{"id":295,"date":"2026-06-18T08:49:30","date_gmt":"2026-06-18T08:49:30","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=295"},"modified":"2026-06-18T08:49:30","modified_gmt":"2026-06-18T08:49:30","slug":"milli-liyakat-anayasasinda-cumhurbaskani-adayligi-madde-76","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/milli-liyakat-anayasasinda-cumhurbaskani-adayligi-madde-76\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131\u2019nda Cumhurba\u015fkan\u0131 Adayl\u0131\u011f\u0131 (Madde 76)"},"content":{"rendered":"<p><strong>Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131<\/strong>, devletin en y\u00fcksek temsil makam\u0131na kimlerin, hangi \u015fartlarla, hangi denetimden ge\u00e7erek ve hangi anayasal sorumluluk bilinciyle talip olabilece\u011fini belirleyen en \u00f6nemli anayasal e\u015fiklerden biridir. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131zca bir se\u00e7im ba\u015fvurusu de\u011fildir; devletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, vatan ve millet b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, mill\u00ee egemenli\u011fi, Anayasay\u0131, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve Cumhuriyetin itibar\u0131n\u0131 temsil edecek ki\u015finin asgari niteliklerini ortaya koyan ciddi bir kamu g\u00f6revi s\u00fcrecidir. Bu nedenle Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, pop\u00fclerlik yar\u0131\u015f\u0131na, ge\u00e7ici kamuoyu etkisine veya yaln\u0131zca ki\u015fisel iste\u011fe indirgenemez. Adayl\u0131k hakk\u0131 korunmal\u0131; fakat Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, ayn\u0131 zamanda liyakat, tecr\u00fcbe, tarafs\u0131zl\u0131k, belge g\u00fcvenilirli\u011fi ve anayasal s\u0131n\u0131r bilinciyle birlikte de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Madde 76, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 konusunda iki y\u00f6nl\u00fc bir denge kurar. Bir yandan T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 olan, tam fiil ehliyetine sahip, asgari y\u00fcksek\u00f6\u011frenim g\u00f6rm\u00fc\u015f ve kesin adayl\u0131k engeli bulunmayan ki\u015filerin bireysel ba\u015fvuru yapabilmesini kabul eder. Di\u011fer yandan Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yirmi y\u0131ll\u0131k fiil\u00ee y\u00f6neticilik tecr\u00fcbesi \u015fart\u0131 getirir. B\u00f6ylece Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, kapal\u0131 bir aday belirleme sistemine de\u011fil; a\u00e7\u0131k ba\u015fvuruya, nesnel \u015fartlara ve do\u011frulanabilir kay\u0131t denetimine dayan\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, hem demokratik kat\u0131l\u0131m\u0131 hem de y\u00fcksek temsil makam\u0131n\u0131n kurumsal ciddiyetini birlikte korur.<\/p>\n<p>Madde 76\u2019n\u0131n as\u0131l de\u011feri, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecini siyasi de\u011ferlendirme, pop\u00fclerlik, program uygunlu\u011fu veya kesinle\u015fmemi\u015f iddialar \u00fczerinden de\u011fil; hukuk\u00ee yeterlilik, kay\u0131tla ispatlanm\u0131\u015f tecr\u00fcbe ve kesin adayl\u0131k engelleri \u00fczerinden kurmas\u0131ndad\u0131r. Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu adayl\u0131k \u015fartlar\u0131n\u0131 denetler; fakat adaylar\u0131n d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, program\u0131n\u0131 veya kamuoyundaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 eleme \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc yapamaz. B\u00f6ylece Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, <strong>se\u00e7ilme hakk\u0131n\u0131 koruyan ama temsil makam\u0131n\u0131 liyakatsizli\u011fe teslim etmeyen<\/strong> \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc bir anayasal mekanizma h\u00e2line gelir.<\/p>\n<blockquote><p><strong>Madde 76 \u2013 Cumhurba\u015fkan\u0131 Adayl\u0131\u011f\u0131, Se\u00e7imi, G\u00f6rev S\u00fcresi ve Yemini<\/strong><\/p>\n<p>Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na; T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 olan, tam fiil ehliyetine sahip, asgari y\u00fcksek\u00f6\u011frenim g\u00f6rm\u00fc\u015f ve 56. maddede \u00f6ng\u00f6r\u00fclen kesin adayl\u0131k engeli bulunmayan ki\u015filer bireysel ba\u015fvurabilir.<\/p>\n<p>Cumhurba\u015fkan\u0131 adaylar\u0131nda, 56. maddedeki fiil\u00ee y\u00f6neticilik tecr\u00fcbesi kapsam\u0131nda toplam veya kesintisiz asgari yirmi (20) y\u0131l tecr\u00fcbe aran\u0131r. Tecr\u00fcbe do\u011frulanabilir kay\u0131tlarla ispatlan\u0131r.<\/p>\n<p>Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu; adayl\u0131k \u015fartlar\u0131n\u0131, kesin engelleri, tecr\u00fcbe s\u00fcresini, sorumluluk niteli\u011fini ve belge g\u00fcvenilirli\u011fini denetler. Siyasi de\u011ferlendirme, pop\u00fclerlik, program uygunlu\u011fu veya kesinle\u015fmemi\u015f iddialar adayl\u0131k engeli olu\u015fturmaz.<\/p>\n<p>Kesin aday listesi, kura, ba\u011fda\u015fmayan adayl\u0131klar ve se\u00e7im s\u00fcreci 56, 58 ve 104. maddelere g\u00f6re y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>Cumhurba\u015fkan\u0131 58. maddeye g\u00f6re se\u00e7ilir. G\u00f6rev s\u00fcresi on (10) y\u0131ld\u0131r. Bir kimse bir (1) defadan fazla Cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilemez. Cumhurba\u015fkan\u0131 s\u00fcresince milletvekili ve parti \u00fcyesi olamaz.<\/p>\n<p>Cumhurba\u015fkan\u0131, g\u00f6reve ba\u015flarken T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00f6n\u00fcnde \u015fu \u015fekilde ant i\u00e7er:<\/p>\n<p><em>\u201cCumhurba\u015fkan\u0131 s\u0131fat\u0131yla; Devletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, vatan ve millet b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, mill\u00ee egemenli\u011fi, Anayasay\u0131, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, demokrasiyi, Atat\u00fcrk ilkelerini ve laik Cumhuriyeti koruyaca\u011f\u0131ma; g\u00f6revimi anayasal s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde liyakat, adalet, e\u015fitlik ve tarafs\u0131zl\u0131kla yerine getirece\u011fime; haklar\u0131, milletin huzurunu, refah\u0131n\u0131 ve Cumhuriyetin itibar\u0131n\u0131 g\u00f6zetece\u011fime, B\u00fcy\u00fck T\u00fcrk Milleti ve tarih huzurunda namusum ve \u015ferefim \u00fczerine ant i\u00e7erim.<\/em>\u201d<\/p><\/blockquote>\n<h2>Cumhurba\u015fkan\u0131 Adayl\u0131\u011f\u0131 Neden Bireysel Ba\u015fvuruya A\u00e7\u0131l\u0131r?<\/h2>\n<p>Madde 76\u2019da Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bireysel ba\u015fvuru imk\u00e2n\u0131 tan\u0131nmas\u0131, temsil makam\u0131na eri\u015fimi dar \u00f6rg\u00fctsel kap\u0131lara s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmayan \u00f6nemli bir tercihtir. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, yaln\u0131zca belirli yap\u0131lar\u0131n g\u00f6sterece\u011fi ki\u015filerle s\u0131n\u0131rlan\u0131rsa, halk\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kabilecek liyakatli aday havuzu daralabilir. Bireysel ba\u015fvuru, \u015fartlar\u0131 ta\u015f\u0131yan ki\u015finin kendi ad\u0131na Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecine girebilmesini sa\u011flar.