00e7eli cevap verir; uyulmamas\u0131 h\u00e2linde hukuki ve fiil\u00ee gerek\u00e7eyi a\u00e7\u0131klar. Kurum uygulanmayan kararlar\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine ve kamuoyuna raporlayabilir; bu usul yarg\u0131 yolunu kald\u0131rmaz ve mahkeme karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7mez.<\/p><\/blockquote>\n<h2>Kurum mahkeme de\u011fildir; peki g\u00fcc\u00fc nereden gelir?<\/h2>\n<p>Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu mahkeme karar\u0131 vermez. \u0130dareyi mahkeme gibi mahk\u00fbm etmez, bir i\u015flemi do\u011frudan iptal etmez, yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7ecek sonu\u00e7 do\u011furmaz. Bu s\u0131n\u0131r \u00f6zellikle \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc idarenin yarg\u0131sal denetimi mahkemelerin g\u00f6revidir. Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu ise farkl\u0131 bir etki alan\u0131na sahiptir: \u0130dareyi a\u00e7\u0131klama yapmaya, gerek\u00e7e sunmaya, hatas\u0131n\u0131 d\u00fczeltmeye veya d\u00fczeltmeme sebebini kamu \u00f6n\u00fcnde savunmaya zorlar.<\/p>\n<p>Kurumun g\u00fcc\u00fc ba\u011flay\u0131c\u0131 mahkeme h\u00fckm\u00fcnden de\u011fil; ba\u011f\u0131ms\u0131z incelemeden, gerek\u00e7eli tavsiyeden, TBMM\u2019ye ba\u011fl\u0131 raporlamadan, kamuoyuna a\u00e7\u0131kl\u0131ktan ve idarenin cevap verme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnden gelir. Bu g\u00fc\u00e7 bazen mahkeme karar\u0131ndan daha h\u0131zl\u0131 davran\u0131\u015f de\u011fi\u015fikli\u011fi \u00fcretebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc idare, a\u00e7\u0131k\u00e7a hatal\u0131 veya hakkaniyetsiz bir uygulamay\u0131 dava beklemeden d\u00fczeltebilir.<\/p>\n<p>OECD\u2019nin <a href=\"https:\/\/www.oecd.org\/content\/dam\/oecd\/en\/publications\/reports\/2018\/12\/the-role-of-ombudsman-institutions-in-open-government_d2bf09ed\/7353965f-en.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">a\u00e7\u0131k y\u00f6netimde Ombudsman kurumlar\u0131n\u0131n rol\u00fcne ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131<\/a>, bu kurumlar\u0131 vatanda\u015flarla kamu idaresi aras\u0131nda hak koruyucu ve arabulucu mekanizmalar olarak ele al\u0131r. Madde 105\u2019teki Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu da idareyle vatanda\u015f aras\u0131nda yarg\u0131 d\u0131\u015f\u0131 ama anayasal a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olan bir denetim kanal\u0131 kurar.<\/p>\n<h2>Gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc: Sessiz idareye kar\u015f\u0131 anayasal tedbir<\/h2>\n<p>Madde 105\u2019in merkezindeki en g\u00fc\u00e7l\u00fc ara\u00e7lardan biri, idarenin gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. \u0130dare, Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumunun tavsiye ve tespitlerine makul s\u00fcrede cevap verir. Uymazsa da hukuki ve fiil\u00ee gerek\u00e7eyi a\u00e7\u0131klar. Bu h\u00fck\u00fcm, idarenin susarak, geciktirerek veya soyut ifadelerle \u015fik\u00e2yeti ge\u00e7i\u015ftirerek sorumluluktan ka\u00e7mas\u0131n\u0131 \u00f6nler.<\/p>\n<p>Gerek\u00e7eli cevap, vatanda\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan sayg\u0131 ve hukuk g\u00fcvenli\u011fi demektir. \u0130dare \u201ctalebiniz reddedildi\u201d demekle yetinemez; neden reddetti\u011fini a\u00e7\u0131klamal\u0131d\u0131r. Kurumun tavsiyesine uymuyorsa, hangi hukuki sebep ve hangi fiil\u00ee durum nedeniyle uymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmelidir. Bu a\u00e7\u0131klama daha sonra siyasi denetim, kamuoyu denetimi veya yarg\u0131 yolu bak\u0131m\u0131ndan da anlam kazan\u0131r.<\/p>\n<p>Avrupa Ombudsman\u0131n\u0131n <a href=\"https:\/\/www.ombudsman.europa.eu\/en\/publication\/en\/3510\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">iyi idari davran\u0131\u015f ilkelerine ili\u015fkin metni<\/a>, kamu makamlar\u0131n\u0131n ba\u015fvuru ve \u015fik\u00e2yetlere makul s\u00fcre i\u00e7inde cevap vermesi gerekti\u011fini a\u00e7\u0131klar. Madde 105\u2019teki gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, iyi y\u00f6netim ilkesini idare i\u00e7in anayasal sorumlulu\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<h2>Ba\u011f\u0131ms\u0131z inceleme neden etkisiz k\u0131l\u0131namaz?<\/h2>\n<p>Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, idarenin i\u015fleyi\u015fine ili\u015fkin \u015fik\u00e2yetleri ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde inceleyemezse ger\u00e7ek anlamda denetim yapamaz. \u0130dareden bilgi alamayan, dosyaya eri\u015femeyen, b\u00fct\u00e7esi zay\u0131flat\u0131lan, tavsiyeleri dikkate al\u0131nmayan veya ba\u015fvuru hakk\u0131 daralt\u0131lan bir kurum yaln\u0131z sembolik kal\u0131r. Bu nedenle Madde 105, kurumun ba\u011f\u0131ms\u0131z inceleme yetkisinin, ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131n ve idarenin gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn etkisiz k\u0131l\u0131namayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenler.