{"id":331,"date":"2026-06-19T07:45:00","date_gmt":"2026-06-19T07:45:00","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=331"},"modified":"2026-06-19T07:45:00","modified_gmt":"2026-06-19T07:45:00","slug":"kanunsuz-emir-madde-87","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/kanunsuz-emir-madde-87\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131\u2019nda Kanunsuz Emir (Madde 87)"},"content":{"rendered":"<p><strong>Kanunsuz emir<\/strong>, kamu g\u00f6revlisinin yaln\u0131z amirine de\u011fil, \u00f6ncelikle Anayasaya, kanuna, hukukun genel ilkelerine ve kamu yarar\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steren en temel anayasal g\u00fcvencelerden biridir. Kamu hizmeti hiyerar\u015fi i\u00e7inde y\u00fcr\u00fcr; fakat hiyerar\u015fi hukukun \u00fczerinde de\u011fildir. Bir memur, kolluk g\u00f6revlisi, idari personel, uzman, denet\u00e7i veya ba\u015fka bir kamu g\u00f6revlisi, g\u00f6revini yerine getirirken \u00fcst makamdan gelen talimatlar\u0131 dikkate al\u0131r. Ancak emir a\u00e7\u0131k\u00e7a Anayasaya, kanunlara veya hukukun genel ilkelerine ayk\u0131r\u0131ysa, art\u0131k ortada me\u015fru bir kamu g\u00f6revi talimat\u0131 de\u011fil, kamu g\u00f6revlisini hukuksuzlu\u011fa s\u00fcr\u00fckleyen bir y\u00f6nlendirme vard\u0131r. Bu nedenle kanunsuz emir yasa\u011f\u0131, hem kamu g\u00f6revlisini hem vatanda\u015f\u0131 hem de devletin hukuk d\u00fczenini korur.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Madde 87, kamu g\u00f6revlilerini yaln\u0131z stat\u00fc ve atama sistemi i\u00e7inde ele almaz; kamu g\u00f6revinin ahlak\u0131n\u0131, tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, hizmet vakar\u0131n\u0131 ve hukuka ayk\u0131r\u0131 emir kar\u015f\u0131s\u0131ndaki sorumluluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 birlikte d\u00fczenler. Kamu g\u00f6revine giri\u015f, stat\u00fc ve g\u00f6rev s\u00fcre\u00e7leri liyakat, objektiflik, tarafs\u0131zl\u0131k ve hizmet gereklerine dayan\u0131r. Hi\u00e7bir ki\u015fi veya gruba ayr\u0131cal\u0131k tan\u0131namaz. Bu \u00e7er\u00e7evede kanunsuz emir, kamu g\u00f6revlisinin \u201cemir ald\u0131m\u201d diyerek hukuka ayk\u0131r\u0131 eylemden ka\u00e7amayaca\u011f\u0131n\u0131; ayn\u0131 zamanda a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 emri yerine getirmedi\u011finde korunaca\u011f\u0131n\u0131 anlatan anayasal g\u00fcvenlik \u00e7izgisidir.<\/p>\n<p>Madde 87\u2019nin merkezinde \u015fu anlay\u0131\u015f yer al\u0131r: Kamu g\u00f6revlisi devlet ad\u0131na hareket eder; fakat devlet ad\u0131na hareket etmek, ki\u015filere \u00fcst\u00fcnl\u00fck kurma, hizmeti geciktirme, ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yapma, tehdit etme, fi\u015fleme, cezaland\u0131rma veya \u00e7\u0131kar sa\u011flama yetkisi vermez. Kamu g\u00f6revi, vatanda\u015f \u00fczerinde bask\u0131 arac\u0131 de\u011fil; hukuk i\u00e7inde hizmet sunma sorumlulu\u011fudur. Bu nedenle kanunsuz emir yasa\u011f\u0131, kamu hizmetinin insan onuruna, tarafs\u0131zl\u0131\u011fa ve hukuki g\u00fcvenli\u011fe ba\u011fl\u0131 kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan ana ilkedir.<\/p>\n<blockquote><p><strong>Madde 87 \u2013 Kamu G\u00f6revlileri ve Kanunsuz Emir<\/strong><\/p>\n<p>Devletin, kamu iktisadi te\u015febb\u00fcslerinin ve di\u011fer kamu t\u00fczel ki\u015filerinin genel idare esaslar\u0131yla y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc asli ve s\u00fcrekli hizmetler memurlar ve di\u011fer kamu g\u00f6revlileri eliyle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Kamu g\u00f6revine giri\u015f, stat\u00fc ve g\u00f6rev s\u00fcre\u00e7leri liyakat ve objektiflik, tarafs\u0131zl\u0131k ve hizmet gereklerine dayan\u0131r; hi\u00e7bir ki\u015fi veya gruba ayr\u0131cal\u0131k tan\u0131namaz.<\/p>\n<p>Kamu g\u00f6revlileri siyasi, ideolojik, ki\u015fisel veya \u00e7\u0131kar ili\u015fkisine dayal\u0131 y\u00f6nlendirmeye tabi tutulamaz. G\u00f6revlerini sayg\u0131, nezaket, tarafs\u0131zl\u0131k, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ve hizmet vakar\u0131na uygun yerine getirir; kamu g\u00f6revi \u00fcst\u00fcnl\u00fck, hakaret, tehdit, ayr\u0131mc\u0131l\u0131k, \u00e7\u0131kar sa\u011flama, geciktirme veya bask\u0131 arac\u0131 yap\u0131lamaz.<\/p>\n<p>Toplumsal olaylar, yayg\u0131n protestolar ve yo\u011fun kutupla\u015fma d\u00f6nemlerinde hizmetler tarafs\u0131z, kesintisiz ve e\u015fit eri\u015filebilir y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Kamu g\u00f6revlileri yetkilerini g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131klama, protestoya kat\u0131lma veya me\u015fru ele\u015ftiri nedeniyle \u00f6d\u00fcllendirme, cezaland\u0131rma, fi\u015fleme ya da hizmetten d\u0131\u015flama amac\u0131yla kullanamaz.<\/p>\n<p>Mali ve sosyal haklara ili\u015fkin toplu s\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmleri ile Silahl\u0131 Kuvvetler mensuplar\u0131, h\u00e2kimler ve savc\u0131lara ili\u015fkin \u00f6zel h\u00fck\u00fcmler sakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Kamu hizmetlerinde g\u00f6rev yapan hi\u00e7 kimse Anayasaya, kanunlara veya hukukun genel ilkelerine a\u00e7\u0131k\u00e7a ayk\u0131r\u0131 emri yerine getiremez. Emri a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 g\u00f6ren kamu g\u00f6revlisi emri yerine getirmez ve gerek\u00e7esiyle bildirir; bildirim kay\u0131t alt\u0131na al\u0131n\u0131r ve g\u00f6revli bu nedenle sorumlu tutulamaz.<\/p>\n<p>\u00dcst amirin yaz\u0131l\u0131 \u0131srar\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 emri ge\u00e7erli k\u0131lmaz; sorumluluk emri verene aittir. Konusu su\u00e7 te\u015fkil eden emir hi\u00e7bir \u015fekilde yerine getirilemez; yerine getiren ki\u015fi sorumluluktan kurtulamaz.<\/p>\n<p>Kamu g\u00f6revlilerinin stat\u00fcs\u00fc, atama, y\u00fckselme, disiplin, g\u00f6revden uzakla\u015ft\u0131rma, kanunsuz emir bildirimi, sicil, performans ve hizmet g\u00fcvenceleri; liyakat, tarafs\u0131zl\u0131k, savunma hakk\u0131 ve yarg\u0131 yolu korunarak kanunla d\u00fczenlenir.<\/p><\/blockquote>\n<h2>Kamu g\u00f6revlisi kime ba\u011fl\u0131d\u0131r: amire mi, hukuka m\u0131?