{"id":303,"date":"2026-06-18T09:07:02","date_gmt":"2026-06-18T09:07:02","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=303"},"modified":"2026-06-18T09:07:02","modified_gmt":"2026-06-18T09:07:02","slug":"cumhurbaskanligi-makaminin-bosalmasi-madde-78","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/cumhurbaskanligi-makaminin-bosalmasi-madde-78\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131\u2019nda Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Makam\u0131n\u0131n Bo\u015falmas\u0131 (Madde 78)"},"content":{"rendered":"<p><strong>Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131<\/strong>, devletin en y\u00fcksek temsil makam\u0131nda s\u00fcreklili\u011fin nas\u0131l korunaca\u011f\u0131n\u0131, yeni se\u00e7imin hangi s\u00fcrede yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, vek\u00e2letin kim taraf\u0131ndan ve hangi s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fini belirleyen kritik bir anayasal konudur. Bir devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131 \u00f6l\u00fcm, istifa, kesin g\u00f6rev yapamama, se\u00e7ilme yeterli\u011finin kayb\u0131, g\u00f6revin yarg\u0131 karar\u0131yla sona ermesi veya g\u00f6reve ba\u015flayamama gibi sebeplerle bo\u015fald\u0131\u011f\u0131nda, sorun yaln\u0131zca bir ki\u015finin makamdan ayr\u0131lmas\u0131 de\u011fildir. As\u0131l mesele, devletin temsil zincirinin kopmamas\u0131, makam\u0131n tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131, ge\u00e7ici vek\u00e2letin icrai yetkiye d\u00f6n\u00fc\u015fmemesi ve yeni Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n belirli s\u00fcre i\u00e7inde se\u00e7ilmesidir. Bu nedenle Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131, anayasal s\u00fcreklilik ile demokratik se\u00e7im takvimi aras\u0131nda dikkatli bir denge gerektirir.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Madde 78, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 h\u00e2linde ortaya \u00e7\u0131kabilecek belirsizlikleri \u00f6nceden kapatan ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir g\u00fcvence sistemi kurar. Yeni Cumhurba\u015fkan\u0131 doksan g\u00fcn i\u00e7inde se\u00e7ilir; bo\u015falan makama se\u00e7ilen ki\u015fi \u00f6nceki d\u00f6nemin kalan s\u00fcresini tamamlar ve ortak se\u00e7im takvimi korunur. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 veya Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n ge\u00e7ici g\u00f6rev yapamamas\u0131 h\u00e2linde T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 vek\u00e2let eder. Ancak vek\u00e2let, temsil ve zorunlu s\u00fcreklilik i\u015flemleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r; icra yetkisine, y\u00fcr\u00fctmeye m\u00fcdahaleye veya temsil\u00ee s\u0131n\u0131rlar\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131na dayanak yap\u0131lamaz.<\/p>\n<p>Madde 78\u2019in g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, yaln\u0131zca bo\u015falma h\u00e2lini d\u00fczenlemesi de\u011fil; vek\u00e2let eden ki\u015finin tarafs\u0131zl\u0131k g\u00fcvencelerini, adayl\u0131k h\u00e2linde vek\u00e2letin sona ermesini ve Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131k\u00e7a belirlemesidir. B\u00f6ylece Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131, devletin temsil makam\u0131nda kriz do\u011furan bir bo\u015fluk de\u011fil; <strong>\u00f6nceden belirlenmi\u015f s\u00fcre, s\u0131ra, tarafs\u0131zl\u0131k ve temsil\u00ee yetki s\u0131n\u0131r\u0131 i\u00e7inde y\u00f6netilen anayasal bir ge\u00e7i\u015f s\u00fcreci<\/strong> h\u00e2line gelir.<\/p>\n<blockquote><p><strong>Madde 78 \u2013 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Makam\u0131n\u0131n Bo\u015falmas\u0131, Vek\u00e2let ve \u0130dari Yap\u0131s\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131 \u00f6l\u00fcm, istifa, kesin g\u00f6rev yapamama, se\u00e7ilme yeterli\u011finin kayb\u0131, g\u00f6revin Anayasa Mahkemesi karar\u0131yla sona ermesi veya g\u00f6reve ba\u015flayamama h\u00e2linde bo\u015fal\u0131r. Yeni Cumhurba\u015fkan\u0131 doksan (90) g\u00fcn i\u00e7inde se\u00e7ilir. Bo\u015falan makama se\u00e7ilen ki\u015fi, \u00f6nceki d\u00f6nemin kalan s\u00fcresini tamamlamak \u00fczere g\u00f6reve gelir; ortak se\u00e7im takvimi bu suretle korunur.<\/p>\n<p>Bo\u015falma se\u00e7imi; adayl\u0131k, itiraz, liste, propaganda, oylama, sonu\u00e7 ve g\u00f6reve ba\u015flama bak\u0131m\u0131ndan 56, 58 ve 104. madde g\u00fcvenceleriyle, doksan (90) g\u00fcnl\u00fck s\u00fcre a\u015f\u0131lmadan tamamlan\u0131r.<\/p>\n<p>Makam bo\u015fald\u0131\u011f\u0131nda veya Cumhurba\u015fkan\u0131 ge\u00e7ici g\u00f6rev yapamad\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let eder. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131n\u0131n vek\u00e2let edememesi h\u00e2linde vek\u00e2let, \u00f6nceden belirlenen T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi i\u00e7indeki s\u0131raya g\u00f6re kesintisiz y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let eden ki\u015finin parti \u00fcyeli\u011fi ve organik ba\u011f\u0131, vek\u00e2let s\u00fcresince kendili\u011finden ask\u0131ya al\u0131n\u0131r; vekil, makam\u0131n tarafs\u0131zl\u0131k g\u00fcvencelerine tabidir.<\/p>\n<p>Vek\u00e2let eden ki\u015finin Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 kesinle\u015firse vek\u00e2let g\u00f6revi kendili\u011finden sona erer. Vek\u00e2let yaln\u0131z temsil ve zorunlu s\u00fcreklilik i\u015flemlerini kapsar; icra yetkisine, y\u00fcr\u00fctmeye m\u00fcdahaleye veya temsil\u00ee s\u0131n\u0131rlar\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131na dayanak yap\u0131lamaz.<\/p>\n<p>Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131, temsil, organlar aras\u0131 uyum ve anayasal g\u00f6zetim g\u00f6revlerini destekleyen yard\u0131mc\u0131 yap\u0131d\u0131r. Bu yap\u0131 Cumhurba\u015fkan\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z karar merkezi olu\u015fturamaz, y\u00fcr\u00fctme alan\u0131n\u0131 devralamaz ve kamu idaresine talimat veremez.<\/p><\/blockquote>\n<h2>Bo\u015falma H\u00e2llerinin A\u00e7\u0131k\u00e7a Say\u0131lmas\u0131 Neyi \u00d6nler?<\/h2>\n<p>Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131, belirsiz yorumlara b\u0131rak\u0131lmamas\u0131 gereken bir konudur. Madde 78 bu nedenle bo\u015falma sebeplerini a\u00e7\u0131k\u00e7a sayar: \u00f6l\u00fcm, istifa, kesin g\u00f6rev yapamama, se\u00e7ilme yeterli\u011finin kayb\u0131, g\u00f6revin Anayasa Mahkemesi karar\u0131yla sona ermesi veya g\u00f6reve ba\u015flayamama. Bu say\u0131m, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 konusunda keyf\u00ee yorumlar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7er.<\/p>\n<p>Bir makam\u0131n ne zaman bo\u015fald\u0131\u011f\u0131 net de\u011filse, kimin yetki kullanaca\u011f\u0131, hangi kararlar\u0131n ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131 ve yeni se\u00e7imin ne zaman yap\u0131laca\u011f\u0131 da tart\u0131\u015fmal\u0131 h\u00e2le gelir. \u00d6zellikle devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 gibi temsil g\u00fcc\u00fc y\u00fcksek bir makamda belirsizlik, devlet organlar\u0131 aras\u0131nda gerilim olu\u015fturabilir. Madde 78, bo\u015falma sebeplerini belirleyerek bu t\u00fcr anayasal ihtilaflar\u0131 ba\u015ftan s\u0131n\u0131rlar.