{"id":260,"date":"2026-06-18T07:22:22","date_gmt":"2026-06-18T07:22:22","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=260"},"modified":"2026-06-18T07:22:22","modified_gmt":"2026-06-18T07:22:22","slug":"milletvekilliginin-dusmesi-ve-iptal-istemi-madde-65","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/milletvekilliginin-dusmesi-ve-iptal-istemi-madde-65\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131&#8217;nda Milletvekilli\u011finin D\u00fc\u015fmesi ve \u0130ptal \u0130stemi (Madde 65)"},"content":{"rendered":"<article><strong>Milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi ve iptal istemi<\/strong>, se\u00e7men iradesiyle kazan\u0131lm\u0131\u015f temsil yetkisinin hangi h\u00e2llerde sona erece\u011fini ve bu sona ermenin nas\u0131l denetlenece\u011fini belirleyen hassas bir anayasal g\u00fcvencedir. Milletvekilli\u011fi, s\u0131radan bir kamu g\u00f6revi de\u011fildir; do\u011frudan halk\u0131n oyuyla kazan\u0131lan temsil s\u0131fat\u0131d\u0131r. Bu nedenle milletvekilli\u011finin sona ermesi ne keyf\u00ee bir Meclis \u00e7o\u011funlu\u011fu karar\u0131na ne de a\u015f\u0131r\u0131 \u015fekilci usul oyunlar\u0131na b\u0131rak\u0131labilir. Ancak temsil yetkisi de s\u0131n\u0131rs\u0131z de\u011fildir. Kesin h\u00fck\u00fcm giyme, k\u0131s\u0131tlanma, milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan g\u00f6revde \u0131srar veya Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na uzun s\u00fcre kat\u0131lmama gibi durumlarda bu s\u0131fat\u0131n sona ermesi gerekebilir.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Madde 65, bu dengeyi dikkatli bi\u00e7imde kurar. Bir yandan milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fme sebeplerini s\u0131n\u0131rl\u0131 ve a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde sayar; di\u011fer yandan bu sebeplerin dar yorumlanaca\u011f\u0131n\u0131 ve usul kurallar\u0131n\u0131n temsil hakk\u0131n\u0131 dolayl\u0131 olarak ortadan kald\u0131racak \u015fekilde uygulanamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Ayr\u0131ca Genel Kurul kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 Anayasa Mahkemesine yedi g\u00fcn i\u00e7inde ba\u015fvuru imk\u00e2n\u0131 tan\u0131r ve Mahkemenin ba\u015fvuruyu en fazla on be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde kesin karara ba\u011flamas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. B\u00f6ylece <strong><em>milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi ve iptal istemi<\/em><\/strong>, hem Meclis vakar\u0131n\u0131 ve g\u00f6rev sorumlulu\u011funu koruyan hem de se\u00e7ilme ve temsil hakk\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alan \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc bir anayasal mekanizma h\u00e2line gelir.<\/p>\n<blockquote><p><strong>Madde 65 \u2013 Milletvekilli\u011finin D\u00fc\u015fmesi ve \u0130ptal \u0130stemi<\/strong><br \/>\nMilletvekilli\u011fi a\u015fa\u011f\u0131daki h\u00e2llerde d\u00fc\u015fer:<br \/>\na) \u0130stifan\u0131n ge\u00e7erlili\u011finin T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi taraf\u0131ndan karara ba\u011flanmas\u0131;<br \/>\nb) Milletvekili se\u00e7ilmeye engel kesin h\u00fck\u00fcm giyme;<br \/>\nc) K\u0131s\u0131tlanma;<br \/>\n\u00e7) Milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan g\u00f6rev veya faaliyette \u0131srar;<br \/>\nd) \u00d6z\u00fcrs\u00fcz ve izinsiz olarak bir (1) ay i\u00e7inde be\u015f (5) birle\u015fim g\u00fcn\u00fc T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131lmama.