{"id":325,"date":"2026-06-19T07:23:36","date_gmt":"2026-06-19T07:23:36","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=325"},"modified":"2026-06-19T07:23:36","modified_gmt":"2026-06-19T07:23:36","slug":"idarenin-butunlugu-madde-85","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/idarenin-butunlugu-madde-85\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131\u2019nda \u0130darenin B\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc (Madde 85)"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u0130darenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc<\/strong>, devlet te\u015fkilat\u0131n\u0131n da\u011f\u0131n\u0131k, \u00e7ak\u0131\u015fan, paralel ve sorumlulu\u011fu belirsiz yap\u0131lara d\u00f6n\u00fc\u015fmesini \u00f6nleyen temel anayasal ilkedir. Bir kamu hizmeti ancak g\u00f6rev, yetki ve sorumluluk a\u00e7\u0131k oldu\u011funda d\u00fczg\u00fcn y\u00fcr\u00fcr. Vatanda\u015f hangi konuda hangi kuruma ba\u015fvuraca\u011f\u0131n\u0131 bilmeli; kamu g\u00f6revlisi hangi yetkiyi hangi s\u0131n\u0131rla kullanaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmeli; yarg\u0131 ise idarenin i\u015flem ve eylemlerini denetleyebilmelidir. Bu nedenle idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, yaln\u0131z merkez\u00ee te\u015fkilat d\u00fczeniyle ilgili teknik bir konu de\u011fildir. \u0130darenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc; kamu hizmetinin s\u00fcreklili\u011fi, hukuk\u00ee \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik, tarafs\u0131zl\u0131k, liyakat, y\u00f6netmeliklerin kanuna ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131, merkezi ve yerel y\u00f6netimler aras\u0131ndaki denge ve \u00fcniter devlet yap\u0131s\u0131n\u0131n korunmas\u0131yla do\u011frudan ilgilidir.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Madde 85, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hem kurulu\u015f hem i\u015fleyi\u015f hem de yarg\u0131 denetimi y\u00f6n\u00fcnden d\u00fczenler. \u0130dare, kurulu\u015f ve g\u00f6revleriyle bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr; merkezden y\u00f6netim, yerinden y\u00f6netim ve kurumsal koordinasyon ilkeleriyle kanunla d\u00fczenlenir. G\u00f6rev, yetki ve sorumluluklar a\u00e7\u0131k belirlenir; \u00e7ak\u0131\u015fan, belirsiz veya paralel idari yap\u0131 olu\u015fturulamaz. B\u00f6ylece idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, kamu hizmetini aksatan yetki karma\u015fas\u0131n\u0131 ve sorumluluk ka\u00e7\u0131\u015f\u0131n\u0131 engelleyen anayasal bir \u00e7er\u00e7eve h\u00e2line gelir.<\/p>\n<p>Madde 85\u2019in ay\u0131rt edici y\u00f6nlerinden biri, y\u00f6netmelikleri de idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde ele almas\u0131d\u0131r. Ba\u015fbakan, te\u015fkilatlar ve kamu t\u00fczel ki\u015fileri kendi alanlar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmak, kanunlar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve kanuna ayk\u0131r\u0131 olmamak \u015fart\u0131yla y\u00f6netmelik \u00e7\u0131karabilir. Ancak y\u00f6netmelikler kanunla d\u00fczenlenmesi gereken konularda h\u00fck\u00fcm koyamaz; yeni hak, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck veya yetki do\u011furamaz. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131 ise yaln\u0131z temsil ve i\u00e7 i\u015fleyi\u015f y\u00f6netmeli\u011fi \u00e7\u0131karabilir. Bu yap\u0131, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc <strong>kanuna ba\u011fl\u0131, yarg\u0131 denetimine a\u00e7\u0131k ve yetki s\u0131n\u0131rlar\u0131 belli<\/strong> bir d\u00fczen i\u00e7inde korur.<\/p>\n<blockquote><p><strong>Madde 85 \u2013 \u0130darenin B\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, Merkezi Y\u00f6netim, Y\u00f6netmelikler ve Yarg\u0131 Yolu<\/strong><\/p>\n<p>\u0130dare, kurulu\u015f ve g\u00f6revleriyle bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr; merkezden y\u00f6netim, yerinden y\u00f6netim ve kurumsal koordinasyon ilkeleriyle kanunla d\u00fczenlenir. G\u00f6rev, yetki ve sorumluluklar a\u00e7\u0131k belirlenir; \u00e7ak\u0131\u015fan, belirsiz veya paralel idari yap\u0131 olu\u015fturulamaz.<\/p>\n<p>\u0130dare hizmetleri e\u015fitlik, tarafs\u0131zl\u0131k, liyakat ve hizmet gerekleriyle y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Kamu t\u00fczel ki\u015fili\u011fi kanunla ve a\u00e7\u0131k ihtiya\u00e7 gerek\u00e7esiyle kurulur; ihtiya\u00e7 g\u00f6rev, mali etki ve hizmet gerekleriyle g\u00f6sterilir.<\/p>\n<p>Ba\u015fbakan, te\u015fkilatlar ve kamu t\u00fczel ki\u015fileri; alanlar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131, kanunlar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve kanuna ayk\u0131r\u0131 olmamak \u015fart\u0131yla y\u00f6netmelik \u00e7\u0131karabilir. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131 yaln\u0131z temsil ve i\u00e7 i\u015fleyi\u015f y\u00f6netmeli\u011fi \u00e7\u0131karabilir; bunlar y\u00fcr\u00fctme yetkisi do\u011furamaz.<\/p>\n<p>Y\u00f6netmelikler Anayasaya, kanunlara ve \u00fcst d\u00fczenleyici i\u015flemlere ayk\u0131r\u0131 olamaz; kanunla d\u00fczenlenmesi gereken konularda h\u00fck\u00fcm koyamaz, yeni hak, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck veya yetki do\u011furamaz. Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlan\u0131r, ileriye etkili olur ve yarg\u0131 denetimindedir.<\/p>\n<p>\u0130dari yarg\u0131da hukuki \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik, benzer olaylarda benzer karar ve i\u00e7tihat istikrar\u0131 g\u00f6zetilir; kararlar ki\u015fiye, d\u00f6neme, siyasi ortama veya kurumsal bask\u0131ya g\u00f6re de\u011fi\u015femez.<\/p>\n<p>Merkezi y\u00f6netimlerin kurulu\u015fu, g\u00f6revi, yetkisi, te\u015fkilat\u0131, mali yap\u0131s\u0131 ve denetimi; mill\u00ee birlik, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, s\u00fcreklilik, liyakat ve yerel y\u00f6netimlerle uyum korunarak kanunla d\u00fczenlenir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye, merkezi y\u00f6netim bak\u0131m\u0131ndan hizmet gerekleri, n\u00fcfus, co\u011frafya ve etkinlik g\u00f6zetilerek illere ve di\u011fer idari b\u00f6l\u00fcmlere ayr\u0131l\u0131r. Merkezi ve yerel y\u00f6netimler mill\u00ee birlik, hizmet b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, g\u00f6rev ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131, koordinasyon, liyakat ve hukuka ba\u011fl\u0131l\u0131kla \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Hi\u00e7bir y\u00f6netim birimi \u00fcniter yap\u0131y\u0131, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc veya yerel iradeyi zedeleyecek \u015fekilde yetki kullanamaz. Merkezi y\u00f6netim, zorunlu koordinasyon veya a\u00e7\u0131k kanuni sebep bulunmad\u0131k\u00e7a yerel ortak ihtiya\u00e7 hizmetlerini devralamaz. \u0130dari s\u0131n\u0131rlar ve te\u015fkilat yap\u0131s\u0131 somut gerek\u00e7e olmad\u0131k\u00e7a de\u011fi\u015ftirilemez.<\/p><\/blockquote>\n<h2>\u0130darenin B\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc Neden Anayasal \u0130lke Olmal\u0131d\u0131r?<\/h2>\n<p>\u0130darenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, kamu y\u00f6netiminin tek merkezden her ayr\u0131nt\u0131y\u0131 y\u00f6netmesi anlam\u0131na gelmez. Tam tersine, merkezden y\u00f6netim, yerinden y\u00f6netim ve kurumsal koordinasyon aras\u0131nda d\u00fczenli bir ba\u011f kurulmas\u0131 anlam\u0131na gelir. Devletin farkl\u0131 kurumlar\u0131, yerel idareleri ve kamu t\u00fczel ki\u015fileri olabilir; fakat bunlar\u0131n her biri kendi ba\u015f\u0131na kopuk bir g\u00fc\u00e7 alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015femez.