<\/p>\n<p>Ba\u011f\u0131ms\u0131z inceleme, Kurumun idarenin a\u00e7\u0131klamas\u0131yla yetinmemesi anlam\u0131na gelir. Kurum dosyay\u0131, i\u015flemi, gerek\u00e7eyi, uygulamay\u0131, ba\u015fvurucunun iddias\u0131n\u0131 ve idarenin cevab\u0131n\u0131 birlikte de\u011ferlendirmelidir. Gerekirse d\u00fczeltici i\u015flem isteyebilir. Gerekirse idarenin yapmama gerek\u00e7esini talep edebilir. Gerekirse uygulanmayan kararlar\u0131 TBMM\u2019ye ve kamuoyuna raporlayabilir.<\/p>\n<p>Venedik Komisyonu\u2019nun <a href=\"https:\/\/www.venice.coe.int\/files\/Publications\/Venice_Principles_eng.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Ombudsman kurumlar\u0131n\u0131n korunmas\u0131na ili\u015fkin ilkeleri<\/a>, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, nesnellik, \u015feffafl\u0131k, adalet ve tarafs\u0131zl\u0131k ilkelerinin Ombudsman kurumlar\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcnde yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgular. Madde 105\u2019te ba\u011f\u0131ms\u0131z inceleme yetkisinin etkisiz k\u0131l\u0131namamas\u0131, bu kurumsal \u00f6z\u00fcn anayasal g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2>Yarg\u0131 yolu korunmadan Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu eksik kal\u0131r<\/h2>\n<p>Madde 105, Kurum kararlar\u0131n\u0131n yarg\u0131 yolunu ortadan kald\u0131rmayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, vatanda\u015f\u0131n mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131 korur. Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu ba\u015fvurusu, mahkemeye ba\u015fvurunun yerine ge\u00e7en zorunlu ve t\u00fcketici bir yol h\u00e2line getirilmemelidir. Kurum tavsiye ve tespitlerde bulunabilir; fakat mahkeme karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7emez.<\/p>\n<p>Bu ayr\u0131m vatanda\u015f lehinedir. Ki\u015fi Kuruma ba\u015fvurabilir, idarenin hatas\u0131n\u0131 daha h\u0131zl\u0131 d\u00fczelttirebilir, gerek\u00e7eli cevap alabilir veya tavsiye karar\u0131ndan yararlanabilir. Ancak sonu\u00e7tan tatmin olmazsa ya da hukuki iptal, tazminat veya ba\u011flay\u0131c\u0131 karar gerekiyorsa yarg\u0131 yoluna ba\u015fvurabilmelidir.<\/p>\n<p>Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu ile mahkeme aras\u0131ndaki ili\u015fki rekabet de\u011fil tamamlay\u0131c\u0131l\u0131k ili\u015fkisidir. Kurum idareyi iyi y\u00f6netime \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r; mahkeme hukuki uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 ba\u011flay\u0131c\u0131 kararla \u00e7\u00f6zer. Biri di\u011ferini ortadan kald\u0131rmaz.<\/p>\n<h2>Kamu Ba\u015fdenet\u00e7isi ve denet\u00e7iler nas\u0131l belirlenmelidir?<\/h2>\n<p>Madde 105, Kamu Ba\u015fdenet\u00e7isi ve denet\u00e7ilerin hukuk, kamu y\u00f6netimi, insan haklar\u0131, denetim ve idare tecr\u00fcbesi bak\u0131m\u0131ndan 56. maddeye g\u00f6re olu\u015fturulan objektif liyakat havuzlar\u0131ndan belirlenece\u011fini d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, Kurumun niteli\u011fiyle do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kurum hem hukuku hem idarenin pratik i\u015fleyi\u015fini hem insan haklar\u0131n\u0131 hem de denetim tekni\u011fini bilmek zorundad\u0131r.<\/p>\n<p>Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu yaln\u0131z \u015fik\u00e2yet alan bir dan\u0131\u015fma masas\u0131 de\u011fildir. Bir idari i\u015flemin hukuka uygunlu\u011funu, ba\u015fvurucunun hakk\u0131n\u0131, idarenin gerek\u00e7esini, kamu hizmetinin niteli\u011fini ve iyi y\u00f6netim ilkelerini birlikte de\u011ferlendirmelidir. Bu nedenle Kurumda g\u00f6rev alacak ki\u015filerin liyakat havuzundan gelmesi gerekir.<\/p>\n<p>56. madde ba\u011flant\u0131s\u0131, belirleme s\u00fcrecini kapal\u0131 ki\u015fisel tercihlerden uzakla\u015ft\u0131r\u0131r. Kamu Ba\u015fdenet\u00e7isi ve denet\u00e7iler objektif yeterlik, deneyim, tarafs\u0131zl\u0131k ve denetlenebilir usulle belirlenmelidir. B\u00f6ylece Kurum hem vatanda\u015f hem idare nezdinde g\u00fcvenilirlik kazan\u0131r.<\/p>\n<h2>Kurum tavsiyesine uyulmazsa ne olur?<\/h2>\n<p>Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu tavsiye ve tespitlerine idarenin uymamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kurum mahkeme de\u011fildir. Ancak Madde 105 bu durumda idarenin sessiz kalmas\u0131na izin vermez. \u0130dare, uyulmamas\u0131 h\u00e2linde hukuki ve fiil\u00ee gerek\u00e7eyi a\u00e7\u0131klar. Kurum da uygulanmayan kararlar\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine ve kamuoyuna raporlayabilir.<\/p>\n<p>Bu sistem yumu\u015fak ama etkili bir denetim mant\u0131\u011f\u0131 kurar. \u0130dare tavsiyeye uyarsa sorun mahkemeye gitmeden \u00e7\u00f6z\u00fclebilir. Uymazsa gerek\u00e7esini a\u00e7\u0131klamak zorunda kal\u0131r. Gerek\u00e7e zay\u0131fsa, bu durum TBMM\u2019ye ve kamuoyuna yans\u0131r. B\u00f6ylece idarenin tavsiyeyi g\u00f6rmezden gelmesi tamamen sonu\u00e7suz kalmaz.<\/p>\n<p>Burada esas g\u00fc\u00e7, a\u00e7\u0131kl\u0131k ve hesap verebilirliktir. Kurumun raporu idare \u00fczerinde hukuki, kurumsal ve kamuoyu bask\u0131s\u0131 olu\u015fturabilir. Ancak bu bask\u0131 mahkeme karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7mez; yarg\u0131 yolu yine a\u00e7\u0131k kal\u0131r.