<\/p>\n<p>Kesin h\u00fck\u00fcm giyme ve k\u0131s\u0131tlanma h\u00e2llerinde \u00fcyelik, kesin mahkeme karar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine bildirilmesiyle kendili\u011finden sona erer.<\/p>\n<p>Di\u011fer h\u00e2llerde d\u00fc\u015fme, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n gerek\u00e7eli tespiti \u00fczerine Genel Kurul karar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fir. D\u00fc\u015fme sebepleri dar yorumlan\u0131r. Usul kurallar\u0131 temsil hakk\u0131n\u0131 dolayl\u0131 olarak ortadan kald\u0131racak \u015fekilde uygulanamaz.<\/p>\n<p>Madde kapsam\u0131ndaki kararlara kar\u015f\u0131 yarg\u0131 yolu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesine ili\u015fkin Genel Kurul kararlar\u0131na kar\u015f\u0131, karar tarihinden itibaren yedi (7) g\u00fcn i\u00e7inde ilgili milletvekili Anayasaya, kanuna veya \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011fe ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddias\u0131yla Anayasa Mahkemesine ba\u015fvurabilir.<\/p>\n<p>Anayasa Mahkemesi ba\u015fvuruyu azami on be\u015f (15) g\u00fcn i\u00e7inde kesin karara ba\u011flar. Bu incelemede se\u00e7ilme ve temsil hakk\u0131n\u0131n korunmas\u0131 esast\u0131r; ba\u015fvuru usulleri a\u015f\u0131r\u0131 \u015fekil \u015fartlar\u0131na ba\u011flanamaz.<\/p><\/blockquote>\n<h2>Temsil Yetkisi Neden Kolayca D\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclemez?<\/h2>\n<p>Milletvekilli\u011fi, bir ki\u015finin \u015fahsi stat\u00fcs\u00fcnden ibaret de\u011fildir. O ki\u015finin arkas\u0131nda se\u00e7men iradesi vard\u0131r. Bu nedenle <strong>milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi ve iptal istemi<\/strong>, sadece milletvekilinin hukuk\u00ee durumunu de\u011fil, se\u00e7menin Mecliste temsil edilme hakk\u0131n\u0131 da ilgilendirir. Bir milletvekilinin g\u00f6revden d\u00fc\u015fmesi, ayn\u0131 zamanda onu se\u00e7en se\u00e7menlerin temsil kanal\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesi veya kesilmesi anlam\u0131na gelebilir.<\/p>\n<p>Bu y\u00fczden Madde 65 d\u00fc\u015fme sebeplerini a\u00e7\u0131k\u00e7a sayar ve dar yorum ilkesini getirir. Dar yorum, d\u00fc\u015fme sebeplerinin geni\u015fletici ve keyf\u00ee bi\u00e7imde uygulanmas\u0131n\u0131 engeller. IPU\u2019nun <a href=\"https:\/\/www.ipu.org\/resources\/publications\/reference\/2016-07\/parliamentary-mandate\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">parlamenter yetki<\/a> \u00fczerine kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, milletvekilli\u011fi stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn niteli\u011fi, s\u00fcresi ve kullan\u0131lma bi\u00e7imi bak\u0131m\u0131ndan farkl\u0131 \u00fclkelerdeki uygulamalar\u0131 ele al\u0131r. Bu t\u00fcr kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar, temsil yetkisinin sona ermesinin yaln\u0131z i\u00e7 usul meselesi de\u011fil, demokratik temsil meselesi oldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/p>\n<h2>D\u00fc\u015fme Sebeplerini Bir Bak\u0131\u015fta Okumak<\/h2>\n<p>Madde 65, milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fece\u011fi h\u00e2lleri be\u015f ba\u015fl\u0131kta toplar. Bu ba\u015fl\u0131klar birbirinden farkl\u0131 i\u015fleyi\u015fe sahiptir. Baz\u0131lar\u0131 mahkeme karar\u0131yla kendili\u011finden sonu\u00e7 do\u011furur; baz\u0131lar\u0131 ise T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n gerek\u00e7eli tespiti ve Genel Kurul karar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>D\u00fc\u015fme Sebebi<\/th>\n<th>\u0130\u015fleyi\u015f<\/th>\n<th>Korunan \u0130lke<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td>\u0130stifan\u0131n ge\u00e7erlili\u011fi<\/td>\n<td>TBMM taraf\u0131ndan karara ba\u011flan\u0131r.