{"id":346,"date":"2026-06-19T08:17:45","date_gmt":"2026-06-19T08:17:45","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=346"},"modified":"2026-06-19T08:17:45","modified_gmt":"2026-06-19T08:17:45","slug":"milli-liyakat-anayasasinda-adil-yargilanma-madde-92","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/milli-liyakat-anayasasinda-adil-yargilanma-madde-92\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131\u2019nda Adil Yarg\u0131lanma (Madde 92)"},"content":{"rendered":"<p>&#8220;`html id=&#8221;s7v9nr&#8221;<\/p>\n<p><strong>Adil yarg\u0131lanma<\/strong>, mahkemelerin yaln\u0131z var olmas\u0131n\u0131 de\u011fil; kanunla kurulmu\u015f, ba\u011f\u0131ms\u0131z, tarafs\u0131z, makul s\u00fcrede i\u015fleyen, duru\u015fmalar\u0131 kural olarak a\u00e7\u0131k yapan ve kararlar\u0131n\u0131 gerek\u00e7eli yazan bir yarg\u0131 d\u00fczeninin kurulmas\u0131n\u0131 gerektirir. Bir mahkeme binas\u0131n\u0131n bulunmas\u0131, tek ba\u015f\u0131na adaletin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi anlam\u0131na gelmez. Adalet, mahkemenin kurulu\u015fundan g\u00f6rev alan\u0131na, yarg\u0131lama usul\u00fcnden duru\u015fma a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131na, karar gerek\u00e7esinden makul s\u00fcreye kadar uzanan b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir g\u00fcvence sistemidir. Bu nedenle adil yarg\u0131lanma, yaln\u0131z davan\u0131n taraflar\u0131n\u0131 ilgilendiren teknik bir usul hakk\u0131 de\u011fildir; hukuk devletinin, yarg\u0131ya g\u00fcvenin ve vatanda\u015f\u0131n hak arama h\u00fcrriyetinin temel \u015fart\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Madde 92, adil yarg\u0131lanma ilkesini \u00fc\u00e7 ana zeminde kurar. Birincisi, mahkemelerin kurulu\u015fu, g\u00f6revleri, yetkileri, i\u015fleyi\u015fi, yarg\u0131lama usulleri, uzmanla\u015fmas\u0131 ve dereceleri kanunla d\u00fczenlenir. \u0130kincisi, duru\u015fmalar kural olarak a\u00e7\u0131k yap\u0131l\u0131r; ancak zorunlu h\u00e2llerde gerek\u00e7eli kararla kapal\u0131 duru\u015fma m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, yarg\u0131lamalar makul s\u00fcrede sonu\u00e7land\u0131r\u0131l\u0131r ve adalet hizmetlerinin idari i\u015fleyi\u015fi mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na m\u00fcdahale etmeksizin liyakat, verimlilik ve \u015feffafl\u0131k esaslar\u0131yla denetlenir.<\/p>\n<p>Madde 92\u2019nin ay\u0131rt edici y\u00f6n\u00fc, yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ile adalet hizmetlerinin verimli i\u015flemesini birbirine kar\u015f\u0131t g\u00f6rmemesidir. Mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 korunur; fakat bu, yarg\u0131 hizmetlerinin idari bak\u0131mdan denetlenemeyece\u011fi anlam\u0131na gelmez. Denetim; h\u00e2kimin karar i\u00e7eri\u011fine, yarg\u0131sal takdirine veya mahkemenin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na m\u00fcdahale edemez. Ancak dosya y\u00f6netimi, hizmet ak\u0131\u015f\u0131, personel d\u00fczeni, makul s\u00fcre, \u015feffafl\u0131k ve verimlilik gibi alanlarda adalet hizmetlerinin kalitesi izlenebilir. B\u00f6ylece adil yarg\u0131lanma, hem ba\u011f\u0131ms\u0131z mahkeme hem de \u00e7al\u0131\u015fan adalet sistemi fikri \u00fczerine kurulur.<\/p>\n<blockquote><p><strong>Madde 92 \u2013 Duru\u015fmalar, Mahkemelerin Kurulu\u015fu ve Adalet Hizmetlerinin Denetimi<\/strong><\/p>\n<p>Mahkemelerin kurulu\u015fu, g\u00f6revleri, yetkileri, i\u015fleyi\u015fi, yarg\u0131lama usulleri, uzmanla\u015fmas\u0131 ve dereceleri; yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, do\u011fal h\u00e2kim ve adil yarg\u0131lanma g\u00fcvenceleri korunarak kanunla d\u00fczenlenir. Duru\u015fmalar kural olarak a\u00e7\u0131k yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Genel ahl\u00e2k, kamu g\u00fcvenli\u011fi, \u00e7ocuklar\u0131n korunmas\u0131, \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi, Devlet s\u0131rr\u0131 veya yarg\u0131laman\u0131n amac\u0131n\u0131n korunmas\u0131 gibi zorunlu h\u00e2llerde duru\u015fman\u0131n tamam\u0131 veya bir k\u0131sm\u0131 kapal\u0131 yap\u0131labilir; karar gerek\u00e7eli olur. B\u00fct\u00fcn mahkeme kararlar\u0131 gerek\u00e7eli yaz\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Yarg\u0131lamalar makul s\u00fcrede sonu\u00e7land\u0131r\u0131l\u0131r; gecikme, hak arama h\u00fcrriyeti ve adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racak \u015fekilde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez. Adalet hizmetlerinin idari i\u015fleyi\u015fi; mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na, h\u00e2kimlik teminat\u0131na ve yarg\u0131sal takdir alan\u0131na m\u00fcdahale etmeksizin liyakat, verimlilik, \u015feffafl\u0131k esaslar\u0131yla denetlenir.<\/p><\/blockquote>\n<h2>Adil yarg\u0131lanma mahkemenin kurulu\u015fundan ba\u015flar<\/h2>\n<p>Adil yarg\u0131lanma, yaln\u0131z duru\u015fma salonunda taraflar\u0131n dinlenmesiyle ba\u015flamaz. Daha \u00f6nce, mahkemenin nas\u0131l kuruldu\u011fu, hangi g\u00f6rev alan\u0131na sahip oldu\u011fu, hangi yetkiyle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve hangi yarg\u0131lama usul\u00fcn\u00fc uygulad\u0131\u011f\u0131 belirleyicidir. Madde 92 bu nedenle mahkemelerin kurulu\u015fu, g\u00f6revleri, yetkileri, i\u015fleyi\u015fi, yarg\u0131lama usulleri, uzmanla\u015fmas\u0131 ve derecelerinin kanunla d\u00fczenlenece\u011fini belirtir.