<\/p>\n<p>\u0130darenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ilkesi olmazsa, kamu hizmetleri aras\u0131nda \u00e7ak\u0131\u015fma, hizmet bo\u015flu\u011fu ve yetki karma\u015fas\u0131 do\u011fabilir. Bir kurum ayn\u0131 konuda yetki kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylerken ba\u015fka bir kurum da ayn\u0131 yetkiye dayanabilir. Vatanda\u015f bir i\u015flem i\u00e7in farkl\u0131 kap\u0131lar aras\u0131nda dola\u015fabilir. Kamu kayna\u011f\u0131 ayn\u0131 hizmet i\u00e7in tekrarl\u0131 bi\u00e7imde kullan\u0131labilir. Sorumluluk da\u011f\u0131ld\u0131k\u00e7a hesap verme zay\u0131flar.<\/p>\n<p>Bu nedenle Madde 85, g\u00f6rev, yetki ve sorumluluklar\u0131n a\u00e7\u0131k belirlenmesini \u015fart ko\u015far. \u0130darenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde tek bi\u00e7imlilik de\u011fil; g\u00f6revlerin a\u00e7\u0131k, hizmetlerin koordineli, yetkilerin kanuna ba\u011fl\u0131 ve sorumlulu\u011fun izlenebilir oldu\u011fu kamu y\u00f6netimi d\u00fczenidir.<\/p>\n<h2>Merkezden Y\u00f6netim ve Yerinden Y\u00f6netim Ayn\u0131 Sistemde Nas\u0131l Birle\u015fir?<\/h2>\n<p>Madde 85, idareyi merkezden y\u00f6netim, yerinden y\u00f6netim ve kurumsal koordinasyon ilkeleriyle birlikte d\u00fczenler. Bu \u00fc\u00e7 ilke birbirinin d\u00fc\u015fman\u0131 de\u011fildir. Merkezden y\u00f6netim, mill\u00ee birlik, \u00fclke \u00e7ap\u0131nda standart hizmet, genel planlama ve kamu d\u00fczeni bak\u0131m\u0131ndan gereklidir. Yerinden y\u00f6netim ise yerel ihtiya\u00e7lar\u0131n daha yak\u0131ndan g\u00f6r\u00fclmesini, hizmetlerin yerel \u00f6zelliklere g\u00f6re \u015fekillenmesini ve vatanda\u015f\u0131n y\u00f6netime daha yak\u0131n temas etmesini sa\u011flar.<\/p>\n<p>Kurumsal koordinasyon, bu iki alan\u0131n kopmas\u0131n\u0131 \u00f6nler. Merkez\u00ee y\u00f6netim yerel idareleri ezmemeli; yerel y\u00f6netimler de idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve \u00fcniter yap\u0131y\u0131 zedeleyecek bi\u00e7imde hareket etmemelidir. Madde 85\u2019in dengesi buradad\u0131r: Merkez\u00ee y\u00f6netim, zorunlu koordinasyon veya a\u00e7\u0131k kanuni sebep bulunmad\u0131k\u00e7a yerel ortak ihtiya\u00e7 hizmetlerini devralamaz. Yerel y\u00f6netimler de mill\u00ee birlik ve idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc zedeleyecek \u015fekilde yetki kullanamaz.<\/p>\n<p>Bu yakla\u015f\u0131m, kamu hizmetini hem yerel ger\u00e7ekli\u011fe hem de mill\u00ee b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011fe ba\u011fl\u0131 tutar. \u0130darenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, yerel iradeyi yok eden kat\u0131 merkez\u00eelik de\u011fil; yerel iradeyi hukuk, g\u00f6rev ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve hizmet b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde g\u00fcvenceye alan anayasal d\u00fczendir.<\/p>\n<h2>Kamu T\u00fczel Ki\u015fili\u011fi Neden A\u00e7\u0131k \u0130htiya\u00e7la Kurulur?<\/h2>\n<p>Madde 85\u2019e g\u00f6re kamu t\u00fczel ki\u015fili\u011fi kanunla ve a\u00e7\u0131k ihtiya\u00e7 gerek\u00e7esiyle kurulur. \u0130htiya\u00e7; g\u00f6rev, mali etki ve hizmet gerekleriyle g\u00f6sterilir. Bu h\u00fck\u00fcm, yeni kamu kurumlar\u0131n\u0131n keyf\u00ee bi\u00e7imde kurulmas\u0131n\u0131 \u00f6nler. Her yeni kamu t\u00fczel ki\u015fili\u011fi, idari sistem i\u00e7inde yeni g\u00f6rev, yeni b\u00fct\u00e7e, yeni personel, yeni yetki ve yeni denetim meselesi do\u011furur.<\/p>\n<p>Kamu t\u00fczel ki\u015fili\u011fi yaln\u0131z isim veya tabela de\u011fildir. Bir kuruma kamu t\u00fczel ki\u015fili\u011fi verildi\u011finde, o kurum belirli kamu yetkileri kullanabilir, b\u00fct\u00e7e y\u00f6netebilir, i\u015flem tesis edebilir ve vatanda\u015fla hukuki ili\u015fki kurabilir. Bu nedenle b\u00f6yle bir kurulu\u015fun a\u00e7\u0131k ihtiya\u00e7la gerek\u00e7elendirilmesi gerekir.<\/p>\n<p>Madde 85\u2019in \u201cg\u00f6rev, mali etki ve hizmet gerekleri\u201d vurgusu, kurumsal \u015fi\u015fmeyi \u00f6nleyen \u00f6nemli bir filtredir. Yeni kurum kurulacaksa hangi hizmet ihtiyac\u0131na cevap verece\u011fi, kamu maliyesine etkisi ve mevcut kurumlarla ili\u015fkisi a\u00e7\u0131klanmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, gereksiz kurumsal \u00e7o\u011falma kar\u015f\u0131s\u0131nda korunur.<\/p>\n<h2>Y\u00f6netmelikler Kanunu Uygular, Kanunun Yerine Ge\u00e7mez<\/h2>\n<p>Madde 85\u2019in y\u00f6netmeliklere ili\u015fkin b\u00f6l\u00fcm\u00fc, idarenin d\u00fczenleyici i\u015flem yetkisini a\u00e7\u0131k s\u0131n\u0131rlarla belirler. Ba\u015fbakan, te\u015fkilatlar ve kamu t\u00fczel ki\u015fileri kendi alanlar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 olarak y\u00f6netmelik \u00e7\u0131karabilir. Ancak bu y\u00f6netmelikler yaln\u0131z kanunlar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla \u00e7\u0131kar\u0131labilir ve kanuna ayk\u0131r\u0131 olamaz.<\/p>\n<p>Y\u00f6netmelik \u00e7\u0131karma yetkisi, kamu y\u00f6netiminde gereklidir. Kanunlar her teknik ayr\u0131nt\u0131y\u0131 d\u00fczenleyemez. Uygulama usulleri, ba\u015fvuru \u015fekilleri, kurum i\u00e7i i\u015fleyi\u015f, hizmet ak\u0131\u015f\u0131 ve teknik standartlar \u00e7o\u011fu zaman y\u00f6netmeliklerle belirlenir. Ancak y\u00f6netmelik, kanunun b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 uygulama alan\u0131n\u0131 doldurur; kanunun yerine ge\u00e7ip yeni hak, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck veya yetki do\u011furamaz.<\/p>\n<p>OECD\u2019nin <a href=\"https:\/\/www.oecd.org\/en\/publications\/2012\/11\/recommendation-of-the-council-on-regulatory-policy-and-governance_g1g3fce5.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Regulatory Policy and Governance Recommendation<\/a> metni, d\u00fczenleyici politikan\u0131n b\u00fct\u00fcnc\u00fcl kamu y\u00f6netimi faaliyeti olarak ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini vurgular. Madde 85\u2019in y\u00f6netmelik anlay\u0131\u015f\u0131 da d\u00fczenleyici i\u015flemleri keyf\u00ee idari ara\u00e7 de\u011fil, kanuna ba\u011fl\u0131 ve denetlenebilir uygulama metni olarak konumland\u0131r\u0131r.<\/p>\n<h2>Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 \u0130dari Yap\u0131s\u0131n\u0131n S\u0131n\u0131r\u0131<\/h2>\n<p>Madde 85, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131na \u00f6zel bir s\u0131n\u0131r koyar. Bu yap\u0131 yaln\u0131z temsil ve i\u00e7 i\u015fleyi\u015f y\u00f6netmeli\u011fi \u00e7\u0131karabilir; bunlar y\u00fcr\u00fctme yetkisi do\u011furamaz. Bu h\u00fck\u00fcm, \u00f6nceki maddelerde kurulan Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n temsil\u00ee makam niteli\u011fiyle uyumludur.<\/p>\n<p>Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131, temsil makam\u0131n\u0131n i\u00e7 d\u00fczenini ve protokol i\u015fleyi\u015fini destekleyebilir. Ancak y\u00fcr\u00fctme hizmetlerini d\u00fczenleyen, kamu idaresine talimat veren veya icrai sonu\u00e7 do\u011furan y\u00f6netmelikler \u00e7\u0131karamaz. Aksi h\u00e2lde Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n kullanamad\u0131\u011f\u0131 y\u00fcr\u00fctme yetkisi, idari yap\u0131 \u00fczerinden dolayl\u0131 bi\u00e7imde kullan\u0131lmaya ba\u015flanabilir.