<\/td>\n<td>\u0130stifan\u0131n \u00f6zg\u00fcr ve ge\u00e7erli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n denetlenmesi<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Milletvekili se\u00e7ilmeye engel kesin h\u00fck\u00fcm<\/td>\n<td>Kesin mahkeme karar\u0131n\u0131n TBMM\u2019ye bildirilmesiyle \u00fcyelik kendili\u011finden sona erer.<\/td>\n<td>Hukuk\u00ee ehliyet ve kamu g\u00fcveni<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>K\u0131s\u0131tlanma<\/td>\n<td>Kesin mahkeme karar\u0131n\u0131n TBMM\u2019ye bildirilmesiyle \u00fcyelik kendili\u011finden sona erer.<\/td>\n<td>Temsil g\u00f6revini y\u00fcr\u00fctme ehliyeti<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Ba\u011fda\u015fmayan g\u00f6rev veya faaliyette \u0131srar<\/td>\n<td>Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n gerek\u00e7eli tespiti ve Genel Kurul karar\u0131 gerekir.<\/td>\n<td>\u00c7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131nma<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\u00d6z\u00fcrs\u00fcz ve izinsiz devams\u0131zl\u0131k<\/td>\n<td>Bir ay i\u00e7inde be\u015f birle\u015fim g\u00fcn\u00fc kat\u0131lmama h\u00e2linde Meclis karar\u0131yla d\u00fc\u015fme g\u00fcndeme gelir.<\/td>\n<td>Temsil g\u00f6revinin fiilen yerine getirilmesi<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<h2>\u0130stifa Neden Do\u011frudan Sonu\u00e7 Do\u011furmaz?<\/h2>\n<p>Madde 65\u2019e g\u00f6re milletvekilli\u011fi, istifan\u0131n ge\u00e7erlili\u011finin T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi taraf\u0131ndan karara ba\u011flanmas\u0131 h\u00e2linde d\u00fc\u015fer. Bu h\u00fck\u00fcm, ilk bak\u0131\u015fta basit g\u00f6r\u00fcnebilir; ancak \u00f6nemli bir g\u00fcvence ta\u015f\u0131r. \u0130stifa, ger\u00e7ekten milletvekilinin \u00f6zg\u00fcr iradesiyle mi verilmi\u015ftir? Bask\u0131, tehdit, parti i\u00e7i zorlama, belge oyunu veya irade sakatl\u0131\u011f\u0131 var m\u0131d\u0131r? Meclisin bunu karara ba\u011flamas\u0131, istifan\u0131n temsil hakk\u0131n\u0131 zedeleyen bir araca d\u00f6n\u00fc\u015fmesini engeller.<\/p>\n<p><u>\u0130stifan\u0131n ge\u00e7erlili\u011fi<\/u>, yaln\u0131z milletvekilinin ki\u015fisel tercihi de\u011fildir; se\u00e7men iradesiyle de ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bir milletvekilinin istifas\u0131yla temsil kanal\u0131 de\u011fi\u015fti\u011fi i\u00e7in, bunun ciddi ve ge\u00e7erli bir iradeye dayanmas\u0131 gerekir. Bu nedenle istifa, s\u0131radan bir g\u00f6rev b\u0131rakma dilek\u00e7esi gibi de\u011fil, anayasal temsil s\u0131fat\u0131n\u0131 sona erdiren a\u011f\u0131r bir i\u015flem olarak ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2>Kesin H\u00fck\u00fcm ve K\u0131s\u0131tlanmada Kendili\u011finden Sona Erme<\/h2>\n<p>Madde 65, kesin h\u00fck\u00fcm giyme ve k\u0131s\u0131tlanma h\u00e2llerinde \u00fcyeli\u011fin, kesin mahkeme karar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine bildirilmesiyle kendili\u011finden sona erece\u011fini belirtir. Burada Meclis, d\u00fc\u015fme sebebini yeniden yarg\u0131layan bir makam de\u011fildir. Kesin mahkeme karar\u0131 zaten temsil g\u00f6revine engel hukuk\u00ee sonucu do\u011furmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Bu ayr\u0131m, hukuk g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Meclis, mahkeme karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7mez; karar\u0131n bildirilmesiyle anayasal