<\/p>\n<p>Bu h\u00fck\u00fcm, do\u011fal h\u00e2kim g\u00fcvencesiyle do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Ki\u015fi, sonradan kurulan veya belirli bir dava i\u00e7in \u00f6zel olarak \u015fekillendirilen bir mahkeme \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131lamaz. Mahkemenin g\u00f6revi, yetkisi ve derecesi \u00f6nceden kanunla belirlenmi\u015f olmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece davaya g\u00f6re mahkeme de\u011fil, kanuna g\u00f6re mahkeme esas\u0131 korunur.<\/p>\n<p>Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin <a href=\"https:\/\/www.coe.int\/en\/web\/human-rights-convention\/justice\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">adil yarg\u0131lanma hakk\u0131na ili\u015fkin a\u00e7\u0131klamas\u0131<\/a>, herkesin kanunla kurulmu\u015f ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z bir mahkemede, makul s\u00fcrede ve a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde yarg\u0131lanma hakk\u0131na sahip oldu\u011funu vurgular. Madde 92\u2019nin mahkemelerin kanunla kurulu\u015funu \u00f6zellikle yazmas\u0131, adil yarg\u0131lanman\u0131n kurumsal temelini g\u00fc\u00e7lendirir.<\/p>\n<h2>Duru\u015fmalar neden kural olarak a\u00e7\u0131k yap\u0131l\u0131r?<\/h2>\n<p>Duru\u015fmalar\u0131n a\u00e7\u0131k yap\u0131lmas\u0131, yarg\u0131laman\u0131n toplum \u00f6n\u00fcnde denetlenebilir olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. A\u00e7\u0131kl\u0131k, mahkemeyi kamuoyu bask\u0131s\u0131na teslim etmek anlam\u0131na gelmez; tam tersine, yarg\u0131laman\u0131n kapal\u0131 ve g\u00f6r\u00fcnmez bir s\u00fcre\u00e7 h\u00e2line gelmesini \u00f6nler. Vatanda\u015f, mahkemenin nas\u0131l i\u015fledi\u011fini, taraflar\u0131n nas\u0131l dinlendi\u011fini ve yarg\u0131laman\u0131n hangi usulle y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rebilmelidir.<\/p>\n<p>A\u00e7\u0131k duru\u015fma, taraflar i\u00e7in de g\u00fcvence olu\u015fturur. Taraflardan biri, yarg\u0131laman\u0131n kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131nda keyf\u00ee bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc duygusuna kap\u0131lmamal\u0131d\u0131r. H\u00e2kim de karar\u0131n\u0131, usul kurallar\u0131na uygun ve denetlenebilir bir yarg\u0131lama s\u00fcreci sonunda verir. Bu y\u00f6n\u00fcyle a\u00e7\u0131kl\u0131k, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr y\u00fcz\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>Ancak a\u00e7\u0131kl\u0131k mutlak de\u011fildir. Baz\u0131 durumlarda duru\u015fman\u0131n tamamen veya k\u0131smen kapal\u0131 yap\u0131lmas\u0131 gerekebilir. Madde 92 bu ihtimali kabul eder; fakat kapal\u0131 duru\u015fmay\u0131 istisna ve gerek\u00e7eli karar \u015fart\u0131na ba\u011flar. B\u00f6ylece a\u00e7\u0131kl\u0131k ilkesi korunurken, baz\u0131 hassas de\u011ferler de zarar g\u00f6rmez.<\/p>\n<h2>Kapal\u0131 duru\u015fma istisnas\u0131 hangi s\u0131n\u0131rlarla uygulan\u0131r?<\/h2>\n<p>Madde 92\u2019ye g\u00f6re genel ahl\u00e2k, kamu g\u00fcvenli\u011fi, \u00e7ocuklar\u0131n korunmas\u0131, \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi, Devlet s\u0131rr\u0131 veya yarg\u0131laman\u0131n amac\u0131n\u0131n korunmas\u0131 gibi zorunlu h\u00e2llerde duru\u015fman\u0131n tamam\u0131 veya bir k\u0131sm\u0131 kapal\u0131 yap\u0131labilir. Bu say\u0131m, kapal\u0131 duru\u015fman\u0131n keyf\u00ee bir tercih de\u011fil, zorunlu bir istisna oldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/p>\n<p>Kapal\u0131 duru\u015fma karar\u0131 mutlaka gerek\u00e7eli olmal\u0131d\u0131r. Mahkeme, duru\u015fmay\u0131 neden kapatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamal\u0131d\u0131r. \u201cUygun g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u201d gibi soyut ifadeler yeterli de\u011fildir. Hangi menfaatin korunaca\u011f\u0131, a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131n hangi zarar\u0131 do\u011furaca\u011f\u0131 ve kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131n neden gerekli oldu\u011fu g\u00f6sterilmelidir.<\/p>\n<p>Kapal\u0131 duru\u015fman\u0131n tamam\u0131 yerine bir k\u0131sm\u0131n\u0131n kapal\u0131 yap\u0131labilmesi de \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. \u00d6zel hayat\u0131 ilgilendiren k\u0131sa bir b\u00f6l\u00fcm i\u00e7in b\u00fct\u00fcn yarg\u0131lamay\u0131 kapatmak gerekmez. Devlet s\u0131rr\u0131 i\u00e7eren belge tart\u0131\u015f\u0131l\u0131rken yaln\u0131z ilgili b\u00f6l\u00fcm kapal\u0131 yap\u0131labilir. B\u00f6ylece adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 ile korunmas\u0131 gereken hassas de\u011ferler aras\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc denge kurulur.<\/p>\n<h2>B\u00fct\u00fcn kararlar\u0131n gerek\u00e7eli yaz\u0131lmas\u0131 neyi de\u011fi\u015ftirir?<\/h2>\n<p>Madde 92, b\u00fct\u00fcn mahkeme kararlar\u0131n\u0131n gerek\u00e7eli yaz\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Gerek\u00e7e, mahkeme karar\u0131n\u0131n ruhudur. Taraflar neden kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya neden kaybetti\u011fini gerek\u00e7eden \u00f6\u011frenir. \u00dcst mahkeme denetimi gerek\u00e7e \u00fczerinden yap\u0131l\u0131r. Kamuoyu, mahkemenin keyf\u00ee de\u011fil hukuki de\u011ferlendirme yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerek\u00e7eden anlar.