<\/p>\n<p>Bu nedenle Madde 85, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yaln\u0131z Ba\u015fbakanl\u0131k ve y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilatlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da korur. Temsil makam\u0131n\u0131n i\u00e7 i\u015fleyi\u015fi ile y\u00fcr\u00fctme yetkisi birbirinden ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n<h2>Y\u00f6netmeliklerin Yay\u0131mlanmas\u0131 ve \u0130leriye Etkilili\u011fi<\/h2>\n<p>Y\u00f6netmeliklerin Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanmas\u0131, hukuk\u00ee \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan temel g\u00fcvencedir. Vatanda\u015f, kamu g\u00f6revlisi, \u015firket, yerel y\u00f6netim veya yarg\u0131 organ\u0131, hangi y\u00f6netmeli\u011fin y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte oldu\u011funu g\u00f6rebilmelidir. Gizli veya eri\u015filemeyen d\u00fczenlemelerle ki\u015filere y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck getirilemez.<\/p>\n<p>Madde 85 ayr\u0131ca y\u00f6netmeliklerin ileriye etkili olaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, idarenin ge\u00e7mi\u015fe d\u00f6n\u00fck d\u00fczenleyici i\u015flemle ki\u015filerin hukuki durumunu bozmas\u0131n\u0131 engeller. Y\u00f6netmelikler yay\u0131mland\u0131ktan sonra gelece\u011fe y\u00f6nelik uygulan\u0131r. B\u00f6ylece ki\u015filer i\u015flem ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki kurallara g\u00f6re planlayabilir.<\/p>\n<p>Venedik Komisyonunun <a href=\"https:\/\/www.venice.coe.int\/images\/SITE%20IMAGES\/Publications\/Rule_of_Law_Check_List.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Rule of Law Checklist<\/a> metni, hukuk\u00ee belirlilik ve mevzuata eri\u015filebilirlik ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 hukuk devletinin temel unsurlar\u0131 aras\u0131nda ele al\u0131r. Madde 85\u2019in yay\u0131mlanma ve ileriye etkililik h\u00fck\u00fcmleri de idari d\u00fczenleyici i\u015flemleri bu hukuk\u00ee belirlilik \u00e7izgisine ba\u011flar.<\/p>\n<h2>Yarg\u0131 Denetimi Neden Kapat\u0131lamaz?<\/h2>\n<p>Madde 85\u2019e g\u00f6re y\u00f6netmelikler yarg\u0131 denetimindedir. Bu h\u00fck\u00fcm, idarenin d\u00fczenleyici i\u015flem yetkisinin hukuk i\u00e7inde kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Y\u00f6netmelik Anayasaya, kanuna veya \u00fcst d\u00fczenleyici i\u015fleme ayk\u0131r\u0131ysa; kanunla d\u00fczenlenmesi gereken konuda h\u00fck\u00fcm koyuyorsa; yeni hak, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck veya yetki do\u011furuyorsa yarg\u0131 denetimine tabi olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Yarg\u0131 denetimi, idarenin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 durdurmak i\u00e7in de\u011fil, idarenin hukuka ba\u011fl\u0131 kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in vard\u0131r. Hukuka uygun y\u00f6netmelik kamu hizmetini d\u00fczenler; hukuka ayk\u0131r\u0131 y\u00f6netmelik ise vatanda\u015f\u0131n hakk\u0131n\u0131, kurumlar aras\u0131ndaki yetki dengesini ve kanun koyucunun iradesini zedeler.<\/p>\n<p>Avrupa Komisyonu\u2019nun <a href=\"https:\/\/commission.europa.eu\/strategy-and-policy\/policies\/justice-and-fundamental-rights\/upholding-rule-law\/rule-law\/what-rule-law_en\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">rule of law<\/a> a\u00e7\u0131klamas\u0131, hukuk devletini demokrasi ve hak g\u00fcvenceleriyle ili\u015fkili temel de\u011ferlerden biri olarak tan\u0131mlar. Madde 85\u2019in yarg\u0131 yolu vurgusu da idari yetkinin hukuki s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan temel g\u00fcvencedir.<\/p>\n<h2>\u0130dari Yarg\u0131da \u0130\u00e7tihat \u0130stikrar\u0131<\/h2>\n<p>Madde 85\u2019in dikkat \u00e7ekici h\u00fck\u00fcmlerinden biri, idari yarg\u0131da hukuki \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik, benzer olaylarda benzer karar ve i\u00e7tihat istikrar\u0131n\u0131n g\u00f6zetilece\u011fini belirtmesidir. Bu h\u00fck\u00fcm, yaln\u0131z idarenin de\u011fil, idari yarg\u0131n\u0131n da hukuk\u00ee g\u00fcvenlik \u00fcretmesi gerekti\u011fini kabul eder.<\/p>\n<p>Benzer olaylarda tamamen farkl\u0131 kararlar verilirse vatanda\u015f\u0131n ve idarenin hukuka g\u00fcveni zay\u0131flar. \u0130dari yarg\u0131 kararlar\u0131 ki\u015fiye, d\u00f6neme, siyasi ortama veya kurumsal bask\u0131ya g\u00f6re de\u011fi\u015femez. Mahkemeler olay\u0131n \u00f6zelli\u011fine g\u00f6re farkl\u0131 sonuca ula\u015fabilir; fakat bu fark, gerek\u00e7eli ve hukuken a\u00e7\u0131klanabilir olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Hukuki \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik, vatanda\u015f\u0131n dava a\u00e7arken veya idari i\u015flem yaparken hangi hukuk\u00ee sonu\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fini makul \u00f6l\u00e7\u00fcde tahmin edebilmesini sa\u011flar. Bu nedenle i\u00e7tihat istikrar\u0131, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc kadar hukuk d\u00fczeninin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc bak\u0131m\u0131ndan da \u00f6nemlidir.<\/p>\n<h2>Merkezi Y\u00f6netimlerin Kanunla D\u00fczenlenmesi<\/h2>\n<p>Madde 85, merkezi y\u00f6netimlerin kurulu\u015fu, g\u00f6revi, yetkisi, te\u015fkilat\u0131, mali yap\u0131s\u0131 ve denetiminin kanunla d\u00fczenlenece\u011fini belirtir. Bu d\u00fczenleme; mill\u00ee birlik, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, s\u00fcreklilik, liyakat ve yerel y\u00f6netimlerle uyum korunarak yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Merkezi y\u00f6netim, \u00fclke \u00e7ap\u0131nda kamu hizmeti standartlar\u0131n\u0131, genel idari d\u00fczeni ve mill\u00ee b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc sa\u011flar. Ancak merkezi y\u00f6netimlerin yetkileri belirsiz veya s\u0131n\u0131rs\u0131z olursa, yerel y\u00f6netimlerin g\u00f6rev alan\u0131 daralabilir. Bu nedenle kanun, merkezi y\u00f6netimin g\u00f6revini a\u00e7\u0131k tan\u0131mlamal\u0131 ve yerel y\u00f6netimlerle uyumlu ili\u015fki kurmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>OECD\u2019nin <a href=\"https:\/\/www.oecd.org\/en\/publications\/2025\/04\/oecd-regulatory-policy-outlook-2025_a754bf4c\/full-report\/reader-s-guide_baeee43e.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Regulatory Policy Outlook 2025 reader\u2019s guide<\/a> b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde d\u00fczenleyici politika uygulamalar\u0131n\u0131n payda\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131, d\u00fczenleyici etki analizi ve sonradan de\u011ferlendirme ba\u015fl\u0131klar\u0131yla incelendi\u011fi belirtilir. Merkezi y\u00f6netimlerin kurulu\u015f ve yetki d\u00fczenlemelerinde de benzer bir kalite mant\u0131\u011f\u0131 gerekir: g\u00f6rev a\u00e7\u0131k, mali etki g\u00f6r\u00fclebilir ve hizmet gerek\u00e7esi denetlenebilir olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2>\u0130ller ve Di\u011fer \u0130dari B\u00f6l\u00fcmler Hangi \u00d6l\u00e7\u00fctle Belirlenir?<\/h2>\n<p>Madde 85\u2019e g\u00f6re T\u00fcrkiye, merkezi y\u00f6netim bak\u0131m\u0131ndan hizmet gerekleri, n\u00fcfus, co\u011frafya ve etkinlik g\u00f6zetilerek illere ve di\u011fer idari b\u00f6l\u00fcmlere ayr\u0131l\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcm, idari s\u0131n\u0131rlar\u0131n keyf\u00ee bi\u00e7imde belirlenmesini \u00f6nler. \u0130dari b\u00f6l\u00fcmleme, yaln\u0131z harita \u00e7izgisi meselesi de\u011fildir; kamu hizmetinin vatanda\u015fa nas\u0131l ula\u015faca\u011f\u0131n\u0131 belirleyen temel \u00f6rg\u00fctlenme tercihidir.