<\/p>\n<p>Bu yakla\u015f\u0131m, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 anayasa hukukunda da \u00f6nemlidir. ABD Anayasas\u0131\u2019n\u0131n 25. De\u011fi\u015fikli\u011fi, ba\u015fkan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc, istifas\u0131 veya g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131 gibi durumlarda ba\u015fkanl\u0131k halefiyetini ve ge\u00e7ici g\u00f6rev yapamama h\u00e2llerini d\u00fczenleyen temel bir metindir. ABD Kongresi\u2019nin <a href=\"https:\/\/constitution.congress.gov\/browse\/essay\/amdt25-1\/ALDE_00013871\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Twenty-Fifth Amendment a\u00e7\u0131klamas\u0131<\/a>, makam bo\u015falmas\u0131 ve ge\u00e7ici g\u00f6rev yapamama konular\u0131n\u0131n anayasal sistemlerde neden a\u00e7\u0131k kurallara ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren \u00f6nemli bir \u00f6rnektir.<\/p>\n<h2>Doksan G\u00fcnl\u00fck Se\u00e7im S\u00fcresi Neden \u00d6nemlidir?<\/h2>\n<p>Madde 78\u2019e g\u00f6re Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 h\u00e2linde yeni Cumhurba\u015fkan\u0131 doksan g\u00fcn i\u00e7inde se\u00e7ilir. Bu s\u00fcre, temsil makam\u0131ndaki bo\u015flu\u011fun uzun s\u00fcre devam etmesini engeller. \u00c7\u00fcnk\u00fc vek\u00e2let kurumu ne kadar dikkatli d\u00fczenlenirse d\u00fczenlensin, ge\u00e7ici vek\u00e2let se\u00e7ilmi\u015f Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n yerini kal\u0131c\u0131 olarak alamaz.<\/p>\n<p>Doksan g\u00fcnl\u00fck s\u00fcre, iki ihtiyac\u0131 birlikte kar\u015f\u0131lar. Bir yandan adayl\u0131k, itiraz, kesin liste, propaganda, oylama, sonu\u00e7 ve g\u00f6reve ba\u015flama s\u00fcre\u00e7lerinin sa\u011fl\u0131kl\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi i\u00e7in makul zaman tan\u0131r. Di\u011fer yandan devletin temsil makam\u0131n\u0131n uzun s\u00fcre vek\u00e2letle y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini \u00f6nler. B\u00f6ylece Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131, aceleci ve g\u00fcvensiz bir se\u00e7imle de\u011fil; s\u00fcreli, d\u00fczenli ve anayasal g\u00fcvenceli bir bo\u015falma se\u00e7imiyle tamamlan\u0131r.<\/p>\n<p>Hindistan Anayasas\u0131\u2019n\u0131n ba\u015fkanl\u0131k bo\u015falmas\u0131na ili\u015fkin d\u00fczenlemesinde de bo\u015falan makam i\u00e7in yap\u0131lacak se\u00e7imin belirli bir s\u00fcre i\u00e7inde tamamlanmas\u0131 esast\u0131r. Constitution of India kayna\u011f\u0131nda <a href=\"https:\/\/www.constitutionofindia.net\/articles\/article-62-time-of-holding-election-to-fill-vacancy-in-the-office-of-president-and-the-term-of-office-of-person-elected-to-fill-casual-vacancy\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Article 62<\/a>, ba\u015fkanl\u0131k makam\u0131ndaki bo\u015flu\u011fun doldurulmas\u0131 i\u00e7in se\u00e7im zaman\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 bir \u00f6rnek sunar. G\u00fcney Afrika Anayasas\u0131\u2019n\u0131n <a href=\"https:\/\/www.justice.gov.za\/constitution\/chp05.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">ba\u015fkanl\u0131k b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde<\/a> de ba\u015fkanl\u0131k bo\u015falmas\u0131 h\u00e2linde yeni se\u00e7imin belirli s\u00fcre i\u00e7inde yap\u0131lmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu \u00f6rnekler, Madde 78\u2019deki doksan g\u00fcnl\u00fck s\u00fcrenin anayasal s\u00fcreklilik bak\u0131m\u0131ndan ne kadar anlaml\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/p>\n<h2>Kalan S\u00fcreyi Tamamlama \u0130lkesi<\/h2>\n<p>Madde 78, bo\u015falan makama se\u00e7ilen ki\u015finin \u00f6nceki d\u00f6nemin kalan s\u00fcresini tamamlamak \u00fczere g\u00f6reve gelece\u011fini belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, ortak se\u00e7im takviminin korunmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 h\u00e2linde yeni se\u00e7ilen ki\u015fiye tam yeni d\u00f6nem verilseydi, anayasal se\u00e7im takvimi kayabilir ve Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imi ile di\u011fer se\u00e7imlerin dengesi bozulabilirdi.<\/p>\n<p>Kalan s\u00fcreyi tamamlama ilkesi, bo\u015falma se\u00e7imini ola\u011fan se\u00e7im d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftiren de\u011fil, bozulan s\u00fcreklili\u011fi onaran bir se\u00e7im h\u00e2line getirir. Yeni Cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilir; fakat g\u00f6revi \u00f6nceki d\u00f6nemin kalan s\u00fcresiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olur. B\u00f6ylece Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131, b\u00fct\u00fcn anayasal takvimi yeniden kuran bir k\u0131r\u0131lmaya d\u00f6n\u00fc\u015fmez.<\/p>\n<p>Bu tercih, devlet y\u00f6netiminde takvim disiplinini korur. Se\u00e7imler anayasal d\u00fczende yaln\u0131zca ki\u015fileri belirlemez; kurumlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131n\u0131, hesap verme d\u00f6nemini ve g\u00f6rev s\u00fcrelerinin uyumunu da belirler. Madde 78, bu uyumu koruyarak bo\u015falma h\u00e2lini sistem d\u0131\u015f\u0131 bir sars\u0131nt\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131r.<\/p>\n<h2>Bo\u015falma Se\u00e7iminde G\u00fcvenceler Aynen Korunur<\/h2>\n<p>Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 sebebiyle yap\u0131lacak se\u00e7im, ola\u011fan se\u00e7imden daha zay\u0131f g\u00fcvencelerle y\u00fcr\u00fct\u00fclemez. Madde 78 bu nedenle bo\u015falma se\u00e7iminin adayl\u0131k, itiraz, liste, propaganda, oylama, sonu\u00e7 ve g\u00f6reve ba\u015flama bak\u0131m\u0131ndan 56, 58 ve 104. madde g\u00fcvenceleriyle y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fini belirtir.<\/p>\n<p>Bu h\u00fck\u00fcm, h\u0131z ile g\u00fcvence aras\u0131nda denge kurar. Doksan g\u00fcnl\u00fck s\u00fcre a\u015f\u0131lmayacakt\u0131r; fakat s\u00fcre bask\u0131s\u0131 gerek\u00e7e g\u00f6sterilerek adayl\u0131k denetimi, itiraz hakk\u0131, propaganda e\u015fitli\u011fi, oylama g\u00fcvenli\u011fi veya sonu\u00e7lar\u0131n kesinle\u015ftirilmesi zay\u0131flat\u0131lamaz. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 acil bir durumdur; ancak acil durum, se\u00e7im g\u00fcvenli\u011finin azalt\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelmez.<\/p>\n<p>Venedik Komisyonunun <a href=\"https:\/\/www.venice.coe.int\/images\/SITE%20IMAGES\/Publications\/Code_conduite_PREMS%20026115%20GBR.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Code of Good Practice in Electoral Matters<\/a> belgesi, se\u00e7im hukukunda evrensel ilkeler, e\u015fitlik, istikrar ve usul g\u00fcvenceleri bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli bir uluslararas\u0131 referanst\u0131r. Madde 78\u2019de bo\u015falma se\u00e7iminde ola\u011fan g\u00fcvencelerin korunmas\u0131, bu genel se\u00e7im hukuku mant\u0131\u011f\u0131yla uyumludur.<\/p>\n<h2>Vek\u00e2let Neden TBMM Ba\u015fkan\u0131na Verilir?<\/h2>\n<p>Madde 78\u2019e g\u00f6re Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131 bo\u015fald\u0131\u011f\u0131nda veya Cumhurba\u015fkan\u0131 ge\u00e7ici g\u00f6rev yapamad\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let eder. Bu tercih, temsil makam\u0131ndaki ge\u00e7ici bo\u015flu\u011fu millet iradesiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 bir makam \u00fczerinden doldurur.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131, yasama organ\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131d\u0131r ve Meclisi temsil eder. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 vek\u00e2letinin bu makama verilmesi, ge\u00e7ici temsilin y\u00fcr\u00fctme organ\u0131 i\u00e7inde g\u00fc\u00e7 yo\u011funla\u015fmas\u0131 olu\u015fturmas\u0131n\u0131 \u00f6nler. Ba\u015fbakan veya y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131ndan bir ki\u015fi Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let etseydi, temsil makam\u0131 ile y\u00fcr\u00fctme alan\u0131 ge\u00e7ici de olsa ayn\u0131 \u00e7izgide birle\u015febilirdi.<\/p>\n<p>Madde 78 burada devletin temsil s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flarken, y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rmayan bir vek\u00e2let modeli kurar. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 h\u00e2linde vek\u00e2let, yeni bir icra merkezi \u00fcretmez; yaln\u0131zca temsil zincirini kesintisiz tutar. Bu yakla\u015f\u0131m, <strong>vekaleti y\u00f6netme f\u0131rsat\u0131na de\u011fil, anayasal emanete<\/strong> d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<h2>\u00d6nceden Belirlenen S\u0131ra: Kriz An\u0131nda Belirsizlik Yok<\/h2>\n<p>Madde 78, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131n\u0131n vek\u00e2let edememesi h\u00e2linde vek\u00e2letin \u00f6nceden belirlenen T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi i\u00e7indeki s\u0131raya g\u00f6re kesintisiz y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fini d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, kriz anlar\u0131nda \u201ckim vek\u00e2let edecek?\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nceden kapat\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6nceden belirlenmi\u015f s\u0131ra, anayasal \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik sa\u011flar. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 veya ge\u00e7ici g\u00f6rev yapamama h\u00e2li \u00e7o\u011fu zaman beklenmedik geli\u015fmelerle ortaya \u00e7\u0131kar. B\u00f6yle bir anda yeni tart\u0131\u015fma \u00fcretmek yerine, hangi makam\u0131n hangi s\u0131rayla vek\u00e2let edece\u011fi \u00f6nceden belli olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Ba\u015fkanl\u0131k halefiyeti ve vek\u00e2let d\u00fczenleri, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 anayasal tasar\u0131mda kriz y\u00f6netimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. International IDEA\u2019n\u0131n <a href=\"https:\/\/www.idea.int\/publications\/catalogue\/removal-of-presidents\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Removal of Presidents<\/a> primeri, ba\u015fkan\u0131n g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131 ve makam\u0131n bo\u015falmas\u0131 gibi durumlarda anayasal s\u00fcre\u00e7lerin a\u00e7\u0131k kurallarla d\u00fczenlenmesinin \u00f6nemini g\u00f6steren bir \u00e7er\u00e7eve sunar. Madde 78\u2019deki \u00f6nceden belirlenen s\u0131ra da ayn\u0131 ihtiya\u00e7tan do\u011far.<\/p>\n<h2>Vekilin Parti Ba\u011f\u0131n\u0131n Ask\u0131ya Al\u0131nmas\u0131<\/h2>\n<p>Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let eden ki\u015finin parti \u00fcyeli\u011fi ve organik ba\u011f\u0131, vek\u00e2let s\u00fcresince kendili\u011finden ask\u0131ya al\u0131n\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcm, vek\u00e2letin tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan kritik \u00f6nemdedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131, Madde 77\u2019de de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi tarafs\u0131z temsil makam\u0131d\u0131r. Bu makama vek\u00e2let eden ki\u015fi de ayn\u0131 tarafs\u0131zl\u0131k g\u00fcvencelerine tabi olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Burada ama\u00e7, vek\u00e2let eden ki\u015finin ge\u00e7mi\u015fteki kimli\u011fini yok saymak de\u011fildir. Ama vek\u00e2let s\u00fcresince Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n tarafs\u0131zl\u0131k niteli\u011fi korunmal\u0131d\u0131r. Parti \u00fcyeli\u011fi veya organik ba\u011f devam ederse, vek\u00e2let s\u00fcrecinde temsil makam\u0131n\u0131n belirli bir taraf ad\u0131na kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 alg\u0131s\u0131 do\u011fabilir.<\/p>\n<p>Bu d\u00fczenleme \u00f6zellikle T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 veya Meclis i\u00e7indeki ba\u015fka bir ki\u015finin vek\u00e2let etmesi durumunda \u00f6nem kazan\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ki\u015filer normal \u015fartlarda belirli bir siyasi ge\u00e7mi\u015fe sahip olabilir. Madde 78, vek\u00e2let ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda bu ba\u011f\u0131n kendili\u011finden ask\u0131ya al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n tarafs\u0131zl\u0131k z\u0131rh\u0131n\u0131 ge\u00e7ici d\u00f6nemde de korur.<\/p>\n<h2>Adayl\u0131k Kesinle\u015firse Vek\u00e2let Neden Sona Erer?<\/h2>\n<p>Madde 78\u2019e g\u00f6re vek\u00e2let eden ki\u015finin Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 kesinle\u015firse vek\u00e2let g\u00f6revi kendili\u011finden sona erer. Bu h\u00fck\u00fcm, vek\u00e2let makam\u0131n\u0131n se\u00e7im yar\u0131\u015f\u0131nda avantaj sa\u011flayan bir konuma d\u00f6n\u00fc\u015fmesini \u00f6nler.<\/p>\n<p>Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let eden ki\u015fi, devletin en y\u00fcksek temsil makam\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne, protokol imk\u00e2nlar\u0131na ve kurumsal etkisine ge\u00e7ici olarak sahip olur. Ayn\u0131 ki\u015finin Cumhurba\u015fkan\u0131 aday\u0131 olarak yar\u0131\u015fa devam ederken vek\u00e2let makam\u0131n\u0131 korumas\u0131, se\u00e7im e\u015fitli\u011fi ve tarafs\u0131z temsil bak\u0131m\u0131ndan sorun olu\u015fturabilir. Bu nedenle adayl\u0131k kesinle\u015fti\u011finde vek\u00e2let g\u00f6revi kendili\u011finden biter.<\/p>\n<p>Bu d\u00fczenleme, vekilin niyetinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak makam\u0131n tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korur. Ki\u015fi aday olmak istiyorsa olabilir; fakat art\u0131k Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let eden tarafs\u0131z temsilci s\u0131fat\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yamaz. B\u00f6ylece Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 s\u00fcrecinde ge\u00e7ici temsil ile se\u00e7im rekabeti birbirinden ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n<h2>Vek\u00e2letin Yetki Alan\u0131: Temsil ve Zorunlu S\u00fcreklilik<\/h2>\n<p>Madde 78, vek\u00e2letin yaln\u0131z temsil ve zorunlu s\u00fcreklilik i\u015flemlerini kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtir. Bu ifade, vek\u00e2letin en \u00f6nemli s\u0131n\u0131r\u0131d\u0131r. Vek\u00e2let eden ki\u015fi, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131 kullanarak icra yetkisi do\u011furamaz, y\u00fcr\u00fctmeye m\u00fcdahale edemez ve temsil\u00ee s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015famaz.<\/p>\n<p>Temsil i\u015flemleri, devletin protokol, d\u0131\u015f temsil, anayasal s\u00fcreklilik ve makam g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc bak\u0131m\u0131ndan zorunlu faaliyetlerini kapsar. Zorunlu s\u00fcreklilik i\u015flemleri ise devletin temsil makam\u0131nda bo\u015fluk olu\u015fmamas\u0131 i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gereken s\u0131n\u0131rl\u0131 i\u015flemlerdir. Bunlar\u0131n \u00f6tesinde geni\u015f karar alma alan\u0131 yoktur.<\/p>\n<p>Bu s\u0131n\u0131r, vek\u00e2let kurumunu ola\u011fan Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yetkisine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmez. Vekil, se\u00e7im yap\u0131lana kadar makam\u0131 korur; makam \u00fczerinden yeni bir anayasal y\u00f6n belirlemez. Bu y\u00f6n\u00fcyle Madde 78, vek\u00e2leti <u>ge\u00e7ici temsil, s\u0131n\u0131rl\u0131 yetki ve tarafs\u0131z s\u00fcreklilik<\/u> \u00fczerine kurar.