<\/p>\n<p>Gerek\u00e7esiz karar, taraf\u0131 sonuca mahk\u00fbm eder ama hukuki ikna \u00fcretmez. Mahkeme hangi delile neden de\u011fer verdi\u011fini, hangi iddiay\u0131 neden kabul etti\u011fini, hangi hukuki kural\u0131 nas\u0131l yorumlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hangi sonuca neden ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamal\u0131d\u0131r. Bu, h\u00e2kimin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na zarar vermez; tam tersine ba\u011f\u0131ms\u0131z karar\u0131n hukuk i\u00e7inde verildi\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n<p>Gerek\u00e7eli karar sorumlulu\u011fu, adil yarg\u0131lanma ile yarg\u0131 denetimi aras\u0131nda k\u00f6pr\u00fc kurar. Bir karar gerek\u00e7eli de\u011filse, itiraz veya temyiz hakk\u0131 da zay\u0131flar. Taraf hangi noktaya itiraz edece\u011fini bilemez. Bu nedenle Madde 92\u2019de gerek\u00e7eli karar ilkesi, adaletin hem anla\u015f\u0131labilir hem denetlenebilir olmas\u0131 i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<h2>Makul s\u00fcre hakk\u0131 neden yarg\u0131laman\u0131n \u00f6z\u00fcd\u00fcr?<\/h2>\n<p>Adil yarg\u0131lanma yaln\u0131z do\u011fru karar almak de\u011fildir; karar\u0131n zaman\u0131nda verilmesi de adaletin par\u00e7as\u0131d\u0131r. Madde 92, yarg\u0131lamalar\u0131n makul s\u00fcrede sonu\u00e7land\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve gecikmenin hak arama h\u00fcrriyeti ile adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racak \u015fekilde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemeyece\u011fini belirtir.<\/p>\n<p>Ge\u00e7 gelen karar, bazen hakl\u0131 taraf i\u00e7in bile etkisiz kal\u0131r. \u0130\u015fe iade davas\u0131 y\u0131llarca s\u00fcrerse ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 yeniden kurmak zorunda kal\u0131r. Tazminat davas\u0131 \u00e7ok gecikirse zarar\u0131n telafisi anlam\u0131n\u0131 yitirir. Ceza yarg\u0131lamas\u0131nda uzun belirsizlik hem san\u0131k hem ma\u011fdur i\u00e7in a\u011f\u0131r y\u00fck do\u011furur. \u0130dari davalarda gecikme, hukuka ayk\u0131r\u0131 i\u015flemin fiilen kal\u0131c\u0131 sonu\u00e7 \u00fcretmesine yol a\u00e7abilir.<\/p>\n<p>Avrupa Konseyi CEPEJ\u2019in <a href=\"https:\/\/www.coe.int\/en\/web\/cepej\/cepej-work\/effectiveness\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">yarg\u0131lama s\u00fcrelerinin y\u00f6netimine ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/a>, mahkemelerde zaman y\u00f6netiminin adalet sisteminin etkinli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6zel olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Madde 92\u2019nin makul s\u00fcre vurgusu da adaletin yaln\u0131z do\u011fru de\u011fil, zaman\u0131nda verilmesi gerekti\u011fini ifade eder.<\/p>\n<h2>Adalet hizmetleri denetlenirken yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l korunur?<\/h2>\n<p>Madde 92, adalet hizmetlerinin idari i\u015fleyi\u015finin liyakat, verimlilik ve \u015feffafl\u0131k esaslar\u0131yla denetlenebilece\u011fini kabul eder. Ancak bu denetim mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na, h\u00e2kimlik teminat\u0131na ve yarg\u0131sal takdir alan\u0131na m\u00fcdahale edemez. Bu ayr\u0131m \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>Adalet hizmetinin idari i\u015fleyi\u015fi; dosya da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, kalem hizmetleri, personel planlamas\u0131, teknolojik altyap\u0131, duru\u015fma takvimi, ar\u015fiv d\u00fczeni, eri\u015filebilirlik, makul s\u00fcre ve hizmet kalitesi gibi alanlar\u0131 kapsayabilir. Bunlar\u0131n denetlenmesi yarg\u0131n\u0131n verimli i\u015flemesi i\u00e7in gereklidir. Fakat denetim, \u201c\u015fu dosyada \u015fu karar verilmeliydi\u201d noktas\u0131na ge\u00e7erse yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ihlal edilir.<\/p>\n<p>Bu nedenle Madde 92, adalet hizmeti y\u00f6netimi ile yarg\u0131sal karar alan\u0131n\u0131 ay\u0131r\u0131r. \u0130dari i\u015fleyi\u015f denetlenebilir; fakat h\u00e2kimin hukuki kanaati, delil de\u011ferlendirmesi ve karar i\u00e7eri\u011fi idari denetim konusu yap\u0131lamaz. B\u00f6ylece adil yarg\u0131lanma, hem hizmet kalitesi hem yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131yla birlikte korunur.<\/p>\n<h2>Uzmanla\u015fm\u0131\u015f mahkemeler adaleti g\u00fc\u00e7lendirir mi?<\/h2>\n<p>Madde 92, mahkemelerin uzmanla\u015fmas\u0131n\u0131n kanunla d\u00fczenlenece\u011fini belirtir. Uzmanla\u015fma, karma\u015f\u0131k uyu\u015fmazl\u0131klarda yarg\u0131laman\u0131n kalitesini art\u0131rabilir. Ticaret, i\u015f, aile, \u00e7ocuk, idare, vergi, fikr\u00ee haklar veya bili\u015fim gibi alanlarda \u00f6zel bilgi gerektiren uyu\u015fmazl\u0131klar ortaya \u00e7\u0131kabilir. Uzmanla\u015fm\u0131\u015f mahkemeler bu alanlarda daha h\u0131zl\u0131 ve nitelikli karar verebilir.<\/p>\n<p>Ancak uzmanla\u015fma, do\u011fal h\u00e2kim g\u00fcvencesini zay\u0131flatmamal\u0131d\u0131r. Belirli dosyalar i\u00e7in sonradan \u00f6zel mahkeme kurulmas\u0131 veya g\u00f6rev alan\u0131n\u0131n ki\u015fiye g\u00f6re de\u011fi\u015ftirilmesi kabul edilemez. Uzmanla\u015fma \u00f6nceden kanunla belirlenmeli, objektif olmal\u0131 ve adil yarg\u0131lanma g\u00fcvencelerini korumal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bu nedenle Madde 92, uzmanla\u015fmay\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve do\u011fal h\u00e2kim ilkesiyle birlikte d\u00fczenler. Uzman mahkeme, belirli alanda kalite ve h\u0131z sa\u011flar; fakat ola\u011fan\u00fcst\u00fc veya ki\u015fiye \u00f6zel yarg\u0131lama kanal\u0131 h\u00e2line gelemez.