sonu\u00e7 do\u011far. Anayasa Mahkemesinin resm\u00ee a\u00e7\u0131klamas\u0131nda da mevcut sistem bak\u0131m\u0131ndan milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesine ili\u015fkin baz\u0131 Genel Kurul kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 yedi g\u00fcn i\u00e7inde Anayasa Mahkemesine ba\u015fvuru yap\u0131labildi\u011fi ve Mahkemenin iptal istemini on be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde kesin karara ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 belirtilir. <a href=\"https:\/\/www.anayasa.gov.tr\/tr\/mahkeme\/gorev-ve-yetkileri\/milletvekilliginin-dusmesi-isleri\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi i\u015fleri<\/a> bak\u0131m\u0131ndan bu s\u00fcreli denetim, Madde 65\u2019teki h\u0131zl\u0131 yarg\u0131 g\u00fcvencesiyle uyumludur.<\/p>\n<h2>Ba\u011fda\u015fmayan G\u00f6revde Israr: \u00c7\u0131kar \u00c7at\u0131\u015fmas\u0131yla M\u00fccadele<\/h2>\n<p>Milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan g\u00f6rev veya faaliyette \u0131srar, Madde 65\u2019in \u00f6nemli d\u00fc\u015fme sebeplerinden biridir. Burada mesele, milletvekilinin temsil g\u00f6revini \u00f6zel menfaat, kamu kaynakl\u0131 i\u015f, y\u00fcr\u00fctmeye ba\u011fl\u0131 g\u00f6rev veya \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131yla i\u00e7 i\u00e7e s\u00fcrd\u00fcrmesidir. E\u011fer milletvekili uyar\u0131lara ra\u011fmen ba\u011fda\u015fmayan g\u00f6rev veya faaliyette \u0131srar ederse, temsil s\u0131fat\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmesi g\u00fcndeme gelebilir.<\/p>\n<p>Bu h\u00fck\u00fcm, milletvekilli\u011fini temiz tutmak i\u00e7in gereklidir. Ancak yine de otomatik ve keyf\u00ee uygulanamaz. Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n gerek\u00e7eli tespiti ve Genel Kurul karar\u0131 gerekir. D\u00fc\u015fme sebepleri dar yorumlan\u0131r. B\u00f6ylece <strong><em>ba\u011fda\u015fmayan g\u00f6revde \u0131srar<\/em><\/strong>, ger\u00e7ekten temsil g\u00f6revini zedeleyen somut durumlar i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r; muhalif milletvekillerini bask\u0131 alt\u0131na alma arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015femez.<\/p>\n<h2>Devams\u0131zl\u0131k: Temsil S\u0131fat\u0131 Fiil\u00ee G\u00f6rev \u0130ster<\/h2>\n<p>Madde 65, \u00f6z\u00fcrs\u00fcz ve izinsiz olarak bir ay i\u00e7inde be\u015f birle\u015fim g\u00fcn\u00fc TBMM \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131lmayan milletvekilinin \u00fcyeli\u011finin d\u00fc\u015febilece\u011fini d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, temsil yetkisinin sadece unvan olarak ta\u015f\u0131namayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Milletvekili, se\u00e7menin verdi\u011fi g\u00f6revi Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131larak yerine getirmelidir.<\/p>\n<p>Ancak bu h\u00fck\u00fcm de dikkatli uygulanmal\u0131d\u0131r. Madde \u00f6zellikle \u201c\u00f6z\u00fcrs\u00fcz ve izinsiz\u201d \u015fart\u0131n\u0131 koyar. Hastal\u0131k, zorunlu durum, izin veya hakl\u0131 mazeret varsa ayn\u0131 de\u011ferlendirme yap\u0131lamaz. Devams\u0131zl\u0131k kural\u0131, temsil g\u00f6revini fiilen terk edenler i\u00e7in i\u015fletilmelidir; usul tuza\u011f\u0131yla milletvekilli\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in de\u011fil. <strong>Temsil hakk\u0131n\u0131 dolayl\u0131 ortadan kald\u0131rma yasa\u011f\u0131<\/strong>, bu noktada devams\u0131zl\u0131k d\u00fczeninin de \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<h2>Dar Yorum \u0130lkesi Neden Bu Kadar \u00d6nemli?