{"id":356,"date":"2026-06-19T08:35:28","date_gmt":"2026-06-19T08:35:28","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=356"},"modified":"2026-06-19T08:35:28","modified_gmt":"2026-06-19T08:35:28","slug":"anayasa-mahkemesinin-norm-denetimi-madde-95","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/anayasa-mahkemesinin-norm-denetimi-madde-95\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131\u2019nda Anayasa Mahkemesinin Norm Denetimi (Madde 95)"},"content":{"rendered":"<p><strong>Norm denetimi<\/strong>, kanunlar\u0131n, Meclis \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n anayasal i\u015flemlerinin ve Anayasada g\u00f6sterilen di\u011fer d\u00fczenlemelerin Anayasaya uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceleyen temel anayasal denetim yoludur. Bir hukuk devletinde yasama ve y\u00fcr\u00fctme organlar\u0131 geni\u015f yetkilere sahip olabilir; fakat bu yetkiler Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnde de\u011fildir. Anayasa yaln\u0131z devletin kurulu\u015funu anlatan sembolik bir metin de\u011fil, b\u00fct\u00fcn kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc ba\u011flayan en \u00fcst hukuk kural\u0131d\u0131r. Bu nedenle norm denetimi, kanun koyucunun ve y\u00fcr\u00fctmenin anayasal s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan en \u00f6nemli denge mekanizmalar\u0131ndan biridir.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Madde 95, norm denetimini Anayasa Mahkemesinin temel g\u00f6revlerinden biri olarak d\u00fczenler. Mahkeme; kanunlar\u0131n, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n anayasal i\u015flemlerinin ve Anayasada g\u00f6sterilen di\u011fer d\u00fczenlemelerin Anayasaya uygunlu\u011funu denetler. Ancak bu denetim s\u0131n\u0131rs\u0131z de\u011fildir. Mahkeme yaln\u0131zca Anayasaya uygunluk denetimi yapar; yerindelik denetimi yapamaz, kanun koyucu veya y\u00fcr\u00fctme yerine ge\u00e7erek yeni norm olu\u015fturamaz.<\/p>\n<p>Madde 95\u2019in en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, Anayasa Mahkemesinin hem etkili hem s\u0131n\u0131rl\u0131 bir denetim makam\u0131 olarak konumland\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Norm denetimi, anayasal ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddialar\u0131n\u0131n etkili bi\u00e7imde incelenmesini sa\u011flar; fakat mahkemeyi yasama veya y\u00fcr\u00fctmenin yerine ge\u00e7en bir karar organ\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmez. B\u00f6ylece Anayasa Mahkemesi Anayasay\u0131 korur, ancak kendi yorumuyla yeni bir yasama alan\u0131 kurmaz. Bu denge, anayasa yarg\u0131s\u0131n\u0131n me\u015fruiyeti bak\u0131m\u0131ndan hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131r.<\/p>\n<blockquote><p><strong>Madde 95 \u2013 Anayasa Mahkemesinin Norm Denetimi<\/strong><\/p>\n<p>Anayasa Mahkemesi; kanunlar\u0131n, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n anayasal i\u015flemlerinin ve Anayasada g\u00f6sterilen di\u011fer d\u00fczenlemelerin Anayasaya uygunlu\u011funu denetler.<\/p>\n<p>Norm denetimi iptal davas\u0131 ve itiraz yolu ile yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Mahkeme yaln\u0131zca Anayasaya uygunluk denetimi yapar. Yerindelik denetimi yapamaz; kanun koyucu veya y\u00fcr\u00fctme yerine ge\u00e7erek yeni norm olu\u015fturamaz.<\/p>\n<p>Mahkeme, anayasal ilke ve hedefleri yasama veya y\u00fcr\u00fctmenin takdir alan\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racak \u015fekilde geni\u015f yorumlayamaz.<\/p>\n<p>Anayasa de\u011fi\u015fiklikleri yaln\u0131zca \u015fekil bak\u0131m\u0131ndan denetlenir. \u015eekil denetimi teklif ve oylama \u00e7o\u011funluklar\u0131, ivedilik yasa\u011f\u0131 ve Anayasada \u00f6ng\u00f6r\u00fclen zorunlu usullerle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Anayasal kimlik denetimine ili\u015fkin \u00f6zel h\u00fck\u00fcmler sakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Norm denetimine ili\u015fkin kararlar gerek\u00e7eli olur, ba\u011flay\u0131c\u0131d\u0131r ve Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlan\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00fczenlemeler Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddialar\u0131n\u0131n etkili bi\u00e7imde incelenmesini engelleyemez.<\/p><\/blockquote>\n<h2>Norm denetimi hangi d\u00fczenlemeleri kapsar?<\/h2>\n<p>Madde 95, Anayasa Mahkemesinin norm denetimi alan\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde belirler. Mahkeme kanunlar\u0131, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n anayasal i\u015flemlerini ve Anayasada g\u00f6sterilen di\u011fer d\u00fczenlemeleri denetler. Bu say\u0131m, norm denetiminin yaln\u0131z klasik kanun denetiminden ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<\/p>\n<p>Kanunlar, yasama organ\u0131n\u0131n en temel norm \u00fcretme arac\u0131d\u0131r. Meclis \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc, yasama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015fini belirledi\u011fi i\u00e7in anayasal d\u00fczen bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n anayasal i\u015flemleri ise \u00f6zellikle temsil\u00ee makam\u0131n anayasal s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kal\u0131p kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterebilir. Anayasada g\u00f6sterilen di\u011fer d\u00fczenlemeler de norm denetimi kapsam\u0131na al\u0131narak anayasal denetim bo\u015flu\u011fu olu\u015fmas\u0131 \u00f6nlenir.