<\/p>\n<p>N\u00fcfus yo\u011funlu\u011fu, co\u011frafi uzakl\u0131k, ula\u015f\u0131m imk\u00e2n\u0131, afet riski, ekonomik yap\u0131, kamu hizmeti ihtiyac\u0131 ve idari etkinlik gibi unsurlar dikkate al\u0131nmadan yap\u0131lan idari b\u00f6l\u00fcmleme, hizmet kalitesini d\u00fc\u015f\u00fcrebilir. Bir b\u00f6lgede n\u00fcfus artm\u0131\u015f ama idari kapasite ayn\u0131 kalm\u0131\u015fsa hizmet aksayabilir. Bir ba\u015fka b\u00f6lgede co\u011frafi \u015fartlar \u00f6zel \u00f6rg\u00fctlenme gerektirebilir.<\/p>\n<p>Bu nedenle Madde 85, idari b\u00f6l\u00fcmlenmeyi somut \u00f6l\u00e7\u00fctlere ba\u011flar. Merkezi ve yerel y\u00f6netimler mill\u00ee birlik, hizmet b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, g\u00f6rev ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131, koordinasyon, liyakat ve hukuka ba\u011fl\u0131l\u0131kla \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. B\u00f6ylece idari harita, siyasi veya ki\u015fisel tercihe de\u011fil, kamu hizmeti gereklerine dayan\u0131r.<\/p>\n<h2>\u00dcniter Yap\u0131 ve Yerel \u0130rade Birlikte Korunur<\/h2>\n<p>Madde 85, hi\u00e7bir y\u00f6netim biriminin \u00fcniter yap\u0131y\u0131, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc veya yerel iradeyi zedeleyecek \u015fekilde yetki kullanamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, iki y\u00f6nl\u00fc bir koruma sa\u011flar. Bir yandan yerel veya b\u00f6lgesel birimler \u00fcniter devlet yap\u0131s\u0131n\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131racak \u015fekilde yetki kullanamaz. Di\u011fer yandan merkezi y\u00f6netim de yerel iradeyi gereksiz bi\u00e7imde bast\u0131ramaz.<\/p>\n<p>Merkezi y\u00f6netimin, zorunlu koordinasyon veya a\u00e7\u0131k kanuni sebep bulunmad\u0131k\u00e7a yerel ortak ihtiya\u00e7 hizmetlerini devralamamas\u0131 bu dengenin tamamlay\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Yerel hizmetler, yerel ortak ihtiya\u00e7lara cevap verir. Merkezi y\u00f6netim her yerel hizmeti kolayca devral\u0131rsa yerel irade zay\u0131flar. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k yerel y\u00f6netimler de idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve mill\u00ee birli\u011fi zedeleyen yetki kullan\u0131m\u0131na gidemez.<\/p>\n<p>Bu yap\u0131, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00fcniter yap\u0131 ile yerel irade aras\u0131nda kurulan anayasal denge olarak g\u00f6r\u00fcr. Merkezi ve yerel y\u00f6netimler birbirinin rakibi de\u011fil, kamu hizmetinin farkl\u0131 d\u00fczeylerdeki tamamlay\u0131c\u0131 unsurlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2>\u0130dari S\u0131n\u0131rlar ve Te\u015fkilat Yap\u0131s\u0131 Neden Somut Gerek\u00e7e \u0130ster?<\/h2>\n<p>Madde 85\u2019in son c\u00fcmlesi, idari s\u0131n\u0131rlar ve te\u015fkilat yap\u0131s\u0131n\u0131n somut gerek\u00e7e olmad\u0131k\u00e7a de\u011fi\u015ftirilemeyece\u011fini belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, idari d\u00fczenin keyf\u00ee bi\u00e7imde de\u011fi\u015ftirilmesini \u00f6nler. \u0130dari s\u0131n\u0131r de\u011fi\u015fikli\u011fi veya te\u015fkilat yap\u0131s\u0131n\u0131n yeniden d\u00fczenlenmesi, vatanda\u015f\u0131n hizmet ald\u0131\u011f\u0131 kurumlar\u0131, kamu personelini, b\u00fct\u00e7eyi, yerel dengeleri ve idari eri\u015fimi do\u011frudan etkiler.<\/p>\n<p>Somut gerek\u00e7e yoksa idari de\u011fi\u015fiklik, hizmet ihtiyac\u0131ndan \u00e7ok ge\u00e7ici tercihlerin \u00fcr\u00fcn\u00fc olabilir. Bu durum idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc zedeler. Bir te\u015fkilat kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hangi hizmet kime devredilecek? Personel ne olacak? B\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131 nas\u0131l kurulacak? Vatanda\u015f ba\u015fvurusunu nereye yapacak? Bu sorular cevaplanmadan yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklik kamu hizmetinde bo\u015fluk do\u011furur.<\/p>\n<p>Madde 85, somut gerek\u00e7e \u015fart\u0131yla idari istikrar \u00fcretir. De\u011fi\u015fiklik yap\u0131labilir; fakat bu de\u011fi\u015fiklik hizmet gerekleri, mali etki, n\u00fcfus, co\u011frafya, etkinlik veya koordinasyon ihtiyac\u0131 gibi a\u00e7\u0131klanabilir sebeplere dayanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2>Madde 85\u2019in Kurdu\u011fu \u0130dari G\u00fcvence Haritas\u0131<\/h2>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>Alan<\/th>\n<th>Anayasal G\u00fcvence<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td>\u0130darenin kurulu\u015fu<\/td>\n<td>Merkezden y\u00f6netim, yerinden y\u00f6netim ve koordinasyon ilkeleriyle kanunla d\u00fczenlenir.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>G\u00f6rev ve yetki<\/td>\n<td>\u00c7ak\u0131\u015fan, belirsiz veya paralel yap\u0131 olu\u015fturulamaz.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Kamu t\u00fczel ki\u015fili\u011fi<\/td>\n<td>Kanunla ve a\u00e7\u0131k ihtiya\u00e7 gerek\u00e7esiyle kurulur.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Y\u00f6netmelikler<\/td>\n<td>Kanunu uygular; yeni hak, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck veya yetki do\u011furamaz.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Yarg\u0131 yolu<\/td>\n<td>Y\u00f6netmelikler ve idari i\u015flemler yarg\u0131 denetimine tabidir.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\u0130dari yarg\u0131<\/td>\n<td>Hukuki \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik ve i\u00e7tihat istikrar\u0131 g\u00f6zetilir.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Merkezi-yerel denge<\/td>\n<td>\u00dcniter yap\u0131, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve yerel irade birlikte korunur.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Bu tablo, Madde 85\u2019in idareyi yaln\u0131z kurumlar listesi olarak de\u011fil; g\u00f6rev a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131, yetki s\u0131n\u0131r\u0131, y\u00f6netmelik disiplini, yarg\u0131 denetimi ve merkezi-yerel denge sistemi olarak d\u00fczenledi\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7: \u0130darenin B\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc Kamu Hizmetinin Hukuki Omurgas\u0131d\u0131r<\/h2>\n<p>\u0130darenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde kamu y\u00f6netiminin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131, yetki \u00e7ak\u0131\u015fmas\u0131n\u0131, paralel idari yap\u0131lar\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 ve vatanda\u015f\u0131n belirsiz kurumlar aras\u0131nda b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyen temel anayasal ilkedir. Madde 85, idareyi kurulu\u015f ve g\u00f6revleriyle bir b\u00fct\u00fcn olarak g\u00f6r\u00fcr; merkezden y\u00f6netim, yerinden y\u00f6netim ve kurumsal koordinasyon ilkeleriyle kanunla d\u00fczenlenmesini \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. G\u00f6rev, yetki ve sorumluluklar\u0131n a\u00e7\u0131k belirlenmesi, kamu hizmetinin s\u00fcreklili\u011fi ve hesap verebilirlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan zorunludur.<\/p>\n<p>Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nlerinden biri, y\u00f6netmeliklerin s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00e7izmesidir. Ba\u015fbakan, te\u015fkilatlar ve kamu t\u00fczel ki\u015fileri yaln\u0131z kendi alanlar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131, kanunlar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve kanuna ayk\u0131r\u0131 olmamak \u015fart\u0131yla y\u00f6netmelik \u00e7\u0131karabilir. Y\u00f6netmelikler Anayasaya, kanunlara ve \u00fcst d\u00fczenleyici i\u015flemlere ayk\u0131r\u0131 olamaz; yeni hak, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck veya yetki do\u011furamaz; Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlan\u0131r, ileriye etkili olur ve yarg\u0131 denetimine tabidir.