<\/h2>\n<p>Kamu idaresinde amir-memur ili\u015fkisi zorunludur. Kamu hizmeti emir, g\u00f6rev da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, denetim ve sorumluluk zinciri olmadan d\u00fczenli y\u00fcr\u00fct\u00fclemez. Ancak bu zincirin en \u00fcst\u00fcnde ki\u015fi de\u011fil hukuk bulunur. Kamu g\u00f6revlisinin ilk ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 Anayasaya, kanuna ve kamu yarar\u0131nad\u0131r. Amir talimat\u0131, ancak hukuk i\u00e7inde kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece ge\u00e7erli kamu g\u00f6revi emridir.<\/p>\n<p>Kanunsuz emir yasa\u011f\u0131 tam bu noktada devreye girer. \u00dcst makamdan gelen emir a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131ysa, kamu g\u00f6revlisi bu emri yerine getiremez. Bu yaln\u0131z ki\u015fisel vicdan meselesi de\u011fildir; anayasal g\u00f6revdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc hukuka ayk\u0131r\u0131 emri uygulayan kamu g\u00f6revlisi, vatanda\u015fa kar\u015f\u0131 devlet g\u00fcc\u00fcn\u00fc hukuk d\u0131\u015f\u0131 bi\u00e7imde kullanm\u0131\u015f olur.<\/p>\n<p>Bu nedenle Madde 87, kamu g\u00f6revlisini iki y\u00f6nden korur. Birincisi, hukuka ayk\u0131r\u0131 emri uygulamama y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc getirir. \u0130kincisi, emri yerine getirmeyip gerek\u00e7esiyle bildiren g\u00f6revlinin bu nedenle sorumlu tutulamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. B\u00f6ylece kanunsuz emir kar\u015f\u0131s\u0131nda kamu g\u00f6revlisi yaln\u0131z b\u0131rak\u0131lmaz.<\/p>\n<h2>Liyakat ve objektiflik kamu hizmetinin giri\u015f kap\u0131s\u0131d\u0131r<\/h2>\n<p>Madde 87, kamu g\u00f6revine giri\u015f, stat\u00fc ve g\u00f6rev s\u00fcre\u00e7lerinin liyakat, objektiflik, tarafs\u0131zl\u0131k ve hizmet gereklerine dayanaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, kamu g\u00f6revlili\u011fini ki\u015fisel sadakat, grup aidiyeti, siyasi yak\u0131nl\u0131k veya ayr\u0131cal\u0131k ili\u015fkilerinden ay\u0131r\u0131r. Kamu hizmeti, kamu ad\u0131na y\u00fcr\u00fct\u00fclen asli ve s\u00fcrekli bir g\u00f6revdir; bu nedenle g\u00f6reve giri\u015fte \u00f6l\u00e7\u00fct ki\u015fisel yak\u0131nl\u0131k de\u011fil, yeterlilik ve hizmet ihtiyac\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri ve di\u011fer kamu t\u00fczel ki\u015filerinin genel idare esaslar\u0131na g\u00f6re y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc asli ve s\u00fcrekli hizmetlerin memurlar ve di\u011fer kamu g\u00f6revlileri eliyle g\u00f6r\u00fclmesi, kamu hizmetinde s\u00fcreklilik ve uzmanl\u0131k ihtiyac\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Devletin kal\u0131c\u0131 i\u015fleri ge\u00e7ici ili\u015fkilere, keyf\u00ee g\u00f6revlendirmelere veya belirsiz stat\u00fclere b\u0131rak\u0131lamaz.<\/p>\n<p>OECD\u2019nin <a href=\"https:\/\/legalinstruments.oecd.org\/en\/instruments\/OECD-LEGAL-0435\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">kamu b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc tavsiyesi<\/a>, kamu kurumlar\u0131nda etik de\u011ferler, kamu yarar\u0131, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ve hesap verebilirlik sistemlerinin g\u00fc\u00e7lendirilmesine odaklan\u0131r. Madde 87\u2019deki liyakat ve objektiflik ilkesi de ayn\u0131 temel d\u00fc\u015f\u00fcnceye dayan\u0131r: Kamu g\u00f6revi, ki\u015fisel \u00e7\u0131kar\u0131n de\u011fil kamu yarar\u0131n\u0131n alan\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2>Hizmet vakar\u0131 ne demektir?<\/h2>\n<p>Madde 87, kamu g\u00f6revlilerinin g\u00f6revlerini sayg\u0131, nezaket, tarafs\u0131zl\u0131k, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ve hizmet vakar\u0131na uygun yerine getirmesini ister. \u201cHizmet vakar\u0131\u201d ifadesi \u00f6nemlidir. Bu ifade, kamu g\u00f6revlisinin vatanda\u015fa kar\u015f\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fck duygusuyla de\u011fil, g\u00f6rev bilinciyle hareket etmesi gerekti\u011fini anlat\u0131r.<\/p>\n<p>Kamu g\u00f6revlisi elindeki yetkiyi hakaret, tehdit, ayr\u0131mc\u0131l\u0131k, \u00e7\u0131kar sa\u011flama, geciktirme veya bask\u0131 arac\u0131 yapamaz. Vatanda\u015f\u0131n bir kamu hizmetine eri\u015fimi, g\u00f6revlinin keyfine, siyasi kanaatine, ki\u015fisel tutumuna veya \u00e7\u0131kar ili\u015fkisine ba\u011fl\u0131 olamaz. Kamu g\u00f6revlisi, devletin vatanda\u015fa uzanan eli oldu\u011funun fark\u0131nda olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bu nedenle kanunsuz emir yasa\u011f\u0131 yaln\u0131z a\u011f\u0131r hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar i\u00e7in de\u011fil, kamu hizmetinin g\u00fcnl\u00fck ahlak\u0131 i\u00e7in de anlam ta\u015f\u0131r. Bir amir, vatanda\u015fa k\u00f6t\u00fc davranmay\u0131, i\u015flemi keyf\u00ee bi\u00e7imde geciktirmeyi, ba\u015fvuruyu ayr\u0131mc\u0131 bi\u00e7imde de\u011ferlendirmeyi veya belirli ki\u015filere ayr\u0131cal\u0131k tan\u0131may\u0131 emretse bile, bu emir kamu hizmeti vakar\u0131yla ba\u011fda\u015fmaz.<\/p>\n<h2>Kutupla\u015fma d\u00f6neminde kamu hizmeti nas\u0131l korunur?<\/h2>\n<p>Madde 87\u2019nin \u00f6zg\u00fcn y\u00f6nlerinden biri, toplumsal olaylar, yayg\u0131n protestolar ve yo\u011fun kutupla\u015fma d\u00f6nemlerinde kamu hizmetinin nas\u0131l y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlemesidir. B\u00f6yle d\u00f6nemlerde kamu g\u00f6revlilerinin tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 daha da \u00f6nem kazan\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc gerilim y\u00fckseldi\u011finde kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fcn tarafs\u0131z kalmas\u0131, toplumun devlete g\u00fcvenini korur.<\/p>\n<p>Kamu hizmetleri bu d\u00f6nemlerde tarafs\u0131z, kesintisiz ve e\u015fit eri\u015filebilir y\u00fcr\u00fct\u00fclmelidir. Bir vatanda\u015f g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131, protestoya kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 veya me\u015fru ele\u015ftiride bulundu\u011fu i\u00e7in \u00f6d\u00fcllendirilemez, cezaland\u0131r\u0131lamaz, fi\u015flenemez veya hizmetten d\u0131\u015flanamaz. Kamu hizmeti, g\u00f6r\u00fc\u015f be\u011fenisine g\u00f6re da\u011f\u0131t\u0131lan bir imk\u00e2n de\u011fildir.