<\/p>\n<p>Bu yap\u0131, Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yaln\u0131z kanun metinleri kar\u015f\u0131s\u0131nda de\u011fil, anayasal etki do\u011furan di\u011fer d\u00fczenlemeler kar\u015f\u0131s\u0131nda da korur. Norm denetimi, kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fcn farkl\u0131 bi\u00e7imlerde \u00fcretti\u011fi kurallar\u0131n Anayasaya ba\u011fl\u0131 kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<h2>\u0130ptal davas\u0131 ve itiraz yolu aras\u0131ndaki fark nedir?<\/h2>\n<p>Madde 95, norm denetiminin iptal davas\u0131 ve itiraz yolu ile yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu iki yol, anayasal denetimin farkl\u0131 i\u015fleyi\u015f bi\u00e7imlerini g\u00f6sterir. \u0130ptal davas\u0131, belirli anayasal organ veya yetkili akt\u00f6rlerin bir d\u00fczenlemenin Anayasaya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu ileri s\u00fcrerek do\u011frudan Anayasa Mahkemesine ba\u015fvurmas\u0131n\u0131 ifade eder. Bu yol, normun somut bir davada uygulanmas\u0131 beklenmeden soyut denetim yap\u0131lmas\u0131na imk\u00e2n verir.<\/p>\n<p>\u0130tiraz yolu ise g\u00f6r\u00fclmekte olan bir davada uygulanacak kural\u0131n Anayasaya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131yla devreye girer. Mahkeme, \u00f6n\u00fcndeki uyu\u015fmazl\u0131kta uygulayaca\u011f\u0131 normun Anayasaya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu kanaatine var\u0131rsa veya bu iddia ciddi g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse konu Anayasa Mahkemesine ta\u015f\u0131nabilir. Bu yol, vatanda\u015f\u0131n somut uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinden anayasal denetime kap\u0131 a\u00e7ar.<\/p>\n<p>International IDEA\u2019n\u0131n <a href=\"https:\/\/www.idea.int\/sites\/default\/files\/publications\/the-fundamentals-of-constitutional-courts.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">anayasa mahkemelerinin temel i\u015flevlerine ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131<\/a>, anayasal denetimin \u00f6zel anayasa mahkemeleri veya mahkemeler eliyle farkl\u0131 modellerde y\u00fcr\u00fct\u00fclebildi\u011fini a\u00e7\u0131klar. Madde 95\u2019te iptal davas\u0131 ve itiraz yolunun birlikte d\u00fczenlenmesi, norm denetiminin hem soyut hem somut yarg\u0131sal koruma boyutunu g\u00fc\u00e7lendirir.<\/p>\n<h2>Anayasa Mahkemesi neden yerindelik denetimi yapamaz?<\/h2>\n<p>Norm denetimi, Anayasaya uygunluk denetimidir; yerindelik denetimi de\u011fildir. Bu ayr\u0131m, Madde 95\u2019in en hassas noktalar\u0131ndan biridir. Yerindelik denetimi, bir d\u00fczenlemenin iyi, faydal\u0131, isabetli, ekonomik, verimli veya daha uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmek anlam\u0131na gelir. Anayasa Mahkemesi b\u00f6yle bir denetim yapamaz.<\/p>\n<p>Mahkemenin g\u00f6revi, kanunun veya anayasal i\u015flemin Anayasaya ayk\u0131r\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 incelemektir. Bir kanun k\u00f6t\u00fc tasarlanm\u0131\u015f olabilir, kamu politikas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan tart\u0131\u015fmal\u0131 olabilir veya daha iyi bir se\u00e7enek m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Ancak bu durum tek ba\u015f\u0131na Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k anlam\u0131na gelmez. Kanun koyucunun takdir alan\u0131, mahkemenin be\u011fenisiyle daralt\u0131lamaz.<\/p>\n<p>Bu s\u0131n\u0131r, kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. Anayasa Mahkemesi yerindelik denetimi yaparsa, yava\u015f yava\u015f yasama veya y\u00fcr\u00fctme yerine ge\u00e7ebilir. Madde 95 bu riski a\u00e7\u0131k\u00e7a kapat\u0131r: Mahkeme yaln\u0131z Anayasaya uygunluk denetimi yapar.<\/p>\n<h2>Yeni norm olu\u015fturma yasa\u011f\u0131 neyi korur?<\/h2>\n<p>Madde 95, Anayasa Mahkemesinin kanun koyucu veya y\u00fcr\u00fctme yerine ge\u00e7erek yeni norm olu\u015fturamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, norm denetimi ile norm koyma aras\u0131ndaki \u00e7izgiyi korur. Anayasa Mahkemesi bir d\u00fczenlemeyi Anayasaya ayk\u0131r\u0131 bulabilir, iptal edebilir veya Anayasaya uygunluk bak\u0131m\u0131ndan de\u011ferlendirebilir. Fakat kendisi yeni kanun yazamaz, y\u00fcr\u00fctme program\u0131 kuramaz veya idari kural \u00fcretemez.