<\/p>\n<h2>Adil yarg\u0131lanma sistemi hangi unsurlardan olu\u015fur?<\/h2>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>G\u00fcvence Alan\u0131<\/th>\n<th>Madde 92\u2019deki Anlam\u0131<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td>Mahkemelerin kurulu\u015fu<\/td>\n<td>G\u00f6rev, yetki, i\u015fleyi\u015f, usul, uzmanla\u015fma ve derece sistemi kanunla d\u00fczenlenir.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Do\u011fal h\u00e2kim<\/td>\n<td>Mahkemeler davaya g\u00f6re de\u011fil, \u00f6nceden belirlenmi\u015f kanuni d\u00fczene g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>A\u00e7\u0131k duru\u015fma<\/td>\n<td>Duru\u015fmalar kural olarak kamuya a\u00e7\u0131k yap\u0131l\u0131r.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Kapal\u0131 duru\u015fma<\/td>\n<td>Yaln\u0131z zorunlu h\u00e2llerde ve gerek\u00e7eli kararla uygulanabilir.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Gerek\u00e7eli karar<\/td>\n<td>B\u00fct\u00fcn mahkeme kararlar\u0131 hukuki gerek\u00e7eyle yaz\u0131l\u0131r.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Makul s\u00fcre<\/td>\n<td>Gecikme hak arama h\u00fcrriyetini etkisiz k\u0131lacak d\u00fczeye ula\u015famaz.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\u0130dari denetim<\/td>\n<td>Liyakat, verimlilik ve \u015feffafl\u0131k esas al\u0131n\u0131r; yarg\u0131sal takdire m\u00fcdahale edilemez.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Bu yap\u0131, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 yaln\u0131z bir duru\u015fma hakk\u0131 olarak de\u011fil; mahkeme te\u015fkilat\u0131, yarg\u0131lama usul\u00fc, karar gerek\u00e7esi, s\u00fcre y\u00f6netimi ve hizmet kalitesiyle birlikte i\u015fleyen bir anayasal g\u00fcvence olarak ele al\u0131r.<\/p>\n<h2>Vatanda\u015f i\u00e7in Madde 92 ne ifade eder?<\/h2>\n<p>Vatanda\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan Madde 92\u2019nin anlam\u0131 \u00e7ok somuttur. Bir ki\u015fi mahkemeye gitti\u011finde, davas\u0131n\u0131n kanunla kurulmu\u015f yetkili mahkemede g\u00f6r\u00fclmesini, duru\u015fman\u0131n kural olarak a\u00e7\u0131k yap\u0131lmas\u0131n\u0131, kapal\u0131 duru\u015fma varsa bunun nedeninin a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131, karar\u0131n gerek\u00e7eli yaz\u0131lmas\u0131n\u0131 ve yarg\u0131laman\u0131n y\u0131llarca s\u00fcrmemesini bekler.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca vatanda\u015f, adalet hizmetlerinin k\u00f6t\u00fc y\u00f6netilmesi nedeniyle hakk\u0131n\u0131n etkisizle\u015fmesini istemez. Dosyalar\u0131n kaybolmas\u0131, duru\u015fmalar\u0131n s\u00fcrekli ertelenmesi, kalem hizmetlerinin yetersizli\u011fi, mahkemelerin i\u015f y\u00fck\u00fcn\u00fcn yanl\u0131\u015f y\u00f6netilmesi veya teknolojik altyap\u0131 eksikli\u011fi de adil yarg\u0131lanmay\u0131 etkileyebilir. Bu nedenle adalet hizmetlerinin idari i\u015fleyi\u015fi verimli ve \u015feffaf olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Ancak bu idari denetim, h\u00e2kime ne karar verece\u011fini s\u00f6yleyen bir mekanizmaya d\u00f6n\u00fc\u015fmemelidir. Madde 92 vatanda\u015f i\u00e7in iki g\u00fcvenceyi ayn\u0131 anda sa\u011flar: ba\u011f\u0131ms\u0131z mahkeme ve i\u015fleyen adalet hizmeti.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7: Adil yarg\u0131lanma ba\u011f\u0131ms\u0131z mahkeme ile i\u015fleyen adalet hizmetini birle\u015ftirir<\/h2>\n<p>Adil yarg\u0131lanma, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde mahkemelerin kanunla kurulu\u015fundan duru\u015fmalar\u0131n a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131na, gerek\u00e7eli karar zorunlulu\u011fundan makul s\u00fcreye kadar uzanan geni\u015f bir anayasal g\u00fcvence olarak d\u00fczenlenmi\u015ftir. Madde 92, mahkemelerin kurulu\u015fu, g\u00f6revleri, yetkileri, i\u015fleyi\u015fi, yarg\u0131lama usulleri, uzmanla\u015fmas\u0131 ve derecelerinin yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, do\u011fal h\u00e2kim ve adil yarg\u0131lanma g\u00fcvenceleri korunarak kanunla d\u00fczenlenece\u011fini belirtir.<\/p>\n<p>Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, a\u00e7\u0131kl\u0131k ve gerek\u00e7elilik ilkelerini birlikte kurmas\u0131d\u0131r. Duru\u015fmalar kural olarak a\u00e7\u0131k yap\u0131l\u0131r; ancak genel ahl\u00e2k, kamu g\u00fcvenli\u011fi, \u00e7ocuklar\u0131n korunmas\u0131, \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi, Devlet s\u0131rr\u0131 veya yarg\u0131laman\u0131n amac\u0131n\u0131n korunmas\u0131 gibi zorunlu h\u00e2llerde duru\u015fman\u0131n tamam\u0131 veya bir k\u0131sm\u0131 gerek\u00e7eli kararla kapal\u0131 yap\u0131labilir. B\u00fct\u00fcn mahkeme kararlar\u0131 gerek\u00e7eli yaz\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak Madde 92, yarg\u0131n\u0131n yaln\u0131z ba\u011f\u0131ms\u0131z olmas\u0131n\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda makul s\u00fcrede, \u015feffaf, gerek\u00e7eli ve iyi i\u015fleyen bir adalet hizmeti sunmas\u0131n\u0131 hedefler. Adalet hizmetlerinin idari i\u015fleyi\u015fi liyakat, verimlilik ve \u015feffafl\u0131k esaslar\u0131yla denetlenir; fakat mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na, h\u00e2kimlik teminat\u0131na ve yarg\u0131sal takdir alan\u0131na m\u00fcdahale edilemez. Bu nedenle adil yarg\u0131lanma, bu anayasa modelinde <strong>a\u00e7\u0131k duru\u015fma, gerek\u00e7eli karar, do\u011fal h\u00e2kim, makul s\u00fcre, yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve adalet hizmeti kalitesi<\/strong> aras\u0131nda kurulmu\u015f temel yarg\u0131lama g\u00fcvencesidir.