<\/p>\n<p>Bu h\u00fck\u00fcm, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve kamu hizmetine eri\u015fim aras\u0131nda \u00f6nemli bir k\u00f6pr\u00fc kurar. Devlet, vatanda\u015f\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re hizmet sunmaz; hukuk\u00ee \u015fartlara g\u00f6re hizmet sunar. Kanunsuz emir, \u00f6zellikle bu t\u00fcr gergin d\u00f6nemlerde kamu g\u00f6revlisini bask\u0131 arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek isteyen y\u00f6nlendirmelere kar\u015f\u0131 bir g\u00fcvence g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n<h2>Kanunsuz emir bildirimi nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131r?<\/h2>\n<p>Madde 87\u2019ye g\u00f6re kamu g\u00f6revlisi emri a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 g\u00f6r\u00fcrse emri yerine getirmez ve gerek\u00e7esiyle bildirir. Bu bildirim kay\u0131t alt\u0131na al\u0131n\u0131r. Bu basit g\u00f6r\u00fcnen mekanizma, asl\u0131nda kamu hizmeti i\u00e7inde \u00e7ok \u00f6nemli bir hukuki iz b\u0131rakma sistemidir.<\/p>\n<p>Kay\u0131t alt\u0131na alma, hem kamu g\u00f6revlisini korur hem emri verenin sorumlulu\u011funu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lar. E\u011fer bildirim kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nmazsa, hukuka ayk\u0131r\u0131 emir daha sonra ink\u00e2r edilebilir veya g\u00f6revli haks\u0131z bi\u00e7imde su\u00e7lanabilir. Kay\u0131t, emir zincirinde kimin ne istedi\u011fini, kimin neye itiraz etti\u011fini ve hangi gerek\u00e7eyle hareket edildi\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n<p>Bu nedenle kanunsuz emir bildirimi, kamu g\u00f6revlisinin ki\u015fisel cesaretine b\u0131rak\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Kanun; bildirimin usul\u00fcn\u00fc, kay\u0131t y\u00f6ntemini, gizlilik veya g\u00fcvenlik gerektiren h\u00e2llerde nas\u0131l korunaca\u011f\u0131n\u0131, bildirimi yapan g\u00f6revlinin hangi g\u00fcvencelere sahip olaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlemelidir.<\/p>\n<h2>Yaz\u0131l\u0131 \u0131srar hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 iyile\u015ftirir mi?<\/h2>\n<p>Madde 87, \u00fcst amirin yaz\u0131l\u0131 \u0131srar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 emri ge\u00e7erli k\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm \u00e7ok \u00f6nemlidir. Baz\u0131 sistemlerde yaz\u0131l\u0131 emir, g\u00f6revlinin sorumlulu\u011funu azaltan bir unsur olabilir; fakat a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 emir bak\u0131m\u0131ndan yaz\u0131l\u0131 \u0131srar emri me\u015frula\u015ft\u0131rmaz.<\/p>\n<p>Yaz\u0131l\u0131 \u0131srar, yaln\u0131z emri verenin sorumlulu\u011funu daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr h\u00e2le getirir. A\u00e7\u0131k hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k devam ediyorsa, kamu g\u00f6revlisi emri yerine getiremez. Aksi h\u00e2lde \u201cyaz\u0131l\u0131 emir ald\u0131m\u201d savunmas\u0131, hukuk d\u0131\u015f\u0131 kamu g\u00fcc\u00fc kullan\u0131m\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran bir kalkan h\u00e2line gelir.<\/p>\n<p>Venedik Komisyonunun <a href=\"https:\/\/www.coe.int\/en\/web\/venice-commission\/rule-of-law-checklist\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">hukuk devleti kontrol listesine ili\u015fkin a\u00e7\u0131klamas\u0131<\/a>, hukuk devletinin kanunilik, hukuk\u00ee belirlilik, yetkinin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi, e\u015fitlik ve adalete eri\u015fim gibi unsurlar i\u00e7erdi\u011fini vurgular. Kanunsuz emir yasa\u011f\u0131 da \u00f6zellikle yetkinin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyen temel idari g\u00fcvencelerden biridir.<\/p>\n<h2>Su\u00e7 te\u015fkil eden emir: hi\u00e7bir istisna yok<\/h2>\n<p>Madde 87\u2019nin en kesin h\u00fckm\u00fc \u015fudur: Konusu su\u00e7 te\u015fkil eden emir hi\u00e7bir \u015fekilde yerine getirilemez; yerine getiren ki\u015fi sorumluluktan kurtulamaz. Bu kural, kamu g\u00f6revlisinin sorumluluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 en a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde \u00e7izer. Su\u00e7 te\u015fkil eden emir kar\u015f\u0131s\u0131nda hiyerar\u015fi, disiplin, amir bask\u0131s\u0131 veya yaz\u0131l\u0131 talimat mazeret olamaz.<\/p>\n<p>Bu h\u00fck\u00fcm \u00f6zellikle temel haklara m\u00fcdahale eden, ki\u015fiye zarar veren, belgede sahtecilik do\u011furan, kamu kayna\u011f\u0131n\u0131 usuls\u00fcz kulland\u0131ran, hukuka ayk\u0131r\u0131 fi\u015fleme yapt\u0131ran, i\u015fkence veya k\u00f6t\u00fc muamele anlam\u0131na gelen ya da ayr\u0131mc\u0131 i\u015flem \u00fcreten emirler bak\u0131m\u0131ndan hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Kamu g\u00f6revlisi, su\u00e7 olu\u015fturan emri uygulad\u0131\u011f\u0131nda art\u0131k yaln\u0131z emri veren de\u011fil, emri yerine getiren de sorumluluk alan\u0131na girer.<\/p>\n<p>Birle\u015fmi\u015f Milletler Yolsuzlukla M\u00fccadele S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin <a href=\"https:\/\/www.unodc.org\/corruption\/en\/uncac\/index.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">yolsuzlukla m\u00fccadelede evrensel \u00e7er\u00e7evesi<\/a>, kamu i\u015flerinin ve kamu malvarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u00fcr\u00fcst, hesap verebilir ve d\u00fczg\u00fcn y\u00f6netilmesi fikrini \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131r. Su\u00e7 te\u015fkil eden emir yasa\u011f\u0131 da kamu g\u00f6revini hukuka ayk\u0131r\u0131 \u00e7\u0131kar ili\u015fkilerinden ve emir zinciri bahanesinden korur.<\/p>\n<h2>Toplu s\u00f6zle\u015fme ve \u00f6zel stat\u00fcler neden sakl\u0131d\u0131r?<\/h2>\n<p>Madde 87, mali ve sosyal haklara ili\u015fkin toplu s\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmleri ile Silahl\u0131 Kuvvetler mensuplar\u0131, h\u00e2kimler ve savc\u0131lara ili\u015fkin \u00f6zel h\u00fck\u00fcmleri sakl\u0131 tutar. Bu h\u00fck\u00fcm, kamu g\u00f6revlilerinin tek tip bir stat\u00fc i\u00e7inde eritilmedi\u011fini g\u00f6sterir. Baz\u0131 g\u00f6revler, nitelikleri gere\u011fi \u00f6zel stat\u00fc ve \u00f6zel g\u00fcvenceler gerektirebilir.