<\/p>\n<h2>Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 \u0130dari Yap\u0131s\u0131 Ne Yapabilir, Ne Yapamaz?<\/h2>\n<p>Madde 78\u2019in son f\u0131kras\u0131, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131n\u0131 da s\u0131n\u0131rlar. Bu yap\u0131; temsil, organlar aras\u0131 uyum ve anayasal g\u00f6zetim g\u00f6revlerini destekleyen yard\u0131mc\u0131 yap\u0131d\u0131r. Yani Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n temsil\u00ee g\u00f6revlerini kolayla\u015ft\u0131r\u0131r; fakat ondan ba\u011f\u0131ms\u0131z karar merkezi olu\u015fturamaz.<\/p>\n<p>Bu h\u00fck\u00fcm, b\u00fcrokratik g\u00fc\u00e7 birikmesini \u00f6nler. Bir makam\u0131n kendisi icrai de\u011filse, o makam\u0131n idari te\u015fkilat\u0131 da icrai karar merkezi h\u00e2line gelemez. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131 y\u00fcr\u00fctme alan\u0131n\u0131 devralamaz ve kamu idaresine talimat veremez. Aksi h\u00e2lde Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n kullanamad\u0131\u011f\u0131 y\u00fcr\u00fctme yetkisi, idari yap\u0131 \u00fczerinden dolayl\u0131 bi\u00e7imde kullan\u0131lmaya ba\u015flanabilir.<\/p>\n<p>Madde 78 burada Madde 77\u2019nin icrai yetki yasa\u011f\u0131n\u0131 tamamlar. Cumhurba\u015fkan\u0131 y\u00fcr\u00fctmeye talimat veremiyorsa, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131 da veremez. Cumhurba\u015fkan\u0131 icrai i\u015flem tesis edemiyorsa, onun yard\u0131mc\u0131 yap\u0131s\u0131 da kamu idaresini y\u00f6nlendiren ba\u011f\u0131ms\u0131z bir g\u00fc\u00e7 merkezi h\u00e2line gelemez.<\/p>\n<h2>Madde 78\u2019in Kurdu\u011fu Ge\u00e7i\u015f G\u00fcvenceleri<\/h2>\n<p>Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131, vek\u00e2let ve idari yap\u0131 birlikte ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Madde 78\u2019in bir ge\u00e7i\u015f g\u00fcvenli\u011fi maddesi oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu madde yaln\u0131zca \u201ckim vek\u00e2let eder?\u201d sorusunu de\u011fil; \u201cvekalet ne kadar s\u00fcrer?\u201d, \u201changi yetkilerle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r?\u201d, \u201cadayl\u0131k h\u00e2linde ne olur?\u201d, \u201cidari yap\u0131 nerede durur?\u201d ve \u201cyeni se\u00e7im nas\u0131l tamamlan\u0131r?\u201d sorular\u0131n\u0131 da yan\u0131tlar.<\/p>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>Durum<\/th>\n<th>Anayasal \u00c7\u00f6z\u00fcm<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td>Makam bo\u015fal\u0131rsa<\/td>\n<td>Yeni Cumhurba\u015fkan\u0131 doksan g\u00fcn i\u00e7inde se\u00e7ilir.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Yeni ki\u015fi se\u00e7ilirse<\/td>\n<td>\u00d6nceki d\u00f6nemin kalan s\u00fcresini tamamlar.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Ge\u00e7ici g\u00f6rev yapamama olursa<\/td>\n<td>TBMM Ba\u015fkan\u0131 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let eder.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>TBMM Ba\u015fkan\u0131 vek\u00e2let edemezse<\/td>\n<td>\u00d6nceden belirlenen Meclis i\u00e7i s\u0131ra uygulan\u0131r.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Vekil aday olursa<\/td>\n<td>Adayl\u0131k kesinle\u015fince vek\u00e2let kendili\u011finden sona erer.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\u0130dari yap\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken<\/td>\n<td>Ba\u011f\u0131ms\u0131z karar merkezi olu\u015fturamaz ve y\u00fcr\u00fctmeye talimat veremez.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Bu tablo, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 h\u00e2linde krizin ki\u015fisel yorumlara de\u011fil, \u00f6nceden belirlenmi\u015f anayasal kurallara g\u00f6re y\u00f6netilece\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n<h2>Vatanda\u015f A\u00e7\u0131s\u0131ndan Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Makam\u0131n\u0131n Bo\u015falmas\u0131<\/h2>\n<p>Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131, vatanda\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan uzak bir devlet protokol\u00fc meselesi gibi g\u00f6r\u00fcnebilir. Oysa bu madde, devletin en y\u00fcksek temsil makam\u0131nda belirsizlik do\u011fdu\u011funda vatanda\u015f\u0131n hukuki g\u00fcvenlik duygusunu korur. Devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131nda bo\u015fluk oldu\u011funda kimin vek\u00e2let edece\u011fi, hangi s\u00fcrede se\u00e7im yap\u0131laca\u011f\u0131 ve vekilin hangi s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde hareket edece\u011fi bilinmelidir.<\/p>\n<p>Madde 78 vatanda\u015f i\u00e7in \u015fu g\u00fcvenceleri sa\u011flar:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>S\u00fcre g\u00fcvencesi:<\/strong> Yeni Cumhurba\u015fkan\u0131 doksan g\u00fcn i\u00e7inde se\u00e7ilir.<\/li>\n<li><strong>Takvim g\u00fcvencesi:<\/strong> Se\u00e7ilen ki\u015fi kalan s\u00fcreyi tamamlar ve ortak se\u00e7im takvimi korunur.<\/li>\n<li><strong>Tarafs\u0131z vek\u00e2let:<\/strong> Vekilin parti \u00fcyeli\u011fi ve organik ba\u011f\u0131 ask\u0131ya al\u0131n\u0131r.<\/li>\n<li><strong>Adayl\u0131k e\u015fitli\u011fi:<\/strong> Vekilin adayl\u0131\u011f\u0131 kesinle\u015firse vek\u00e2let g\u00f6revi sona erer.<\/li>\n<li><strong>S\u0131n\u0131rl\u0131 yetki:<\/strong> Vek\u00e2let yaln\u0131z temsil ve zorunlu s\u00fcreklilik i\u015flemleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r.<\/li>\n<li><strong>\u0130dari yap\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131:<\/strong> Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131 y\u00fcr\u00fctme alan\u0131n\u0131 devralamaz.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu g\u00fcvenceler, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 h\u00e2linde devletin temsil s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flarken, ge\u00e7ici d\u00f6nemin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 da \u00f6nler. Vatanda\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan en \u00f6nemli sonu\u00e7, devletin ba\u015fs\u0131z kalmamas\u0131 ve ayn\u0131 zamanda vek\u00e2let makam\u0131n\u0131n yetki geni\u015flemesine d\u00f6n\u00fc\u015fmemesidir.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7: Bo\u015fluk De\u011fil, Kurall\u0131 Ge\u00e7i\u015f<\/h2>\n<p>Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde anayasal s\u00fcreklili\u011fi koruyan en \u00f6nemli ge\u00e7i\u015f h\u00fck\u00fcmlerinden biri olarak d\u00fczenlenmi\u015ftir. Madde 78, makam\u0131n hangi h\u00e2llerde bo\u015falaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a sayarak belirsizli\u011fi \u00f6nler. \u00d6l\u00fcm, istifa, kesin g\u00f6rev yapamama, se\u00e7ilme yeterli\u011finin kayb\u0131, g\u00f6revin Anayasa Mahkemesi karar\u0131yla sona ermesi veya g\u00f6reve ba\u015flayamama gibi durumlarda yeni Cumhurba\u015fkan\u0131 doksan g\u00fcn i\u00e7inde se\u00e7ilir.<\/p>\n<p>Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, vek\u00e2leti tarafs\u0131z ve s\u0131n\u0131rl\u0131 bir temsil g\u00f6revi olarak kurmas\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let eder; onun vek\u00e2let edememesi h\u00e2linde \u00f6nceden belirlenen Meclis i\u00e7i s\u0131ra i\u015fletilir. Vek\u00e2let eden ki\u015finin parti ba\u011f\u0131 ask\u0131ya al\u0131n\u0131r, adayl\u0131\u011f\u0131 kesinle\u015firse vek\u00e2let g\u00f6revi sona erer ve vek\u00e2let yaln\u0131z temsil ile zorunlu s\u00fcreklilik i\u015flemleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kal\u0131r.