<\/h2>\n<p>Madde 65 a\u00e7\u0131k\u00e7a \u201cd\u00fc\u015fme sebepleri dar yorumlan\u0131r\u201d der. Bu c\u00fcmle, maddenin en kritik g\u00fcvencelerinden biridir. \u00c7\u00fcnk\u00fc milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi, temsil hakk\u0131na do\u011frudan m\u00fcdahale eden a\u011f\u0131r bir sonu\u00e7tur. A\u011f\u0131r sonu\u00e7 do\u011furan sebepler geni\u015fletici yorumlanamaz.<\/p>\n<p>Dar yorum ilkesi \u015fu anlama gelir: Maddede say\u0131lmayan benzer gerek\u00e7eler d\u00fc\u015fme sebebi yap\u0131lamaz. Belirsiz etik ele\u015ftiriler, siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131, parti i\u00e7i disiplin sorunlar\u0131, sert muhalefet, rahats\u0131z edici a\u00e7\u0131klamalar veya usuldeki k\u00fc\u00e7\u00fck eksiklikler milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi i\u00e7in geni\u015fletici bi\u00e7imde kullan\u0131lamaz. Bu yakla\u015f\u0131m, Venedik Komisyonu\u2019nun temsil g\u00f6revine ili\u015fkin serbest vek\u00e2let ve se\u00e7ilmi\u015flerin keyf\u00ee bi\u00e7imde g\u00f6revden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmamas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki genel demokratik ilke setiyle de uyumludur. Komisyonun yerel se\u00e7ilmi\u015flerin geri \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131 raporunda serbest temsil ilkesinin demokratik temsilin temellerinden biri oldu\u011fu vurgulan\u0131r. <a href=\"https:\/\/www.venice.coe.int\/webforms\/documents\/default.aspx?pdffile=CDL-AD%282019%29011rev-e\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Serbest temsil ilkesi<\/a>, milletvekilli\u011finin kolayca d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmemesi gerekti\u011fini anlamak i\u00e7in \u00f6nemli bir arka plan sunar.<\/p>\n<h2>Usul Kurallar\u0131 Temsil Hakk\u0131n\u0131 Bo\u011famaz<\/h2>\n<p>Madde 65, usul kurallar\u0131n\u0131n temsil hakk\u0131n\u0131 dolayl\u0131 olarak ortadan kald\u0131racak \u015fekilde uygulanamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm \u00e7ok de\u011ferlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc baz\u0131 haklar do\u011frudan yasaklanmaz; fakat usul \u00f6yle a\u011f\u0131r, karma\u015f\u0131k veya \u015fekilci h\u00e2le getirilir ki hak fiilen kullan\u0131lamaz olur.<\/p>\n<p>Milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi gibi a\u011f\u0131r bir konuda usul elbette gerekir. Fakat usul, temsil hakk\u0131n\u0131n g\u00fcvencesi olmal\u0131d\u0131r; tuza\u011f\u0131 de\u011fil. Tebligat, s\u00fcre, belge, ba\u015fvuru bi\u00e7imi veya toplant\u0131 i\u015flemleri, se\u00e7ilmi\u015f ki\u015finin hakk\u0131n\u0131 savunmas\u0131n\u0131 imk\u00e2ns\u0131zla\u015ft\u0131racak bi\u00e7imde uygulanamaz. <u>A\u015f\u0131r\u0131 \u015fekilcilik yasa\u011f\u0131<\/u>, bu nedenle Madde 65\u2019in yarg\u0131 yolu b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde de ayr\u0131ca tekrar edilir.<\/p>\n<h2>Yarg\u0131 Yolu: Siyasi Karara Anayasal Fren<\/h2>\n<p>Madde 65, madde kapsam\u0131ndaki kararlara kar\u015f\u0131 yarg\u0131 yolunun a\u00e7\u0131k oldu\u011funu belirtir. \u00d6zellikle milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesine ili\u015fkin Genel Kurul kararlar\u0131na kar\u015f\u0131, karar tarihinden itibaren yedi g\u00fcn i\u00e7inde ilgili milletvekili Anayasaya, kanuna veya \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011fe ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddias\u0131yla Anayasa Mahkemesine ba\u015fvurabilir.