<\/p>\n<p>H\u00e2kim ve savc\u0131lar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve tarafs\u0131zl\u0131k g\u00fcvenceleri, Silahl\u0131 Kuvvetler mensuplar\u0131n\u0131n disiplin ve g\u00f6rev \u00f6zellikleri, mali ve sosyal haklara ili\u015fkin toplu s\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmleri ayr\u0131 d\u00fczenleme alanlar\u0131d\u0131r. Ancak bu \u00f6zel h\u00fck\u00fcmler, kamu g\u00f6revlilerinin hukuka ba\u011fl\u0131l\u0131k ve kanunsuz emir yasa\u011f\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez.<\/p>\n<p>\u00d6zel stat\u00fc, hukukun \u00fczerinde ayr\u0131cal\u0131k de\u011fil; g\u00f6revin niteli\u011fine uygun d\u00fczenleme alan\u0131d\u0131r. Kamu g\u00f6revlileri hangi stat\u00fcde olursa olsun, a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 emir ve su\u00e7 te\u015fkil eden emir kar\u015f\u0131s\u0131nda anayasal sorumluluk \u00e7izgisinin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kamaz.<\/p>\n<h2>Stat\u00fc g\u00fcvencesi keyf\u00eeli\u011fi nas\u0131l \u00f6nler?<\/h2>\n<p>Madde 87\u2019nin son f\u0131kras\u0131, kamu g\u00f6revlilerinin stat\u00fcs\u00fc, atama, y\u00fckselme, disiplin, g\u00f6revden uzakla\u015ft\u0131rma, kanunsuz emir bildirimi, sicil, performans ve hizmet g\u00fcvencelerinin kanunla d\u00fczenlenece\u011fini belirtir. Bu d\u00fczenleme, kamu g\u00f6revlisini keyf\u00ee idareye kar\u015f\u0131 korur.<\/p>\n<p>E\u011fer atama ve y\u00fckselme liyakat yerine ki\u015fisel sadakate dayan\u0131rsa, kamu g\u00f6revlisi hukuka de\u011fil makam beklentisine g\u00f6re davranmaya ba\u015flayabilir. Disiplin i\u015flemleri keyf\u00ee olursa, kanunsuz emir bildiren g\u00f6revli cezaland\u0131r\u0131labilir. Sicil ve performans sistemi \u015feffaf de\u011filse, tarafs\u0131z g\u00f6rev yapan kamu g\u00f6revlisi haks\u0131z bi\u00e7imde geriye d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclebilir.<\/p>\n<p>Bu nedenle stat\u00fc g\u00fcvencesi yaln\u0131z memurun ki\u015fisel hakk\u0131 de\u011fildir; vatanda\u015f\u0131n tarafs\u0131z kamu hizmeti alma hakk\u0131n\u0131n da g\u00fcvencesidir. Kamu g\u00f6revlisi hukuka uygun davrand\u0131\u011f\u0131nda korunaca\u011f\u0131n\u0131 bilirse, kanunsuz emir kar\u015f\u0131s\u0131nda daha g\u00fc\u00e7l\u00fc durabilir.<\/p>\n<h2>Kamu g\u00f6revlisi i\u00e7in anayasal davran\u0131\u015f pusulas\u0131<\/h2>\n<p>Madde 87, kamu g\u00f6revlisine yaln\u0131z yasaklar koymaz; ayn\u0131 zamanda g\u00f6revini nas\u0131l yapmas\u0131 gerekti\u011fine dair a\u00e7\u0131k bir davran\u0131\u015f pusulas\u0131 sunar. Bu pusula \u015fu ilkelerden olu\u015fur:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Liyakat:<\/strong> Kamu g\u00f6revine giri\u015f ve y\u00fckselme objektif \u00f6l\u00e7\u00fctlere dayan\u0131r.<\/li>\n<li><strong>Tarafs\u0131zl\u0131k:<\/strong> Kamu g\u00f6revi siyasi, ideolojik, ki\u015fisel veya \u00e7\u0131kar y\u00f6nlendirmesine tabi tutulamaz.<\/li>\n<li><strong>Hizmet vakar\u0131:<\/strong> Vatanda\u015fa sayg\u0131, nezaket, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck esast\u0131r.<\/li>\n<li><strong>E\u015fit eri\u015fim:<\/strong> Protesto, g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131klama veya me\u015fru ele\u015ftiri hizmetten d\u0131\u015flama sebebi yap\u0131lamaz.<\/li>\n<li><strong>Kanunsuz emir yasa\u011f\u0131:<\/strong> A\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 emir yerine getirilemez.<\/li>\n<li><strong>Su\u00e7 emrinde mutlak ret:<\/strong> Konusu su\u00e7 te\u015fkil eden emir hi\u00e7bir \u015fekilde uygulanamaz.<\/li>\n<li><strong>Yarg\u0131 yolu:<\/strong> Stat\u00fc ve disiplin s\u00fcre\u00e7lerinde savunma hakk\u0131 ve yarg\u0131 denetimi korunur.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu davran\u0131\u015f pusulas\u0131, kamu g\u00f6revlisini hem g\u00fc\u00e7l\u00fc hem sorumlu k\u0131lar. Kamu g\u00f6revlisi yetki kullan\u0131r; fakat bu yetki hukuka, nezakete, tarafs\u0131zl\u0131\u011fa ve hizmet gereklerine ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7: Kanunsuz emir kar\u015f\u0131s\u0131nda kamu g\u00f6revlisinin s\u0131n\u0131r\u0131 hukuktur<\/h2>\n<p>Kanunsuz emir, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde kamu g\u00f6revlisinin hiyerar\u015fi kar\u015f\u0131s\u0131ndaki hukuki duru\u015funu belirleyen en \u00f6nemli g\u00fcvence kavramlar\u0131ndan biridir. Madde 87, kamu g\u00f6revine giri\u015f ve g\u00f6rev s\u00fcre\u00e7lerini liyakat, objektiflik, tarafs\u0131zl\u0131k ve hizmet gereklerine ba\u011flayarak kamu hizmetinin ki\u015fisel, siyasi, ideolojik veya \u00e7\u0131kar ili\u015fkisiyle y\u00f6nlendirilmesini engeller. Kamu g\u00f6revlisi, g\u00f6revini sayg\u0131, nezaket, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ve hizmet vakar\u0131na uygun bi\u00e7imde yerine getirmek zorundad\u0131r.<\/p>\n<p>Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, kamu hizmetlerinde g\u00f6rev yapan hi\u00e7 kimsenin Anayasaya, kanunlara veya hukukun genel ilkelerine a\u00e7\u0131k\u00e7a ayk\u0131r\u0131 emri yerine getiremeyece\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a yazmas\u0131d\u0131r. Emri hukuka ayk\u0131r\u0131 g\u00f6ren kamu g\u00f6revlisi emri yerine getirmez, gerek\u00e7esiyle bildirir ve bildirim kay\u0131t alt\u0131na al\u0131n\u0131r. Bu nedenle g\u00f6revli sorumlu tutulamaz. \u00dcst amirin yaz\u0131l\u0131 \u0131srar\u0131 da a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 emri ge\u00e7erli k\u0131lmaz.