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak Madde 78, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 h\u00e2linde devleti belirsizli\u011fe, makam\u0131 ki\u015fisel avantaja veya idari yap\u0131y\u0131 dolayl\u0131 y\u00fcr\u00fctme merkezine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmez. Bo\u015falma se\u00e7imi, vek\u00e2let, tarafs\u0131zl\u0131k, kalan s\u00fcre, ortak se\u00e7im takvimi ve idari yap\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131 birlikte d\u00fczenlenir. Bu nedenle Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131, bu anayasa modelinde <strong>kesintisiz temsil, tarafs\u0131z vek\u00e2let, s\u00fcreli se\u00e7im, ortak takvim ve icrai yetki yasa\u011f\u0131<\/strong> ilkeleriyle y\u00f6netilen kurall\u0131 bir anayasal ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131, devletin en y\u00fcksek temsil makam\u0131nda s\u00fcreklili\u011fin nas\u0131l korunaca\u011f\u0131n\u0131, yeni se\u00e7imin hangi s\u00fcrede yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, vek\u00e2letin kim taraf\u0131ndan ve hangi s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fini belirleyen kritik bir anayasal konudur. Bir devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131 \u00f6l\u00fcm, istifa, kesin g\u00f6rev yapamama, se\u00e7ilme yeterli\u011finin kayb\u0131, g\u00f6revin yarg\u0131 karar\u0131yla sona ermesi veya g\u00f6reve ba\u015flayamama gibi sebeplerle bo\u015fald\u0131\u011f\u0131nda, sorun yaln\u0131zca bir ki\u015finin makamdan ayr\u0131lmas\u0131 de\u011fildir. As\u0131l mesele, devletin temsil zincirinin kopmamas\u0131, makam\u0131n tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131, ge\u00e7ici vek\u00e2letin icrai yetkiye d\u00f6n\u00fc\u015fmemesi ve yeni Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n belirli s\u00fcre i\u00e7inde se\u00e7ilmesidir. Bu nedenle Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131, anayasal s\u00fcreklilik ile demokratik se\u00e7im takvimi aras\u0131nda dikkatli bir denge gerektirir. Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Madde 78, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 h\u00e2linde ortaya \u00e7\u0131kabilecek belirsizlikleri \u00f6nceden kapatan ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir g\u00fcvence sistemi kurar. Yeni Cumhurba\u015fkan\u0131 doksan g\u00fcn i\u00e7inde se\u00e7ilir; bo\u015falan makama se\u00e7ilen ki\u015fi \u00f6nceki d\u00f6nemin kalan s\u00fcresini tamamlar ve ortak se\u00e7im takvimi korunur. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 veya Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n ge\u00e7ici g\u00f6rev yapamamas\u0131 h\u00e2linde T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 vek\u00e2let eder. Ancak vek\u00e2let, temsil ve zorunlu s\u00fcreklilik i\u015flemleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r; icra yetkisine, y\u00fcr\u00fctmeye m\u00fcdahaleye veya temsil\u00ee s\u0131n\u0131rlar\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131na dayanak yap\u0131lamaz. Madde 78\u2019in g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, yaln\u0131zca bo\u015falma h\u00e2lini d\u00fczenlemesi de\u011fil; vek\u00e2let eden ki\u015finin tarafs\u0131zl\u0131k g\u00fcvencelerini, adayl\u0131k h\u00e2linde vek\u00e2letin sona ermesini ve Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131k\u00e7a belirlemesidir. B\u00f6ylece Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131, devletin temsil makam\u0131nda kriz do\u011furan bir bo\u015fluk de\u011fil; \u00f6nceden belirlenmi\u015f s\u00fcre, s\u0131ra, tarafs\u0131zl\u0131k ve temsil\u00ee yetki s\u0131n\u0131r\u0131 i\u00e7inde y\u00f6netilen anayasal bir ge\u00e7i\u015f s\u00fcreci h\u00e2line gelir. Madde 78 \u2013 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Makam\u0131n\u0131n Bo\u015falmas\u0131, Vek\u00e2let ve \u0130dari Yap\u0131s\u0131 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131 \u00f6l\u00fcm, istifa, kesin g\u00f6rev yapamama, se\u00e7ilme yeterli\u011finin kayb\u0131, g\u00f6revin Anayasa Mahkemesi karar\u0131yla sona ermesi veya g\u00f6reve ba\u015flayamama h\u00e2linde bo\u015fal\u0131r. Yeni Cumhurba\u015fkan\u0131 doksan (90) g\u00fcn i\u00e7inde se\u00e7ilir. Bo\u015falan makama se\u00e7ilen ki\u015fi, \u00f6nceki d\u00f6nemin kalan s\u00fcresini tamamlamak \u00fczere g\u00f6reve gelir; ortak se\u00e7im takvimi bu suretle korunur. Bo\u015falma se\u00e7imi; adayl\u0131k, itiraz, liste, propaganda, oylama, sonu\u00e7 ve g\u00f6reve ba\u015flama bak\u0131m\u0131ndan 56, 58 ve 104. madde g\u00fcvenceleriyle, doksan (90) g\u00fcnl\u00fck s\u00fcre a\u015f\u0131lmadan tamamlan\u0131r. Makam bo\u015fald\u0131\u011f\u0131nda veya Cumhurba\u015fkan\u0131 ge\u00e7ici g\u00f6rev yapamad\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let eder. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131n\u0131n vek\u00e2let edememesi h\u00e2linde vek\u00e2let, \u00f6nceden belirlenen T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi i\u00e7indeki s\u0131raya g\u00f6re kesintisiz y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let eden ki\u015finin parti \u00fcyeli\u011fi ve organik ba\u011f\u0131, vek\u00e2let s\u00fcresince kendili\u011finden ask\u0131ya al\u0131n\u0131r; vekil, makam\u0131n tarafs\u0131zl\u0131k g\u00fcvencelerine tabidir. Vek\u00e2let eden ki\u015finin Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 kesinle\u015firse vek\u00e2let g\u00f6revi kendili\u011finden sona erer. Vek\u00e2let yaln\u0131z temsil ve zorunlu s\u00fcreklilik i\u015flemlerini kapsar; icra yetkisine, y\u00fcr\u00fctmeye m\u00fcdahaleye veya temsil\u00ee s\u0131n\u0131rlar\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131na dayanak yap\u0131lamaz. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131, temsil, organlar aras\u0131 uyum ve anayasal g\u00f6zetim g\u00f6revlerini destekleyen yard\u0131mc\u0131 yap\u0131d\u0131r. Bu yap\u0131 Cumhurba\u015fkan\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z karar merkezi olu\u015fturamaz, y\u00fcr\u00fctme alan\u0131n\u0131 devralamaz ve kamu idaresine talimat veremez. Bo\u015falma H\u00e2llerinin A\u00e7\u0131k\u00e7a Say\u0131lmas\u0131 Neyi \u00d6nler? Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131, belirsiz yorumlara b\u0131rak\u0131lmamas\u0131 gereken bir konudur. Madde 78 bu nedenle bo\u015falma sebeplerini a\u00e7\u0131k\u00e7a sayar: \u00f6l\u00fcm, istifa, kesin g\u00f6rev yapamama, se\u00e7ilme yeterli\u011finin kayb\u0131, g\u00f6revin Anayasa Mahkemesi karar\u0131yla sona ermesi veya g\u00f6reve ba\u015flayamama. Bu say\u0131m, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 konusunda keyf\u00ee yorumlar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7er. Bir makam\u0131n ne zaman bo\u015fald\u0131\u011f\u0131 net de\u011filse, kimin yetki kullanaca\u011f\u0131, hangi kararlar\u0131n ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131 ve yeni se\u00e7imin ne zaman yap\u0131laca\u011f\u0131 da tart\u0131\u015fmal\u0131 h\u00e2le gelir. \u00d6zellikle devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 gibi temsil g\u00fcc\u00fc y\u00fcksek bir makamda belirsizlik, devlet organlar\u0131 aras\u0131nda gerilim olu\u015fturabilir. Madde 78, bo\u015falma sebeplerini belirleyerek bu t\u00fcr anayasal ihtilaflar\u0131 ba\u015ftan s\u0131n\u0131rlar. Bu yakla\u015f\u0131m, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 anayasa hukukunda da \u00f6nemlidir. ABD Anayasas\u0131\u2019n\u0131n 25. De\u011fi\u015fikli\u011fi, ba\u015fkan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc, istifas\u0131 veya g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131 gibi durumlarda ba\u015fkanl\u0131k halefiyetini ve ge\u00e7ici g\u00f6rev yapamama h\u00e2llerini d\u00fczenleyen temel bir metindir. ABD Kongresi\u2019nin Twenty-Fifth Amendment a\u00e7\u0131klamas\u0131, makam bo\u015falmas\u0131 ve ge\u00e7ici g\u00f6rev yapamama konular\u0131n\u0131n anayasal sistemlerde neden a\u00e7\u0131k kurallara ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren \u00f6nemli bir \u00f6rnektir. Doksan G\u00fcnl\u00fck Se\u00e7im S\u00fcresi Neden \u00d6nemlidir? Madde 78\u2019e g\u00f6re Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 h\u00e2linde yeni Cumhurba\u015fkan\u0131 doksan g\u00fcn i\u00e7inde se\u00e7ilir. Bu s\u00fcre, temsil makam\u0131ndaki bo\u015flu\u011fun uzun s\u00fcre devam etmesini engeller. \u00c7\u00fcnk\u00fc vek\u00e2let kurumu ne kadar dikkatli d\u00fczenlenirse d\u00fczenlensin, ge\u00e7ici vek\u00e2let se\u00e7ilmi\u015f Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n yerini kal\u0131c\u0131 olarak alamaz. Doksan g\u00fcnl\u00fck s\u00fcre, iki ihtiyac\u0131 birlikte kar\u015f\u0131lar. Bir yandan adayl\u0131k, itiraz, kesin liste, propaganda, oylama, sonu\u00e7 ve g\u00f6reve ba\u015flama s\u00fcre\u00e7lerinin sa\u011fl\u0131kl\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi i\u00e7in makul zaman tan\u0131r. Di\u011fer yandan devletin temsil makam\u0131n\u0131n uzun s\u00fcre vek\u00e2letle y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini \u00f6nler. B\u00f6ylece Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131, aceleci ve g\u00fcvensiz bir se\u00e7imle de\u011fil; s\u00fcreli, d\u00fczenli ve anayasal g\u00fcvenceli bir bo\u015falma se\u00e7imiyle tamamlan\u0131r. Hindistan Anayasas\u0131\u2019n\u0131n ba\u015fkanl\u0131k bo\u015falmas\u0131na ili\u015fkin d\u00fczenlemesinde de bo\u015falan makam i\u00e7in yap\u0131lacak se\u00e7imin belirli bir s\u00fcre i\u00e7inde tamamlanmas\u0131 esast\u0131r. Constitution of India kayna\u011f\u0131nda Article 62, ba\u015fkanl\u0131k makam\u0131ndaki bo\u015flu\u011fun doldurulmas\u0131 i\u00e7in se\u00e7im zaman\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 bir \u00f6rnek sunar. G\u00fcney Afrika Anayasas\u0131\u2019n\u0131n ba\u015fkanl\u0131k b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde de ba\u015fkanl\u0131k bo\u015falmas\u0131 h\u00e2linde yeni se\u00e7imin belirli s\u00fcre i\u00e7inde yap\u0131lmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu \u00f6rnekler, Madde 78\u2019deki doksan g\u00fcnl\u00fck s\u00fcrenin anayasal s\u00fcreklilik bak\u0131m\u0131ndan ne kadar anlaml\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterir. Kalan S\u00fcreyi Tamamlama \u0130lkesi Madde 78, bo\u015falan makama se\u00e7ilen ki\u015finin \u00f6nceki d\u00f6nemin kalan s\u00fcresini tamamlamak \u00fczere g\u00f6reve gelece\u011fini belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, ortak se\u00e7im takviminin korunmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 h\u00e2linde yeni se\u00e7ilen ki\u015fiye tam yeni d\u00f6nem verilseydi, anayasal se\u00e7im takvimi kayabilir ve Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imi ile di\u011fer se\u00e7imlerin dengesi bozulabilirdi. Kalan s\u00fcreyi tamamlama ilkesi, bo\u015falma se\u00e7imini ola\u011fan se\u00e7im d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftiren de\u011fil, bozulan s\u00fcreklili\u011fi onaran bir se\u00e7im h\u00e2line getirir. Yeni Cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilir; fakat g\u00f6revi \u00f6nceki d\u00f6nemin kalan s\u00fcresiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olur. B\u00f6ylece Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131, b\u00fct\u00fcn anayasal takvimi yeniden kuran bir k\u0131r\u0131lmaya d\u00f6n\u00fc\u015fmez. Bu tercih, devlet y\u00f6netiminde takvim disiplinini korur. Se\u00e7imler anayasal d\u00fczende yaln\u0131zca ki\u015fileri belirlemez; kurumlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131n\u0131, hesap verme d\u00f6nemini ve g\u00f6rev s\u00fcrelerinin uyumunu da belirler. Madde 78, bu uyumu koruyarak bo\u015falma h\u00e2lini sistem d\u0131\u015f\u0131 bir sars\u0131nt\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131r. Bo\u015falma Se\u00e7iminde G\u00fcvenceler Aynen Korunur Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 sebebiyle yap\u0131lacak se\u00e7im, ola\u011fan se\u00e7imden daha zay\u0131f g\u00fcvencelerle y\u00fcr\u00fct\u00fclemez. Madde 78 bu nedenle bo\u015falma se\u00e7iminin adayl\u0131k, itiraz, liste, propaganda, oylama, sonu\u00e7 ve g\u00f6reve ba\u015flama bak\u0131m\u0131ndan 56, 58 ve 104. madde g\u00fcvenceleriyle y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fini belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, h\u0131z ile g\u00fcvence aras\u0131nda denge kurar. Doksan g\u00fcnl\u00fck s\u00fcre a\u015f\u0131lmayacakt\u0131r; fakat s\u00fcre bask\u0131s\u0131 gerek\u00e7e g\u00f6sterilerek adayl\u0131k denetimi, itiraz hakk\u0131, propaganda e\u015fitli\u011fi, oylama g\u00fcvenli\u011fi veya sonu\u00e7lar\u0131n kesinle\u015ftirilmesi zay\u0131flat\u0131lamaz. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 acil bir durumdur; ancak acil durum, se\u00e7im g\u00fcvenli\u011finin azalt\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelmez. Venedik Komisyonunun Code of Good Practice in Electoral Matters belgesi, se\u00e7im hukukunda evrensel ilkeler, e\u015fitlik, istikrar ve usul g\u00fcvenceleri bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli bir uluslararas\u0131 referanst\u0131r. Madde 78\u2019de bo\u015falma se\u00e7iminde ola\u011fan g\u00fcvencelerin korunmas\u0131, bu genel se\u00e7im hukuku mant\u0131\u011f\u0131yla uyumludur. Vek\u00e2let Neden TBMM Ba\u015fkan\u0131na Verilir? Madde 78\u2019e g\u00f6re Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131 bo\u015fald\u0131\u011f\u0131nda veya Cumhurba\u015fkan\u0131 ge\u00e7ici g\u00f6rev yapamad\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let eder. Bu tercih, temsil makam\u0131ndaki ge\u00e7ici bo\u015flu\u011fu millet iradesiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 bir makam \u00fczerinden doldurur. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131, yasama organ\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131d\u0131r ve Meclisi temsil eder. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 vek\u00e2letinin bu makama verilmesi, ge\u00e7ici temsilin y\u00fcr\u00fctme organ\u0131 i\u00e7inde g\u00fc\u00e7 yo\u011funla\u015fmas\u0131 olu\u015fturmas\u0131n\u0131 \u00f6nler. Ba\u015fbakan veya y\u00fcr\u00fctme te\u015fkilat\u0131ndan bir ki\u015fi Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let etseydi, temsil makam\u0131 ile y\u00fcr\u00fctme alan\u0131 ge\u00e7ici de olsa ayn\u0131 \u00e7izgide birle\u015febilirdi. Madde 78 burada devletin temsil s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flarken, y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rmayan bir vek\u00e2let modeli kurar. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 h\u00e2linde vek\u00e2let, yeni bir icra merkezi \u00fcretmez; yaln\u0131zca temsil zincirini kesintisiz tutar. Bu yakla\u015f\u0131m, vekaleti y\u00f6netme f\u0131rsat\u0131na de\u011fil, anayasal emanete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. \u00d6nceden Belirlenen S\u0131ra: Kriz An\u0131nda Belirsizlik Yok Madde 78, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131n\u0131n vek\u00e2let edememesi h\u00e2linde vek\u00e2letin \u00f6nceden belirlenen T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi i\u00e7indeki s\u0131raya g\u00f6re kesintisiz y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fini d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, kriz anlar\u0131nda \u201ckim vek\u00e2let edecek?\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nceden kapat\u0131r. \u00d6nceden belirlenmi\u015f s\u0131ra, anayasal \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik sa\u011flar. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 veya ge\u00e7ici g\u00f6rev yapamama h\u00e2li \u00e7o\u011fu zaman beklenmedik geli\u015fmelerle ortaya \u00e7\u0131kar. B\u00f6yle bir anda yeni tart\u0131\u015fma \u00fcretmek yerine, hangi makam\u0131n hangi s\u0131rayla vek\u00e2let edece\u011fi \u00f6nceden belli olmal\u0131d\u0131r. Ba\u015fkanl\u0131k halefiyeti ve vek\u00e2let d\u00fczenleri, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 anayasal tasar\u0131mda kriz y\u00f6netimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. International IDEA\u2019n\u0131n Removal of Presidents primeri, ba\u015fkan\u0131n g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131 ve makam\u0131n bo\u015falmas\u0131 gibi durumlarda anayasal s\u00fcre\u00e7lerin a\u00e7\u0131k kurallarla d\u00fczenlenmesinin \u00f6nemini g\u00f6steren bir \u00e7er\u00e7eve sunar. Madde 78\u2019deki \u00f6nceden belirlenen s\u0131ra da ayn\u0131 ihtiya\u00e7tan do\u011far. Vekilin Parti Ba\u011f\u0131n\u0131n Ask\u0131ya Al\u0131nmas\u0131 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let eden ki\u015finin parti \u00fcyeli\u011fi ve organik ba\u011f\u0131, vek\u00e2let s\u00fcresince kendili\u011finden ask\u0131ya al\u0131n\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcm, vek\u00e2letin tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan kritik \u00f6nemdedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131, Madde 77\u2019de de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi tarafs\u0131z temsil makam\u0131d\u0131r. Bu makama vek\u00e2let eden ki\u015fi de ayn\u0131 tarafs\u0131zl\u0131k g\u00fcvencelerine tabi olmal\u0131d\u0131r. Burada ama\u00e7, vek\u00e2let eden ki\u015finin ge\u00e7mi\u015fteki kimli\u011fini yok saymak de\u011fildir. Ama vek\u00e2let s\u00fcresince Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n tarafs\u0131zl\u0131k niteli\u011fi korunmal\u0131d\u0131r. Parti \u00fcyeli\u011fi veya organik ba\u011f devam ederse, vek\u00e2let s\u00fcrecinde temsil makam\u0131n\u0131n belirli bir taraf ad\u0131na kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 alg\u0131s\u0131 do\u011fabilir. Bu d\u00fczenleme \u00f6zellikle T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 veya Meclis i\u00e7indeki ba\u015fka bir ki\u015finin vek\u00e2let etmesi durumunda \u00f6nem kazan\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ki\u015filer normal \u015fartlarda belirli bir siyasi ge\u00e7mi\u015fe sahip olabilir. Madde 78, vek\u00e2let ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda bu ba\u011f\u0131n kendili\u011finden ask\u0131ya al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n tarafs\u0131zl\u0131k z\u0131rh\u0131n\u0131 ge\u00e7ici d\u00f6nemde de korur. Adayl\u0131k Kesinle\u015firse Vek\u00e2let Neden Sona Erer? Madde 78\u2019e g\u00f6re vek\u00e2let eden ki\u015finin Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 kesinle\u015firse vek\u00e2let g\u00f6revi kendili\u011finden sona erer. Bu h\u00fck\u00fcm, vek\u00e2let makam\u0131n\u0131n se\u00e7im yar\u0131\u015f\u0131nda avantaj sa\u011flayan bir konuma d\u00f6n\u00fc\u015fmesini \u00f6nler. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let eden ki\u015fi, devletin en y\u00fcksek temsil makam\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne, protokol imk\u00e2nlar\u0131na ve kurumsal etkisine ge\u00e7ici olarak sahip olur. Ayn\u0131 ki\u015finin Cumhurba\u015fkan\u0131 aday\u0131 olarak yar\u0131\u015fa devam ederken vek\u00e2let makam\u0131n\u0131 korumas\u0131, se\u00e7im e\u015fitli\u011fi ve tarafs\u0131z temsil bak\u0131m\u0131ndan sorun olu\u015fturabilir. Bu nedenle adayl\u0131k kesinle\u015fti\u011finde vek\u00e2let g\u00f6revi kendili\u011finden biter. Bu d\u00fczenleme, vekilin niyetinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak makam\u0131n tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korur. Ki\u015fi aday olmak istiyorsa olabilir; fakat art\u0131k Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let eden tarafs\u0131z temsilci s\u0131fat\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yamaz. B\u00f6ylece Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 s\u00fcrecinde ge\u00e7ici temsil ile se\u00e7im rekabeti birbirinden ayr\u0131l\u0131r. Vek\u00e2letin Yetki Alan\u0131: Temsil ve Zorunlu S\u00fcreklilik Madde 78, vek\u00e2letin yaln\u0131z temsil ve zorunlu s\u00fcreklilik i\u015flemlerini kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtir. Bu ifade, vek\u00e2letin en \u00f6nemli s\u0131n\u0131r\u0131d\u0131r. Vek\u00e2let eden ki\u015fi, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131 kullanarak icra yetkisi do\u011furamaz, y\u00fcr\u00fctmeye m\u00fcdahale edemez ve temsil\u00ee s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015famaz. Temsil i\u015flemleri, devletin protokol, d\u0131\u015f temsil, anayasal s\u00fcreklilik ve makam g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc bak\u0131m\u0131ndan zorunlu faaliyetlerini kapsar. Zorunlu s\u00fcreklilik i\u015flemleri ise devletin temsil makam\u0131nda bo\u015fluk olu\u015fmamas\u0131 i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gereken s\u0131n\u0131rl\u0131 i\u015flemlerdir. Bunlar\u0131n \u00f6tesinde geni\u015f karar alma alan\u0131 yoktur. Bu s\u0131n\u0131r, vek\u00e2let kurumunu ola\u011fan Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yetkisine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmez. Vekil, se\u00e7im yap\u0131lana kadar makam\u0131 korur; makam \u00fczerinden yeni bir anayasal y\u00f6n belirlemez. Bu y\u00f6n\u00fcyle Madde 78, vek\u00e2leti ge\u00e7ici temsil, s\u0131n\u0131rl\u0131 yetki ve tarafs\u0131z s\u00fcreklilik \u00fczerine kurar. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 \u0130dari Yap\u0131s\u0131 Ne Yapabilir, Ne Yapamaz? Madde 78\u2019in son f\u0131kras\u0131, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131n\u0131 da s\u0131n\u0131rlar. Bu yap\u0131; temsil, organlar aras\u0131 uyum ve anayasal g\u00f6zetim g\u00f6revlerini destekleyen yard\u0131mc\u0131 yap\u0131d\u0131r. Yani Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n temsil\u00ee g\u00f6revlerini kolayla\u015ft\u0131r\u0131r; fakat ondan ba\u011f\u0131ms\u0131z karar merkezi olu\u015fturamaz. Bu h\u00fck\u00fcm, b\u00fcrokratik g\u00fc\u00e7 birikmesini \u00f6nler. Bir makam\u0131n kendisi icrai de\u011filse, o makam\u0131n idari te\u015fkilat\u0131 da icrai karar merkezi h\u00e2line gelemez. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131 y\u00fcr\u00fctme alan\u0131n\u0131 devralamaz ve kamu idaresine talimat veremez. Aksi h\u00e2lde Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n kullanamad\u0131\u011f\u0131 y\u00fcr\u00fctme yetkisi, idari yap\u0131 \u00fczerinden dolayl\u0131 bi\u00e7imde kullan\u0131lmaya ba\u015flanabilir. Madde 78 burada Madde 77\u2019nin icrai yetki yasa\u011f\u0131n\u0131 tamamlar. Cumhurba\u015fkan\u0131 y\u00fcr\u00fctmeye talimat veremiyorsa, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131 da veremez. Cumhurba\u015fkan\u0131 icrai i\u015flem tesis edemiyorsa, onun yard\u0131mc\u0131 yap\u0131s\u0131 da kamu idaresini y\u00f6nlendiren ba\u011f\u0131ms\u0131z bir g\u00fc\u00e7 merkezi h\u00e2line gelemez. Madde 78\u2019in Kurdu\u011fu Ge\u00e7i\u015f G\u00fcvenceleri Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131, vek\u00e2let ve idari yap\u0131 birlikte ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Madde 78\u2019in bir ge\u00e7i\u015f g\u00fcvenli\u011fi maddesi oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu madde yaln\u0131zca \u201ckim vek\u00e2let eder?\u201d sorusunu de\u011fil; \u201cvekalet ne kadar s\u00fcrer?\u201d, \u201changi yetkilerle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r?\u201d, \u201cadayl\u0131k h\u00e2linde ne olur?\u201d, \u201cidari yap\u0131 nerede durur?\u201d ve \u201cyeni se\u00e7im nas\u0131l tamamlan\u0131r?\u201d sorular\u0131n\u0131 da yan\u0131tlar. Durum Anayasal \u00c7\u00f6z\u00fcm Makam bo\u015fal\u0131rsa Yeni Cumhurba\u015fkan\u0131 doksan g\u00fcn i\u00e7inde se\u00e7ilir. Yeni ki\u015fi se\u00e7ilirse \u00d6nceki d\u00f6nemin kalan s\u00fcresini tamamlar. Ge\u00e7ici g\u00f6rev yapamama olursa TBMM Ba\u015fkan\u0131 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let eder. TBMM Ba\u015fkan\u0131 vek\u00e2let edemezse \u00d6nceden belirlenen Meclis i\u00e7i s\u0131ra uygulan\u0131r. Vekil aday olursa Adayl\u0131k kesinle\u015fince vek\u00e2let kendili\u011finden sona erer. \u0130dari yap\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken Ba\u011f\u0131ms\u0131z karar merkezi olu\u015fturamaz ve y\u00fcr\u00fctmeye talimat veremez. Bu tablo, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 h\u00e2linde krizin ki\u015fisel yorumlara de\u011fil, \u00f6nceden belirlenmi\u015f anayasal kurallara g\u00f6re y\u00f6netilece\u011fini g\u00f6sterir. Vatanda\u015f A\u00e7\u0131s\u0131ndan Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Makam\u0131n\u0131n Bo\u015falmas\u0131 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131, vatanda\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan uzak bir devlet protokol\u00fc meselesi gibi g\u00f6r\u00fcnebilir. Oysa bu madde, devletin en y\u00fcksek temsil makam\u0131nda belirsizlik do\u011fdu\u011funda vatanda\u015f\u0131n hukuki g\u00fcvenlik duygusunu korur. Devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131nda bo\u015fluk oldu\u011funda kimin vek\u00e2let edece\u011fi, hangi s\u00fcrede se\u00e7im yap\u0131laca\u011f\u0131 ve vekilin hangi s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde hareket edece\u011fi bilinmelidir. Madde 78 vatanda\u015f i\u00e7in \u015fu g\u00fcvenceleri sa\u011flar: S\u00fcre g\u00fcvencesi: Yeni Cumhurba\u015fkan\u0131 doksan g\u00fcn i\u00e7inde se\u00e7ilir. Takvim g\u00fcvencesi: Se\u00e7ilen ki\u015fi kalan s\u00fcreyi tamamlar ve ortak se\u00e7im takvimi korunur. Tarafs\u0131z vek\u00e2let: Vekilin parti \u00fcyeli\u011fi ve organik ba\u011f\u0131 ask\u0131ya al\u0131n\u0131r. Adayl\u0131k e\u015fitli\u011fi: Vekilin adayl\u0131\u011f\u0131 kesinle\u015firse vek\u00e2let g\u00f6revi sona erer. S\u0131n\u0131rl\u0131 yetki: Vek\u00e2let yaln\u0131z temsil ve zorunlu s\u00fcreklilik i\u015flemleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. \u0130dari yap\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131: Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 idari yap\u0131s\u0131 y\u00fcr\u00fctme alan\u0131n\u0131 devralamaz. Bu g\u00fcvenceler, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 h\u00e2linde devletin temsil s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flarken, ge\u00e7ici d\u00f6nemin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 da \u00f6nler. Vatanda\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan en \u00f6nemli sonu\u00e7, devletin ba\u015fs\u0131z kalmamas\u0131 ve ayn\u0131 zamanda vek\u00e2let makam\u0131n\u0131n yetki geni\u015flemesine d\u00f6n\u00fc\u015fmemesidir. Sonu\u00e7: Bo\u015fluk De\u011fil, Kurall\u0131 Ge\u00e7i\u015f Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde anayasal s\u00fcreklili\u011fi koruyan en \u00f6nemli ge\u00e7i\u015f h\u00fck\u00fcmlerinden biri olarak d\u00fczenlenmi\u015ftir. Madde 78, makam\u0131n hangi h\u00e2llerde bo\u015falaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a sayarak belirsizli\u011fi \u00f6nler. \u00d6l\u00fcm, istifa, kesin g\u00f6rev yapamama, se\u00e7ilme yeterli\u011finin kayb\u0131, g\u00f6revin Anayasa Mahkemesi karar\u0131yla sona ermesi veya g\u00f6reve ba\u015flayamama gibi durumlarda yeni Cumhurba\u015fkan\u0131 doksan g\u00fcn i\u00e7inde se\u00e7ilir. Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, vek\u00e2leti tarafs\u0131z ve s\u0131n\u0131rl\u0131 bir temsil g\u00f6revi olarak kurmas\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let eder; onun vek\u00e2let edememesi h\u00e2linde \u00f6nceden belirlenen Meclis i\u00e7i s\u0131ra i\u015fletilir. Vek\u00e2let eden ki\u015finin parti ba\u011f\u0131 ask\u0131ya al\u0131n\u0131r, adayl\u0131\u011f\u0131 kesinle\u015firse vek\u00e2let g\u00f6revi sona erer ve vek\u00e2let yaln\u0131z temsil ile zorunlu s\u00fcreklilik i\u015flemleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kal\u0131r. Sonu\u00e7 olarak Madde 78, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 h\u00e2linde devleti belirsizli\u011fe, makam\u0131 ki\u015fisel avantaja veya idari yap\u0131y\u0131 dolayl\u0131 y\u00fcr\u00fctme merkezine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmez. Bo\u015falma se\u00e7imi, vek\u00e2let, tarafs\u0131zl\u0131k, kalan s\u00fcre, ortak se\u00e7im takvimi ve idari yap\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131 birlikte d\u00fczenlenir. Bu nedenle Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131, bu anayasa modelinde kesintisiz temsil, tarafs\u0131z vek\u00e2let, s\u00fcreli se\u00e7im, ortak takvim ve icrai yetki yasa\u011f\u0131 ilkeleriyle y\u00f6netilen kurall\u0131 bir anayasal ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecidir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":304,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-303","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yasama-ve-millet-temsili"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/303","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=303"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/303\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":305,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/303\/revisions\/305"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/304"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=303"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=303"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=303"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}