<\/p>\n<p>&#8220;`<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;`html id=&#8221;s7v9nr&#8221; Adil yarg\u0131lanma, mahkemelerin yaln\u0131z var olmas\u0131n\u0131 de\u011fil; kanunla kurulmu\u015f, ba\u011f\u0131ms\u0131z, tarafs\u0131z, makul s\u00fcrede i\u015fleyen, duru\u015fmalar\u0131 kural olarak a\u00e7\u0131k yapan ve kararlar\u0131n\u0131 gerek\u00e7eli yazan bir yarg\u0131 d\u00fczeninin kurulmas\u0131n\u0131 gerektirir. Bir mahkeme binas\u0131n\u0131n bulunmas\u0131, tek ba\u015f\u0131na adaletin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi anlam\u0131na gelmez. Adalet, mahkemenin kurulu\u015fundan g\u00f6rev alan\u0131na, yarg\u0131lama usul\u00fcnden duru\u015fma a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131na, karar gerek\u00e7esinden makul s\u00fcreye kadar uzanan b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir g\u00fcvence sistemidir. Bu nedenle adil yarg\u0131lanma, yaln\u0131z davan\u0131n taraflar\u0131n\u0131 ilgilendiren teknik bir usul hakk\u0131 de\u011fildir; hukuk devletinin, yarg\u0131ya g\u00fcvenin ve vatanda\u015f\u0131n hak arama h\u00fcrriyetinin temel \u015fart\u0131d\u0131r. Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Madde 92, adil yarg\u0131lanma ilkesini \u00fc\u00e7 ana zeminde kurar. Birincisi, mahkemelerin kurulu\u015fu, g\u00f6revleri, yetkileri, i\u015fleyi\u015fi, yarg\u0131lama usulleri, uzmanla\u015fmas\u0131 ve dereceleri kanunla d\u00fczenlenir. \u0130kincisi, duru\u015fmalar kural olarak a\u00e7\u0131k yap\u0131l\u0131r; ancak zorunlu h\u00e2llerde gerek\u00e7eli kararla kapal\u0131 duru\u015fma m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, yarg\u0131lamalar makul s\u00fcrede sonu\u00e7land\u0131r\u0131l\u0131r ve adalet hizmetlerinin idari i\u015fleyi\u015fi mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na m\u00fcdahale etmeksizin liyakat, verimlilik ve \u015feffafl\u0131k esaslar\u0131yla denetlenir. Madde 92\u2019nin ay\u0131rt edici y\u00f6n\u00fc, yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ile adalet hizmetlerinin verimli i\u015flemesini birbirine kar\u015f\u0131t g\u00f6rmemesidir. Mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 korunur; fakat bu, yarg\u0131 hizmetlerinin idari bak\u0131mdan denetlenemeyece\u011fi anlam\u0131na gelmez. Denetim; h\u00e2kimin karar i\u00e7eri\u011fine, yarg\u0131sal takdirine veya mahkemenin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na m\u00fcdahale edemez. Ancak dosya y\u00f6netimi, hizmet ak\u0131\u015f\u0131, personel d\u00fczeni, makul s\u00fcre, \u015feffafl\u0131k ve verimlilik gibi alanlarda adalet hizmetlerinin kalitesi izlenebilir. B\u00f6ylece adil yarg\u0131lanma, hem ba\u011f\u0131ms\u0131z mahkeme hem de \u00e7al\u0131\u015fan adalet sistemi fikri \u00fczerine kurulur. Madde 92 \u2013 Duru\u015fmalar, Mahkemelerin Kurulu\u015fu ve Adalet Hizmetlerinin Denetimi Mahkemelerin kurulu\u015fu, g\u00f6revleri, yetkileri, i\u015fleyi\u015fi, yarg\u0131lama usulleri, uzmanla\u015fmas\u0131 ve dereceleri; yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, do\u011fal h\u00e2kim ve adil yarg\u0131lanma g\u00fcvenceleri korunarak kanunla d\u00fczenlenir. Duru\u015fmalar kural olarak a\u00e7\u0131k yap\u0131l\u0131r. Genel ahl\u00e2k, kamu g\u00fcvenli\u011fi, \u00e7ocuklar\u0131n korunmas\u0131, \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi, Devlet s\u0131rr\u0131 veya yarg\u0131laman\u0131n amac\u0131n\u0131n korunmas\u0131 gibi zorunlu h\u00e2llerde duru\u015fman\u0131n tamam\u0131 veya bir k\u0131sm\u0131 kapal\u0131 yap\u0131labilir; karar gerek\u00e7eli olur. B\u00fct\u00fcn mahkeme kararlar\u0131 gerek\u00e7eli yaz\u0131l\u0131r. Yarg\u0131lamalar makul s\u00fcrede sonu\u00e7land\u0131r\u0131l\u0131r; gecikme, hak arama h\u00fcrriyeti ve adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racak \u015fekilde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez. Adalet hizmetlerinin idari i\u015fleyi\u015fi; mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na, h\u00e2kimlik teminat\u0131na ve yarg\u0131sal takdir alan\u0131na m\u00fcdahale etmeksizin liyakat, verimlilik, \u015feffafl\u0131k esaslar\u0131yla denetlenir. Adil yarg\u0131lanma mahkemenin kurulu\u015fundan ba\u015flar Adil yarg\u0131lanma, yaln\u0131z duru\u015fma salonunda taraflar\u0131n dinlenmesiyle ba\u015flamaz. Daha \u00f6nce, mahkemenin nas\u0131l kuruldu\u011fu, hangi g\u00f6rev alan\u0131na sahip oldu\u011fu, hangi yetkiyle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve hangi yarg\u0131lama usul\u00fcn\u00fc uygulad\u0131\u011f\u0131 belirleyicidir. Madde 92 bu nedenle mahkemelerin kurulu\u015fu, g\u00f6revleri, yetkileri, i\u015fleyi\u015fi, yarg\u0131lama usulleri, uzmanla\u015fmas\u0131 ve derecelerinin kanunla d\u00fczenlenece\u011fini belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, do\u011fal h\u00e2kim g\u00fcvencesiyle do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Ki\u015fi, sonradan kurulan veya belirli bir dava i\u00e7in \u00f6zel olarak \u015fekillendirilen bir mahkeme \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131lamaz. Mahkemenin g\u00f6revi, yetkisi ve derecesi \u00f6nceden kanunla belirlenmi\u015f olmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece davaya g\u00f6re mahkeme de\u011fil, kanuna g\u00f6re mahkeme esas\u0131 korunur. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin adil yarg\u0131lanma hakk\u0131na ili\u015fkin a\u00e7\u0131klamas\u0131, herkesin kanunla kurulmu\u015f ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z bir mahkemede, makul s\u00fcrede ve a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde yarg\u0131lanma hakk\u0131na sahip oldu\u011funu vurgular. Madde 92\u2019nin mahkemelerin kanunla kurulu\u015funu \u00f6zellikle yazmas\u0131, adil yarg\u0131lanman\u0131n kurumsal temelini g\u00fc\u00e7lendirir. Duru\u015fmalar neden kural olarak a\u00e7\u0131k yap\u0131l\u0131r? Duru\u015fmalar\u0131n a\u00e7\u0131k yap\u0131lmas\u0131, yarg\u0131laman\u0131n toplum \u00f6n\u00fcnde denetlenebilir olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. A\u00e7\u0131kl\u0131k, mahkemeyi kamuoyu bask\u0131s\u0131na teslim etmek anlam\u0131na gelmez; tam tersine, yarg\u0131laman\u0131n kapal\u0131 ve g\u00f6r\u00fcnmez bir s\u00fcre\u00e7 h\u00e2line gelmesini \u00f6nler. Vatanda\u015f, mahkemenin nas\u0131l i\u015fledi\u011fini, taraflar\u0131n nas\u0131l dinlendi\u011fini ve yarg\u0131laman\u0131n hangi usulle y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rebilmelidir. A\u00e7\u0131k duru\u015fma, taraflar i\u00e7in de g\u00fcvence olu\u015fturur. Taraflardan biri, yarg\u0131laman\u0131n kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131nda keyf\u00ee bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc duygusuna kap\u0131lmamal\u0131d\u0131r. H\u00e2kim de karar\u0131n\u0131, usul kurallar\u0131na uygun ve denetlenebilir bir yarg\u0131lama s\u00fcreci sonunda verir. Bu y\u00f6n\u00fcyle a\u00e7\u0131kl\u0131k, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr y\u00fcz\u00fcd\u00fcr. Ancak a\u00e7\u0131kl\u0131k mutlak de\u011fildir. Baz\u0131 durumlarda duru\u015fman\u0131n tamamen veya k\u0131smen kapal\u0131 yap\u0131lmas\u0131 gerekebilir. Madde 92 bu ihtimali kabul eder; fakat kapal\u0131 duru\u015fmay\u0131 istisna ve gerek\u00e7eli karar \u015fart\u0131na ba\u011flar. B\u00f6ylece a\u00e7\u0131kl\u0131k ilkesi korunurken, baz\u0131 hassas de\u011ferler de zarar g\u00f6rmez. Kapal\u0131 duru\u015fma istisnas\u0131 hangi s\u0131n\u0131rlarla uygulan\u0131r? Madde 92\u2019ye g\u00f6re genel ahl\u00e2k, kamu g\u00fcvenli\u011fi, \u00e7ocuklar\u0131n korunmas\u0131, \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi, Devlet s\u0131rr\u0131 veya yarg\u0131laman\u0131n amac\u0131n\u0131n korunmas\u0131 gibi zorunlu h\u00e2llerde duru\u015fman\u0131n tamam\u0131 veya bir k\u0131sm\u0131 kapal\u0131 yap\u0131labilir. Bu say\u0131m, kapal\u0131 duru\u015fman\u0131n keyf\u00ee bir tercih de\u011fil, zorunlu bir istisna oldu\u011funu g\u00f6sterir. Kapal\u0131 duru\u015fma karar\u0131 mutlaka gerek\u00e7eli olmal\u0131d\u0131r. Mahkeme, duru\u015fmay\u0131 neden kapatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamal\u0131d\u0131r. \u201cUygun g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u201d gibi soyut ifadeler yeterli de\u011fildir. Hangi menfaatin korunaca\u011f\u0131, a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131n hangi zarar\u0131 do\u011furaca\u011f\u0131 ve kapal\u0131l\u0131\u011f\u0131n neden gerekli oldu\u011fu g\u00f6sterilmelidir. Kapal\u0131 duru\u015fman\u0131n tamam\u0131 yerine bir k\u0131sm\u0131n\u0131n kapal\u0131 yap\u0131labilmesi de \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. \u00d6zel hayat\u0131 ilgilendiren k\u0131sa bir b\u00f6l\u00fcm i\u00e7in b\u00fct\u00fcn yarg\u0131lamay\u0131 kapatmak gerekmez. Devlet s\u0131rr\u0131 i\u00e7eren belge tart\u0131\u015f\u0131l\u0131rken yaln\u0131z ilgili b\u00f6l\u00fcm kapal\u0131 yap\u0131labilir. B\u00f6ylece adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 ile korunmas\u0131 gereken hassas de\u011ferler aras\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc denge kurulur. B\u00fct\u00fcn kararlar\u0131n gerek\u00e7eli yaz\u0131lmas\u0131 neyi de\u011fi\u015ftirir? Madde 92, b\u00fct\u00fcn mahkeme kararlar\u0131n\u0131n gerek\u00e7eli yaz\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Gerek\u00e7e, mahkeme karar\u0131n\u0131n ruhudur. Taraflar neden kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya neden kaybetti\u011fini gerek\u00e7eden \u00f6\u011frenir. \u00dcst mahkeme denetimi gerek\u00e7e \u00fczerinden yap\u0131l\u0131r. Kamuoyu, mahkemenin keyf\u00ee de\u011fil hukuki de\u011ferlendirme yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerek\u00e7eden anlar. Gerek\u00e7esiz karar, taraf\u0131 sonuca mahk\u00fbm eder ama hukuki ikna \u00fcretmez. Mahkeme hangi delile neden de\u011fer verdi\u011fini, hangi iddiay\u0131 neden kabul etti\u011fini, hangi hukuki kural\u0131 nas\u0131l yorumlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hangi