<\/p>\n<p>Yeni norm olu\u015fturma yasa\u011f\u0131, anayasa yarg\u0131s\u0131n\u0131n demokratik me\u015fruiyetini korur. Kanun koyucu T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisidir. Y\u00fcr\u00fctme kendi anayasal s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde uygulama i\u015flemleri yapar. Anayasa Mahkemesi ise bu norm ve i\u015flemlerin Anayasaya uygunlu\u011funu denetler. Her organ\u0131n g\u00f6revi ayr\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bu s\u0131n\u0131r, mahkemenin etkisiz olaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Aksine, mahkemenin denetim g\u00fcc\u00fc daha me\u015fru h\u00e2le gelir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Anayasa Mahkemesi Anayasay\u0131 korur; fakat kamu politikas\u0131 \u00fcretmez. Norm denetimi, hukukilik alan\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc; yerindelik alan\u0131nda s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2>Anayasal ilke ve hedefler nas\u0131l yorumlanmal\u0131d\u0131r?<\/h2>\n<p>Madde 95, Mahkemenin anayasal ilke ve hedefleri yasama veya y\u00fcr\u00fctmenin takdir alan\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racak \u015fekilde geni\u015f yorumlayamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Anayasal ilkeler elbette \u00f6nemlidir. Hukuk devleti, e\u015fitlik, insan onuru, sosyal devlet, \u00e7evre, liyakat, kamu yarar\u0131 veya planlama gibi ilkeler norm denetiminde dikkate al\u0131nabilir.<\/p>\n<p>Ancak anayasal ilkeler \u00e7ok geni\u015f yorumlan\u0131rsa, mahkeme neredeyse her kamu politikas\u0131n\u0131 iptal edebilecek bir alan elde edebilir. Bu durumda anayasal denetim, kanun koyucunun takdir alan\u0131n\u0131 yutan bir mekanizmaya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Madde 95 bu riski \u00f6nlemek i\u00e7in yorum s\u0131n\u0131r\u0131 koyar.<\/p>\n<p>Venedik Komisyonunun <a href=\"https:\/\/www.venice.coe.int\/images\/SITE%20IMAGES\/Publications\/Rule_of_Law_Check_List.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">hukuk devleti kontrol listesi<\/a>, hukuk devletinde kanunilik, hukuk\u00ee belirlilik, yetkinin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi ve yarg\u0131sal denetim gibi unsurlar\u0131 birlikte ele al\u0131r. Madde 95\u2019in yorum s\u0131n\u0131r\u0131 da hukuk devletinin bir ba\u015fka y\u00f6n\u00fcn\u00fc korur: Mahkeme denetim yaparken ba\u015fka organlar\u0131n anayasal g\u00f6rev alan\u0131n\u0131 t\u00fcm\u00fcyle ortadan kald\u0131ramaz.<\/p>\n<h2>Anayasa de\u011fi\u015fikliklerinde \u015fekil denetimi neden s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r?<\/h2>\n<p>Madde 95\u2019e g\u00f6re anayasa de\u011fi\u015fiklikleri yaln\u0131zca \u015fekil bak\u0131m\u0131ndan denetlenir. \u015eekil denetimi teklif ve oylama \u00e7o\u011funluklar\u0131, ivedilik yasa\u011f\u0131 ve Anayasada \u00f6ng\u00f6r\u00fclen zorunlu usullerle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcm, anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi denetiminde mahkemenin alan\u0131n\u0131 \u00f6zellikle dar tutar.<\/p>\n<p>Anayasa de\u011fi\u015fiklikleri, kurucu veya tali kurucu iktidar alan\u0131na temas eder. Bu nedenle Anayasa Mahkemesinin anayasa de\u011fi\u015fikliklerini i\u00e7erik bak\u0131m\u0131ndan geni\u015f bi\u00e7imde denetlemesi, demokratik anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi s\u00fcreciyle mahkeme aras\u0131ndaki dengeyi bozabilir. Madde 95 bu y\u00fczden \u015fekil denetimini esas al\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eekil denetimi ise hafif bir denetim de\u011fildir. Teklif \u00e7o\u011funlu\u011fu sa\u011flanm\u0131\u015f m\u0131, oylama \u00e7o\u011funlu\u011fu Anayasaya uygun mu, zorunlu usuller izlenmi\u015f mi, ivedilik yasa\u011f\u0131na uyulmu\u015f mu? Bu sorular anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi s\u00fcrecinin hukuki me\u015fruiyetini do\u011frudan etkiler. Anayasal kimlik denetimine ili\u015fkin \u00f6zel h\u00fck\u00fcmlerin sakl\u0131 tutulmas\u0131 ise bu alanda ayr\u0131 ve \u00f6zel d\u00fczenlemeler bulunabilece\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n<h2>Gerek\u00e7eli, ba\u011flay\u0131c\u0131 ve yay\u0131mlanan karar<\/h2>\n<p>Norm denetimine ili\u015fkin kararlar gerek\u00e7eli olur, ba\u011flay\u0131c\u0131d\u0131r ve Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlan\u0131r. Bu \u00fc\u00e7 unsur, Anayasa Mahkemesi kararlar\u0131n\u0131n hukuk d\u00fczeni i\u00e7inde etkili ve denetlenebilir olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<p>Gerek\u00e7e, Mahkemenin neden Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k veya uygunluk sonucuna vard\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131k, kararlar\u0131n yaln\u0131z tavsiye niteli\u011finde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; yasama, y\u00fcr\u00fctme, idare ve yarg\u0131 bak\u0131m\u0131ndan sonu\u00e7 do\u011furdu\u011funu ifade eder. Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanma ise karar\u0131n eri\u015filebilir ve kamuya a\u00e7\u0131k h\u00e2le gelmesini sa\u011flar.<\/p>\n<p>Bu yap\u0131, anayasa yarg\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir olmas\u0131n\u0131 destekler. Anayasa Mahkemesi karar\u0131 yaln\u0131z dosya taraflar\u0131n\u0131 de\u011fil, hukuk d\u00fczeninin tamam\u0131n\u0131 etkileyebilir. Bu y\u00fczden kararlar\u0131n gerek\u00e7eli yaz\u0131lmas\u0131 ve yay\u0131mlanmas\u0131, norm denetiminin me\u015fruiyeti i\u00e7in zorunludur.