<\/p>\n<p>Ancak Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bireysel ba\u015fvuru, s\u0131n\u0131rs\u0131z ve denetimsiz bir adayl\u0131k alan\u0131 anlam\u0131na gelmez. T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131, tam fiil ehliyeti, asgari y\u00fcksek\u00f6\u011frenim ve kesin adayl\u0131k engelinin bulunmamas\u0131 temel e\u015fiklerdir. Bu e\u015fikler, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecini ciddile\u015ftirir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, yaln\u0131zca se\u00e7ilme arzusunu de\u011fil, devletin en \u00fcst temsil makam\u0131na uygunluk iddias\u0131n\u0131 da i\u00e7erir.<\/p>\n<p>Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 anayasa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda da ba\u015fkanl\u0131k makam\u0131na adayl\u0131k \u015fartlar\u0131, se\u00e7ilme hakk\u0131 ile kamu g\u00f6revinin niteli\u011fi aras\u0131nda denge kuran bir alan olarak ele al\u0131n\u0131r. International IDEA\u2019n\u0131n <a href=\"https:\/\/www.idea.int\/publications\/catalogue\/electing-presidents-presidential-and-semi-presidential-democracies\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">ba\u015fkanlar\u0131n se\u00e7imine ili\u015fkin primeri<\/a>, ba\u015fkan se\u00e7imi kurallar\u0131n\u0131n yaln\u0131z teknik se\u00e7im usul\u00fc de\u011fil, anayasal sistemin niteli\u011fini etkileyen temel tercihlerden biri oldu\u011funu g\u00f6sterir. Madde 76\u2019da Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bireysel ba\u015fvuru da bu geni\u015f anayasal mant\u0131k i\u00e7inde de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n<h2>Yirmi Y\u0131ll\u0131k Fiil\u00ee Y\u00f6neticilik Tecr\u00fcbesi<\/h2>\n<p>Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan Madde 76\u2019n\u0131n en ay\u0131rt edici y\u00f6n\u00fc, yirmi y\u0131ll\u0131k fiil\u00ee y\u00f6neticilik tecr\u00fcbesi \u015fart\u0131d\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yaln\u0131z e\u011fitim, vatanda\u015fl\u0131k veya ba\u015fvuru iradesi yeterli g\u00f6r\u00fclmez. Aday\u0131n, fiilen y\u00f6neticilik sorumlulu\u011fu ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 alanlarda toplam veya kesintisiz asgari yirmi y\u0131l tecr\u00fcbe sahibi olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n<p>Bu \u015fart, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sadece g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck veya pop\u00fclerlik \u00fczerinden de\u011fil, y\u00f6netim tecr\u00fcbesi \u00fczerinden de\u011ferlendirir. Devleti temsil edecek ki\u015fi; kriz, kurum, insan kayna\u011f\u0131, kamu yarar\u0131, karar alma, sorumluluk, denetim ve tarafs\u0131zl\u0131k gibi alanlarda uzun s\u00fcreli y\u00f6neticilik prati\u011fi g\u00f6stermi\u015f olmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, <strong>tecr\u00fcbesiz temsil arzusuna de\u011fil, ispatlanm\u0131\u015f y\u00f6neticilik birikimine<\/strong> ba\u011flan\u0131r.<\/p>\n<p>Bu noktada \u00f6nemli olan, tecr\u00fcbenin soyut beyanla de\u011fil do\u011frulanabilir kay\u0131tlarla ispatlanmas\u0131d\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yirmi y\u0131l tecr\u00fcbe \u015fart\u0131 varsa, bu tecr\u00fcbenin hangi kurumlarda, hangi sorumluluk d\u00fczeyinde, hangi tarihler aras\u0131nda ve hangi y\u00f6netim niteli\u011fiyle olu\u015ftu\u011fu belgelenmelidir. Bu yakla\u015f\u0131m, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecinde g\u00fcvenilirli\u011fi art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<h2>YSK Denetimi: Eleme De\u011fil, Hukuk\u00ee Do\u011frulama<\/h2>\n<p>Madde 76, Y\u00fcksek Se\u00e7im Kuruluna Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecinde \u00f6nemli bir denetim g\u00f6revi verir. YSK; adayl\u0131k \u015fartlar\u0131n\u0131, kesin engelleri, tecr\u00fcbe s\u00fcresini, sorumluluk niteli\u011fini ve belge g\u00fcvenilirli\u011fini denetler. Bu denetim, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecinin g\u00fcvenilirli\u011fi i\u00e7in zorunludur.<\/p>\n<p>Fakat YSK denetiminin s\u0131n\u0131r\u0131 da a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00e7izilmi\u015ftir. Siyasi de\u011ferlendirme, pop\u00fclerlik, program uygunlu\u011fu veya kesinle\u015fmemi\u015f iddialar Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 engeli olu\u015fturmaz. Bu c\u00fcmle, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131n\u0131 koruyan \u00e7ok \u00f6nemli bir g\u00fcvencedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc adayl\u0131k denetimi, hukuk\u00ee \u015fartlar\u0131n do\u011frulanmas\u0131 i\u00e7in vard\u0131r; aday\u0131n toplumda ne kadar sevildi\u011fini, program\u0131n\u0131n uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya hangi g\u00f6r\u00fc\u015fe yak\u0131n durdu\u011funu de\u011ferlendirmek i\u00e7in de\u011fil.<\/p>\n<p>Bu y\u00f6n\u00fcyle Madde 76, se\u00e7im hukukunda tarafs\u0131z idari denetim ile siyasi alan aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131 netle\u015ftirir. Venice Commission\u2019\u0131n <a href=\"https:\/\/www.venice.coe.int\/images\/SITE%20IMAGES\/Publications\/Code_conduite_PREMS%20026115%20GBR.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Code of Good Practice in Electoral Matters<\/a> metni, se\u00e7im hukukunda temel ilkeler ve adayl\u0131k s\u00fcre\u00e7lerinin \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli bir uluslararas\u0131 referanst\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 denetimi de bu mant\u0131\u011fa uygun olarak, aday\u0131n siyasi i\u00e7eri\u011fini de\u011fil nesnel yeterlili\u011fini incelemelidir.<\/p>\n<h2>Adayl\u0131k Engelinde Kesinlik \u0130lkesi<\/h2>\n<p>Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 gibi a\u011f\u0131r bir hak alan\u0131nda kesinle\u015fmemi\u015f iddialar\u0131n adayl\u0131k engeli say\u0131lmamas\u0131, hukuk devleti bak\u0131m\u0131ndan temel bir g\u00fcvencedir. Bir ki\u015fi hakk\u0131nda iddia bulunmas\u0131, tek ba\u015f\u0131na Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmamal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc iddia ile kesin h\u00fck\u00fcm ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n<p>Madde 76\u2019n\u0131n bu yakla\u015f\u0131m\u0131, adayl\u0131k s\u00fcrecinin hukuki g\u00fcvenlik i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini sa\u011flar. E\u011fer kesinle\u015fmemi\u015f iddialar adayl\u0131k engeli yap\u0131l\u0131rsa, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreci kolayca itibars\u0131zla\u015ft\u0131rma, bask\u0131 veya hukuk d\u0131\u015f\u0131 eleme arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Bu nedenle Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 engelleri, a\u00e7\u0131k ve kesin olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesinin Paksas v. Lithuania karar\u0131, se\u00e7ilme hakk\u0131na getirilen a\u011f\u0131r ve kal\u0131c\u0131 engellerin \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc bak\u0131m\u0131ndan dikkat \u00e7ekici bir \u00f6rnektir. Mahkeme, Paksas\u2019\u0131n parlamento se\u00e7imlerinde aday olmas\u0131n\u0131n kal\u0131c\u0131 ve geri d\u00f6n\u00fclmez bi\u00e7imde engellenmesini hak ihlali ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirmi\u015ftir. <a href=\"https:\/\/hudoc.echr.coe.int\/eng?i=001-102617\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Paksas v. Lithuania karar\u0131<\/a>, adayl\u0131k engellerinin demokratik d\u00fczeni koruma amac\u0131yla dahi \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc kurulmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6steren \u00f6nemli bir kaynakt\u0131r. Council of Europe\u2019un <a href=\"https:\/\/www.coe.int\/en\/web\/impact-convention-human-rights\/-\/constitution-changed-after-ex-president-was-banned-for-life-from-standing-for-parliament\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">karar\u0131n etkisine ili\u015fkin a\u00e7\u0131klamas\u0131<\/a> da adayl\u0131k yasaklar\u0131n\u0131n kal\u0131c\u0131 ve orant\u0131s\u0131z olmamas\u0131 gerekti\u011fi fikrini destekler.