sonuca neden ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamal\u0131d\u0131r. Bu, h\u00e2kimin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na zarar vermez; tam tersine ba\u011f\u0131ms\u0131z karar\u0131n hukuk i\u00e7inde verildi\u011fini g\u00f6sterir. Gerek\u00e7eli karar sorumlulu\u011fu, adil yarg\u0131lanma ile yarg\u0131 denetimi aras\u0131nda k\u00f6pr\u00fc kurar. Bir karar gerek\u00e7eli de\u011filse, itiraz veya temyiz hakk\u0131 da zay\u0131flar. Taraf hangi noktaya itiraz edece\u011fini bilemez. Bu nedenle Madde 92\u2019de gerek\u00e7eli karar ilkesi, adaletin hem anla\u015f\u0131labilir hem denetlenebilir olmas\u0131 i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Makul s\u00fcre hakk\u0131 neden yarg\u0131laman\u0131n \u00f6z\u00fcd\u00fcr? Adil yarg\u0131lanma yaln\u0131z do\u011fru karar almak de\u011fildir; karar\u0131n zaman\u0131nda verilmesi de adaletin par\u00e7as\u0131d\u0131r. Madde 92, yarg\u0131lamalar\u0131n makul s\u00fcrede sonu\u00e7land\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve gecikmenin hak arama h\u00fcrriyeti ile adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racak \u015fekilde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemeyece\u011fini belirtir. Ge\u00e7 gelen karar, bazen hakl\u0131 taraf i\u00e7in bile etkisiz kal\u0131r. \u0130\u015fe iade davas\u0131 y\u0131llarca s\u00fcrerse ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 yeniden kurmak zorunda kal\u0131r. Tazminat davas\u0131 \u00e7ok gecikirse zarar\u0131n telafisi anlam\u0131n\u0131 yitirir. Ceza yarg\u0131lamas\u0131nda uzun belirsizlik hem san\u0131k hem ma\u011fdur i\u00e7in a\u011f\u0131r y\u00fck do\u011furur. \u0130dari davalarda gecikme, hukuka ayk\u0131r\u0131 i\u015flemin fiilen kal\u0131c\u0131 sonu\u00e7 \u00fcretmesine yol a\u00e7abilir. Avrupa Konseyi CEPEJ\u2019in yarg\u0131lama s\u00fcrelerinin y\u00f6netimine ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, mahkemelerde zaman y\u00f6netiminin adalet sisteminin etkinli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6zel olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Madde 92\u2019nin makul s\u00fcre vurgusu da adaletin yaln\u0131z do\u011fru de\u011fil, zaman\u0131nda verilmesi gerekti\u011fini ifade eder. Adalet hizmetleri denetlenirken yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l korunur? Madde 92, adalet hizmetlerinin idari i\u015fleyi\u015finin liyakat, verimlilik ve \u015feffafl\u0131k esaslar\u0131yla denetlenebilece\u011fini kabul eder. Ancak bu denetim mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na, h\u00e2kimlik teminat\u0131na ve yarg\u0131sal takdir alan\u0131na m\u00fcdahale edemez. Bu ayr\u0131m \u00e7ok \u00f6nemlidir. Adalet hizmetinin idari i\u015fleyi\u015fi; dosya da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, kalem hizmetleri, personel planlamas\u0131, teknolojik altyap\u0131, duru\u015fma takvimi, ar\u015fiv d\u00fczeni, eri\u015filebilirlik, makul s\u00fcre ve hizmet kalitesi gibi alanlar\u0131 kapsayabilir. Bunlar\u0131n denetlenmesi yarg\u0131n\u0131n verimli i\u015flemesi i\u00e7in gereklidir. Fakat denetim, \u201c\u015fu dosyada \u015fu karar verilmeliydi\u201d noktas\u0131na ge\u00e7erse yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ihlal edilir. Bu nedenle Madde 92, adalet hizmeti y\u00f6netimi ile yarg\u0131sal karar alan\u0131n\u0131 ay\u0131r\u0131r. \u0130dari i\u015fleyi\u015f denetlenebilir; fakat h\u00e2kimin hukuki kanaati, delil de\u011ferlendirmesi ve karar i\u00e7eri\u011fi idari denetim konusu yap\u0131lamaz. B\u00f6ylece adil yarg\u0131lanma, hem hizmet kalitesi hem yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131yla birlikte korunur. Uzmanla\u015fm\u0131\u015f mahkemeler adaleti g\u00fc\u00e7lendirir mi? Madde 92, mahkemelerin uzmanla\u015fmas\u0131n\u0131n kanunla d\u00fczenlenece\u011fini belirtir. Uzmanla\u015fma, karma\u015f\u0131k uyu\u015fmazl\u0131klarda yarg\u0131laman\u0131n kalitesini art\u0131rabilir. Ticaret, i\u015f, aile, \u00e7ocuk, idare, vergi, fikr\u00ee haklar veya bili\u015fim gibi alanlarda \u00f6zel bilgi gerektiren uyu\u015fmazl\u0131klar ortaya \u00e7\u0131kabilir. Uzmanla\u015fm\u0131\u015f mahkemeler bu alanlarda daha h\u0131zl\u0131 ve nitelikli karar verebilir. Ancak uzmanla\u015fma, do\u011fal h\u00e2kim g\u00fcvencesini zay\u0131flatmamal\u0131d\u0131r. Belirli dosyalar i\u00e7in sonradan \u00f6zel mahkeme kurulmas\u0131 veya g\u00f6rev alan\u0131n\u0131n ki\u015fiye g\u00f6re de\u011fi\u015ftirilmesi kabul edilemez. Uzmanla\u015fma \u00f6nceden kanunla belirlenmeli, objektif olmal\u0131 ve adil yarg\u0131lanma g\u00fcvencelerini korumal\u0131d\u0131r. Bu nedenle Madde 92, uzmanla\u015fmay\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve do\u011fal h\u00e2kim ilkesiyle birlikte d\u00fczenler. Uzman mahkeme, belirli alanda kalite ve h\u0131z sa\u011flar; fakat ola\u011fan\u00fcst\u00fc veya ki\u015fiye \u00f6zel yarg\u0131lama kanal\u0131 h\u00e2line gelemez. Adil yarg\u0131lanma sistemi hangi unsurlardan olu\u015fur? G\u00fcvence Alan\u0131 Madde 92\u2019deki Anlam\u0131 Mahkemelerin kurulu\u015fu G\u00f6rev, yetki, i\u015fleyi\u015f, usul, uzmanla\u015fma ve derece sistemi kanunla d\u00fczenlenir. Do\u011fal h\u00e2kim Mahkemeler davaya g\u00f6re de\u011fil, \u00f6nceden belirlenmi\u015f