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak Madde 87, kamu g\u00f6revlisini hem hukuka ba\u011fl\u0131l\u0131k hem de hukuka ayk\u0131r\u0131 bask\u0131ya direnme sorumlulu\u011fu i\u00e7inde konumland\u0131r\u0131r. Konusu su\u00e7 te\u015fkil eden emir hi\u00e7bir \u015fekilde uygulanamaz; uygulayan ki\u015fi sorumluluktan kurtulamaz. Stat\u00fc, atama, y\u00fckselme, disiplin, g\u00f6revden uzakla\u015ft\u0131rma, kanunsuz emir bildirimi, sicil, performans ve hizmet g\u00fcvenceleri ise liyakat, tarafs\u0131zl\u0131k, savunma hakk\u0131 ve yarg\u0131 yolu korunarak kanunla d\u00fczenlenir. Bu nedenle kanunsuz emir yasa\u011f\u0131, bu anayasa modelinde <strong>hukuka ba\u011fl\u0131 kamu hizmeti, tarafs\u0131z memuriyet, vatanda\u015f onuru, idari d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ve kamu g\u00f6revlisinin anayasal sorumlulu\u011fu<\/strong> aras\u0131nda kurulmu\u015f temel g\u00fcvence hatt\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kanunsuz emir, kamu g\u00f6revlisinin yaln\u0131z amirine de\u011fil, \u00f6ncelikle Anayasaya, kanuna, hukukun genel ilkelerine ve kamu yarar\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steren en temel anayasal g\u00fcvencelerden biridir. Kamu hizmeti hiyerar\u015fi i\u00e7inde y\u00fcr\u00fcr; fakat hiyerar\u015fi hukukun \u00fczerinde de\u011fildir. Bir memur, kolluk g\u00f6revlisi, idari personel, uzman, denet\u00e7i veya ba\u015fka bir kamu g\u00f6revlisi, g\u00f6revini yerine getirirken \u00fcst makamdan gelen talimatlar\u0131 dikkate al\u0131r. Ancak emir a\u00e7\u0131k\u00e7a Anayasaya, kanunlara veya hukukun genel ilkelerine ayk\u0131r\u0131ysa, art\u0131k ortada me\u015fru bir kamu g\u00f6revi talimat\u0131 de\u011fil, kamu g\u00f6revlisini hukuksuzlu\u011fa s\u00fcr\u00fckleyen bir y\u00f6nlendirme vard\u0131r. Bu nedenle kanunsuz emir yasa\u011f\u0131, hem kamu g\u00f6revlisini hem vatanda\u015f\u0131 hem de devletin hukuk d\u00fczenini korur. Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Madde 87, kamu g\u00f6revlilerini yaln\u0131z stat\u00fc ve atama sistemi i\u00e7inde ele almaz; kamu g\u00f6revinin ahlak\u0131n\u0131, tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, hizmet vakar\u0131n\u0131 ve hukuka ayk\u0131r\u0131 emir kar\u015f\u0131s\u0131ndaki sorumluluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 birlikte d\u00fczenler. Kamu g\u00f6revine giri\u015f, stat\u00fc ve g\u00f6rev s\u00fcre\u00e7leri liyakat, objektiflik, tarafs\u0131zl\u0131k ve hizmet gereklerine dayan\u0131r. Hi\u00e7bir ki\u015fi veya gruba ayr\u0131cal\u0131k tan\u0131namaz. Bu \u00e7er\u00e7evede kanunsuz emir, kamu g\u00f6revlisinin \u201cemir ald\u0131m\u201d diyerek hukuka ayk\u0131r\u0131 eylemden ka\u00e7amayaca\u011f\u0131n\u0131; ayn\u0131 zamanda a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 emri yerine getirmedi\u011finde korunaca\u011f\u0131n\u0131 anlatan anayasal g\u00fcvenlik \u00e7izgisidir. Madde 87\u2019nin merkezinde \u015fu anlay\u0131\u015f yer al\u0131r: Kamu g\u00f6revlisi devlet ad\u0131na hareket eder; fakat devlet ad\u0131na hareket etmek, ki\u015filere \u00fcst\u00fcnl\u00fck kurma, hizmeti geciktirme, ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yapma, tehdit etme, fi\u015fleme, cezaland\u0131rma veya \u00e7\u0131kar sa\u011flama yetkisi vermez. Kamu g\u00f6revi, vatanda\u015f \u00fczerinde bask\u0131 arac\u0131 de\u011fil; hukuk i\u00e7inde hizmet sunma sorumlulu\u011fudur. Bu nedenle kanunsuz emir yasa\u011f\u0131, kamu hizmetinin insan onuruna, tarafs\u0131zl\u0131\u011fa ve hukuki g\u00fcvenli\u011fe ba\u011fl\u0131 kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan ana ilkedir. Madde 87 \u2013 Kamu G\u00f6revlileri ve Kanunsuz Emir Devletin, kamu iktisadi te\u015febb\u00fcslerinin ve di\u011fer kamu t\u00fczel ki\u015filerinin genel idare esaslar\u0131yla y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc asli ve s\u00fcrekli hizmetler memurlar ve di\u011fer kamu g\u00f6revlileri eliyle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Kamu g\u00f6revine giri\u015f, stat\u00fc ve g\u00f6rev s\u00fcre\u00e7leri liyakat ve objektiflik, tarafs\u0131zl\u0131k ve hizmet gereklerine dayan\u0131r; hi\u00e7bir ki\u015fi veya gruba ayr\u0131cal\u0131k tan\u0131namaz. Kamu g\u00f6revlileri siyasi, ideolojik, ki\u015fisel veya \u00e7\u0131kar ili\u015fkisine dayal\u0131 y\u00f6nlendirmeye tabi tutulamaz. G\u00f6revlerini sayg\u0131, nezaket, tarafs\u0131zl\u0131k, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ve hizmet vakar\u0131na uygun yerine getirir; kamu g\u00f6revi \u00fcst\u00fcnl\u00fck, hakaret, tehdit, ayr\u0131mc\u0131l\u0131k, \u00e7\u0131kar sa\u011flama, geciktirme veya bask\u0131 arac\u0131 yap\u0131lamaz. Toplumsal olaylar, yayg\u0131n protestolar ve yo\u011fun kutupla\u015fma d\u00f6nemlerinde hizmetler tarafs\u0131z, kesintisiz ve e\u015fit eri\u015filebilir y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Kamu g\u00f6revlileri yetkilerini g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131klama, protestoya kat\u0131lma veya me\u015fru ele\u015ftiri nedeniyle \u00f6d\u00fcllendirme, cezaland\u0131rma, fi\u015fleme ya da hizmetten d\u0131\u015flama amac\u0131yla kullanamaz. Mali ve sosyal haklara ili\u015fkin toplu s\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmleri ile Silahl\u0131 Kuvvetler mensuplar\u0131, h\u00e2kimler ve savc\u0131lara ili\u015fkin \u00f6zel h\u00fck\u00fcmler sakl\u0131d\u0131r. Kamu hizmetlerinde g\u00f6rev yapan hi\u00e7 kimse Anayasaya, kanunlara veya hukukun genel ilkelerine a\u00e7\u0131k\u00e7a ayk\u0131r\u0131 emri yerine getiremez. Emri a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 g\u00f6ren kamu g\u00f6revlisi emri yerine getirmez ve gerek\u00e7esiyle bildirir; bildirim kay\u0131t alt\u0131na al\u0131n\u0131r ve g\u00f6revli bu nedenle sorumlu tutulamaz. \u00dcst amirin yaz\u0131l\u0131 \u0131srar\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 emri ge\u00e7erli k\u0131lmaz; sorumluluk emri verene aittir. Konusu su\u00e7 te\u015fkil eden emir hi\u00e7bir \u015fekilde yerine getirilemez; yerine getiren ki\u015fi sorumluluktan kurtulamaz. Kamu g\u00f6revlilerinin stat\u00fcs\u00fc, atama, y\u00fckselme, disiplin, g\u00f6revden uzakla\u015ft\u0131rma, kanunsuz emir bildirimi, sicil, performans ve hizmet g\u00fcvenceleri; liyakat, tarafs\u0131zl\u0131k, savunma hakk\u0131 ve yarg\u0131 yolu korunarak kanunla d\u00fczenlenir. Kamu g\u00f6revlisi kime ba\u011fl\u0131d\u0131r: amire mi, hukuka m\u0131? Kamu idaresinde amir-memur ili\u015fkisi zorunludur. Kamu hizmeti emir, g\u00f6rev