<\/p>\n<h2>Kesin Aday Listesi ve Kura Sistemi<\/h2>\n<p>Madde 76, kesin aday listesi, kura, ba\u011fda\u015fmayan adayl\u0131klar ve se\u00e7im s\u00fcrecinin 56, 58 ve 104. maddelere g\u00f6re y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fini belirtir. B\u00f6ylece Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 tek bir maddede kapal\u0131 bi\u00e7imde b\u0131rak\u0131lmaz; adayl\u0131k ve se\u00e7im s\u00fcreci anayasan\u0131n di\u011fer g\u00fcvence h\u00fck\u00fcmleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Kesin aday listesi, se\u00e7menlerin kimler aras\u0131nda tercih yapaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Bu listeye girebilmek i\u00e7in Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 \u015fartlar\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 gerekir. Kura sistemi ise aday say\u0131s\u0131 ve se\u00e7im d\u00fczeni bak\u0131m\u0131ndan tarafs\u0131z bir s\u0131ralama veya listeleme ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilir. Ba\u011fda\u015fmayan adayl\u0131klar ise ayn\u0131 ki\u015finin birden fazla anayasal pozisyonu veya tarafs\u0131zl\u0131kla ba\u011fda\u015fmayan s\u0131fat\u0131 ayn\u0131 anda ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131 \u00f6nlemeye y\u00f6neliktir.<\/p>\n<p>Bu yap\u0131, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecini yaln\u0131z ba\u015fvuru an\u0131ndan ibaret g\u00f6rmez. Adayl\u0131k ba\u015fvurusu, \u015fartlar\u0131n denetimi, kesin liste, se\u00e7im takvimi ve ba\u011fda\u015fmazl\u0131klar birlikte de\u011ferlendirilir. B\u00f6ylece Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, hem a\u00e7\u0131k hem de kurall\u0131 bir se\u00e7im mimarisi i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<h2>On Y\u0131ll\u0131k G\u00f6rev S\u00fcresi ve Tek D\u00f6nem \u0130lkesi<\/h2>\n<p>Madde 76\u2019ya g\u00f6re Cumhurba\u015fkan\u0131 58. maddeye g\u00f6re se\u00e7ilir, g\u00f6rev s\u00fcresi on y\u0131ld\u0131r ve bir kimse bir defadan fazla Cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilemez. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan bu h\u00fck\u00fcm \u00e7ok \u00f6nemlidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc aday olan ki\u015fi, g\u00f6reve geldi\u011finde yaln\u0131zca on y\u0131ll\u0131k tek bir temsil d\u00f6nemi i\u00e7in se\u00e7ilece\u011fini bilerek yar\u0131\u015fa girer.<\/p>\n<p>Tek d\u00f6nem ilkesi, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n yeniden se\u00e7ilme hesab\u0131yla kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 engeller. Cumhurba\u015fkan\u0131, ikinci d\u00f6nem i\u00e7in siyasi destek toplama veya g\u00f6rev s\u00fcresini uzatma amac\u0131yla hareket edemez. Bu da makam\u0131n tarafs\u0131zl\u0131k ve devlet temsil niteli\u011fini g\u00fc\u00e7lendirir.<\/p>\n<p>Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 anayasal tasar\u0131mda g\u00f6rev s\u00fcresi ve d\u00f6nem s\u0131n\u0131r\u0131, y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ki\u015fiselle\u015fmesini \u00f6nleyen \u00f6nemli ara\u00e7lar aras\u0131nda say\u0131l\u0131r. International IDEA\u2019n\u0131n anayasa yap\u0131m\u0131na ili\u015fkin <a href=\"https:\/\/constitutionnet.org\/primers\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Constitution Building Primers<\/a> serisi, g\u00f6rev s\u00fcreleri, makam tasar\u0131m\u0131 ve yetki s\u0131n\u0131rlar\u0131 gibi konular\u0131n anayasal sistemin denge yap\u0131s\u0131n\u0131 etkiledi\u011fini g\u00f6steren geni\u015f bir kaynak alan\u0131 sunar. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 ve g\u00f6rev s\u00fcresi de bu denge i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir.<\/p>\n<h2>Parti \u00dcyeli\u011fi ve Milletvekilli\u011fi Yasa\u011f\u0131<\/h2>\n<p>Madde 76, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n g\u00f6rev s\u00fcresince milletvekili ve parti \u00fcyesi olamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreciyle do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 sonucunda se\u00e7ilen ki\u015fi, art\u0131k belirli bir parti veya Meclis \u00fcyeli\u011fi kimli\u011fiyle de\u011fil, devletin tarafs\u0131z temsil makam\u0131 olarak hareket etmelidir.<\/p>\n<p>Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u0131ras\u0131nda ki\u015finin ge\u00e7mi\u015fteki d\u00fc\u015f\u00fcnceleri, mesle\u011fi veya kamu hayat\u0131 olabilir. Ancak se\u00e7ildikten sonra Cumhurba\u015fkan\u0131, parti aidiyetiyle de\u011fil anayasal temsil sorumlulu\u011fuyla hareket eder. Milletvekilli\u011fi yasa\u011f\u0131 da yasama ile Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n ayn\u0131 ki\u015fide birle\u015fmesini \u00f6nler. B\u00f6ylece temsil makam\u0131, g\u00fcnl\u00fck yasama m\u00fccadelesinin ve parti i\u00e7i rekabetin d\u0131\u015f\u0131nda tutulur.<\/p>\n<p>Bu h\u00fck\u00fcm, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 ile Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revi aras\u0131ndaki fark\u0131 netle\u015ftirir. Adayl\u0131k yar\u0131\u015f\u0131nda ki\u015fi milletin oyuna talip olur; se\u00e7ildikten sonra ise milletin tamam\u0131n\u0131 ve devleti temsil eden tarafs\u0131z makam h\u00e2line gelir. Bu nedenle Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, se\u00e7ildi\u011finde tarafs\u0131zl\u0131\u011fa ge\u00e7i\u015f sorumlulu\u011funu da i\u00e7inde ta\u015f\u0131r.<\/p>\n<h2>Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Yemini Ne S\u00f6yler?<\/h2>\n<p>Madde 76\u2019n\u0131n son b\u00f6l\u00fcm\u00fc, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00f6n\u00fcnde edece\u011fi yemini d\u00fczenler. Yemin, yaln\u0131zca t\u00f6rensel bir s\u00f6z de\u011fildir. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yemini, makam\u0131n anayasal s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ve g\u00f6rev ahlak\u0131n\u0131 y\u00fcksek sesle ilan eder. Cumhurba\u015fkan\u0131; devletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, vatan ve millet b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, mill\u00ee egemenli\u011fi, Anayasay\u0131, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, demokrasiyi, Atat\u00fcrk ilkelerini ve laik Cumhuriyeti koruyaca\u011f\u0131na ant i\u00e7er.