<\/p>\n<h2>K\u0131sa bir senaryo: Ba\u015fvuru nas\u0131l de\u011fer \u00fcretir?<\/h2>\n<p>Bir vatanda\u015f\u0131n sosyal yard\u0131m ba\u015fvurusu aylarca cevaps\u0131z kalm\u0131\u015f olsun. Mahkemeye gitmek uzun, masrafl\u0131 veya ba\u015fvurunun niteli\u011fine g\u00f6re a\u011f\u0131r bir yol olabilir. Vatanda\u015f Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumuna ba\u015fvurur. Kurum idareden dosya bilgisini, gecikme sebebini ve i\u015flem yap\u0131lmama gerek\u00e7esini ister. \u0130dare cevap vermek zorunda kal\u0131r. Kurum, gecikmenin makul olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ba\u015fvurunun gerek\u00e7eli bi\u00e7imde sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini tespit edebilir.<\/p>\n<p>Bu durumda \u00fc\u00e7 sonu\u00e7 do\u011fabilir. \u0130dare ba\u015fvuruyu sonu\u00e7land\u0131r\u0131r. \u0130dare Kurum tavsiyesine uymay\u0131p gerek\u00e7esini a\u00e7\u0131klar. Kurum uygulanmayan tavsiyeyi TBMM\u2019ye ve kamuoyuna raporlar. Vatanda\u015f isterse ayr\u0131ca yarg\u0131 yoluna gider. B\u00f6ylece Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, mahkeme yerine ge\u00e7meden idari suskunlu\u011fu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lar ve kamu y\u00f6netimini cevap vermeye zorlar.<\/p>\n<p>Bu \u00f6rnek, Kurumun neden gerekli oldu\u011funu g\u00f6sterir. Her sorun dava konusu olmak zorunda de\u011fildir; fakat her idari \u015fik\u00e2yet de cevaps\u0131z kalmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2>Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu hangi denge \u00fczerinde durur?<\/h2>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>Alan<\/th>\n<th>Kurumun Rol\u00fc<\/th>\n<th>S\u0131n\u0131r<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td>Vatanda\u015f ba\u015fvurusu<\/td>\n<td>\u0130darenin i\u015fleyi\u015fine ili\u015fkin \u015fik\u00e2yeti inceler.<\/td>\n<td>Mahkeme gibi ba\u011flay\u0131c\u0131 h\u00fck\u00fcm kurmaz.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\u0130darenin cevab\u0131<\/td>\n<td>Gerek\u00e7eli cevap, d\u00fczeltici i\u015flem veya yapmama gerek\u00e7esi ister.<\/td>\n<td>\u0130darenin yerine ge\u00e7erek i\u015flem tesis etmez.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Ba\u011f\u0131ms\u0131z inceleme<\/td>\n<td>Dosya, i\u015flem, gerek\u00e7e ve uygulamay\u0131 de\u011ferlendirir.<\/td>\n<td>Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7mez.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>TBMM\u2019ye ba\u011fl\u0131l\u0131k<\/td>\n<td>Uygulanmayan kararlar\u0131 TBMM\u2019ye raporlayabilir.<\/td>\n<td>Siyasi talimat organ\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015femez.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Yarg\u0131 yolu<\/td>\n<td>Ba\u015fvuruyu kolay ve eri\u015filebilir denetim yoluna \u00e7evirir.<\/td>\n<td>Mahkemeye ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaz.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Bu denge, Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumunu hem g\u00fc\u00e7l\u00fc hem s\u0131n\u0131rl\u0131 k\u0131lar. Kurum idarenin i\u015fleyi\u015fini denetler; fakat mahkeme olmaz. Vatanda\u015fa ba\u015fvuru hakk\u0131 verir; fakat yarg\u0131 yolunu kapatmaz. \u0130dareden cevap ister; fakat idarenin yerine ge\u00e7mez.<\/p>\n<h2>Kanun neyi d\u00fczenleyebilir, neyi zay\u0131flatamaz?<\/h2>\n<p>Madde 105, Kurumun kurulu\u015fu, g\u00f6rev s\u00fcresi, bo\u015falma, ba\u015fkanl\u0131k yap\u0131s\u0131, \u00e7al\u0131\u015fma usul\u00fc, b\u00fct\u00e7esi ve g\u00fcvencelerinin kanunla d\u00fczenlenece\u011fini belirtir. Bu alanlar kurumsal i\u015fleyi\u015f i\u00e7in gereklidir. Ancak ayn\u0131 madde kanuna a\u00e7\u0131k s\u0131n\u0131rlar koyar: Ba\u011f\u0131ms\u0131z inceleme yetkisi, ba\u015fvuru hakk\u0131, liyakat esaslar\u0131, idarenin gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve yarg\u0131 yolu zay\u0131flat\u0131lamaz.<\/p>\n<p>Bu s\u0131n\u0131r \u00f6nemlidir. Kanun, ba\u015fvuru s\u00fcresini a\u015f\u0131r\u0131 daraltarak, usul \u015fartlar\u0131n\u0131 a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131rarak, b\u00fct\u00e7eyi yetersiz b\u0131rakarak, Kurumun bilgi isteme yetkisini k\u0131s\u0131tlayarak veya idarenin cevap verme sorumlulu\u011funu zay\u0131flatarak Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumunu etkisiz h\u00e2le getiremez. Kurumun anayasal \u00f6z\u00fc korunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Uluslararas\u0131 Ombudsman Enstit\u00fcs\u00fcn\u00fcn <a href=\"https:\/\/www.theioi.org\/the-i-o-i\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Ombudsman kurumlar\u0131n\u0131n rol\u00fcne ili\u015fkin a\u00e7\u0131klamas\u0131<\/a>, bu kurumlar\u0131n insanlar\u0131 hak ihlallerine, yetki k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131na, haks\u0131z kararlara ve k\u00f6t\u00fc y\u00f6netime kar\u015f\u0131 korumada \u00f6nemli rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Madde 105\u2019in zay\u0131flatma yasa\u011f\u0131 da Kurumun bu i\u015flevi yerine getirebilmesi i\u00e7in gereklidir.