<\/p>\n<p>Bu d\u00fczenleme, Meclis \u00e7o\u011funlu\u011funun d\u00fc\u015fme karar\u0131n\u0131 son s\u00f6z h\u00e2line getirmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi, siyasi \u00e7o\u011funlukla al\u0131nabilecek ama anayasal denetime tabi olmas\u0131 gereken bir karard\u0131r. Anayasa Mahkemesi burada temsil hakk\u0131n\u0131n g\u00fcvencesi olarak devreye girer. <strong><em>iptal istemi<\/em><\/strong>, d\u00fc\u015fme karar\u0131n\u0131n Anayasaya, kanuna veya \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011fe uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 denetleme yoludur.<\/p>\n<h2>On Be\u015f G\u00fcnl\u00fck Karar S\u00fcresi: H\u0131zl\u0131 Adalet Gere\u011fi<\/h2>\n<p>Madde 65, Anayasa Mahkemesinin ba\u015fvuruyu azami on be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde kesin karara ba\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bu k\u0131sa s\u00fcre bilin\u00e7li bir tercihtir. \u00c7\u00fcnk\u00fc milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi gibi bir mesele uzun s\u00fcre belirsiz kal\u0131rsa hem ilgili milletvekili hem se\u00e7men hem de Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ciddi belirsizlik do\u011far.<\/p>\n<p>H\u0131z burada acelecilik anlam\u0131na gelmez; temsil hakk\u0131n\u0131n s\u00fcr\u00fcncemede b\u0131rak\u0131lmamas\u0131 anlam\u0131na gelir. Mahkeme h\u0131zl\u0131 karar vermeli, fakat incelemenin merkezine se\u00e7ilme ve temsil hakk\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131 koymal\u0131d\u0131r. Ba\u015fvuru usulleri a\u015f\u0131r\u0131 \u015fekil \u015fartlar\u0131na ba\u011flanamaz. B\u00f6ylece <strong>h\u0131zl\u0131 yarg\u0131 denetimi<\/strong>, temsil hakk\u0131n\u0131 zay\u0131flatmak i\u00e7in de\u011fil, belirsizli\u011fi gidermek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<h2>Madde 65\u2019in Kurdu\u011fu Koruma Dengesi<\/h2>\n<p>Madde 65, iki farkl\u0131 ihtiyac\u0131 ayn\u0131 anda kar\u015f\u0131lar. Birincisi, milletvekilli\u011fi g\u00f6revini ciddi ve sorumlu tutar. \u0130kincisi, milletvekilli\u011finin siyasi veya usul\u00ee yollarla kolayca d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesini engeller. Bu denge \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Kesin h\u00fck\u00fcm ve k\u0131s\u0131tlanma<\/strong> varsa \u00fcyelik kendili\u011finden sona erer.<\/li>\n<li><u>\u0130stifa, ba\u011fda\u015fmayan i\u015fte \u0131srar ve devams\u0131zl\u0131k<\/u> gibi h\u00e2llerde gerek\u00e7eli tespit ve Genel Kurul karar\u0131 gerekir.<\/li>\n<li><em>D\u00fc\u015fme sebepleri dar yorumlan\u0131r<\/em>; yeni sebepler yorum yoluyla \u00fcretilemez.<\/li>\n<li><strong>Yarg\u0131 yolu a\u00e7\u0131kt\u0131r<\/strong>; Anayasa Mahkemesi h\u0131zl\u0131 ve kesin karar verir.<\/li>\n<li><u>Se\u00e7ilme ve temsil hakk\u0131<\/u>, incelemenin merkezinde tutulur.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu yap\u0131 sayesinde milletvekili hem g\u00f6rev sorumlulu\u011fu ta\u015f\u0131r hem de keyf\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcrme ihtimaline kar\u015f\u0131 korunur.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7: D\u00fc\u015fme Karar\u0131 Temsil Hakk\u0131n\u0131 Yutamaz<\/h2>\n<p><strong>Milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi ve iptal istemi<\/strong>, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde milletvekilli\u011fi s\u0131fat\u0131n\u0131n hangi hallerde sona erece\u011fini ve bu sona ermenin hangi yarg\u0131sal g\u00fcvenceyle denetlenece\u011fini d\u00fczenleyen temel h\u00fck\u00fcmlerden biridir. Madde 65, istifan\u0131n ge\u00e7erlili\u011finin TBMM taraf\u0131ndan karara ba\u011flanmas\u0131, milletvekili se\u00e7ilmeye engel kesin h\u00fck\u00fcm giyme, k\u0131s\u0131tlanma, milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan g\u00f6rev veya faaliyette \u0131srar ve \u00f6z\u00fcrs\u00fcz-izinsiz olarak bir ay i\u00e7inde be\u015f birle\u015fim g\u00fcn\u00fc Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131lmama hallerinde milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fece\u011fini belirtir.