<\/p>\n<h2>Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddialar\u0131 etkisiz b\u0131rak\u0131lamaz<\/h2>\n<p>Madde 95\u2019in son c\u00fcmlesi, d\u00fczenlemelerin Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddialar\u0131n\u0131n etkili bi\u00e7imde incelenmesini engelleyemeyece\u011fini belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, norm denetimini yaln\u0131z k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerinde tan\u0131yan fakat ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131 fiilen etkisizle\u015ftiren d\u00fczenlemelere kar\u015f\u0131 g\u00fcvence getirir.<\/p>\n<p>Bir sistemde Anayasa Mahkemesine ba\u015fvuru teorik olarak var olabilir; fakat s\u00fcreler, usuller, ba\u015fvuru \u015fartlar\u0131, dava ehliyeti, dosya eri\u015fimi veya itiraz mekanizmas\u0131 \u00f6yle daralt\u0131l\u0131r ki Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddias\u0131 ger\u00e7ekte incelenemez. Madde 95 bu ihtimali engeller. Norm denetimi etkili olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesinin <a href=\"https:\/\/ks.echr.coe.int\/web\/echr-ks\/article-6-civil\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 rehberi<\/a>, mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n pratik ve etkili olmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulayan i\u00e7tihat \u00e7er\u00e7evesini ortaya koyar. Madde 95\u2019teki etkili inceleme g\u00fcvencesi de anayasal denetimin yaln\u0131z teorik de\u011fil, ger\u00e7ekten i\u015fleyen bir hak arama yolu olmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lar.<\/p>\n<h2>Norm denetiminin s\u0131n\u0131r haritas\u0131<\/h2>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>Ba\u015fl\u0131k<\/th>\n<th>Madde 95\u2019teki Anlam\u0131<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td>Denetlenen normlar<\/td>\n<td>Kanunlar, TBMM \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n anayasal i\u015flemleri ve Anayasada g\u00f6sterilen di\u011fer d\u00fczenlemeler<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Ba\u015fvuru yollar\u0131<\/td>\n<td>\u0130ptal davas\u0131 ve itiraz yolu<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Denetim t\u00fcr\u00fc<\/td>\n<td>Yaln\u0131z Anayasaya uygunluk denetimi<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Yasak alan<\/td>\n<td>Yerindelik denetimi ve yeni norm olu\u015fturma yasa\u011f\u0131<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Anayasa de\u011fi\u015fiklikleri<\/td>\n<td>Yaln\u0131z \u015fekil denetimi; teklif, oylama, ivedilik ve zorunlu usuller<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Karar niteli\u011fi<\/td>\n<td>Gerek\u00e7eli, ba\u011flay\u0131c\u0131 ve Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanan karar<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Etkili inceleme<\/td>\n<td>Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddialar\u0131 d\u00fczenlemelerle etkisiz b\u0131rak\u0131lamaz<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Bu harita, norm denetiminin hem g\u00fc\u00e7l\u00fc hem s\u0131n\u0131rl\u0131 bir anayasal denetim yolu oldu\u011funu g\u00f6sterir. Anayasa Mahkemesi Anayasay\u0131 korur; fakat yasama veya y\u00fcr\u00fctmenin takdir alan\u0131n\u0131 t\u00fcm\u00fcyle devralmaz.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7: Norm denetimi Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc koruyan s\u0131n\u0131rl\u0131 g\u00fc\u00e7t\u00fcr<\/h2>\n<p>Norm denetimi, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Anayasa Mahkemesinin kanunlar\u0131, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n anayasal i\u015flemlerini ve Anayasada g\u00f6sterilen di\u011fer d\u00fczenlemeleri Anayasaya uygunluk bak\u0131m\u0131ndan incelemesini sa\u011flayan temel yarg\u0131sal denetim yoludur. Madde 95, norm denetimini iptal davas\u0131 ve itiraz yolu \u00fczerinden d\u00fczenleyerek hem soyut hem somut anayasal denetim imk\u00e2n\u0131 tan\u0131r.<\/p>\n<p>Bu maddenin en \u00f6nemli taraf\u0131, Anayasa Mahkemesinin yetkisini a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u0131n\u0131rlamas\u0131d\u0131r. Mahkeme yaln\u0131zca Anayasaya uygunluk denetimi yapar. Yerindelik denetimi yapamaz; kanun koyucu veya y\u00fcr\u00fctme yerine ge\u00e7erek yeni norm olu\u015fturamaz. Anayasal ilke ve hedefler, yasama veya y\u00fcr\u00fctmenin takdir alan\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racak \u015fekilde geni\u015f yorumlanamaz. B\u00f6ylece norm denetimi, kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde me\u015fru ve dengeli bir konumda tutulur.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak Madde 95, Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korurken Anayasa Mahkemesinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 da belirleyen hassas bir denge maddesidir. Anayasa de\u011fi\u015fiklikleri yaln\u0131z \u015fekil bak\u0131m\u0131ndan denetlenir; kararlar gerek\u00e7eli, ba\u011flay\u0131c\u0131 ve Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlan\u0131r. Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddialar\u0131n\u0131n etkili bi\u00e7imde incelenmesi engellenemez. Bu nedenle norm denetimi, bu anayasa modelinde <strong>Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, etkili yarg\u0131sal denetim, kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131, gerek\u00e7eli karar, ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131k ve mahkemenin yerindelik alan\u0131na girmemesi<\/strong> \u00fczerine kurulu temel anayasal kontrol mekanizmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Norm denetimi, kanunlar\u0131n, Meclis \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n anayasal i\u015flemlerinin ve Anayasada g\u00f6sterilen di\u011fer d\u00fczenlemelerin Anayasaya uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceleyen temel anayasal denetim yoludur. Bir hukuk devletinde yasama ve y\u00fcr\u00fctme organlar\u0131 geni\u015f yetkilere sahip olabilir; fakat bu yetkiler Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnde de\u011fildir. Anayasa yaln\u0131z devletin kurulu\u015funu anlatan sembolik bir metin de\u011fil, b\u00fct\u00fcn kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc ba\u011flayan en \u00fcst hukuk kural\u0131d\u0131r. Bu nedenle norm denetimi, kanun koyucunun ve y\u00fcr\u00fctmenin anayasal s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan en \u00f6nemli denge mekanizmalar\u0131ndan biridir. Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Madde 95, norm denetimini Anayasa Mahkemesinin temel g\u00f6revlerinden biri olarak d\u00fczenler. Mahkeme; kanunlar\u0131n, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n anayasal i\u015flemlerinin ve Anayasada g\u00f6sterilen di\u011fer d\u00fczenlemelerin Anayasaya uygunlu\u011funu denetler. Ancak bu denetim s\u0131n\u0131rs\u0131z de\u011fildir. Mahkeme yaln\u0131zca Anayasaya uygunluk denetimi yapar; yerindelik denetimi yapamaz, kanun koyucu veya y\u00fcr\u00fctme yerine ge\u00e7erek yeni norm olu\u015fturamaz. Madde 95\u2019in en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, Anayasa Mahkemesinin hem etkili hem s\u0131n\u0131rl\u0131 bir denetim makam\u0131 olarak konumland\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Norm denetimi, anayasal ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddialar\u0131n\u0131n etkili bi\u00e7imde incelenmesini sa\u011flar; fakat mahkemeyi yasama veya y\u00fcr\u00fctmenin yerine ge\u00e7en bir karar organ\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmez. B\u00f6ylece Anayasa Mahkemesi Anayasay\u0131 korur, ancak kendi yorumuyla yeni bir yasama alan\u0131 kurmaz. Bu denge, anayasa yarg\u0131s\u0131n\u0131n me\u015fruiyeti bak\u0131m\u0131ndan hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Madde 95 \u2013 Anayasa Mahkemesinin Norm Denetimi Anayasa Mahkemesi; kanunlar\u0131n, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n anayasal i\u015flemlerinin ve Anayasada g\u00f6sterilen di\u011fer d\u00fczenlemelerin Anayasaya uygunlu\u011funu denetler. Norm denetimi iptal davas\u0131 ve itiraz yolu ile yap\u0131l\u0131r. Mahkeme yaln\u0131zca Anayasaya uygunluk denetimi yapar. Yerindelik denetimi yapamaz; kanun koyucu veya y\u00fcr\u00fctme yerine ge\u00e7erek yeni norm olu\u015fturamaz. Mahkeme, anayasal ilke ve hedefleri yasama veya y\u00fcr\u00fctmenin takdir alan\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racak \u015fekilde geni\u015f yorumlayamaz. Anayasa de\u011fi\u015fiklikleri yaln\u0131zca \u015fekil bak\u0131m\u0131ndan denetlenir. \u015eekil denetimi teklif ve oylama \u00e7o\u011funluklar\u0131, ivedilik yasa\u011f\u0131 ve Anayasada \u00f6ng\u00f6r\u00fclen zorunlu usullerle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Anayasal kimlik denetimine ili\u015fkin \u00f6zel h\u00fck\u00fcmler sakl\u0131d\u0131r. Norm denetimine ili\u015fkin kararlar gerek\u00e7eli olur, ba\u011flay\u0131c\u0131d\u0131r ve Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlan\u0131r. D\u00fczenlemeler Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddialar\u0131n\u0131n etkili bi\u00e7imde incelenmesini engelleyemez. Norm denetimi hangi d\u00fczenlemeleri kapsar? Madde 95, Anayasa Mahkemesinin norm denetimi alan\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde belirler. Mahkeme kanunlar\u0131, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n anayasal i\u015flemlerini ve Anayasada g\u00f6sterilen di\u011fer d\u00fczenlemeleri denetler. Bu say\u0131m, norm denetiminin yaln\u0131z klasik kanun denetiminden ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Kanunlar, yasama organ\u0131n\u0131n en temel norm \u00fcretme arac\u0131d\u0131r. Meclis \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc, yasama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015fini belirledi\u011fi i\u00e7in anayasal d\u00fczen bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n