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7: Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu iyi y\u00f6netimin anayasal ba\u015fvuru kap\u0131s\u0131d\u0131r<\/h2>\n<p>Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde vatanda\u015f\u0131n idare kar\u015f\u0131s\u0131ndaki \u015fik\u00e2yetlerini inceleyen, hukuka uygun y\u00f6netimi g\u00f6zeten ve T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine ba\u011fl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan ba\u011f\u0131ms\u0131z anayasal ba\u015fvuru ve denetim kurumu olarak d\u00fczenlenmi\u015ftir. Madde 105, Kurumun yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7ecek karar veremeyece\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a belirterek mahkemelerle aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131 korur. Ancak Kurum idareden gerek\u00e7eli cevap, d\u00fczeltici i\u015flem veya yapmama gerek\u00e7esi isteyebilir.<\/p>\n<p>Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, idarenin gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anayasal g\u00fcvenceye ba\u011flamas\u0131d\u0131r. \u0130dare, Kurumun tavsiye ve tespitlerine makul s\u00fcrede cevap verir; uymazsa hukuki ve fiil\u00ee gerek\u00e7eyi a\u00e7\u0131klar. Kurum uygulanmayan kararlar\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine ve kamuoyuna raporlayabilir. Bu y\u00f6ntem, idareyi mahkeme d\u0131\u015f\u0131 bir hesap verme k\u00fclt\u00fcr\u00fcne \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r; fakat yarg\u0131 yolunu kald\u0131rmaz ve mahkeme karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7mez.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak Madde 105, Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumunu vatanda\u015f\u0131n idareye kar\u015f\u0131 eri\u015filebilir, ba\u011f\u0131ms\u0131z ve gerek\u00e7eli cevap \u00fcreten anayasal ba\u015fvuru kap\u0131s\u0131 olarak tasarlar. Kamu Ba\u015fdenet\u00e7isi ve denet\u00e7iler 56. maddeye g\u00f6re olu\u015fturulan objektif liyakat havuzlar\u0131ndan belirlenir. Kurumun ba\u011f\u0131ms\u0131z inceleme yetkisi, ba\u015fvuru hakk\u0131, liyakat esaslar\u0131, idarenin gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve yarg\u0131 yolu kanunla zay\u0131flat\u0131lamaz. Bu nedenle Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, bu anayasa modelinde <strong>vatanda\u015f ba\u015fvurusu, iyi y\u00f6netim, idarenin gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, TBMM\u2019ye raporlama, yarg\u0131 yolunun korunmas\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131z idari denetim<\/strong> aras\u0131nda kurulmu\u015f temel anayasal denetim kurumudur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, vatanda\u015f\u0131n idare kar\u015f\u0131s\u0131nda yaln\u0131z kalmamas\u0131n\u0131, kamu makamlar\u0131n\u0131n \u015fik\u00e2yetleri ciddiyetle incelemesini ve idarenin i\u015flem, eylem veya susma h\u00e2linde gerek\u00e7eli cevap vermesini sa\u011flayan anayasal ba\u015fvuru ve denetim kurumudur. Bir hukuk devletinde mahkemeler elbette temel g\u00fcvencedir; fakat her idari sorun do\u011frudan dava yoluyla \u00e7\u00f6z\u00fclecek kadar a\u011f\u0131r, teknik veya uzun s\u00fcre\u00e7li olmak zorunda de\u011fildir. Bazen vatanda\u015f bir kamu kurumundan cevap alamaz. Bazen idari i\u015flem hukuka ayk\u0131r\u0131 olmasa bile hakkaniyetsiz, \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz veya k\u00f6t\u00fc y\u00f6netim \u00f6rne\u011fi olabilir. Bazen de idare, kendi hatas\u0131n\u0131 mahkemeye gidilmeden \u00f6nce d\u00fczeltme imk\u00e2n\u0131na sahipken bunu yapmaz. \u0130\u015fte Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, idare ile vatanda\u015f aras\u0131ndaki bu ara alanda devreye girer. Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Madde 105, Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumunu T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine ba\u011fl\u0131, idarenin i\u015fleyi\u015fine ili\u015fkin \u015fik\u00e2yetleri inceleyen, hukuka uygun y\u00f6netimi g\u00f6zeten ba\u011f\u0131ms\u0131z anayasal ba\u015fvuru ve denetim kurumu olarak d\u00fczenler. Bu kurum mahkeme de\u011fildir; yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7ecek karar veremez. Ancak idareden gerek\u00e7eli cevap, d\u00fczeltici i\u015flem veya yapmama gerek\u00e7esi isteyebilir. Bu s\u0131n\u0131r, kurumun niteli\u011fini netle\u015ftirir: Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu yarg\u0131n\u0131n alternatifi de\u011fil, idarenin hesap verme k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc g\u00fc\u00e7lendiren anayasal denetim yoludur. Bir vatanda\u015f\u0131n \u015fik\u00e2yeti neden anayasal \u00f6nem ta\u015f\u0131r? Kamu y\u00f6netiminde sorun \u00e7o\u011fu zaman b\u00fcy\u00fck anayasal krizler \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131kmaz. Vatanda\u015f\u0131n aylard\u0131r cevap bekledi\u011fi ba\u015fvuru, gerek\u00e7esiz