<\/p>\n<p>Yeminde ayr\u0131ca liyakat, adalet, e\u015fitlik ve tarafs\u0131zl\u0131k vurgusu vard\u0131r. Bu d\u00f6rt kavram, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecinde aranan niteliklerin g\u00f6rev s\u0131ras\u0131nda nas\u0131l bir davran\u0131\u015f ilkesine d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fini g\u00f6sterir. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131zca se\u00e7ime kat\u0131lmak de\u011fildir; se\u00e7ildi\u011finde bu yeminle ba\u011flanacak anayasal de\u011ferlere talip olmakt\u0131r.<\/p>\n<p>Bir\u00e7ok anayasal sistemde ba\u015fkan veya devlet ba\u015fkan\u0131 g\u00f6reve ba\u015flamadan \u00f6nce yemin eder. Constitute Project\u2019te yer alan Amerika Birle\u015fik Devletleri Anayasas\u0131 metninde de ba\u015fkan\u0131n g\u00f6reve ba\u015flamadan \u00f6nce Anayasay\u0131 koruyaca\u011f\u0131na dair yemin etmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcr. <a href=\"https:\/\/www.constituteproject.org\/constitution\/United_States_of_America_1992\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">presidential oath \u00f6rne\u011fi<\/a>, yeminin devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makamlar\u0131nda anayasal ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ifade eden ortak bir kurum oldu\u011funu g\u00f6sterir. Singapur Anayasas\u0131\u2019nda da ba\u015fkan\u0131n g\u00f6reve ba\u015flarken yemin etmesine ili\u015fkin d\u00fczenlemeler bulunur; <a href=\"https:\/\/www.constituteproject.org\/constitution\/Singapore_2016\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">oath of office d\u00fczenlemesi<\/a>, yemin kurumunun farkl\u0131 anayasal sistemlerdeki kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcne \u00f6rnektir.<\/p>\n<h2>Cumhurba\u015fkan\u0131 Adayl\u0131\u011f\u0131 Sisteminin Kurdu\u011fu Denge<\/h2>\n<p>Madde 76 b\u00fct\u00fcn olarak okundu\u011funda Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in a\u00e7\u0131k ama ciddi bir sistem kurar. Adayl\u0131k bireysel ba\u015fvuruya a\u00e7\u0131kt\u0131r; fakat herkes i\u00e7in ayn\u0131 nesnel \u015fartlar uygulan\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yirmi y\u0131ll\u0131k fiil\u00ee y\u00f6neticilik tecr\u00fcbesi aran\u0131r; fakat siyasi de\u011ferlendirme, pop\u00fclerlik veya kesinle\u015fmemi\u015f iddia adayl\u0131k engeli yap\u0131lamaz.<\/p>\n<p>Bu sistemde Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, \u00fc\u00e7 temel denge \u00fczerine oturur:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>A\u00e7\u0131k ba\u015fvuru dengesi:<\/strong> \u015eartlar\u0131 ta\u015f\u0131yan ki\u015filer bireysel olarak Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 ba\u015fvurusu yapabilir.<\/li>\n<li><strong>Liyakat dengesi:<\/strong> Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 yirmi y\u0131ll\u0131k do\u011frulanabilir fiil\u00ee y\u00f6neticilik tecr\u00fcbesine ba\u011flan\u0131r.<\/li>\n<li><strong>Tarafs\u0131z temsil dengesi:<\/strong> Se\u00e7ilen Cumhurba\u015fkan\u0131 parti \u00fcyesi ve milletvekili olamaz; tek d\u00f6nem g\u00f6rev yapar.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu yap\u0131, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecini hem demokratik hem de kurumsal a\u00e7\u0131dan g\u00fc\u00e7lendirir. Se\u00e7men, yaln\u0131z pop\u00fcler isimler aras\u0131nda de\u011fil; belirli y\u00f6neticilik tecr\u00fcbesi ve hukuki uygunluk denetiminden ge\u00e7mi\u015f adaylar aras\u0131nda tercih yapar.<\/p>\n<h2>Vatanda\u015f A\u00e7\u0131s\u0131ndan Cumhurba\u015fkan\u0131 Adayl\u0131\u011f\u0131<\/h2>\n<p>Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenlemesi, vatanda\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011frudan \u00f6nem ta\u015f\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc vatanda\u015f, devletin en y\u00fcksek temsil makam\u0131na kimin aday olabilece\u011fini bilmek ister. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreci a\u00e7\u0131k, objektif ve denetlenebilir olursa se\u00e7men g\u00fcven duyar. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreci belirsiz, keyf\u00ee veya siyasi filtrelere a\u00e7\u0131k olursa se\u00e7im g\u00fcvenilirli\u011fi zay\u0131flar.<\/p>\n<p>Madde 76 vatanda\u015f i\u00e7in \u015fu g\u00fcvenceleri sa\u011flar:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Nesnel adayl\u0131k \u015fart\u0131:<\/strong> Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 vatanda\u015fl\u0131k, fiil ehliyeti, e\u011fitim ve kesin engel \u00f6l\u00e7\u00fctlerine ba\u011flan\u0131r.<\/li>\n<li><strong>Tecr\u00fcbe g\u00fcvencesi:<\/strong> Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yirmi y\u0131ll\u0131k fiil\u00ee y\u00f6neticilik tecr\u00fcbesi aran\u0131r.<\/li>\n<li><strong>Belge g\u00fcvenilirli\u011fi:<\/strong> Tecr\u00fcbe do\u011frulanabilir kay\u0131tlarla ispatlan\u0131r.<\/li>\n<li><strong>Siyasi eleme yasa\u011f\u0131:<\/strong> Pop\u00fclerlik, program uygunlu\u011fu veya kesinle\u015fmemi\u015f iddialar adayl\u0131k engeli olamaz.<\/li>\n<li><strong>Tarafs\u0131zl\u0131k g\u00fcvencesi:<\/strong> Cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilen ki\u015fi parti \u00fcyesi ve milletvekili olamaz.<\/li>\n<li><strong>Tek d\u00f6nem s\u0131n\u0131r\u0131:<\/strong> Cumhurba\u015fkan\u0131 bir defadan fazla se\u00e7ilemez.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu g\u00fcvenceler, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecini hem se\u00e7men hem devlet bak\u0131m\u0131ndan daha \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir h\u00e2le getirir. Vatanda\u015f, adaylar\u0131n yaln\u0131z ki\u015fisel iddia ile de\u011fil, belgeye dayal\u0131 tecr\u00fcbe ve anayasal uygunlukla yar\u0131\u015fa girdi\u011fini g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7: Cumhurba\u015fkan\u0131 Adayl\u0131\u011f\u0131 Temsil Makam\u0131na A\u00e7\u0131lan Liyakat Kap\u0131s\u0131d\u0131r<\/h2>\n<p>Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde devletin en y\u00fcksek temsil makam\u0131na giden yolu a\u00e7\u0131k, nesnel ve liyakat temelli bir d\u00fczene ba\u011flayan \u00f6nemli h\u00fck\u00fcmlerden biridir. Madde 76, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bireysel ba\u015fvuru imk\u00e2n\u0131 tan\u0131rken, bu ba\u015fvuruyu vatanda\u015fl\u0131k, tam fiil ehliyeti, y\u00fcksek\u00f6\u011frenim, kesin adayl\u0131k engelinin bulunmamas\u0131 ve yirmi y\u0131ll\u0131k fiil\u00ee y\u00f6neticilik tecr\u00fcbesi \u015fartlar\u0131yla ciddile\u015ftirir.<\/p>\n<p>Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecinde siyasi de\u011ferlendirme ile hukuki denetimi birbirinden ay\u0131rmas\u0131d\u0131r. Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu adayl\u0131k \u015fartlar\u0131n\u0131, tecr\u00fcbe s\u00fcresini ve belge g\u00fcvenilirli\u011fini denetler; fakat pop\u00fclerlik, program uygunlu\u011fu veya kesinle\u015fmemi\u015f iddialar Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 engeli yap\u0131lamaz. B\u00f6ylece adayl\u0131k hakk\u0131 korunur, fakat makam\u0131n temsil ciddiyeti de zay\u0131flat\u0131lmaz.