da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, denetim ve sorumluluk zinciri olmadan d\u00fczenli y\u00fcr\u00fct\u00fclemez. Ancak bu zincirin en \u00fcst\u00fcnde ki\u015fi de\u011fil hukuk bulunur. Kamu g\u00f6revlisinin ilk ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 Anayasaya, kanuna ve kamu yarar\u0131nad\u0131r. Amir talimat\u0131, ancak hukuk i\u00e7inde kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece ge\u00e7erli kamu g\u00f6revi emridir. Kanunsuz emir yasa\u011f\u0131 tam bu noktada devreye girer. \u00dcst makamdan gelen emir a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131ysa, kamu g\u00f6revlisi bu emri yerine getiremez. Bu yaln\u0131z ki\u015fisel vicdan meselesi de\u011fildir; anayasal g\u00f6revdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc hukuka ayk\u0131r\u0131 emri uygulayan kamu g\u00f6revlisi, vatanda\u015fa kar\u015f\u0131 devlet g\u00fcc\u00fcn\u00fc hukuk d\u0131\u015f\u0131 bi\u00e7imde kullanm\u0131\u015f olur. Bu nedenle Madde 87, kamu g\u00f6revlisini iki y\u00f6nden korur. Birincisi, hukuka ayk\u0131r\u0131 emri uygulamama y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc getirir. \u0130kincisi, emri yerine getirmeyip gerek\u00e7esiyle bildiren g\u00f6revlinin bu nedenle sorumlu tutulamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. B\u00f6ylece kanunsuz emir kar\u015f\u0131s\u0131nda kamu g\u00f6revlisi yaln\u0131z b\u0131rak\u0131lmaz. Liyakat ve objektiflik kamu hizmetinin giri\u015f kap\u0131s\u0131d\u0131r Madde 87, kamu g\u00f6revine giri\u015f, stat\u00fc ve g\u00f6rev s\u00fcre\u00e7lerinin liyakat, objektiflik, tarafs\u0131zl\u0131k ve hizmet gereklerine dayanaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, kamu g\u00f6revlili\u011fini ki\u015fisel sadakat, grup aidiyeti, siyasi yak\u0131nl\u0131k veya ayr\u0131cal\u0131k ili\u015fkilerinden ay\u0131r\u0131r. Kamu hizmeti, kamu ad\u0131na y\u00fcr\u00fct\u00fclen asli ve s\u00fcrekli bir g\u00f6revdir; bu nedenle g\u00f6reve giri\u015fte \u00f6l\u00e7\u00fct ki\u015fisel yak\u0131nl\u0131k de\u011fil, yeterlilik ve hizmet ihtiyac\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Kamu iktisadi te\u015febb\u00fcsleri ve di\u011fer kamu t\u00fczel ki\u015filerinin genel idare esaslar\u0131na g\u00f6re y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc asli ve s\u00fcrekli hizmetlerin memurlar ve di\u011fer kamu g\u00f6revlileri eliyle g\u00f6r\u00fclmesi, kamu hizmetinde s\u00fcreklilik ve uzmanl\u0131k ihtiyac\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Devletin kal\u0131c\u0131 i\u015fleri ge\u00e7ici ili\u015fkilere, keyf\u00ee g\u00f6revlendirmelere veya belirsiz stat\u00fclere b\u0131rak\u0131lamaz. OECD\u2019nin kamu b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc tavsiyesi, kamu kurumlar\u0131nda etik de\u011ferler, kamu yarar\u0131, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ve hesap verebilirlik sistemlerinin g\u00fc\u00e7lendirilmesine odaklan\u0131r. Madde 87\u2019deki liyakat ve objektiflik ilkesi de ayn\u0131 temel d\u00fc\u015f\u00fcnceye dayan\u0131r: Kamu g\u00f6revi, ki\u015fisel \u00e7\u0131kar\u0131n de\u011fil kamu yarar\u0131n\u0131n alan\u0131d\u0131r. Hizmet vakar\u0131 ne demektir? Madde 87, kamu g\u00f6revlilerinin g\u00f6revlerini sayg\u0131, nezaket, tarafs\u0131zl\u0131k, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ve hizmet vakar\u0131na uygun yerine getirmesini ister. \u201cHizmet vakar\u0131\u201d ifadesi \u00f6nemlidir. Bu ifade, kamu g\u00f6revlisinin vatanda\u015fa kar\u015f\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fck duygusuyla de\u011fil, g\u00f6rev bilinciyle hareket etmesi gerekti\u011fini anlat\u0131r. Kamu g\u00f6revlisi elindeki yetkiyi hakaret, tehdit, ayr\u0131mc\u0131l\u0131k, \u00e7\u0131kar sa\u011flama, geciktirme veya bask\u0131 arac\u0131 yapamaz. Vatanda\u015f\u0131n bir kamu hizmetine eri\u015fimi, g\u00f6revlinin keyfine, siyasi kanaatine, ki\u015fisel tutumuna veya \u00e7\u0131kar ili\u015fkisine ba\u011fl\u0131 olamaz. Kamu g\u00f6revlisi, devletin vatanda\u015fa uzanan eli oldu\u011funun fark\u0131nda olmal\u0131d\u0131r. Bu nedenle kanunsuz emir yasa\u011f\u0131 yaln\u0131z a\u011f\u0131r hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar i\u00e7in de\u011fil, kamu hizmetinin g\u00fcnl\u00fck ahlak\u0131 i\u00e7in de anlam ta\u015f\u0131r. Bir amir, vatanda\u015fa k\u00f6t\u00fc davranmay\u0131, i\u015flemi keyf\u00ee bi\u00e7imde geciktirmeyi, ba\u015fvuruyu ayr\u0131mc\u0131 bi\u00e7imde de\u011ferlendirmeyi veya belirli ki\u015filere ayr\u0131cal\u0131k tan\u0131may\u0131 emretse bile, bu emir kamu hizmeti vakar\u0131yla ba\u011fda\u015fmaz. Kutupla\u015fma d\u00f6neminde kamu hizmeti nas\u0131l korunur? Madde 87\u2019nin \u00f6zg\u00fcn y\u00f6nlerinden biri, toplumsal olaylar, yayg\u0131n protestolar ve yo\u011fun kutupla\u015fma d\u00f6nemlerinde kamu hizmetinin nas\u0131l y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlemesidir. B\u00f6yle d\u00f6nemlerde kamu g\u00f6revlilerinin tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 daha da \u00f6nem kazan\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc gerilim y\u00fckseldi\u011finde kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fcn tarafs\u0131z kalmas\u0131, toplumun devlete g\u00fcvenini korur. Kamu hizmetleri bu d\u00f6nemlerde tarafs\u0131z, kesintisiz ve e\u015fit eri\u015filebilir y\u00fcr\u00fct\u00fclmelidir. Bir vatanda\u015f g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131, protestoya kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 veya me\u015fru ele\u015ftiride bulundu\u011fu i\u00e7in \u00f6d\u00fcllendirilemez, cezaland\u0131r\u0131lamaz, fi\u015flenemez veya hizmetten d\u0131\u015flanamaz. Kamu hizmeti, g\u00f6r\u00fc\u015f be\u011fenisine g\u00f6re da\u011f\u0131t\u0131lan bir imk\u00e2n de\u011fildir. Bu h\u00fck\u00fcm, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve kamu hizmetine eri\u015fim aras\u0131nda \u00f6nemli bir k\u00f6pr\u00fc kurar. Devlet, vatanda\u015f\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re hizmet sunmaz; hukuk\u00ee \u015fartlara