reddedilen talep, e\u015fit davran\u0131lmayan hizmet, \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz idari i\u015flem, suskun kalan kurum veya a\u00e7\u0131k\u00e7a a\u00e7\u0131klanmayan karar da hukuk devleti bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, bu t\u00fcr sorunlar\u0131 yaln\u0131z bireysel memnuniyetsizlik olarak de\u011fil, idarenin i\u015fleyi\u015f kalitesini g\u00f6steren anayasal veri olarak g\u00f6r\u00fcr. Bu nedenle Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, vatanda\u015f\u0131n idareyle temas etti\u011fi noktada \u201ciyi y\u00f6netim\u201d ilkesini g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lar. \u0130dare vatanda\u015f\u0131n ba\u015fvurusunu almak, incelemek, cevaplamak ve gerekiyorsa hatas\u0131n\u0131 d\u00fczeltmek zorundad\u0131r. Kurumun varl\u0131\u011f\u0131, kamu makamlar\u0131na \u015fu mesaj\u0131 verir: \u0130dari i\u015flem yaln\u0131z yetki kullan\u0131m\u0131 de\u011fildir; ayn\u0131 zamanda gerek\u00e7e, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck, a\u00e7\u0131kl\u0131k, nezaket, e\u015fitlik ve hukuka ba\u011fl\u0131l\u0131k sorumlulu\u011fudur. Avrupa Ombudsman\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fc y\u00f6netim tan\u0131m\u0131na ili\u015fkin a\u00e7\u0131klamas\u0131, bir kurumun hukuka veya iyi y\u00f6netim ilkelerine uygun davranmamas\u0131n\u0131 \u015fik\u00e2yet konusu yapar. Madde 105\u2019in idarenin i\u015fleyi\u015fine ili\u015fkin \u015fik\u00e2yetleri inceleyen bir kurum \u00f6ng\u00f6rmesi de ayn\u0131 iyi y\u00f6netim mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 anayasal d\u00fczeye ta\u015f\u0131r. Madde 105 \u2013 Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine ba\u011fl\u0131; idarenin i\u015fleyi\u015fine ili\u015fkin \u015fik\u00e2yetleri inceleyen, hukuka uygun y\u00f6netimi g\u00f6zeten ba\u011f\u0131ms\u0131z anayasal ba\u015fvuru ve denetim kurumudur. Kurum, yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7ecek karar veremez. Ancak idareden gerek\u00e7eli cevap, d\u00fczeltici i\u015flem veya yapmama gerek\u00e7esi isteyebilir. Kamu Ba\u015fdenet\u00e7isi ve denet\u00e7iler; hukuk, kamu y\u00f6netimi, insan haklar\u0131, denetim ve idare tecr\u00fcbesi bak\u0131m\u0131ndan 56. maddeye g\u00f6re olu\u015fturulan objektif liyakat havuzlar\u0131ndan belirlenir. Kurumun ba\u011f\u0131ms\u0131z inceleme yetkisi, ba\u015fvuru hakk\u0131 ve idarenin gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc etkisiz k\u0131l\u0131namaz. Kurum kararlar\u0131 yarg\u0131 yolunu ortadan kald\u0131rmaz. Kurumun kurulu\u015fu, g\u00f6rev s\u00fcresi, bo\u015falma, ba\u015fkanl\u0131k yap\u0131s\u0131, \u00e7al\u0131\u015fma usul\u00fc, b\u00fct\u00e7esi ve g\u00fcvenceleri kanunla d\u00fczenlenir. Ancak ba\u011f\u0131ms\u0131z inceleme yetkisi, ba\u015fvuru hakk\u0131, liyakat esaslar\u0131, idarenin gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve yarg\u0131 yolu zay\u0131flat\u0131lamaz. \u0130dare, Kurumun tavsiye ve tespitlerine makul s\u00fcrede gerek\u00e7eli cevap verir; uyulmamas\u0131 h\u00e2linde hukuki ve fiil\u00ee gerek\u00e7eyi a\u00e7\u0131klar. Kurum uygulanmayan kararlar\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine ve kamuoyuna raporlayabilir; bu usul yarg\u0131 yolunu kald\u0131rmaz ve mahkeme karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7mez. Kurum mahkeme de\u011fildir; peki g\u00fcc\u00fc nereden gelir? Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu mahkeme karar\u0131 vermez. \u0130dareyi mahkeme gibi mahk\u00fbm etmez, bir i\u015flemi do\u011frudan iptal etmez, yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7ecek sonu\u00e7 do\u011furmaz. Bu s\u0131n\u0131r \u00f6zellikle \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc idarenin yarg\u0131sal denetimi mahkemelerin g\u00f6revidir. Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu ise farkl\u0131 bir etki alan\u0131na sahiptir: \u0130dareyi a\u00e7\u0131klama yapmaya, gerek\u00e7e sunmaya, hatas\u0131n\u0131 d\u00fczeltmeye veya d\u00fczeltmeme sebebini kamu \u00f6n\u00fcnde savunmaya zorlar. Kurumun g\u00fcc\u00fc ba\u011flay\u0131c\u0131 mahkeme h\u00fckm\u00fcnden de\u011fil; ba\u011f\u0131ms\u0131z incelemeden, gerek\u00e7eli tavsiyeden, TBMM\u2019ye ba\u011fl\u0131 raporlamadan, kamuoyuna a\u00e7\u0131kl\u0131ktan ve idarenin cevap verme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnden gelir. Bu g\u00fc\u00e7 bazen mahkeme karar\u0131ndan daha h\u0131zl\u0131 davran\u0131\u015f de\u011fi\u015fikli\u011fi \u00fcretebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc idare, a\u00e7\u0131k\u00e7a hatal\u0131 veya hakkaniyetsiz bir uygulamay\u0131 dava beklemeden d\u00fczeltebilir. OECD\u2019nin a\u00e7\u0131k y\u00f6netimde Ombudsman kurumlar\u0131n\u0131n rol\u00fcne ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, bu kurumlar\u0131 vatanda\u015flarla kamu idaresi aras\u0131nda hak koruyucu ve arabulucu mekanizmalar olarak ele al\u0131r. Madde 105\u2019teki Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu da idareyle