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak Madde 85, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00fcniter yap\u0131 ile yerel irade aras\u0131nda hassas bir denge olarak kurar. Merkezi y\u00f6netim hizmet gerekleri, n\u00fcfus, co\u011frafya ve etkinlik \u00f6l\u00e7\u00fctleriyle d\u00fczenlenir; yerel ortak ihtiya\u00e7 hizmetleri zorunlu koordinasyon veya a\u00e7\u0131k kanuni sebep olmadan devral\u0131namaz. \u0130dari s\u0131n\u0131rlar ve te\u015fkilat yap\u0131s\u0131 somut gerek\u00e7e olmadan de\u011fi\u015ftirilemez. Bu nedenle idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, bu anayasa modelinde <strong>hukuk\u00ee \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik, liyakat, tarafs\u0131zl\u0131k, yarg\u0131 yolu, y\u00f6netmelik disiplini, \u00fcniter yap\u0131 ve yerel iradenin korunmas\u0131<\/strong> \u00fczerine kurulu kamu y\u00f6netimi g\u00fcvencesidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130darenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, devlet te\u015fkilat\u0131n\u0131n da\u011f\u0131n\u0131k, \u00e7ak\u0131\u015fan, paralel ve sorumlulu\u011fu belirsiz yap\u0131lara d\u00f6n\u00fc\u015fmesini \u00f6nleyen temel anayasal ilkedir. Bir kamu hizmeti ancak g\u00f6rev, yetki ve sorumluluk a\u00e7\u0131k oldu\u011funda d\u00fczg\u00fcn y\u00fcr\u00fcr. Vatanda\u015f hangi konuda hangi kuruma ba\u015fvuraca\u011f\u0131n\u0131 bilmeli; kamu g\u00f6revlisi hangi yetkiyi hangi s\u0131n\u0131rla kullanaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmeli; yarg\u0131 ise idarenin i\u015flem ve eylemlerini denetleyebilmelidir. Bu nedenle idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, yaln\u0131z merkez\u00ee te\u015fkilat d\u00fczeniyle ilgili teknik bir konu de\u011fildir. \u0130darenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc; kamu hizmetinin s\u00fcreklili\u011fi, hukuk\u00ee \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik, tarafs\u0131zl\u0131k, liyakat, y\u00f6netmeliklerin kanuna ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131, merkezi ve yerel y\u00f6netimler aras\u0131ndaki denge ve \u00fcniter devlet yap\u0131s\u0131n\u0131n korunmas\u0131yla do\u011frudan ilgilidir. Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Madde 85, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hem kurulu\u015f hem i\u015fleyi\u015f hem de yarg\u0131 denetimi y\u00f6n\u00fcnden d\u00fczenler. \u0130dare, kurulu\u015f ve g\u00f6revleriyle bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr; merkezden y\u00f6netim, yerinden y\u00f6netim ve kurumsal koordinasyon ilkeleriyle kanunla d\u00fczenlenir. G\u00f6rev, yetki ve sorumluluklar a\u00e7\u0131k belirlenir; \u00e7ak\u0131\u015fan, belirsiz veya paralel idari yap\u0131 olu\u015fturulamaz. B\u00f6ylece idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, kamu hizmetini aksatan yetki karma\u015fas\u0131n\u0131 ve sorumluluk ka\u00e7\u0131\u015f\u0131n\u0131 engelleyen anayasal bir \u00e7er\u00e7eve h\u00e2line gelir. Madde 85\u2019in ay\u0131rt edici y\u00f6nlerinden biri, y\u00f6netmelikleri de idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde ele almas\u0131d\u0131r. Ba\u015fbakan, te\u015fkilatlar ve kamu t\u00fczel ki\u015fileri kendi alanlar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmak, kanunlar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve kanuna ayk\u0131r\u0131 olmamak \u015fart\u0131yla y\u00f6netmelik \u00e7\u0131karabilir. Ancak y\u00f6netmelikler kanunla d\u00fczenlenmesi gereken konularda h\u00fck\u00fcm koyamaz; yeni hak, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck veya yetki do\u011furamaz. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131 ise yaln\u0131z temsil ve i\u00e7 i\u015fleyi\u015f y\u00f6netmeli\u011fi \u00e7\u0131karabilir. Bu yap\u0131, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kanuna ba\u011fl\u0131, yarg\u0131 denetimine a\u00e7\u0131k ve yetki s\u0131n\u0131rlar\u0131 belli bir d\u00fczen i\u00e7inde korur. Madde 85 \u2013 \u0130darenin B\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, Merkezi Y\u00f6netim, Y\u00f6netmelikler ve Yarg\u0131 Yolu \u0130dare, kurulu\u015f ve g\u00f6revleriyle bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr; merkezden y\u00f6netim, yerinden y\u00f6netim ve kurumsal koordinasyon ilkeleriyle kanunla d\u00fczenlenir. G\u00f6rev, yetki ve sorumluluklar a\u00e7\u0131k belirlenir; \u00e7ak\u0131\u015fan, belirsiz veya paralel idari yap\u0131 olu\u015fturulamaz. \u0130dare hizmetleri e\u015fitlik, tarafs\u0131zl\u0131k, liyakat ve hizmet gerekleriyle y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Kamu t\u00fczel ki\u015fili\u011fi kanunla ve a\u00e7\u0131k ihtiya\u00e7 gerek\u00e7esiyle kurulur; ihtiya\u00e7 g\u00f6rev, mali etki ve hizmet gerekleriyle g\u00f6sterilir. Ba\u015fbakan, te\u015fkilatlar ve kamu t\u00fczel ki\u015fileri; alanlar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131, kanunlar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve kanuna ayk\u0131r\u0131 olmamak \u015fart\u0131yla y\u00f6netmelik \u00e7\u0131karabilir. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131 yaln\u0131z temsil ve i\u00e7 i\u015fleyi\u015f y\u00f6netmeli\u011fi \u00e7\u0131karabilir; bunlar y\u00fcr\u00fctme yetkisi do\u011furamaz. Y\u00f6netmelikler Anayasaya, kanunlara ve \u00fcst d\u00fczenleyici i\u015flemlere ayk\u0131r\u0131 olamaz; kanunla d\u00fczenlenmesi gereken konularda h\u00fck\u00fcm koyamaz, yeni hak, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck veya yetki do\u011furamaz. Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlan\u0131r, ileriye etkili olur ve yarg\u0131 denetimindedir. \u0130dari yarg\u0131da hukuki \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik, benzer olaylarda benzer karar ve i\u00e7tihat istikrar\u0131 g\u00f6zetilir; kararlar ki\u015fiye, d\u00f6neme, siyasi ortama veya kurumsal bask\u0131ya g\u00f6re de\u011fi\u015femez. Merkezi y\u00f6netimlerin kurulu\u015fu, g\u00f6revi, yetkisi, te\u015fkilat\u0131, mali yap\u0131s\u0131 ve denetimi; mill\u00ee birlik, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, s\u00fcreklilik, liyakat ve yerel y\u00f6netimlerle uyum korunarak kanunla d\u00fczenlenir. T\u00fcrkiye, merkezi y\u00f6netim bak\u0131m\u0131ndan hizmet gerekleri, n\u00fcfus, co\u011frafya ve etkinlik g\u00f6zetilerek illere ve di\u011fer idari b\u00f6l\u00fcmlere ayr\u0131l\u0131r. Merkezi ve yerel y\u00f6netimler mill\u00ee birlik, hizmet b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, g\u00f6rev ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131, koordinasyon, liyakat ve hukuka ba\u011fl\u0131l\u0131kla \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Hi\u00e7bir y\u00f6netim birimi \u00fcniter yap\u0131y\u0131, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc veya yerel iradeyi zedeleyecek \u015fekilde yetki kullanamaz. Merkezi y\u00f6netim, zorunlu koordinasyon veya a\u00e7\u0131k kanuni sebep bulunmad\u0131k\u00e7a yerel ortak ihtiya\u00e7 hizmetlerini devralamaz. \u0130dari s\u0131n\u0131rlar ve te\u015fkilat yap\u0131s\u0131 somut gerek\u00e7e olmad\u0131k\u00e7a de\u011fi\u015ftirilemez. \u0130darenin B\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc Neden Anayasal \u0130lke Olmal\u0131d\u0131r? \u0130darenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, kamu y\u00f6netiminin tek merkezden her ayr\u0131nt\u0131y\u0131 y\u00f6netmesi anlam\u0131na gelmez. Tam tersine, merkezden