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak Madde 76, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, se\u00e7im, g\u00f6rev s\u00fcresi ve yemin h\u00fck\u00fcmlerini birlikte d\u00fczenleyerek g\u00fc\u00e7l\u00fc bir anayasal temsil modeli kurar. On y\u0131ll\u0131k tek d\u00f6nem, parti \u00fcyeli\u011fi ve milletvekilli\u011fi yasa\u011f\u0131, tarafs\u0131zl\u0131k ilkesini g\u00fc\u00e7lendirir. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00f6n\u00fcnde edilen yemin ise Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n g\u00f6revini liyakat, adalet, e\u015fitlik ve tarafs\u0131zl\u0131k i\u00e7inde yapaca\u011f\u0131n\u0131 tarih ve millet huzurunda ilan eder. Bu nedenle Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, bu anayasa modelinde <strong>se\u00e7ilme hakk\u0131, liyakat, tecr\u00fcbe, tarafs\u0131zl\u0131k, anayasal ba\u011fl\u0131l\u0131k ve devlet itibar\u0131n\u0131<\/strong> ayn\u0131 \u00e7izgide bulu\u015fturan y\u00fcksek g\u00fcvenlikli bir temsil kap\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, devletin en y\u00fcksek temsil makam\u0131na kimlerin, hangi \u015fartlarla, hangi denetimden ge\u00e7erek ve hangi anayasal sorumluluk bilinciyle talip olabilece\u011fini belirleyen en \u00f6nemli anayasal e\u015fiklerden biridir. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131zca bir se\u00e7im ba\u015fvurusu de\u011fildir; devletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, vatan ve millet b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, mill\u00ee egemenli\u011fi, Anayasay\u0131, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve Cumhuriyetin itibar\u0131n\u0131 temsil edecek ki\u015finin asgari niteliklerini ortaya koyan ciddi bir kamu g\u00f6revi s\u00fcrecidir. Bu nedenle Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, pop\u00fclerlik yar\u0131\u015f\u0131na, ge\u00e7ici kamuoyu etkisine veya yaln\u0131zca ki\u015fisel iste\u011fe indirgenemez. Adayl\u0131k hakk\u0131 korunmal\u0131; fakat Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, ayn\u0131 zamanda liyakat, tecr\u00fcbe, tarafs\u0131zl\u0131k, belge g\u00fcvenilirli\u011fi ve anayasal s\u0131n\u0131r bilinciyle birlikte de\u011ferlendirilmelidir. Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Madde 76, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 konusunda iki y\u00f6nl\u00fc bir denge kurar. Bir yandan T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 olan, tam fiil ehliyetine sahip, asgari y\u00fcksek\u00f6\u011frenim g\u00f6rm\u00fc\u015f ve kesin adayl\u0131k engeli bulunmayan ki\u015filerin bireysel ba\u015fvuru yapabilmesini kabul eder. Di\u011fer yandan Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yirmi y\u0131ll\u0131k fiil\u00ee y\u00f6neticilik tecr\u00fcbesi \u015fart\u0131 getirir. B\u00f6ylece Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, kapal\u0131 bir aday belirleme sistemine de\u011fil; a\u00e7\u0131k ba\u015fvuruya, nesnel \u015fartlara ve do\u011frulanabilir kay\u0131t denetimine dayan\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, hem demokratik kat\u0131l\u0131m\u0131 hem de y\u00fcksek temsil makam\u0131n\u0131n kurumsal ciddiyetini birlikte korur. Madde 76\u2019n\u0131n as\u0131l de\u011feri, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecini siyasi de\u011ferlendirme, pop\u00fclerlik, program uygunlu\u011fu veya kesinle\u015fmemi\u015f iddialar \u00fczerinden de\u011fil; hukuk\u00ee yeterlilik, kay\u0131tla ispatlanm\u0131\u015f tecr\u00fcbe ve kesin adayl\u0131k engelleri \u00fczerinden kurmas\u0131ndad\u0131r. Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu adayl\u0131k \u015fartlar\u0131n\u0131 denetler; fakat adaylar\u0131n d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, program\u0131n\u0131 veya kamuoyundaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 eleme \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc yapamaz. B\u00f6ylece Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, se\u00e7ilme hakk\u0131n\u0131 koruyan ama temsil makam\u0131n\u0131 liyakatsizli\u011fe teslim etmeyen \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc bir anayasal mekanizma h\u00e2line gelir. Madde 76 \u2013 Cumhurba\u015fkan\u0131 Adayl\u0131\u011f\u0131, Se\u00e7imi, G\u00f6rev S\u00fcresi ve Yemini Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na; T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 olan, tam fiil ehliyetine sahip, asgari y\u00fcksek\u00f6\u011frenim g\u00f6rm\u00fc\u015f ve 56. maddede \u00f6ng\u00f6r\u00fclen kesin adayl\u0131k engeli bulunmayan ki\u015filer bireysel ba\u015fvurabilir. Cumhurba\u015fkan\u0131 adaylar\u0131nda, 56. maddedeki fiil\u00ee y\u00f6neticilik tecr\u00fcbesi kapsam\u0131nda toplam veya kesintisiz asgari yirmi (20) y\u0131l tecr\u00fcbe aran\u0131r. Tecr\u00fcbe do\u011frulanabilir kay\u0131tlarla ispatlan\u0131r. Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu; adayl\u0131k \u015fartlar\u0131n\u0131, kesin engelleri, tecr\u00fcbe s\u00fcresini, sorumluluk niteli\u011fini ve belge g\u00fcvenilirli\u011fini denetler. Siyasi de\u011ferlendirme, pop\u00fclerlik, program uygunlu\u011fu veya kesinle\u015fmemi\u015f iddialar adayl\u0131k engeli olu\u015fturmaz. Kesin aday listesi, kura, ba\u011fda\u015fmayan adayl\u0131klar ve se\u00e7im s\u00fcreci 56, 58 ve 104. maddelere g\u00f6re y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Cumhurba\u015fkan\u0131 58. maddeye g\u00f6re se\u00e7ilir. G\u00f6rev s\u00fcresi on (10) y\u0131ld\u0131r. Bir kimse bir (1) defadan fazla Cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilemez. Cumhurba\u015fkan\u0131 s\u00fcresince milletvekili ve parti \u00fcyesi olamaz. Cumhurba\u015fkan\u0131, g\u00f6reve ba\u015flarken T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00f6n\u00fcnde \u015fu \u015fekilde ant i\u00e7er: \u201cCumhurba\u015fkan\u0131 s\u0131fat\u0131yla; Devletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, vatan ve millet b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, mill\u00ee egemenli\u011fi, Anayasay\u0131, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, demokrasiyi, Atat\u00fcrk ilkelerini ve laik Cumhuriyeti koruyaca\u011f\u0131ma; g\u00f6revimi anayasal s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde liyakat, adalet, e\u015fitlik ve tarafs\u0131zl\u0131kla yerine getirece\u011fime; haklar\u0131, milletin huzurunu, refah\u0131n\u0131 ve Cumhuriyetin itibar\u0131n\u0131 g\u00f6zetece\u011fime, B\u00fcy\u00fck T\u00fcrk Milleti ve tarih huzurunda namusum ve \u015ferefim \u00fczerine ant i\u00e7erim.\u201d Cumhurba\u015fkan\u0131 Adayl\u0131\u011f\u0131 Neden Bireysel Ba\u015fvuruya A\u00e7\u0131l\u0131r? Madde 76\u2019da Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bireysel ba\u015fvuru imk\u00e2n\u0131 tan\u0131nmas\u0131, temsil makam\u0131na eri\u015fimi dar \u00f6rg\u00fctsel kap\u0131lara s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmayan \u00f6nemli bir tercihtir. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, yaln\u0131zca belirli yap\u0131lar\u0131n g\u00f6sterece\u011fi ki\u015filerle s\u0131n\u0131rlan\u0131rsa, halk\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kabilecek liyakatli aday havuzu daralabilir. Bireysel ba\u015fvuru, \u015fartlar\u0131 ta\u015f\u0131yan ki\u015finin kendi ad\u0131na Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecine girebilmesini sa\u011flar. Ancak Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bireysel ba\u015fvuru, s\u0131n\u0131rs\u0131z ve denetimsiz bir adayl\u0131k alan\u0131 anlam\u0131na gelmez. T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131, tam fiil ehliyeti, asgari y\u00fcksek\u00f6\u011frenim ve kesin adayl\u0131k engelinin bulunmamas\u0131 temel e\u015fiklerdir. Bu e\u015fikler, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecini ciddile\u015ftirir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, yaln\u0131zca se\u00e7ilme arzusunu de\u011fil, devletin en \u00fcst temsil makam\u0131na uygunluk iddias\u0131n\u0131 da i\u00e7erir. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 anayasa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda da ba\u015fkanl\u0131k makam\u0131na adayl\u0131k \u015fartlar\u0131, se\u00e7ilme hakk\u0131 ile kamu g\u00f6revinin niteli\u011fi aras\u0131nda denge kuran bir alan olarak ele al\u0131n\u0131r. International IDEA\u2019n\u0131n ba\u015fkanlar\u0131n se\u00e7imine ili\u015fkin primeri, ba\u015fkan se\u00e7imi kurallar\u0131n\u0131n yaln\u0131z teknik se\u00e7im usul\u00fc de\u011fil, anayasal sistemin niteli\u011fini etkileyen temel tercihlerden biri oldu\u011funu g\u00f6sterir. Madde 76\u2019da Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bireysel ba\u015fvuru da bu geni\u015f anayasal mant\u0131k i\u00e7inde de\u011ferlendirilmelidir. Yirmi Y\u0131ll\u0131k Fiil\u00ee Y\u00f6neticilik Tecr\u00fcbesi Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan Madde 76\u2019n\u0131n en ay\u0131rt edici y\u00f6n\u00fc, yirmi y\u0131ll\u0131k fiil\u00ee y\u00f6neticilik tecr\u00fcbesi \u015fart\u0131d\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yaln\u0131z e\u011fitim, vatanda\u015fl\u0131k veya ba\u015fvuru iradesi yeterli g\u00f6r\u00fclmez. Aday\u0131n, fiilen y\u00f6neticilik sorumlulu\u011fu ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 alanlarda toplam veya kesintisiz asgari yirmi y\u0131l tecr\u00fcbe sahibi olmas\u0131 gerekir. Bu \u015fart, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sadece g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck veya pop\u00fclerlik \u00fczerinden de\u011fil, y\u00f6netim tecr\u00fcbesi \u00fczerinden de\u011ferlendirir. Devleti temsil edecek ki\u015fi; kriz, kurum, insan kayna\u011f\u0131, kamu yarar\u0131, karar alma, sorumluluk, denetim ve tarafs\u0131zl\u0131k gibi alanlarda uzun s\u00fcreli y\u00f6neticilik prati\u011fi g\u00f6stermi\u015f olmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, tecr\u00fcbesiz temsil arzusuna de\u011fil, ispatlanm\u0131\u015f y\u00f6neticilik birikimine ba\u011flan\u0131r. Bu noktada \u00f6nemli olan, tecr\u00fcbenin soyut beyanla de\u011fil do\u011frulanabilir kay\u0131tlarla ispatlanmas\u0131d\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yirmi y\u0131l tecr\u00fcbe \u015fart\u0131 varsa, bu tecr\u00fcbenin hangi kurumlarda, hangi sorumluluk d\u00fczeyinde, hangi tarihler aras\u0131nda ve hangi y\u00f6netim niteli\u011fiyle olu\u015ftu\u011fu belgelenmelidir. Bu yakla\u015f\u0131m, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecinde g\u00fcvenilirli\u011fi art\u0131r\u0131r. YSK Denetimi: Eleme De\u011fil, Hukuk\u00ee Do\u011frulama Madde 76, Y\u00fcksek Se\u00e7im Kuruluna Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecinde \u00f6nemli bir denetim g\u00f6revi verir. YSK; adayl\u0131k \u015fartlar\u0131n\u0131, kesin engelleri, tecr\u00fcbe s\u00fcresini, sorumluluk niteli\u011fini ve belge g\u00fcvenilirli\u011fini denetler. Bu denetim, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecinin g\u00fcvenilirli\u011fi i\u00e7in zorunludur. Fakat YSK denetiminin s\u0131n\u0131r\u0131 da a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00e7izilmi\u015ftir. Siyasi de\u011ferlendirme, pop\u00fclerlik, program uygunlu\u011fu veya kesinle\u015fmemi\u015f iddialar Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 engeli olu\u015fturmaz. Bu c\u00fcmle, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131n\u0131 koruyan \u00e7ok \u00f6nemli bir g\u00fcvencedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc adayl\u0131k denetimi, hukuk\u00ee \u015fartlar\u0131n do\u011frulanmas\u0131 i\u00e7in vard\u0131r; aday\u0131n toplumda ne kadar sevildi\u011fini, program\u0131n\u0131n uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya hangi g\u00f6r\u00fc\u015fe yak\u0131n durdu\u011funu de\u011ferlendirmek i\u00e7in de\u011fil. Bu y\u00f6n\u00fcyle Madde 76, se\u00e7im hukukunda tarafs\u0131z idari denetim ile siyasi alan aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131 netle\u015ftirir. Venice Commission\u2019\u0131n Code of Good Practice in Electoral Matters metni, se\u00e7im hukukunda temel ilkeler ve adayl\u0131k s\u00fcre\u00e7lerinin \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli bir uluslararas\u0131 referanst\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 denetimi de bu mant\u0131\u011fa uygun olarak, aday\u0131n siyasi i\u00e7eri\u011fini de\u011fil nesnel yeterlili\u011fini incelemelidir. Adayl\u0131k Engelinde Kesinlik \u0130lkesi Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 gibi a\u011f\u0131r bir hak alan\u0131nda kesinle\u015fmemi\u015f iddialar\u0131n adayl\u0131k engeli say\u0131lmamas\u0131, hukuk devleti bak\u0131m\u0131ndan temel bir g\u00fcvencedir. Bir ki\u015fi hakk\u0131nda iddia bulunmas\u0131, tek ba\u015f\u0131na Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmamal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc iddia ile kesin h\u00fck\u00fcm ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir. Madde 76\u2019n\u0131n bu yakla\u015f\u0131m\u0131, adayl\u0131k s\u00fcrecinin hukuki g\u00fcvenlik i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini sa\u011flar. E\u011fer kesinle\u015fmemi\u015f iddialar adayl\u0131k engeli yap\u0131l\u0131rsa, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreci kolayca itibars\u0131zla\u015ft\u0131rma, bask\u0131 veya hukuk d\u0131\u015f\u0131 eleme arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Bu nedenle Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 engelleri, a\u00e7\u0131k ve kesin olmal\u0131d\u0131r. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesinin Paksas v. Lithuania karar\u0131, se\u00e7ilme hakk\u0131na getirilen a\u011f\u0131r ve kal\u0131c\u0131 engellerin \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc bak\u0131m\u0131ndan dikkat \u00e7ekici bir \u00f6rnektir. Mahkeme, Paksas\u2019\u0131n parlamento se\u00e7imlerinde aday olmas\u0131n\u0131n kal\u0131c\u0131 ve geri d\u00f6n\u00fclmez bi\u00e7imde engellenmesini hak ihlali ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirmi\u015ftir. Paksas v. Lithuania karar\u0131, adayl\u0131k engellerinin demokratik d\u00fczeni koruma amac\u0131yla dahi \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc kurulmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6steren \u00f6nemli bir kaynakt\u0131r. Council of Europe\u2019un karar\u0131n etkisine ili\u015fkin a\u00e7\u0131klamas\u0131 da adayl\u0131k yasaklar\u0131n\u0131n kal\u0131c\u0131 ve orant\u0131s\u0131z olmamas\u0131 gerekti\u011fi fikrini destekler. Kesin Aday Listesi ve Kura Sistemi Madde 76, kesin aday listesi, kura, ba\u011fda\u015fmayan adayl\u0131klar ve se\u00e7im s\u00fcrecinin 56, 58 ve 104. maddelere g\u00f6re y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fini belirtir. B\u00f6ylece Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 tek bir maddede kapal\u0131 bi\u00e7imde b\u0131rak\u0131lmaz; adayl\u0131k ve se\u00e7im s\u00fcreci anayasan\u0131n di\u011fer g\u00fcvence h\u00fck\u00fcmleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Kesin aday listesi, se\u00e7menlerin kimler aras\u0131nda tercih yapaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Bu listeye girebilmek i\u00e7in Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 \u015fartlar\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 gerekir. Kura sistemi ise aday say\u0131s\u0131 ve se\u00e7im d\u00fczeni bak\u0131m\u0131ndan tarafs\u0131z bir s\u0131ralama veya listeleme ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilir. Ba\u011fda\u015fmayan adayl\u0131klar ise ayn\u0131 ki\u015finin birden fazla anayasal pozisyonu veya tarafs\u0131zl\u0131kla ba\u011fda\u015fmayan s\u0131fat\u0131 ayn\u0131 anda ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131 \u00f6nlemeye y\u00f6neliktir. Bu yap\u0131, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecini yaln\u0131z ba\u015fvuru an\u0131ndan ibaret g\u00f6rmez. Adayl\u0131k ba\u015fvurusu, \u015fartlar\u0131n denetimi, kesin liste, se\u00e7im takvimi ve ba\u011fda\u015fmazl\u0131klar birlikte de\u011ferlendirilir. B\u00f6ylece Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, hem a\u00e7\u0131k hem de kurall\u0131 bir se\u00e7im mimarisi i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. On Y\u0131ll\u0131k G\u00f6rev S\u00fcresi ve Tek D\u00f6nem \u0130lkesi Madde 76\u2019ya g\u00f6re Cumhurba\u015fkan\u0131 58. maddeye g\u00f6re se\u00e7ilir, g\u00f6rev s\u00fcresi on y\u0131ld\u0131r ve bir kimse bir defadan fazla Cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilemez. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan bu h\u00fck\u00fcm \u00e7ok \u00f6nemlidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc aday olan ki\u015fi, g\u00f6reve geldi\u011finde yaln\u0131zca on y\u0131ll\u0131k tek bir temsil d\u00f6nemi i\u00e7in se\u00e7ilece\u011fini bilerek yar\u0131\u015fa girer. Tek d\u00f6nem ilkesi, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n yeniden se\u00e7ilme hesab\u0131yla kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 engeller. Cumhurba\u015fkan\u0131, ikinci d\u00f6nem i\u00e7in siyasi destek toplama veya g\u00f6rev s\u00fcresini uzatma amac\u0131yla hareket edemez. Bu da makam\u0131n tarafs\u0131zl\u0131k ve devlet temsil niteli\u011fini g\u00fc\u00e7lendirir. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 anayasal tasar\u0131mda g\u00f6rev s\u00fcresi ve d\u00f6nem s\u0131n\u0131r\u0131, y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ki\u015fiselle\u015fmesini \u00f6nleyen \u00f6nemli ara\u00e7lar aras\u0131nda say\u0131l\u0131r. International IDEA\u2019n\u0131n anayasa yap\u0131m\u0131na ili\u015fkin Constitution Building Primers serisi, g\u00f6rev s\u00fcreleri, makam tasar\u0131m\u0131 ve yetki s\u0131n\u0131rlar\u0131 gibi konular\u0131n anayasal sistemin denge yap\u0131s\u0131n\u0131 etkiledi\u011fini g\u00f6steren geni\u015f bir kaynak alan\u0131 sunar. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 ve g\u00f6rev s\u00fcresi de bu denge i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. Parti \u00dcyeli\u011fi ve Milletvekilli\u011fi Yasa\u011f\u0131 Madde 76, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n g\u00f6rev s\u00fcresince milletvekili ve parti \u00fcyesi olamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreciyle do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 sonucunda se\u00e7ilen ki\u015fi, art\u0131k belirli bir parti veya Meclis \u00fcyeli\u011fi kimli\u011fiyle de\u011fil, devletin tarafs\u0131z temsil makam\u0131 olarak hareket etmelidir. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u0131ras\u0131nda ki\u015finin ge\u00e7mi\u015fteki d\u00fc\u015f\u00fcnceleri, mesle\u011fi veya kamu hayat\u0131 olabilir. Ancak se\u00e7ildikten sonra Cumhurba\u015fkan\u0131, parti aidiyetiyle de\u011fil anayasal temsil sorumlulu\u011fuyla hareket eder. Milletvekilli\u011fi yasa\u011f\u0131 da yasama ile Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n ayn\u0131 ki\u015fide birle\u015fmesini \u00f6nler. B\u00f6ylece temsil makam\u0131, g\u00fcnl\u00fck yasama m\u00fccadelesinin ve parti i\u00e7i rekabetin d\u0131\u015f\u0131nda tutulur. Bu h\u00fck\u00fcm, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 ile Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revi aras\u0131ndaki fark\u0131 netle\u015ftirir. Adayl\u0131k yar\u0131\u015f\u0131nda ki\u015fi milletin oyuna talip olur; se\u00e7ildikten sonra ise milletin tamam\u0131n\u0131 ve devleti temsil eden tarafs\u0131z makam h\u00e2line gelir. Bu nedenle Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, se\u00e7ildi\u011finde tarafs\u0131zl\u0131\u011fa ge\u00e7i\u015f sorumlulu\u011funu da i\u00e7inde ta\u015f\u0131r. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Yemini Ne S\u00f6yler? Madde 76\u2019n\u0131n son b\u00f6l\u00fcm\u00fc, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00f6n\u00fcnde edece\u011fi yemini d\u00fczenler. Yemin, yaln\u0131zca t\u00f6rensel bir s\u00f6z de\u011fildir. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yemini, makam\u0131n anayasal s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ve g\u00f6rev ahlak\u0131n\u0131 y\u00fcksek sesle ilan eder. Cumhurba\u015fkan\u0131; devletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, vatan ve millet b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, mill\u00ee egemenli\u011fi, Anayasay\u0131, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, demokrasiyi, Atat\u00fcrk ilkelerini ve laik Cumhuriyeti koruyaca\u011f\u0131na ant i\u00e7er. Yeminde ayr\u0131ca liyakat, adalet, e\u015fitlik ve tarafs\u0131zl\u0131k vurgusu vard\u0131r. Bu d\u00f6rt kavram, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecinde aranan niteliklerin g\u00f6rev s\u0131ras\u0131nda nas\u0131l bir davran\u0131\u015f ilkesine d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fini g\u00f6sterir. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131zca se\u00e7ime kat\u0131lmak de\u011fildir; se\u00e7ildi\u011finde bu yeminle ba\u011flanacak anayasal de\u011ferlere talip olmakt\u0131r. Bir\u00e7ok anayasal sistemde ba\u015fkan veya devlet ba\u015fkan\u0131 g\u00f6reve ba\u015flamadan \u00f6nce yemin eder. Constitute Project\u2019te yer alan Amerika Birle\u015fik Devletleri Anayasas\u0131 metninde de ba\u015fkan\u0131n g\u00f6reve ba\u015flamadan \u00f6nce Anayasay\u0131 koruyaca\u011f\u0131na dair yemin etmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcr. presidential oath \u00f6rne\u011fi, yeminin devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makamlar\u0131nda anayasal ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ifade eden ortak bir kurum oldu\u011funu g\u00f6sterir. Singapur Anayasas\u0131\u2019nda da ba\u015fkan\u0131n g\u00f6reve ba\u015flarken yemin etmesine ili\u015fkin d\u00fczenlemeler bulunur; oath of office d\u00fczenlemesi, yemin kurumunun farkl\u0131 anayasal sistemlerdeki kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcne \u00f6rnektir. Cumhurba\u015fkan\u0131 Adayl\u0131\u011f\u0131 Sisteminin Kurdu\u011fu Denge Madde 76 b\u00fct\u00fcn olarak okundu\u011funda Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in a\u00e7\u0131k ama ciddi bir sistem kurar. Adayl\u0131k bireysel ba\u015fvuruya a\u00e7\u0131kt\u0131r; fakat herkes i\u00e7in ayn\u0131 nesnel \u015fartlar uygulan\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yirmi y\u0131ll\u0131k fiil\u00ee y\u00f6neticilik tecr\u00fcbesi aran\u0131r; fakat siyasi de\u011ferlendirme, pop\u00fclerlik veya kesinle\u015fmemi\u015f iddia adayl\u0131k engeli yap\u0131lamaz. Bu sistemde Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, \u00fc\u00e7 temel denge \u00fczerine oturur: A\u00e7\u0131k ba\u015fvuru dengesi: \u015eartlar\u0131 ta\u015f\u0131yan ki\u015filer bireysel olarak Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 ba\u015fvurusu yapabilir. Liyakat dengesi: Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 yirmi y\u0131ll\u0131k do\u011frulanabilir fiil\u00ee y\u00f6neticilik tecr\u00fcbesine ba\u011flan\u0131r. Tarafs\u0131z temsil dengesi: Se\u00e7ilen Cumhurba\u015fkan\u0131 parti \u00fcyesi ve milletvekili olamaz; tek d\u00f6nem g\u00f6rev yapar. Bu yap\u0131, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecini hem demokratik hem de kurumsal a\u00e7\u0131dan g\u00fc\u00e7lendirir. Se\u00e7men, yaln\u0131z pop\u00fcler isimler aras\u0131nda de\u011fil; belirli y\u00f6neticilik tecr\u00fcbesi ve hukuki uygunluk denetiminden ge\u00e7mi\u015f adaylar aras\u0131nda tercih yapar. Vatanda\u015f A\u00e7\u0131s\u0131ndan Cumhurba\u015fkan\u0131 Adayl\u0131\u011f\u0131 Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenlemesi, vatanda\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011frudan \u00f6nem ta\u015f\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc vatanda\u015f, devletin en y\u00fcksek temsil makam\u0131na kimin aday olabilece\u011fini bilmek ister. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreci a\u00e7\u0131k, objektif ve denetlenebilir olursa se\u00e7men g\u00fcven duyar. Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreci belirsiz, keyf\u00ee veya siyasi filtrelere a\u00e7\u0131k olursa se\u00e7im g\u00fcvenilirli\u011fi zay\u0131flar. Madde 76 vatanda\u015f i\u00e7in \u015fu g\u00fcvenceleri sa\u011flar: Nesnel adayl\u0131k \u015fart\u0131: Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 vatanda\u015fl\u0131k, fiil ehliyeti, e\u011fitim ve kesin engel \u00f6l\u00e7\u00fctlerine ba\u011flan\u0131r. Tecr\u00fcbe g\u00fcvencesi: Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yirmi y\u0131ll\u0131k fiil\u00ee y\u00f6neticilik tecr\u00fcbesi aran\u0131r. Belge g\u00fcvenilirli\u011fi: Tecr\u00fcbe do\u011frulanabilir kay\u0131tlarla ispatlan\u0131r. Siyasi eleme yasa\u011f\u0131: Pop\u00fclerlik, program uygunlu\u011fu veya kesinle\u015fmemi\u015f iddialar adayl\u0131k engeli olamaz. Tarafs\u0131zl\u0131k g\u00fcvencesi: Cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilen ki\u015fi parti \u00fcyesi ve milletvekili olamaz. Tek d\u00f6nem s\u0131n\u0131r\u0131: Cumhurba\u015fkan\u0131 bir defadan fazla se\u00e7ilemez. Bu g\u00fcvenceler, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecini hem se\u00e7men hem devlet bak\u0131m\u0131ndan daha \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir h\u00e2le getirir. Vatanda\u015f, adaylar\u0131n yaln\u0131z ki\u015fisel iddia ile de\u011fil, belgeye dayal\u0131 tecr\u00fcbe ve anayasal uygunlukla yar\u0131\u015fa girdi\u011fini g\u00f6r\u00fcr. Sonu\u00e7: Cumhurba\u015fkan\u0131 Adayl\u0131\u011f\u0131 Temsil Makam\u0131na A\u00e7\u0131lan Liyakat Kap\u0131s\u0131d\u0131r Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde devletin en y\u00fcksek temsil makam\u0131na giden yolu a\u00e7\u0131k, nesnel ve liyakat temelli bir d\u00fczene ba\u011flayan \u00f6nemli h\u00fck\u00fcmlerden biridir. Madde 76, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bireysel ba\u015fvuru imk\u00e2n\u0131 tan\u0131rken, bu ba\u015fvuruyu vatanda\u015fl\u0131k, tam fiil ehliyeti, y\u00fcksek\u00f6\u011frenim, kesin adayl\u0131k engelinin bulunmamas\u0131 ve yirmi y\u0131ll\u0131k fiil\u00ee y\u00f6neticilik tecr\u00fcbesi \u015fartlar\u0131yla ciddile\u015ftirir. Bu maddenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecinde siyasi de\u011ferlendirme ile hukuki denetimi birbirinden ay\u0131rmas\u0131d\u0131r. Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu adayl\u0131k \u015fartlar\u0131n\u0131, tecr\u00fcbe s\u00fcresini ve belge g\u00fcvenilirli\u011fini denetler; fakat pop\u00fclerlik, program uygunlu\u011fu veya kesinle\u015fmemi\u015f iddialar Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 engeli yap\u0131lamaz. B\u00f6ylece adayl\u0131k hakk\u0131 korunur, fakat makam\u0131n temsil ciddiyeti de zay\u0131flat\u0131lmaz. Sonu\u00e7 olarak Madde 76, Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, se\u00e7im, g\u00f6rev s\u00fcresi ve yemin h\u00fck\u00fcmlerini birlikte d\u00fczenleyerek g\u00fc\u00e7l\u00fc bir anayasal temsil modeli kurar. On y\u0131ll\u0131k tek d\u00f6nem, parti \u00fcyeli\u011fi ve milletvekilli\u011fi yasa\u011f\u0131, tarafs\u0131zl\u0131k ilkesini g\u00fc\u00e7lendirir. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00f6n\u00fcnde edilen yemin ise Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n g\u00f6revini liyakat, adalet, e\u015fitlik ve tarafs\u0131zl\u0131k i\u00e7inde yapaca\u011f\u0131n\u0131 tarih ve millet huzurunda ilan eder. Bu nedenle Cumhurba\u015fkan\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131, bu anayasa modelinde se\u00e7ilme hakk\u0131, liyakat, tecr\u00fcbe, tarafs\u0131zl\u0131k, anayasal ba\u011fl\u0131l\u0131k ve devlet itibar\u0131n\u0131 ayn\u0131 \u00e7izgide bulu\u015fturan y\u00fcksek g\u00fcvenlikli bir temsil kap\u0131s\u0131d\u0131r. &nbsp;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":296,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-295","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yasama-ve-millet-temsili"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/295","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=295"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/295\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":299,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/295\/revisions\/299"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/296"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=295"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}