kanuni d\u00fczene g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. A\u00e7\u0131k duru\u015fma Duru\u015fmalar kural olarak kamuya a\u00e7\u0131k yap\u0131l\u0131r. Kapal\u0131 duru\u015fma Yaln\u0131z zorunlu h\u00e2llerde ve gerek\u00e7eli kararla uygulanabilir. Gerek\u00e7eli karar B\u00fct\u00fcn mahkeme kararlar\u0131 hukuki gerek\u00e7eyle yaz\u0131l\u0131r. Makul s\u00fcre Gecikme hak arama h\u00fcrriyetini etkisiz k\u0131lacak d\u00fczeye ula\u015famaz. \u0130dari denetim Liyakat, verimlilik ve \u015feffafl\u0131k esas al\u0131n\u0131r; yarg\u0131sal takdire m\u00fcdahale edilemez. Bu yap\u0131, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 yaln\u0131z bir duru\u015fma hakk\u0131 olarak de\u011fil; mahkeme te\u015fkilat\u0131, yarg\u0131lama usul\u00fc, karar gerek\u00e7esi, s\u00fcre y\u00f6netimi ve hizmet kalitesiyle birlikte i\u015fleyen bir anayasal g\u00fcvence olarak ele al\u0131r. Vatanda\u015f i\u00e7in Madde 92 ne ifade eder? Vatanda\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan Madde 92\u2019nin anlam\u0131 \u00e7ok somuttur. Bir ki\u015fi mahkemeye gitti\u011finde, davas\u0131n\u0131n kanunla kurulmu\u015f yetkili mahkemede g\u00f6r\u00fclmesini, duru\u015fman\u0131n kural olarak a\u00e7\u0131k yap\u0131lmas\u0131n\u0131, kapal\u0131 duru\u015fma varsa bunun nedeninin a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131, karar\u0131n gerek\u00e7eli yaz\u0131lmas\u0131n\u0131 ve yarg\u0131laman\u0131n y\u0131llarca s\u00fcrmemesini bekler. Ayr\u0131ca vatanda\u015f, adalet hizmetlerinin k\u00f6t\u00fc y\u00f6netilmesi nedeniyle hakk\u0131n\u0131n etkisizle\u015fmesini istemez. Dosyalar\u0131n kaybolmas\u0131, duru\u015fmalar\u0131n s\u00fcrekli ertelenmesi, kalem hizmetlerinin yetersizli\u011fi, mahkemelerin i\u015f y\u00fck\u00fcn\u00fcn yanl\u0131\u015f y\u00f6netilmesi veya teknolojik altyap\u0131 eksikli\u011fi de adil yarg\u0131lanmay\u0131 etkileyebilir. Bu nedenle adalet hizmetlerinin idari i\u015fleyi\u015fi verimli ve \u015feffaf olmal\u0131d\u0131r. Ancak bu idari denetim, h\u00e2kime ne karar verece\u011fini s\u00f6yleyen bir mekanizmaya d\u00f6n\u00fc\u015fmemelidir. Madde 92 vatanda\u015f i\u00e7in iki g\u00fcvenceyi ayn\u0131 anda sa\u011flar: ba\u011f\u0131ms\u0131z mahkeme ve i\u015fleyen adalet hizmeti. Sonu\u00e7: Adil yarg\u0131lanma ba\u011f\u0131ms\u0131z mahkeme ile i\u015fleyen adalet hizmetini birle\u015ftirir Adil yarg\u0131lanma, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde mahkemelerin kanunla kurulu\u015fundan duru\u015fmalar\u0131n a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131na, gerek\u00e7eli karar zorunlulu\u011fundan makul s\u00fcreye kadar uzanan geni\u015f bir anayasal g\u00fcvence olarak d\u00fczenlenmi\u015ftir. Madde 92, mahkemelerin kurulu\u015fu, g\u00f6revleri, yetkileri, i\u015fleyi\u015fi, yarg\u0131lama usulleri, uzmanla\u015fmas\u0131 ve derecelerinin yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, do\u011fal h\u00e2kim ve adil yarg\u0131lanma g\u00fcvenceleri korunarak kanunla d\u00fczenlenece\u011fini belirtir. Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, a\u00e7\u0131kl\u0131k ve gerek\u00e7elilik ilkelerini birlikte kurmas\u0131d\u0131r. Duru\u015fmalar kural olarak a\u00e7\u0131k yap\u0131l\u0131r; ancak genel ahl\u00e2k, kamu g\u00fcvenli\u011fi, \u00e7ocuklar\u0131n korunmas\u0131, \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi, Devlet s\u0131rr\u0131 veya yarg\u0131laman\u0131n amac\u0131n\u0131n korunmas\u0131 gibi zorunlu h\u00e2llerde duru\u015fman\u0131n tamam\u0131 veya bir k\u0131sm\u0131 gerek\u00e7eli kararla kapal\u0131 yap\u0131labilir. B\u00fct\u00fcn mahkeme kararlar\u0131 gerek\u00e7eli yaz\u0131l\u0131r. Sonu\u00e7 olarak Madde 92, yarg\u0131n\u0131n yaln\u0131z ba\u011f\u0131ms\u0131z olmas\u0131n\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda makul s\u00fcrede, \u015feffaf, gerek\u00e7eli ve iyi i\u015fleyen bir adalet hizmeti sunmas\u0131n\u0131 hedefler. Adalet hizmetlerinin idari i\u015fleyi\u015fi liyakat, verimlilik ve \u015feffafl\u0131k esaslar\u0131yla denetlenir; fakat mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na, h\u00e2kimlik teminat\u0131na ve yarg\u0131sal takdir alan\u0131na m\u00fcdahale edilemez. Bu nedenle adil yarg\u0131lanma, bu anayasa modelinde a\u00e7\u0131k duru\u015fma, gerek\u00e7eli karar, do\u011fal h\u00e2kim, makul s\u00fcre, yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve adalet hizmeti kalitesi aras\u0131nda kurulmu\u015f temel yarg\u0131lama g\u00fcvencesidir. &#8220;`<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":347,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-346","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yargi-ve-anayasal-denetim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/346","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=346"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/346\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":348,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/346\/revisions\/348"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/347"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=346"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=346"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=346"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}