anayasal i\u015flemleri ise \u00f6zellikle temsil\u00ee makam\u0131n anayasal s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kal\u0131p kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterebilir. Anayasada g\u00f6sterilen di\u011fer d\u00fczenlemeler de norm denetimi kapsam\u0131na al\u0131narak anayasal denetim bo\u015flu\u011fu olu\u015fmas\u0131 \u00f6nlenir. Bu yap\u0131, Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yaln\u0131z kanun metinleri kar\u015f\u0131s\u0131nda de\u011fil, anayasal etki do\u011furan di\u011fer d\u00fczenlemeler kar\u015f\u0131s\u0131nda da korur. Norm denetimi, kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fcn farkl\u0131 bi\u00e7imlerde \u00fcretti\u011fi kurallar\u0131n Anayasaya ba\u011fl\u0131 kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u0130ptal davas\u0131 ve itiraz yolu aras\u0131ndaki fark nedir? Madde 95, norm denetiminin iptal davas\u0131 ve itiraz yolu ile yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu iki yol, anayasal denetimin farkl\u0131 i\u015fleyi\u015f bi\u00e7imlerini g\u00f6sterir. \u0130ptal davas\u0131, belirli anayasal organ veya yetkili akt\u00f6rlerin bir d\u00fczenlemenin Anayasaya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu ileri s\u00fcrerek do\u011frudan Anayasa Mahkemesine ba\u015fvurmas\u0131n\u0131 ifade eder. Bu yol, normun somut bir davada uygulanmas\u0131 beklenmeden soyut denetim yap\u0131lmas\u0131na imk\u00e2n verir. \u0130tiraz yolu ise g\u00f6r\u00fclmekte olan bir davada uygulanacak kural\u0131n Anayasaya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131yla devreye girer. Mahkeme, \u00f6n\u00fcndeki uyu\u015fmazl\u0131kta uygulayaca\u011f\u0131 normun Anayasaya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu kanaatine var\u0131rsa veya bu iddia ciddi g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse konu Anayasa Mahkemesine ta\u015f\u0131nabilir. Bu yol, vatanda\u015f\u0131n somut uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinden anayasal denetime kap\u0131 a\u00e7ar. International IDEA\u2019n\u0131n anayasa mahkemelerinin temel i\u015flevlerine ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, anayasal denetimin \u00f6zel anayasa mahkemeleri veya mahkemeler eliyle farkl\u0131 modellerde y\u00fcr\u00fct\u00fclebildi\u011fini a\u00e7\u0131klar. Madde 95\u2019te iptal davas\u0131 ve itiraz yolunun birlikte d\u00fczenlenmesi, norm denetiminin hem soyut hem somut yarg\u0131sal koruma boyutunu g\u00fc\u00e7lendirir. Anayasa Mahkemesi neden yerindelik denetimi yapamaz? Norm denetimi, Anayasaya uygunluk denetimidir; yerindelik denetimi de\u011fildir. Bu ayr\u0131m, Madde 95\u2019in en hassas noktalar\u0131ndan biridir. Yerindelik denetimi, bir d\u00fczenlemenin iyi, faydal\u0131, isabetli, ekonomik, verimli veya daha uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmek anlam\u0131na gelir. Anayasa Mahkemesi b\u00f6yle bir denetim yapamaz. Mahkemenin g\u00f6revi, kanunun veya anayasal i\u015flemin Anayasaya ayk\u0131r\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 incelemektir. Bir kanun k\u00f6t\u00fc tasarlanm\u0131\u015f olabilir, kamu politikas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan tart\u0131\u015fmal\u0131 olabilir veya daha iyi bir se\u00e7enek m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Ancak bu durum tek ba\u015f\u0131na Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k anlam\u0131na gelmez. Kanun koyucunun takdir alan\u0131, mahkemenin be\u011fenisiyle daralt\u0131lamaz. Bu s\u0131n\u0131r, kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. Anayasa Mahkemesi yerindelik denetimi yaparsa, yava\u015f yava\u015f yasama veya y\u00fcr\u00fctme yerine ge\u00e7ebilir. Madde 95 bu riski a\u00e7\u0131k\u00e7a kapat\u0131r: Mahkeme yaln\u0131z Anayasaya uygunluk denetimi yapar. Yeni norm olu\u015fturma yasa\u011f\u0131 neyi korur? Madde 95, Anayasa Mahkemesinin kanun koyucu veya y\u00fcr\u00fctme yerine ge\u00e7erek yeni norm olu\u015fturamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, norm denetimi ile norm koyma aras\u0131ndaki \u00e7izgiyi korur. Anayasa Mahkemesi bir d\u00fczenlemeyi Anayasaya ayk\u0131r\u0131 bulabilir, iptal edebilir veya Anayasaya uygunluk bak\u0131m\u0131ndan de\u011ferlendirebilir. Fakat kendisi yeni kanun yazamaz, y\u00fcr\u00fctme program\u0131 kuramaz veya idari kural \u00fcretemez. Yeni norm olu\u015fturma yasa\u011f\u0131, anayasa yarg\u0131s\u0131n\u0131n demokratik me\u015fruiyetini korur. Kanun koyucu T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisidir. Y\u00fcr\u00fctme kendi anayasal s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde uygulama i\u015flemleri yapar. Anayasa Mahkemesi ise bu norm ve i\u015flemlerin Anayasaya uygunlu\u011funu denetler. Her organ\u0131n g\u00f6revi ayr\u0131d\u0131r. Bu s\u0131n\u0131r, mahkemenin etkisiz olaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Aksine, mahkemenin denetim g\u00fcc\u00fc daha me\u015fru h\u00e2le