g\u00f6re hizmet sunar. Kanunsuz emir, \u00f6zellikle bu t\u00fcr gergin d\u00f6nemlerde kamu g\u00f6revlisini bask\u0131 arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek isteyen y\u00f6nlendirmelere kar\u015f\u0131 bir g\u00fcvence g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcr. Kanunsuz emir bildirimi nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131r? Madde 87\u2019ye g\u00f6re kamu g\u00f6revlisi emri a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 g\u00f6r\u00fcrse emri yerine getirmez ve gerek\u00e7esiyle bildirir. Bu bildirim kay\u0131t alt\u0131na al\u0131n\u0131r. Bu basit g\u00f6r\u00fcnen mekanizma, asl\u0131nda kamu hizmeti i\u00e7inde \u00e7ok \u00f6nemli bir hukuki iz b\u0131rakma sistemidir. Kay\u0131t alt\u0131na alma, hem kamu g\u00f6revlisini korur hem emri verenin sorumlulu\u011funu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lar. E\u011fer bildirim kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nmazsa, hukuka ayk\u0131r\u0131 emir daha sonra ink\u00e2r edilebilir veya g\u00f6revli haks\u0131z bi\u00e7imde su\u00e7lanabilir. Kay\u0131t, emir zincirinde kimin ne istedi\u011fini, kimin neye itiraz etti\u011fini ve hangi gerek\u00e7eyle hareket edildi\u011fini g\u00f6sterir. Bu nedenle kanunsuz emir bildirimi, kamu g\u00f6revlisinin ki\u015fisel cesaretine b\u0131rak\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Kanun; bildirimin usul\u00fcn\u00fc, kay\u0131t y\u00f6ntemini, gizlilik veya g\u00fcvenlik gerektiren h\u00e2llerde nas\u0131l korunaca\u011f\u0131n\u0131, bildirimi yapan g\u00f6revlinin hangi g\u00fcvencelere sahip olaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlemelidir. Yaz\u0131l\u0131 \u0131srar hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 iyile\u015ftirir mi? Madde 87, \u00fcst amirin yaz\u0131l\u0131 \u0131srar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 emri ge\u00e7erli k\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm \u00e7ok \u00f6nemlidir. Baz\u0131 sistemlerde yaz\u0131l\u0131 emir, g\u00f6revlinin sorumlulu\u011funu azaltan bir unsur olabilir; fakat a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 emir bak\u0131m\u0131ndan yaz\u0131l\u0131 \u0131srar emri me\u015frula\u015ft\u0131rmaz. Yaz\u0131l\u0131 \u0131srar, yaln\u0131z emri verenin sorumlulu\u011funu daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr h\u00e2le getirir. A\u00e7\u0131k hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k devam ediyorsa, kamu g\u00f6revlisi emri yerine getiremez. Aksi h\u00e2lde \u201cyaz\u0131l\u0131 emir ald\u0131m\u201d savunmas\u0131, hukuk d\u0131\u015f\u0131 kamu g\u00fcc\u00fc kullan\u0131m\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran bir kalkan h\u00e2line gelir. Venedik Komisyonunun hukuk devleti kontrol listesine ili\u015fkin a\u00e7\u0131klamas\u0131, hukuk devletinin kanunilik, hukuk\u00ee belirlilik, yetkinin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi, e\u015fitlik ve adalete eri\u015fim gibi unsurlar i\u00e7erdi\u011fini vurgular. Kanunsuz emir yasa\u011f\u0131 da \u00f6zellikle yetkinin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyen temel idari g\u00fcvencelerden biridir. Su\u00e7 te\u015fkil eden emir: hi\u00e7bir istisna yok Madde 87\u2019nin en kesin h\u00fckm\u00fc \u015fudur: Konusu su\u00e7 te\u015fkil eden emir hi\u00e7bir \u015fekilde yerine getirilemez; yerine getiren ki\u015fi sorumluluktan kurtulamaz. Bu kural, kamu g\u00f6revlisinin sorumluluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 en a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde \u00e7izer. Su\u00e7 te\u015fkil eden emir kar\u015f\u0131s\u0131nda hiyerar\u015fi, disiplin, amir bask\u0131s\u0131 veya yaz\u0131l\u0131 talimat mazeret olamaz. Bu h\u00fck\u00fcm \u00f6zellikle temel haklara m\u00fcdahale eden, ki\u015fiye zarar veren, belgede sahtecilik do\u011furan, kamu kayna\u011f\u0131n\u0131 usuls\u00fcz kulland\u0131ran, hukuka ayk\u0131r\u0131 fi\u015fleme yapt\u0131ran, i\u015fkence veya k\u00f6t\u00fc muamele anlam\u0131na gelen ya da ayr\u0131mc\u0131 i\u015flem \u00fcreten emirler bak\u0131m\u0131ndan hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Kamu g\u00f6revlisi, su\u00e7 olu\u015fturan emri uygulad\u0131\u011f\u0131nda art\u0131k yaln\u0131z emri veren de\u011fil, emri yerine getiren de sorumluluk alan\u0131na girer. Birle\u015fmi\u015f Milletler Yolsuzlukla M\u00fccadele S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin yolsuzlukla m\u00fccadelede evrensel \u00e7er\u00e7evesi, kamu i\u015flerinin ve kamu malvarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u00fcr\u00fcst, hesap verebilir ve d\u00fczg\u00fcn y\u00f6netilmesi fikrini \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131r. Su\u00e7 te\u015fkil eden emir yasa\u011f\u0131 da kamu g\u00f6revini hukuka ayk\u0131r\u0131 \u00e7\u0131kar ili\u015fkilerinden ve emir zinciri bahanesinden korur. Toplu s\u00f6zle\u015fme ve \u00f6zel stat\u00fcler neden sakl\u0131d\u0131r? Madde 87, mali ve sosyal haklara ili\u015fkin toplu s\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmleri ile Silahl\u0131 Kuvvetler mensuplar\u0131, h\u00e2kimler ve savc\u0131lara ili\u015fkin \u00f6zel h\u00fck\u00fcmleri sakl\u0131 tutar. Bu h\u00fck\u00fcm, kamu g\u00f6revlilerinin tek tip bir stat\u00fc i\u00e7inde eritilmedi\u011fini g\u00f6sterir. Baz\u0131 g\u00f6revler, nitelikleri gere\u011fi \u00f6zel stat\u00fc ve \u00f6zel g\u00fcvenceler gerektirebilir. H\u00e2kim ve savc\u0131lar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve tarafs\u0131zl\u0131k g\u00fcvenceleri, Silahl\u0131 Kuvvetler mensuplar\u0131n\u0131n disiplin ve g\u00f6rev \u00f6zellikleri, mali ve sosyal haklara ili\u015fkin toplu s\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmleri ayr\u0131 d\u00fczenleme alanlar\u0131d\u0131r. Ancak bu \u00f6zel h\u00fck\u00fcmler, kamu g\u00f6revlilerinin hukuka ba\u011fl\u0131l\u0131k ve kanunsuz emir yasa\u011f\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. \u00d6zel stat\u00fc, hukukun \u00fczerinde ayr\u0131cal\u0131k de\u011fil; g\u00f6revin niteli\u011fine uygun d\u00fczenleme