vatanda\u015f aras\u0131nda yarg\u0131 d\u0131\u015f\u0131 ama anayasal a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olan bir denetim kanal\u0131 kurar. Gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc: Sessiz idareye kar\u015f\u0131 anayasal tedbir Madde 105\u2019in merkezindeki en g\u00fc\u00e7l\u00fc ara\u00e7lardan biri, idarenin gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. \u0130dare, Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumunun tavsiye ve tespitlerine makul s\u00fcrede cevap verir. Uymazsa da hukuki ve fiil\u00ee gerek\u00e7eyi a\u00e7\u0131klar. Bu h\u00fck\u00fcm, idarenin susarak, geciktirerek veya soyut ifadelerle \u015fik\u00e2yeti ge\u00e7i\u015ftirerek sorumluluktan ka\u00e7mas\u0131n\u0131 \u00f6nler. Gerek\u00e7eli cevap, vatanda\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan sayg\u0131 ve hukuk g\u00fcvenli\u011fi demektir. \u0130dare \u201ctalebiniz reddedildi\u201d demekle yetinemez; neden reddetti\u011fini a\u00e7\u0131klamal\u0131d\u0131r. Kurumun tavsiyesine uymuyorsa, hangi hukuki sebep ve hangi fiil\u00ee durum nedeniyle uymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmelidir. Bu a\u00e7\u0131klama daha sonra siyasi denetim, kamuoyu denetimi veya yarg\u0131 yolu bak\u0131m\u0131ndan da anlam kazan\u0131r. Avrupa Ombudsman\u0131n\u0131n iyi idari davran\u0131\u015f ilkelerine ili\u015fkin metni, kamu makamlar\u0131n\u0131n ba\u015fvuru ve \u015fik\u00e2yetlere makul s\u00fcre i\u00e7inde cevap vermesi gerekti\u011fini a\u00e7\u0131klar. Madde 105\u2019teki gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, iyi y\u00f6netim ilkesini idare i\u00e7in anayasal sorumlulu\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Ba\u011f\u0131ms\u0131z inceleme neden etkisiz k\u0131l\u0131namaz? Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, idarenin i\u015fleyi\u015fine ili\u015fkin \u015fik\u00e2yetleri ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde inceleyemezse ger\u00e7ek anlamda denetim yapamaz. \u0130dareden bilgi alamayan, dosyaya eri\u015femeyen, b\u00fct\u00e7esi zay\u0131flat\u0131lan, tavsiyeleri dikkate al\u0131nmayan veya ba\u015fvuru hakk\u0131 daralt\u0131lan bir kurum yaln\u0131z sembolik kal\u0131r. Bu nedenle Madde 105, kurumun ba\u011f\u0131ms\u0131z inceleme yetkisinin, ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131n ve idarenin gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn etkisiz k\u0131l\u0131namayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenler. Ba\u011f\u0131ms\u0131z inceleme, Kurumun idarenin a\u00e7\u0131klamas\u0131yla yetinmemesi anlam\u0131na gelir. Kurum dosyay\u0131, i\u015flemi, gerek\u00e7eyi, uygulamay\u0131, ba\u015fvurucunun iddias\u0131n\u0131 ve idarenin cevab\u0131n\u0131 birlikte de\u011ferlendirmelidir. Gerekirse d\u00fczeltici i\u015flem isteyebilir. Gerekirse idarenin yapmama gerek\u00e7esini talep edebilir. Gerekirse uygulanmayan kararlar\u0131 TBMM\u2019ye ve kamuoyuna raporlayabilir. Venedik Komisyonu\u2019nun Ombudsman kurumlar\u0131n\u0131n korunmas\u0131na ili\u015fkin ilkeleri, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, nesnellik, \u015feffafl\u0131k, adalet ve tarafs\u0131zl\u0131k ilkelerinin Ombudsman kurumlar\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcnde yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgular. Madde 105\u2019te ba\u011f\u0131ms\u0131z inceleme yetkisinin etkisiz k\u0131l\u0131namamas\u0131, bu kurumsal \u00f6z\u00fcn anayasal g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131d\u0131r. Yarg\u0131 yolu korunmadan Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu eksik kal\u0131r Madde 105, Kurum kararlar\u0131n\u0131n yarg\u0131 yolunu ortadan kald\u0131rmayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, vatanda\u015f\u0131n mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131 korur. Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu ba\u015fvurusu, mahkemeye ba\u015fvurunun yerine ge\u00e7en zorunlu ve t\u00fcketici bir yol h\u00e2line getirilmemelidir. Kurum tavsiye ve tespitlerde bulunabilir; fakat mahkeme karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7emez. Bu ayr\u0131m vatanda\u015f lehinedir. Ki\u015fi Kuruma ba\u015fvurabilir, idarenin hatas\u0131n\u0131 daha h\u0131zl\u0131 d\u00fczelttirebilir, gerek\u00e7eli cevap alabilir veya tavsiye karar\u0131ndan yararlanabilir. Ancak sonu\u00e7tan tatmin olmazsa ya da hukuki iptal, tazminat veya ba\u011flay\u0131c\u0131 karar gerekiyorsa yarg\u0131 yoluna ba\u015fvurabilmelidir. Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu ile mahkeme aras\u0131ndaki ili\u015fki rekabet de\u011fil tamamlay\u0131c\u0131l\u0131k ili\u015fkisidir. Kurum idareyi iyi y\u00f6netime \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r; mahkeme hukuki uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 ba\u011flay\u0131c\u0131 kararla \u00e7\u00f6zer. Biri di\u011ferini ortadan kald\u0131rmaz. Kamu Ba\u015fdenet\u00e7isi ve denet\u00e7iler nas\u0131l belirlenmelidir? Madde 105, Kamu Ba\u015fdenet\u00e7isi ve denet\u00e7ilerin hukuk, kamu y\u00f6netimi, insan haklar\u0131, denetim ve idare tecr\u00fcbesi bak\u0131m\u0131ndan 56. maddeye g\u00f6re olu\u015fturulan objektif liyakat havuzlar\u0131ndan belirlenece\u011fini d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, Kurumun niteli\u011fiyle do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kurum hem hukuku hem idarenin pratik i\u015fleyi\u015fini hem insan haklar\u0131n\u0131 hem de denetim tekni\u011fini bilmek zorundad\u0131r. Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu yaln\u0131z \u015fik\u00e2yet alan bir dan\u0131\u015fma masas\u0131 de\u011fildir. Bir idari i\u015flemin hukuka uygunlu\u011funu, ba\u015fvurucunun hakk\u0131n\u0131, idarenin gerek\u00e7esini, kamu hizmetinin niteli\u011fini ve iyi y\u00f6netim ilkelerini birlikte de\u011ferlendirmelidir. Bu nedenle Kurumda g\u00f6rev alacak ki\u015filerin liyakat havuzundan gelmesi gerekir. 56. madde ba\u011flant\u0131s\u0131, belirleme s\u00fcrecini kapal\u0131 ki\u015fisel tercihlerden uzakla\u015ft\u0131r\u0131r. Kamu Ba\u015fdenet\u00e7isi ve denet\u00e7iler objektif yeterlik, deneyim, tarafs\u0131zl\u0131k ve denetlenebilir usulle belirlenmelidir. B\u00f6ylece Kurum hem vatanda\u015f hem idare nezdinde g\u00fcvenilirlik kazan\u0131r. Kurum tavsiyesine uyulmazsa ne olur? Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu tavsiye ve tespitlerine idarenin uymamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kurum mahkeme de\u011fildir. Ancak Madde 105 bu durumda idarenin sessiz kalmas\u0131na izin vermez. \u0130dare, uyulmamas\u0131 h\u00e2linde hukuki ve fiil\u00ee gerek\u00e7eyi a\u00e7\u0131klar. Kurum da uygulanmayan kararlar\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine ve kamuoyuna raporlayabilir. Bu sistem yumu\u015fak ama etkili bir denetim mant\u0131\u011f\u0131 kurar. \u0130dare tavsiyeye uyarsa sorun mahkemeye gitmeden \u00e7\u00f6z\u00fclebilir. Uymazsa gerek\u00e7esini a\u00e7\u0131klamak zorunda kal\u0131r. Gerek\u00e7e zay\u0131fsa, bu durum TBMM\u2019ye ve kamuoyuna yans\u0131r. B\u00f6ylece idarenin tavsiyeyi g\u00f6rmezden gelmesi tamamen sonu\u00e7suz kalmaz. Burada esas g\u00fc\u00e7, a\u00e7\u0131kl\u0131k ve hesap verebilirliktir. Kurumun raporu idare \u00fczerinde hukuki, kurumsal ve kamuoyu bask\u0131s\u0131 olu\u015fturabilir. Ancak bu bask\u0131 mahkeme karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7mez; yarg\u0131 yolu yine a\u00e7\u0131k kal\u0131r. K\u0131sa bir senaryo: Ba\u015fvuru nas\u0131l de\u011fer \u00fcretir? Bir vatanda\u015f\u0131n sosyal yard\u0131m ba\u015fvurusu aylarca cevaps\u0131z kalm\u0131\u015f olsun. Mahkemeye gitmek uzun, masrafl\u0131 veya ba\u015fvurunun niteli\u011fine g\u00f6re a\u011f\u0131r bir yol olabilir. Vatanda\u015f Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumuna ba\u015fvurur. Kurum idareden dosya bilgisini, gecikme sebebini ve i\u015flem yap\u0131lmama gerek\u00e7esini ister. \u0130dare cevap vermek zorunda kal\u0131r. Kurum, gecikmenin makul olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ba\u015fvurunun gerek\u00e7eli bi\u00e7imde sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini tespit edebilir. Bu durumda \u00fc\u00e7 sonu\u00e7 do\u011fabilir. \u0130dare ba\u015fvuruyu sonu\u00e7land\u0131r\u0131r. \u0130dare Kurum tavsiyesine uymay\u0131p gerek\u00e7esini a\u00e7\u0131klar. Kurum uygulanmayan tavsiyeyi TBMM\u2019ye ve kamuoyuna raporlar. Vatanda\u015f isterse ayr\u0131ca yarg\u0131 yoluna gider. B\u00f6ylece Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, mahkeme yerine ge\u00e7meden idari suskunlu\u011fu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lar ve kamu y\u00f6netimini cevap vermeye zorlar. Bu \u00f6rnek, Kurumun neden gerekli oldu\u011funu g\u00f6sterir. Her sorun dava konusu olmak zorunda de\u011fildir; fakat her idari \u015fik\u00e2yet de cevaps\u0131z kalmamal\u0131d\u0131r. Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu hangi denge \u00fczerinde durur? Alan Kurumun Rol\u00fc S\u0131n\u0131r Vatanda\u015f ba\u015fvurusu \u0130darenin i\u015fleyi\u015fine ili\u015fkin \u015fik\u00e2yeti inceler. Mahkeme gibi ba\u011flay\u0131c\u0131 h\u00fck\u00fcm kurmaz. \u0130darenin cevab\u0131 Gerek\u00e7eli cevap, d\u00fczeltici i\u015flem veya yapmama gerek\u00e7esi ister. \u0130darenin yerine ge\u00e7erek i\u015flem tesis etmez. Ba\u011f\u0131ms\u0131z inceleme Dosya, i\u015flem, gerek\u00e7e ve uygulamay\u0131 de\u011ferlendirir. Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7mez. TBMM\u2019ye ba\u011fl\u0131l\u0131k Uygulanmayan kararlar\u0131 TBMM\u2019ye raporlayabilir. Siyasi talimat organ\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015femez. Yarg\u0131 yolu Ba\u015fvuruyu kolay ve eri\u015filebilir denetim yoluna \u00e7evirir. Mahkemeye ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaz. Bu denge, Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumunu hem g\u00fc\u00e7l\u00fc hem s\u0131n\u0131rl\u0131 k\u0131lar. Kurum idarenin i\u015fleyi\u015fini denetler; fakat mahkeme olmaz. Vatanda\u015fa ba\u015fvuru hakk\u0131 verir; fakat yarg\u0131 yolunu kapatmaz. \u0130dareden cevap ister; fakat idarenin yerine ge\u00e7mez. Kanun neyi d\u00fczenleyebilir, neyi zay\u0131flatamaz? Madde 105, Kurumun kurulu\u015fu, g\u00f6rev s\u00fcresi, bo\u015falma, ba\u015fkanl\u0131k yap\u0131s\u0131, \u00e7al\u0131\u015fma usul\u00fc, b\u00fct\u00e7esi ve g\u00fcvencelerinin kanunla d\u00fczenlenece\u011fini belirtir. Bu alanlar kurumsal i\u015fleyi\u015f i\u00e7in gereklidir. Ancak ayn\u0131 madde kanuna a\u00e7\u0131k s\u0131n\u0131rlar koyar: Ba\u011f\u0131ms\u0131z inceleme yetkisi, ba\u015fvuru hakk\u0131, liyakat esaslar\u0131, idarenin gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve yarg\u0131 yolu zay\u0131flat\u0131lamaz. Bu s\u0131n\u0131r \u00f6nemlidir. Kanun, ba\u015fvuru s\u00fcresini a\u015f\u0131r\u0131 daraltarak, usul \u015fartlar\u0131n\u0131 a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131rarak, b\u00fct\u00e7eyi yetersiz b\u0131rakarak, Kurumun bilgi isteme yetkisini k\u0131s\u0131tlayarak veya idarenin cevap verme sorumlulu\u011funu zay\u0131flatarak Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumunu etkisiz h\u00e2le getiremez. Kurumun anayasal \u00f6z\u00fc korunmal\u0131d\u0131r. Uluslararas\u0131 Ombudsman Enstit\u00fcs\u00fcn\u00fcn Ombudsman kurumlar\u0131n\u0131n rol\u00fcne ili\u015fkin a\u00e7\u0131klamas\u0131, bu kurumlar\u0131n insanlar\u0131 hak ihlallerine, yetki k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131na, haks\u0131z kararlara ve k\u00f6t\u00fc y\u00f6netime kar\u015f\u0131 korumada \u00f6nemli rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Madde 105\u2019in zay\u0131flatma yasa\u011f\u0131 da Kurumun bu i\u015flevi yerine getirebilmesi i\u00e7in gereklidir. Sonu\u00e7: Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu iyi y\u00f6netimin anayasal ba\u015fvuru kap\u0131s\u0131d\u0131r Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde vatanda\u015f\u0131n idare kar\u015f\u0131s\u0131ndaki \u015fik\u00e2yetlerini inceleyen, hukuka uygun y\u00f6netimi g\u00f6zeten ve T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine ba\u011fl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan ba\u011f\u0131ms\u0131z anayasal ba\u015fvuru ve denetim kurumu olarak d\u00fczenlenmi\u015ftir. Madde 105, Kurumun yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7ecek karar veremeyece\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a belirterek mahkemelerle aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131 korur. Ancak Kurum idareden gerek\u00e7eli cevap, d\u00fczeltici i\u015flem veya yapmama gerek\u00e7esi isteyebilir. Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, idarenin gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anayasal g\u00fcvenceye ba\u011flamas\u0131d\u0131r. \u0130dare, Kurumun tavsiye ve tespitlerine makul s\u00fcrede cevap verir; uymazsa hukuki ve fiil\u00ee gerek\u00e7eyi a\u00e7\u0131klar. Kurum uygulanmayan kararlar\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine ve kamuoyuna raporlayabilir. Bu y\u00f6ntem, idareyi mahkeme d\u0131\u015f\u0131 bir hesap verme k\u00fclt\u00fcr\u00fcne \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r; fakat yarg\u0131 yolunu kald\u0131rmaz ve mahkeme karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7mez. Sonu\u00e7 olarak Madde 105, Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumunu vatanda\u015f\u0131n idareye kar\u015f\u0131 eri\u015filebilir, ba\u011f\u0131ms\u0131z ve gerek\u00e7eli cevap \u00fcreten anayasal ba\u015fvuru kap\u0131s\u0131 olarak tasarlar. Kamu Ba\u015fdenet\u00e7isi ve denet\u00e7iler 56. maddeye g\u00f6re olu\u015fturulan objektif liyakat havuzlar\u0131ndan belirlenir. Kurumun ba\u011f\u0131ms\u0131z inceleme yetkisi, ba\u015fvuru hakk\u0131, liyakat esaslar\u0131, idarenin gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve yarg\u0131 yolu kanunla zay\u0131flat\u0131lamaz. Bu nedenle Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, bu anayasa modelinde vatanda\u015f ba\u015fvurusu, iyi y\u00f6netim, idarenin gerek\u00e7eli cevap y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, TBMM\u2019ye raporlama, yarg\u0131 yolunun korunmas\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131z idari denetim aras\u0131nda kurulmu\u015f temel anayasal denetim kurumudur.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":392,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-391","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bagimsiz-kurumlar-ve-kamu-denetimi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/391","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=391"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/391\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":393,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/391\/revisions\/393"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/392"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=391"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=391"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=391"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}