gelir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Anayasa Mahkemesi Anayasay\u0131 korur; fakat kamu politikas\u0131 \u00fcretmez. Norm denetimi, hukukilik alan\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc; yerindelik alan\u0131nda s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Anayasal ilke ve hedefler nas\u0131l yorumlanmal\u0131d\u0131r? Madde 95, Mahkemenin anayasal ilke ve hedefleri yasama veya y\u00fcr\u00fctmenin takdir alan\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racak \u015fekilde geni\u015f yorumlayamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Anayasal ilkeler elbette \u00f6nemlidir. Hukuk devleti, e\u015fitlik, insan onuru, sosyal devlet, \u00e7evre, liyakat, kamu yarar\u0131 veya planlama gibi ilkeler norm denetiminde dikkate al\u0131nabilir. Ancak anayasal ilkeler \u00e7ok geni\u015f yorumlan\u0131rsa, mahkeme neredeyse her kamu politikas\u0131n\u0131 iptal edebilecek bir alan elde edebilir. Bu durumda anayasal denetim, kanun koyucunun takdir alan\u0131n\u0131 yutan bir mekanizmaya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Madde 95 bu riski \u00f6nlemek i\u00e7in yorum s\u0131n\u0131r\u0131 koyar. Venedik Komisyonunun hukuk devleti kontrol listesi, hukuk devletinde kanunilik, hukuk\u00ee belirlilik, yetkinin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi ve yarg\u0131sal denetim gibi unsurlar\u0131 birlikte ele al\u0131r. Madde 95\u2019in yorum s\u0131n\u0131r\u0131 da hukuk devletinin bir ba\u015fka y\u00f6n\u00fcn\u00fc korur: Mahkeme denetim yaparken ba\u015fka organlar\u0131n anayasal g\u00f6rev alan\u0131n\u0131 t\u00fcm\u00fcyle ortadan kald\u0131ramaz. Anayasa de\u011fi\u015fikliklerinde \u015fekil denetimi neden s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r? Madde 95\u2019e g\u00f6re anayasa de\u011fi\u015fiklikleri yaln\u0131zca \u015fekil bak\u0131m\u0131ndan denetlenir. \u015eekil denetimi teklif ve oylama \u00e7o\u011funluklar\u0131, ivedilik yasa\u011f\u0131 ve Anayasada \u00f6ng\u00f6r\u00fclen zorunlu usullerle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcm, anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi denetiminde mahkemenin alan\u0131n\u0131 \u00f6zellikle dar tutar. Anayasa de\u011fi\u015fiklikleri, kurucu veya tali kurucu iktidar alan\u0131na temas eder. Bu nedenle Anayasa Mahkemesinin anayasa de\u011fi\u015fikliklerini i\u00e7erik bak\u0131m\u0131ndan geni\u015f bi\u00e7imde denetlemesi, demokratik anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi s\u00fcreciyle mahkeme aras\u0131ndaki dengeyi bozabilir. Madde 95 bu y\u00fczden \u015fekil denetimini esas al\u0131r. \u015eekil denetimi ise hafif bir denetim de\u011fildir. Teklif \u00e7o\u011funlu\u011fu sa\u011flanm\u0131\u015f m\u0131, oylama \u00e7o\u011funlu\u011fu Anayasaya uygun mu, zorunlu usuller izlenmi\u015f mi, ivedilik yasa\u011f\u0131na uyulmu\u015f mu? Bu sorular anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi s\u00fcrecinin hukuki me\u015fruiyetini do\u011frudan etkiler. Anayasal kimlik denetimine ili\u015fkin \u00f6zel h\u00fck\u00fcmlerin sakl\u0131 tutulmas\u0131 ise bu alanda ayr\u0131 ve \u00f6zel d\u00fczenlemeler bulunabilece\u011fini g\u00f6sterir. Gerek\u00e7eli, ba\u011flay\u0131c\u0131 ve yay\u0131mlanan karar Norm denetimine ili\u015fkin kararlar gerek\u00e7eli olur, ba\u011flay\u0131c\u0131d\u0131r ve Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlan\u0131r. Bu \u00fc\u00e7 unsur, Anayasa Mahkemesi kararlar\u0131n\u0131n hukuk d\u00fczeni i\u00e7inde etkili ve denetlenebilir olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Gerek\u00e7e, Mahkemenin neden Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k veya uygunluk sonucuna vard\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131k, kararlar\u0131n yaln\u0131z tavsiye niteli\u011finde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; yasama, y\u00fcr\u00fctme, idare ve yarg\u0131 bak\u0131m\u0131ndan sonu\u00e7 do\u011furdu\u011funu ifade eder. Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanma ise karar\u0131n eri\u015filebilir ve kamuya a\u00e7\u0131k h\u00e2le gelmesini sa\u011flar. Bu yap\u0131, anayasa yarg\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir olmas\u0131n\u0131 destekler. Anayasa Mahkemesi karar\u0131 yaln\u0131z dosya taraflar\u0131n\u0131 de\u011fil, hukuk d\u00fczeninin tamam\u0131n\u0131 etkileyebilir. Bu y\u00fczden kararlar\u0131n gerek\u00e7eli yaz\u0131lmas\u0131 ve yay\u0131mlanmas\u0131, norm denetiminin me\u015fruiyeti i\u00e7in zorunludur. Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddialar\u0131 etkisiz b\u0131rak\u0131lamaz Madde 95\u2019in son c\u00fcmlesi, d\u00fczenlemelerin Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddialar\u0131n\u0131n etkili bi\u00e7imde incelenmesini engelleyemeyece\u011fini belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, norm denetimini yaln\u0131z k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerinde tan\u0131yan fakat ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131 fiilen etkisizle\u015ftiren d\u00fczenlemelere kar\u015f\u0131 g\u00fcvence getirir. Bir sistemde Anayasa Mahkemesine ba\u015fvuru teorik olarak var olabilir; fakat s\u00fcreler, usuller, ba\u015fvuru \u015fartlar\u0131, dava ehliyeti, dosya eri\u015fimi veya itiraz mekanizmas\u0131 \u00f6yle daralt\u0131l\u0131r ki Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddias\u0131 ger\u00e7ekte incelenemez. Madde 95 bu ihtimali engeller. Norm denetimi etkili olmal\u0131d\u0131r. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesinin adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 rehberi, mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n pratik ve etkili olmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulayan i\u00e7tihat \u00e7er\u00e7evesini ortaya koyar. Madde 95\u2019teki etkili inceleme g\u00fcvencesi de anayasal denetimin yaln\u0131z teorik de\u011fil, ger\u00e7ekten i\u015fleyen bir hak arama yolu olmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lar. Norm denetiminin s\u0131n\u0131r haritas\u0131 Ba\u015fl\u0131k Madde 95\u2019teki Anlam\u0131 Denetlenen normlar Kanunlar, TBMM \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n anayasal i\u015flemleri ve Anayasada g\u00f6sterilen di\u011fer d\u00fczenlemeler Ba\u015fvuru yollar\u0131 \u0130ptal davas\u0131 ve itiraz yolu Denetim t\u00fcr\u00fc Yaln\u0131z Anayasaya uygunluk denetimi Yasak alan Yerindelik denetimi ve yeni norm olu\u015fturma yasa\u011f\u0131 Anayasa de\u011fi\u015fiklikleri Yaln\u0131z \u015fekil denetimi; teklif, oylama, ivedilik ve zorunlu usuller Karar niteli\u011fi Gerek\u00e7eli, ba\u011flay\u0131c\u0131 ve Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanan karar Etkili inceleme Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddialar\u0131 d\u00fczenlemelerle etkisiz b\u0131rak\u0131lamaz Bu harita, norm denetiminin hem g\u00fc\u00e7l\u00fc hem s\u0131n\u0131rl\u0131 bir anayasal denetim yolu oldu\u011funu g\u00f6sterir. Anayasa Mahkemesi Anayasay\u0131 korur; fakat yasama veya y\u00fcr\u00fctmenin takdir alan\u0131n\u0131 t\u00fcm\u00fcyle devralmaz. Sonu\u00e7: Norm denetimi Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc koruyan s\u0131n\u0131rl\u0131 g\u00fc\u00e7t\u00fcr Norm denetimi, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Anayasa Mahkemesinin kanunlar\u0131, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n anayasal i\u015flemlerini ve Anayasada g\u00f6sterilen di\u011fer d\u00fczenlemeleri Anayasaya uygunluk bak\u0131m\u0131ndan incelemesini sa\u011flayan temel yarg\u0131sal denetim yoludur. Madde 95, norm denetimini iptal davas\u0131 ve itiraz yolu \u00fczerinden d\u00fczenleyerek hem soyut hem somut anayasal denetim imk\u00e2n\u0131 tan\u0131r. Bu maddenin en \u00f6nemli taraf\u0131, Anayasa Mahkemesinin yetkisini a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u0131n\u0131rlamas\u0131d\u0131r. Mahkeme yaln\u0131zca Anayasaya uygunluk denetimi yapar. Yerindelik denetimi yapamaz; kanun koyucu veya y\u00fcr\u00fctme yerine ge\u00e7erek yeni norm olu\u015fturamaz. Anayasal ilke ve hedefler, yasama veya y\u00fcr\u00fctmenin takdir alan\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racak \u015fekilde geni\u015f yorumlanamaz. B\u00f6ylece norm denetimi, kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde me\u015fru ve dengeli bir konumda tutulur. Sonu\u00e7 olarak Madde 95, Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korurken Anayasa Mahkemesinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 da belirleyen hassas bir denge maddesidir. Anayasa de\u011fi\u015fiklikleri yaln\u0131z \u015fekil bak\u0131m\u0131ndan denetlenir; kararlar gerek\u00e7eli, ba\u011flay\u0131c\u0131 ve Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlan\u0131r. Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddialar\u0131n\u0131n etkili bi\u00e7imde incelenmesi engellenemez. Bu nedenle norm denetimi, bu anayasa modelinde Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, etkili yarg\u0131sal denetim, kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131, gerek\u00e7eli karar, ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131k ve mahkemenin yerindelik alan\u0131na girmemesi \u00fczerine kurulu temel anayasal kontrol mekanizmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":357,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-356","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yargi-ve-anayasal-denetim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/356","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=356"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/356\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":358,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/356\/revisions\/358"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/357"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=356"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=356"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=356"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}