alan\u0131d\u0131r. Kamu g\u00f6revlileri hangi stat\u00fcde olursa olsun, a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 emir ve su\u00e7 te\u015fkil eden emir kar\u015f\u0131s\u0131nda anayasal sorumluluk \u00e7izgisinin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kamaz. Stat\u00fc g\u00fcvencesi keyf\u00eeli\u011fi nas\u0131l \u00f6nler? Madde 87\u2019nin son f\u0131kras\u0131, kamu g\u00f6revlilerinin stat\u00fcs\u00fc, atama, y\u00fckselme, disiplin, g\u00f6revden uzakla\u015ft\u0131rma, kanunsuz emir bildirimi, sicil, performans ve hizmet g\u00fcvencelerinin kanunla d\u00fczenlenece\u011fini belirtir. Bu d\u00fczenleme, kamu g\u00f6revlisini keyf\u00ee idareye kar\u015f\u0131 korur. E\u011fer atama ve y\u00fckselme liyakat yerine ki\u015fisel sadakate dayan\u0131rsa, kamu g\u00f6revlisi hukuka de\u011fil makam beklentisine g\u00f6re davranmaya ba\u015flayabilir. Disiplin i\u015flemleri keyf\u00ee olursa, kanunsuz emir bildiren g\u00f6revli cezaland\u0131r\u0131labilir. Sicil ve performans sistemi \u015feffaf de\u011filse, tarafs\u0131z g\u00f6rev yapan kamu g\u00f6revlisi haks\u0131z bi\u00e7imde geriye d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclebilir. Bu nedenle stat\u00fc g\u00fcvencesi yaln\u0131z memurun ki\u015fisel hakk\u0131 de\u011fildir; vatanda\u015f\u0131n tarafs\u0131z kamu hizmeti alma hakk\u0131n\u0131n da g\u00fcvencesidir. Kamu g\u00f6revlisi hukuka uygun davrand\u0131\u011f\u0131nda korunaca\u011f\u0131n\u0131 bilirse, kanunsuz emir kar\u015f\u0131s\u0131nda daha g\u00fc\u00e7l\u00fc durabilir. Kamu g\u00f6revlisi i\u00e7in anayasal davran\u0131\u015f pusulas\u0131 Madde 87, kamu g\u00f6revlisine yaln\u0131z yasaklar koymaz; ayn\u0131 zamanda g\u00f6revini nas\u0131l yapmas\u0131 gerekti\u011fine dair a\u00e7\u0131k bir davran\u0131\u015f pusulas\u0131 sunar. Bu pusula \u015fu ilkelerden olu\u015fur: Liyakat: Kamu g\u00f6revine giri\u015f ve y\u00fckselme objektif \u00f6l\u00e7\u00fctlere dayan\u0131r. Tarafs\u0131zl\u0131k: Kamu g\u00f6revi siyasi, ideolojik, ki\u015fisel veya \u00e7\u0131kar y\u00f6nlendirmesine tabi tutulamaz. Hizmet vakar\u0131: Vatanda\u015fa sayg\u0131, nezaket, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck esast\u0131r. E\u015fit eri\u015fim: Protesto, g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131klama veya me\u015fru ele\u015ftiri hizmetten d\u0131\u015flama sebebi yap\u0131lamaz. Kanunsuz emir yasa\u011f\u0131: A\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 emir yerine getirilemez. Su\u00e7 emrinde mutlak ret: Konusu su\u00e7 te\u015fkil eden emir hi\u00e7bir \u015fekilde uygulanamaz. Yarg\u0131 yolu: Stat\u00fc ve disiplin s\u00fcre\u00e7lerinde savunma hakk\u0131 ve yarg\u0131 denetimi korunur. Bu davran\u0131\u015f pusulas\u0131, kamu g\u00f6revlisini hem g\u00fc\u00e7l\u00fc hem sorumlu k\u0131lar. Kamu g\u00f6revlisi yetki kullan\u0131r; fakat bu yetki hukuka, nezakete, tarafs\u0131zl\u0131\u011fa ve hizmet gereklerine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Sonu\u00e7: Kanunsuz emir kar\u015f\u0131s\u0131nda kamu g\u00f6revlisinin s\u0131n\u0131r\u0131 hukuktur Kanunsuz emir, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde kamu g\u00f6revlisinin hiyerar\u015fi kar\u015f\u0131s\u0131ndaki hukuki duru\u015funu belirleyen en \u00f6nemli g\u00fcvence kavramlar\u0131ndan biridir. Madde 87, kamu g\u00f6revine giri\u015f ve g\u00f6rev s\u00fcre\u00e7lerini liyakat, objektiflik, tarafs\u0131zl\u0131k ve hizmet gereklerine ba\u011flayarak kamu hizmetinin ki\u015fisel, siyasi, ideolojik veya \u00e7\u0131kar ili\u015fkisiyle y\u00f6nlendirilmesini engeller. Kamu g\u00f6revlisi, g\u00f6revini sayg\u0131, nezaket, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ve hizmet vakar\u0131na uygun bi\u00e7imde yerine getirmek zorundad\u0131r. Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, kamu hizmetlerinde g\u00f6rev yapan hi\u00e7 kimsenin Anayasaya, kanunlara veya hukukun genel ilkelerine a\u00e7\u0131k\u00e7a ayk\u0131r\u0131 emri yerine getiremeyece\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a yazmas\u0131d\u0131r. Emri hukuka ayk\u0131r\u0131 g\u00f6ren kamu g\u00f6revlisi emri yerine getirmez, gerek\u00e7esiyle bildirir ve bildirim kay\u0131t alt\u0131na al\u0131n\u0131r. Bu nedenle g\u00f6revli sorumlu tutulamaz. \u00dcst amirin yaz\u0131l\u0131 \u0131srar\u0131 da a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 emri ge\u00e7erli k\u0131lmaz. Sonu\u00e7 olarak Madde 87, kamu g\u00f6revlisini hem hukuka ba\u011fl\u0131l\u0131k hem de hukuka ayk\u0131r\u0131 bask\u0131ya direnme sorumlulu\u011fu i\u00e7inde konumland\u0131r\u0131r. Konusu su\u00e7 te\u015fkil eden emir hi\u00e7bir \u015fekilde uygulanamaz; uygulayan ki\u015fi sorumluluktan kurtulamaz. Stat\u00fc, atama, y\u00fckselme, disiplin, g\u00f6revden uzakla\u015ft\u0131rma, kanunsuz emir bildirimi, sicil, performans ve hizmet g\u00fcvenceleri ise liyakat, tarafs\u0131zl\u0131k, savunma hakk\u0131 ve yarg\u0131 yolu korunarak kanunla d\u00fczenlenir. Bu nedenle kanunsuz emir yasa\u011f\u0131, bu anayasa modelinde hukuka ba\u011fl\u0131 kamu hizmeti, tarafs\u0131z memuriyet, vatanda\u015f onuru, idari d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ve kamu g\u00f6revlisinin anayasal sorumlulu\u011fu aras\u0131nda kurulmu\u015f temel g\u00fcvence hatt\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":332,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-331","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yurutme-basbakanlik-ve-idare"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/331","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=331"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/331\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":333,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/331\/revisions\/333"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/332"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=331"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=331"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=331"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}