y\u00f6netim, yerinden y\u00f6netim ve kurumsal koordinasyon aras\u0131nda d\u00fczenli bir ba\u011f kurulmas\u0131 anlam\u0131na gelir. Devletin farkl\u0131 kurumlar\u0131, yerel idareleri ve kamu t\u00fczel ki\u015fileri olabilir; fakat bunlar\u0131n her biri kendi ba\u015f\u0131na kopuk bir g\u00fc\u00e7 alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015femez. \u0130darenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ilkesi olmazsa, kamu hizmetleri aras\u0131nda \u00e7ak\u0131\u015fma, hizmet bo\u015flu\u011fu ve yetki karma\u015fas\u0131 do\u011fabilir. Bir kurum ayn\u0131 konuda yetki kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylerken ba\u015fka bir kurum da ayn\u0131 yetkiye dayanabilir. Vatanda\u015f bir i\u015flem i\u00e7in farkl\u0131 kap\u0131lar aras\u0131nda dola\u015fabilir. Kamu kayna\u011f\u0131 ayn\u0131 hizmet i\u00e7in tekrarl\u0131 bi\u00e7imde kullan\u0131labilir. Sorumluluk da\u011f\u0131ld\u0131k\u00e7a hesap verme zay\u0131flar. Bu nedenle Madde 85, g\u00f6rev, yetki ve sorumluluklar\u0131n a\u00e7\u0131k belirlenmesini \u015fart ko\u015far. \u0130darenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde tek bi\u00e7imlilik de\u011fil; g\u00f6revlerin a\u00e7\u0131k, hizmetlerin koordineli, yetkilerin kanuna ba\u011fl\u0131 ve sorumlulu\u011fun izlenebilir oldu\u011fu kamu y\u00f6netimi d\u00fczenidir. Merkezden Y\u00f6netim ve Yerinden Y\u00f6netim Ayn\u0131 Sistemde Nas\u0131l Birle\u015fir? Madde 85, idareyi merkezden y\u00f6netim, yerinden y\u00f6netim ve kurumsal koordinasyon ilkeleriyle birlikte d\u00fczenler. Bu \u00fc\u00e7 ilke birbirinin d\u00fc\u015fman\u0131 de\u011fildir. Merkezden y\u00f6netim, mill\u00ee birlik, \u00fclke \u00e7ap\u0131nda standart hizmet, genel planlama ve kamu d\u00fczeni bak\u0131m\u0131ndan gereklidir. Yerinden y\u00f6netim ise yerel ihtiya\u00e7lar\u0131n daha yak\u0131ndan g\u00f6r\u00fclmesini, hizmetlerin yerel \u00f6zelliklere g\u00f6re \u015fekillenmesini ve vatanda\u015f\u0131n y\u00f6netime daha yak\u0131n temas etmesini sa\u011flar. Kurumsal koordinasyon, bu iki alan\u0131n kopmas\u0131n\u0131 \u00f6nler. Merkez\u00ee y\u00f6netim yerel idareleri ezmemeli; yerel y\u00f6netimler de idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve \u00fcniter yap\u0131y\u0131 zedeleyecek bi\u00e7imde hareket etmemelidir. Madde 85\u2019in dengesi buradad\u0131r: Merkez\u00ee y\u00f6netim, zorunlu koordinasyon veya a\u00e7\u0131k kanuni sebep bulunmad\u0131k\u00e7a yerel ortak ihtiya\u00e7 hizmetlerini devralamaz. Yerel y\u00f6netimler de mill\u00ee birlik ve idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc zedeleyecek \u015fekilde yetki kullanamaz. Bu yakla\u015f\u0131m, kamu hizmetini hem yerel ger\u00e7ekli\u011fe hem de mill\u00ee b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011fe ba\u011fl\u0131 tutar. \u0130darenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, yerel iradeyi yok eden kat\u0131 merkez\u00eelik de\u011fil; yerel iradeyi hukuk, g\u00f6rev ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve hizmet b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde g\u00fcvenceye alan anayasal d\u00fczendir. Kamu T\u00fczel Ki\u015fili\u011fi Neden A\u00e7\u0131k \u0130htiya\u00e7la Kurulur? Madde 85\u2019e g\u00f6re kamu t\u00fczel ki\u015fili\u011fi kanunla ve a\u00e7\u0131k ihtiya\u00e7 gerek\u00e7esiyle kurulur. \u0130htiya\u00e7; g\u00f6rev, mali etki ve hizmet gerekleriyle g\u00f6sterilir. Bu h\u00fck\u00fcm, yeni kamu kurumlar\u0131n\u0131n keyf\u00ee bi\u00e7imde kurulmas\u0131n\u0131 \u00f6nler. Her yeni kamu t\u00fczel ki\u015fili\u011fi, idari sistem i\u00e7inde yeni g\u00f6rev, yeni b\u00fct\u00e7e, yeni personel, yeni yetki ve yeni denetim meselesi do\u011furur. Kamu t\u00fczel ki\u015fili\u011fi yaln\u0131z isim veya tabela de\u011fildir. Bir kuruma kamu t\u00fczel ki\u015fili\u011fi verildi\u011finde, o kurum belirli kamu yetkileri kullanabilir, b\u00fct\u00e7e y\u00f6netebilir, i\u015flem tesis edebilir ve vatanda\u015fla hukuki ili\u015fki kurabilir. Bu nedenle b\u00f6yle bir kurulu\u015fun a\u00e7\u0131k ihtiya\u00e7la gerek\u00e7elendirilmesi gerekir. Madde 85\u2019in \u201cg\u00f6rev, mali etki ve hizmet gerekleri\u201d vurgusu, kurumsal \u015fi\u015fmeyi \u00f6nleyen \u00f6nemli bir filtredir. Yeni kurum kurulacaksa hangi hizmet ihtiyac\u0131na cevap verece\u011fi, kamu maliyesine etkisi ve mevcut kurumlarla ili\u015fkisi a\u00e7\u0131klanmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, gereksiz kurumsal \u00e7o\u011falma kar\u015f\u0131s\u0131nda korunur. Y\u00f6netmelikler Kanunu Uygular, Kanunun Yerine Ge\u00e7mez Madde 85\u2019in y\u00f6netmeliklere ili\u015fkin b\u00f6l\u00fcm\u00fc, idarenin d\u00fczenleyici i\u015flem yetkisini a\u00e7\u0131k s\u0131n\u0131rlarla belirler. Ba\u015fbakan, te\u015fkilatlar ve kamu t\u00fczel ki\u015fileri kendi alanlar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 olarak y\u00f6netmelik \u00e7\u0131karabilir. Ancak bu y\u00f6netmelikler yaln\u0131z kanunlar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla \u00e7\u0131kar\u0131labilir ve kanuna ayk\u0131r\u0131 olamaz. Y\u00f6netmelik \u00e7\u0131karma yetkisi, kamu y\u00f6netiminde gereklidir. Kanunlar her teknik ayr\u0131nt\u0131y\u0131 d\u00fczenleyemez. Uygulama usulleri, ba\u015fvuru \u015fekilleri, kurum i\u00e7i i\u015fleyi\u015f, hizmet ak\u0131\u015f\u0131 ve teknik standartlar \u00e7o\u011fu zaman y\u00f6netmeliklerle belirlenir. Ancak y\u00f6netmelik, kanunun b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 uygulama alan\u0131n\u0131 doldurur; kanunun yerine ge\u00e7ip yeni hak, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck veya yetki do\u011furamaz. OECD\u2019nin Regulatory Policy and Governance Recommendation metni, d\u00fczenleyici politikan\u0131n b\u00fct\u00fcnc\u00fcl kamu y\u00f6netimi faaliyeti olarak ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini vurgular. Madde 85\u2019in y\u00f6netmelik anlay\u0131\u015f\u0131 da d\u00fczenleyici i\u015flemleri keyf\u00ee idari ara\u00e7 de\u011fil, kanuna ba\u011fl\u0131 ve denetlenebilir uygulama metni olarak konumland\u0131r\u0131r. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 \u0130dari Yap\u0131s\u0131n\u0131n S\u0131n\u0131r\u0131 Madde 85, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131na \u00f6zel bir s\u0131n\u0131r koyar. Bu yap\u0131 yaln\u0131z temsil ve i\u00e7 i\u015fleyi\u015f y\u00f6netmeli\u011fi \u00e7\u0131karabilir; bunlar y\u00fcr\u00fctme yetkisi do\u011furamaz. Bu h\u00fck\u00fcm, \u00f6nceki maddelerde kurulan Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n temsil\u00ee makam niteli\u011fiyle uyumludur. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131, temsil makam\u0131n\u0131n i\u00e7 d\u00fczenini ve protokol i\u015fleyi\u015fini destekleyebilir. Ancak y\u00fcr\u00fctme hizmetlerini d\u00fczenleyen, kamu idaresine talimat veren veya icrai sonu\u00e7 do\u011furan y\u00f6netmelikler \u00e7\u0131karamaz. Aksi h\u00e2lde Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n kullanamad\u0131\u011f\u0131 y\u00fcr\u00fctme yetkisi, idari yap\u0131 \u00fczerinden dolayl\u0131 bi\u00e7imde kullan\u0131lmaya ba\u015flanabilir. Bu nedenle Madde 85, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yaln\u0131z Ba\u015fbakanl\u0131k ve y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilatlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da korur. Temsil makam\u0131n\u0131n i\u00e7 i\u015fleyi\u015fi ile y\u00fcr\u00fctme yetkisi birbirinden ayr\u0131l\u0131r. Y\u00f6netmeliklerin Yay\u0131mlanmas\u0131 ve \u0130leriye Etkilili\u011fi Y\u00f6netmeliklerin Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanmas\u0131, hukuk\u00ee \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan temel g\u00fcvencedir. Vatanda\u015f, kamu g\u00f6revlisi, \u015firket, yerel y\u00f6netim veya yarg\u0131 organ\u0131, hangi y\u00f6netmeli\u011fin y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte oldu\u011funu g\u00f6rebilmelidir. Gizli veya eri\u015filemeyen d\u00fczenlemelerle ki\u015filere y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck getirilemez. Madde 85 ayr\u0131ca y\u00f6netmeliklerin ileriye etkili olaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, idarenin ge\u00e7mi\u015fe d\u00f6n\u00fck d\u00fczenleyici i\u015flemle ki\u015filerin hukuki durumunu bozmas\u0131n\u0131 engeller. Y\u00f6netmelikler yay\u0131mland\u0131ktan sonra gelece\u011fe y\u00f6nelik uygulan\u0131r. B\u00f6ylece ki\u015filer i\u015flem ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki kurallara g\u00f6re planlayabilir. Venedik Komisyonunun Rule of Law Checklist metni, hukuk\u00ee belirlilik ve mevzuata eri\u015filebilirlik ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 hukuk devletinin temel unsurlar\u0131 aras\u0131nda ele al\u0131r. Madde 85\u2019in yay\u0131mlanma ve ileriye etkililik h\u00fck\u00fcmleri de idari d\u00fczenleyici i\u015flemleri bu hukuk\u00ee belirlilik \u00e7izgisine ba\u011flar. Yarg\u0131 Denetimi Neden Kapat\u0131lamaz? Madde 85\u2019e g\u00f6re y\u00f6netmelikler yarg\u0131 denetimindedir. Bu h\u00fck\u00fcm, idarenin d\u00fczenleyici i\u015flem yetkisinin hukuk i\u00e7inde kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Y\u00f6netmelik Anayasaya, kanuna veya \u00fcst d\u00fczenleyici i\u015fleme ayk\u0131r\u0131ysa; kanunla d\u00fczenlenmesi gereken konuda h\u00fck\u00fcm koyuyorsa; yeni hak, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck veya yetki do\u011furuyorsa yarg\u0131 denetimine tabi olmal\u0131d\u0131r. Yarg\u0131 denetimi, idarenin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 durdurmak i\u00e7in de\u011fil, idarenin hukuka ba\u011fl\u0131 kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in vard\u0131r. Hukuka uygun y\u00f6netmelik kamu hizmetini d\u00fczenler; hukuka ayk\u0131r\u0131 y\u00f6netmelik ise vatanda\u015f\u0131n hakk\u0131n\u0131, kurumlar aras\u0131ndaki yetki dengesini ve kanun koyucunun iradesini zedeler. Avrupa Komisyonu\u2019nun rule of law a\u00e7\u0131klamas\u0131, hukuk devletini demokrasi ve hak g\u00fcvenceleriyle ili\u015fkili temel de\u011ferlerden biri olarak tan\u0131mlar. Madde 85\u2019in yarg\u0131 yolu vurgusu da idari yetkinin hukuki s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan temel g\u00fcvencedir. \u0130dari Yarg\u0131da \u0130\u00e7tihat \u0130stikrar\u0131 Madde 85\u2019in dikkat \u00e7ekici h\u00fck\u00fcmlerinden biri, idari yarg\u0131da hukuki \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik, benzer olaylarda benzer karar ve i\u00e7tihat istikrar\u0131n\u0131n g\u00f6zetilece\u011fini belirtmesidir. Bu h\u00fck\u00fcm, yaln\u0131z idarenin de\u011fil, idari yarg\u0131n\u0131n da hukuk\u00ee g\u00fcvenlik \u00fcretmesi gerekti\u011fini kabul eder. Benzer olaylarda tamamen farkl\u0131 kararlar verilirse vatanda\u015f\u0131n ve idarenin hukuka g\u00fcveni zay\u0131flar. \u0130dari yarg\u0131 kararlar\u0131 ki\u015fiye, d\u00f6neme, siyasi ortama veya kurumsal bask\u0131ya g\u00f6re de\u011fi\u015femez. Mahkemeler olay\u0131n \u00f6zelli\u011fine g\u00f6re farkl\u0131 sonuca ula\u015fabilir; fakat bu fark, gerek\u00e7eli ve hukuken a\u00e7\u0131klanabilir olmal\u0131d\u0131r. Hukuki \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik, vatanda\u015f\u0131n dava a\u00e7arken veya idari i\u015flem yaparken hangi hukuk\u00ee sonu\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fini makul \u00f6l\u00e7\u00fcde tahmin edebilmesini sa\u011flar. Bu nedenle i\u00e7tihat istikrar\u0131, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc kadar hukuk d\u00fczeninin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc bak\u0131m\u0131ndan da \u00f6nemlidir. Merkezi Y\u00f6netimlerin Kanunla D\u00fczenlenmesi Madde 85, merkezi y\u00f6netimlerin kurulu\u015fu, g\u00f6revi, yetkisi, te\u015fkilat\u0131, mali yap\u0131s\u0131 ve denetiminin kanunla d\u00fczenlenece\u011fini belirtir. Bu d\u00fczenleme; mill\u00ee birlik, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, s\u00fcreklilik, liyakat ve yerel y\u00f6netimlerle uyum korunarak yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Merkezi y\u00f6netim, \u00fclke \u00e7ap\u0131nda kamu hizmeti standartlar\u0131n\u0131, genel idari d\u00fczeni ve mill\u00ee b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc sa\u011flar. Ancak merkezi y\u00f6netimlerin yetkileri belirsiz veya s\u0131n\u0131rs\u0131z olursa, yerel y\u00f6netimlerin g\u00f6rev alan\u0131 daralabilir. Bu nedenle kanun, merkezi y\u00f6netimin g\u00f6revini a\u00e7\u0131k tan\u0131mlamal\u0131 ve yerel y\u00f6netimlerle uyumlu ili\u015fki kurmal\u0131d\u0131r. OECD\u2019nin Regulatory Policy Outlook 2025 reader\u2019s guide b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde d\u00fczenleyici politika uygulamalar\u0131n\u0131n payda\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131, d\u00fczenleyici etki analizi ve sonradan de\u011ferlendirme ba\u015fl\u0131klar\u0131yla incelendi\u011fi belirtilir. Merkezi y\u00f6netimlerin kurulu\u015f ve yetki d\u00fczenlemelerinde de benzer bir kalite mant\u0131\u011f\u0131 gerekir: g\u00f6rev a\u00e7\u0131k, mali etki g\u00f6r\u00fclebilir ve hizmet gerek\u00e7esi denetlenebilir olmal\u0131d\u0131r. \u0130ller ve Di\u011fer \u0130dari B\u00f6l\u00fcmler Hangi \u00d6l\u00e7\u00fctle Belirlenir? Madde 85\u2019e g\u00f6re T\u00fcrkiye, merkezi y\u00f6netim bak\u0131m\u0131ndan hizmet gerekleri, n\u00fcfus, co\u011frafya ve etkinlik g\u00f6zetilerek illere ve di\u011fer idari b\u00f6l\u00fcmlere ayr\u0131l\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcm, idari s\u0131n\u0131rlar\u0131n keyf\u00ee bi\u00e7imde belirlenmesini \u00f6nler. \u0130dari b\u00f6l\u00fcmleme, yaln\u0131z harita \u00e7izgisi meselesi de\u011fildir; kamu hizmetinin vatanda\u015fa nas\u0131l ula\u015faca\u011f\u0131n\u0131 belirleyen temel \u00f6rg\u00fctlenme tercihidir. N\u00fcfus yo\u011funlu\u011fu, co\u011frafi uzakl\u0131k, ula\u015f\u0131m imk\u00e2n\u0131, afet riski, ekonomik yap\u0131, kamu hizmeti ihtiyac\u0131 ve idari etkinlik gibi unsurlar dikkate al\u0131nmadan yap\u0131lan idari b\u00f6l\u00fcmleme, hizmet kalitesini d\u00fc\u015f\u00fcrebilir. Bir b\u00f6lgede n\u00fcfus artm\u0131\u015f ama idari kapasite ayn\u0131 kalm\u0131\u015fsa hizmet aksayabilir. Bir ba\u015fka b\u00f6lgede co\u011frafi \u015fartlar \u00f6zel \u00f6rg\u00fctlenme gerektirebilir. Bu nedenle Madde 85, idari b\u00f6l\u00fcmlenmeyi somut \u00f6l\u00e7\u00fctlere ba\u011flar. Merkezi ve yerel y\u00f6netimler mill\u00ee birlik, hizmet b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, g\u00f6rev ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131, koordinasyon, liyakat ve hukuka ba\u011fl\u0131l\u0131kla \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. B\u00f6ylece idari harita, siyasi veya ki\u015fisel tercihe de\u011fil, kamu hizmeti gereklerine dayan\u0131r. \u00dcniter Yap\u0131 ve Yerel \u0130rade Birlikte Korunur Madde 85, hi\u00e7bir y\u00f6netim biriminin \u00fcniter yap\u0131y\u0131, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc veya yerel iradeyi zedeleyecek \u015fekilde yetki kullanamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, iki y\u00f6nl\u00fc bir koruma sa\u011flar. Bir yandan yerel veya b\u00f6lgesel birimler \u00fcniter devlet yap\u0131s\u0131n\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131racak \u015fekilde yetki kullanamaz. Di\u011fer yandan merkezi y\u00f6netim de yerel iradeyi gereksiz bi\u00e7imde bast\u0131ramaz. Merkezi y\u00f6netimin, zorunlu koordinasyon veya a\u00e7\u0131k kanuni sebep bulunmad\u0131k\u00e7a yerel ortak ihtiya\u00e7 hizmetlerini devralamamas\u0131 bu dengenin tamamlay\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Yerel hizmetler, yerel ortak ihtiya\u00e7lara cevap verir. Merkezi y\u00f6netim her yerel hizmeti kolayca devral\u0131rsa yerel irade zay\u0131flar. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k yerel y\u00f6netimler de idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve mill\u00ee birli\u011fi zedeleyen yetki kullan\u0131m\u0131na gidemez. Bu yap\u0131, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00fcniter yap\u0131 ile yerel irade aras\u0131nda kurulan anayasal denge olarak g\u00f6r\u00fcr. Merkezi ve yerel y\u00f6netimler birbirinin rakibi de\u011fil, kamu hizmetinin farkl\u0131 d\u00fczeylerdeki tamamlay\u0131c\u0131 unsurlar\u0131d\u0131r. \u0130dari S\u0131n\u0131rlar ve Te\u015fkilat Yap\u0131s\u0131 Neden Somut Gerek\u00e7e \u0130ster? Madde 85\u2019in son c\u00fcmlesi, idari s\u0131n\u0131rlar ve te\u015fkilat yap\u0131s\u0131n\u0131n somut gerek\u00e7e olmad\u0131k\u00e7a de\u011fi\u015ftirilemeyece\u011fini belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, idari d\u00fczenin keyf\u00ee bi\u00e7imde de\u011fi\u015ftirilmesini \u00f6nler. \u0130dari s\u0131n\u0131r de\u011fi\u015fikli\u011fi veya te\u015fkilat yap\u0131s\u0131n\u0131n yeniden d\u00fczenlenmesi, vatanda\u015f\u0131n hizmet ald\u0131\u011f\u0131 kurumlar\u0131, kamu personelini, b\u00fct\u00e7eyi, yerel dengeleri ve idari eri\u015fimi do\u011frudan etkiler. Somut gerek\u00e7e yoksa idari de\u011fi\u015fiklik, hizmet ihtiyac\u0131ndan \u00e7ok ge\u00e7ici tercihlerin \u00fcr\u00fcn\u00fc olabilir. Bu durum idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc zedeler. Bir te\u015fkilat kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hangi hizmet kime devredilecek? Personel ne olacak? B\u00fct\u00e7e ba\u011flant\u0131s\u0131 nas\u0131l kurulacak? Vatanda\u015f ba\u015fvurusunu nereye yapacak? Bu sorular cevaplanmadan yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklik kamu hizmetinde bo\u015fluk do\u011furur. Madde 85, somut gerek\u00e7e \u015fart\u0131yla idari istikrar \u00fcretir. De\u011fi\u015fiklik yap\u0131labilir; fakat bu de\u011fi\u015fiklik hizmet gerekleri, mali etki, n\u00fcfus, co\u011frafya, etkinlik veya koordinasyon ihtiyac\u0131 gibi a\u00e7\u0131klanabilir sebeplere dayanmal\u0131d\u0131r. Madde 85\u2019in Kurdu\u011fu \u0130dari G\u00fcvence Haritas\u0131 Alan Anayasal G\u00fcvence \u0130darenin kurulu\u015fu Merkezden y\u00f6netim, yerinden y\u00f6netim ve koordinasyon ilkeleriyle kanunla d\u00fczenlenir. G\u00f6rev ve yetki \u00c7ak\u0131\u015fan, belirsiz veya paralel yap\u0131 olu\u015fturulamaz. Kamu t\u00fczel ki\u015fili\u011fi Kanunla ve a\u00e7\u0131k ihtiya\u00e7 gerek\u00e7esiyle kurulur. Y\u00f6netmelikler Kanunu uygular; yeni hak, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck veya yetki do\u011furamaz. Yarg\u0131 yolu Y\u00f6netmelikler ve idari i\u015flemler yarg\u0131 denetimine tabidir. \u0130dari yarg\u0131 Hukuki \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik ve i\u00e7tihat istikrar\u0131 g\u00f6zetilir. Merkezi-yerel denge \u00dcniter yap\u0131, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve yerel irade birlikte korunur. Bu tablo, Madde 85\u2019in idareyi yaln\u0131z kurumlar listesi olarak de\u011fil; g\u00f6rev a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131, yetki s\u0131n\u0131r\u0131, y\u00f6netmelik disiplini, yarg\u0131 denetimi ve merkezi-yerel denge sistemi olarak d\u00fczenledi\u011fini g\u00f6sterir. Sonu\u00e7: \u0130darenin B\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc Kamu Hizmetinin Hukuki Omurgas\u0131d\u0131r \u0130darenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde kamu y\u00f6netiminin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131, yetki \u00e7ak\u0131\u015fmas\u0131n\u0131, paralel idari yap\u0131lar\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 ve vatanda\u015f\u0131n belirsiz kurumlar aras\u0131nda b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyen temel anayasal ilkedir. Madde 85, idareyi kurulu\u015f ve g\u00f6revleriyle bir b\u00fct\u00fcn olarak g\u00f6r\u00fcr; merkezden y\u00f6netim, yerinden y\u00f6netim ve kurumsal koordinasyon ilkeleriyle kanunla d\u00fczenlenmesini \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. G\u00f6rev, yetki ve sorumluluklar\u0131n a\u00e7\u0131k belirlenmesi, kamu hizmetinin s\u00fcreklili\u011fi ve hesap verebilirlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan zorunludur. Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nlerinden biri, y\u00f6netmeliklerin s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00e7izmesidir. Ba\u015fbakan, te\u015fkilatlar ve kamu t\u00fczel ki\u015fileri yaln\u0131z kendi alanlar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131, kanunlar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve kanuna ayk\u0131r\u0131 olmamak \u015fart\u0131yla y\u00f6netmelik \u00e7\u0131karabilir. Y\u00f6netmelikler Anayasaya, kanunlara ve \u00fcst d\u00fczenleyici i\u015flemlere ayk\u0131r\u0131 olamaz; yeni hak, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck veya yetki do\u011furamaz; Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlan\u0131r, ileriye etkili olur ve yarg\u0131 denetimine tabidir. Sonu\u00e7 olarak Madde 85, idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00fcniter yap\u0131 ile yerel irade aras\u0131nda hassas bir denge olarak kurar. Merkezi y\u00f6netim hizmet gerekleri, n\u00fcfus, co\u011frafya ve etkinlik \u00f6l\u00e7\u00fctleriyle d\u00fczenlenir; yerel ortak ihtiya\u00e7 hizmetleri zorunlu koordinasyon veya a\u00e7\u0131k kanuni sebep olmadan devral\u0131namaz. \u0130dari s\u0131n\u0131rlar ve te\u015fkilat yap\u0131s\u0131 somut gerek\u00e7e olmadan de\u011fi\u015ftirilemez. Bu nedenle idarenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, bu anayasa modelinde hukuk\u00ee \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik, liyakat, tarafs\u0131zl\u0131k, yarg\u0131 yolu, y\u00f6netmelik disiplini, \u00fcniter yap\u0131 ve yerel iradenin korunmas\u0131 \u00fczerine kurulu kamu y\u00f6netimi g\u00fcvencesidir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":326,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-325","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yurutme-basbakanlik-ve-idare"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/325","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=325"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/325\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":327,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/325\/revisions\/327"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/326"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=325"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=325"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=325"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}