<\/p>\n<p>Bu maddenin as\u0131l de\u011feri, d\u00fc\u015fme sebeplerini a\u00e7\u0131k\u00e7a saymakla yetinmeyip bunlar\u0131n nas\u0131l uygulanaca\u011f\u0131n\u0131 da g\u00fcvenceye ba\u011flamas\u0131d\u0131r. Kesin h\u00fck\u00fcm giyme ve k\u0131s\u0131tlanma hallerinde \u00fcyelik, kesin mahkeme karar\u0131n\u0131n TBMM\u2019ye bildirilmesiyle kendili\u011finden sona erer. Di\u011fer hallerde ise d\u00fc\u015fme, TBMM Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n gerek\u00e7eli tespiti \u00fczerine Genel Kurul karar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fir. D\u00fc\u015fme sebepleri dar yorumlan\u0131r; usul kurallar\u0131 temsil hakk\u0131n\u0131 dolayl\u0131 olarak ortadan kald\u0131racak \u015fekilde uygulanamaz. Genel Kurul kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 yedi g\u00fcn i\u00e7inde Anayasa Mahkemesine ba\u015fvuru yap\u0131labilir ve Mahkeme ba\u015fvuruyu en fazla on be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde kesin karara ba\u011flar.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak <strong><em>milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi ve iptal istemi<\/em><\/strong>, bu anayasa modelinde temsil yetkisini hem sorumlulukla hem g\u00fcvenceyle \u00e7evreler. Milletvekili g\u00f6revini terk edemez, ba\u011fda\u015fmayan i\u015fte \u0131srar edemez, se\u00e7ilmeye engel kesin h\u00fck\u00fcm veya k\u0131s\u0131tlanma halinde s\u0131fat\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcremez. Fakat ayn\u0131 zamanda Meclis \u00e7o\u011funlu\u011fu veya usul kurallar\u0131 da temsil hakk\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz bi\u00e7imde ortadan kald\u0131ramaz. Bu denge, se\u00e7ilmi\u015f temsilcinin hukuk i\u00e7inde sorumlu kalmas\u0131n\u0131; se\u00e7men iradesinin ise keyf\u00ee bi\u00e7imde d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmemesini sa\u011flar.<\/p>\n<\/article>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi ve iptal istemi, se\u00e7men iradesiyle kazan\u0131lm\u0131\u015f temsil yetkisinin hangi h\u00e2llerde sona erece\u011fini ve bu sona ermenin nas\u0131l denetlenece\u011fini belirleyen hassas bir anayasal g\u00fcvencedir. Milletvekilli\u011fi, s\u0131radan bir kamu g\u00f6revi de\u011fildir; do\u011frudan halk\u0131n oyuyla kazan\u0131lan temsil s\u0131fat\u0131d\u0131r. Bu nedenle milletvekilli\u011finin sona ermesi ne keyf\u00ee bir Meclis \u00e7o\u011funlu\u011fu karar\u0131na ne de a\u015f\u0131r\u0131 \u015fekilci usul oyunlar\u0131na b\u0131rak\u0131labilir. Ancak temsil yetkisi de s\u0131n\u0131rs\u0131z de\u011fildir. Kesin h\u00fck\u00fcm giyme, k\u0131s\u0131tlanma, milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan g\u00f6revde \u0131srar veya Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na uzun s\u00fcre kat\u0131lmama gibi durumlarda bu s\u0131fat\u0131n sona ermesi gerekebilir. Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Madde 65, bu dengeyi dikkatli bi\u00e7imde kurar. Bir yandan milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fme sebeplerini s\u0131n\u0131rl\u0131 ve a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde sayar; di\u011fer yandan bu sebeplerin dar yorumlanaca\u011f\u0131n\u0131 ve usul kurallar\u0131n\u0131n temsil hakk\u0131n\u0131 dolayl\u0131 olarak ortadan kald\u0131racak \u015fekilde uygulanamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Ayr\u0131ca Genel Kurul kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 Anayasa Mahkemesine yedi g\u00fcn i\u00e7inde ba\u015fvuru imk\u00e2n\u0131 tan\u0131r ve Mahkemenin ba\u015fvuruyu en fazla on be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde kesin karara ba\u011flamas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. B\u00f6ylece milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi ve iptal istemi, hem Meclis vakar\u0131n\u0131 ve g\u00f6rev sorumlulu\u011funu koruyan hem de se\u00e7ilme ve temsil hakk\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alan \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc bir anayasal mekanizma h\u00e2line gelir. Madde 65 \u2013 Milletvekilli\u011finin D\u00fc\u015fmesi ve \u0130ptal \u0130stemi Milletvekilli\u011fi a\u015fa\u011f\u0131daki h\u00e2llerde d\u00fc\u015fer: a) \u0130stifan\u0131n ge\u00e7erlili\u011finin T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi taraf\u0131ndan karara ba\u011flanmas\u0131; b) Milletvekili se\u00e7ilmeye engel kesin h\u00fck\u00fcm giyme; c) K\u0131s\u0131tlanma; \u00e7) Milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan g\u00f6rev veya faaliyette \u0131srar; d) \u00d6z\u00fcrs\u00fcz ve izinsiz olarak bir (1) ay i\u00e7inde be\u015f (5) birle\u015fim g\u00fcn\u00fc T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131lmama. Kesin h\u00fck\u00fcm giyme ve k\u0131s\u0131tlanma h\u00e2llerinde \u00fcyelik, kesin mahkeme karar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine bildirilmesiyle kendili\u011finden sona erer. Di\u011fer h\u00e2llerde d\u00fc\u015fme, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n gerek\u00e7eli tespiti \u00fczerine Genel Kurul karar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fir. D\u00fc\u015fme sebepleri dar yorumlan\u0131r. Usul kurallar\u0131 temsil hakk\u0131n\u0131 dolayl\u0131 olarak ortadan kald\u0131racak \u015fekilde uygulanamaz. Madde kapsam\u0131ndaki kararlara kar\u015f\u0131 yarg\u0131 yolu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesine ili\u015fkin Genel Kurul kararlar\u0131na kar\u015f\u0131, karar tarihinden itibaren yedi (7) g\u00fcn i\u00e7inde ilgili milletvekili Anayasaya, kanuna veya \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011fe ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddias\u0131yla Anayasa Mahkemesine ba\u015fvurabilir. Anayasa Mahkemesi ba\u015fvuruyu azami on be\u015f (15) g\u00fcn i\u00e7inde kesin karara ba\u011flar. Bu incelemede se\u00e7ilme ve temsil hakk\u0131n\u0131n korunmas\u0131 esast\u0131r; ba\u015fvuru usulleri a\u015f\u0131r\u0131 \u015fekil \u015fartlar\u0131na ba\u011flanamaz. Temsil Yetkisi Neden Kolayca D\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclemez? Milletvekilli\u011fi, bir ki\u015finin \u015fahsi stat\u00fcs\u00fcnden ibaret de\u011fildir. O ki\u015finin arkas\u0131nda se\u00e7men iradesi vard\u0131r. Bu nedenle milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi ve iptal istemi, sadece milletvekilinin hukuk\u00ee durumunu de\u011fil, se\u00e7menin Mecliste temsil edilme hakk\u0131n\u0131 da ilgilendirir. Bir milletvekilinin g\u00f6revden d\u00fc\u015fmesi, ayn\u0131 zamanda onu se\u00e7en se\u00e7menlerin temsil kanal\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesi veya kesilmesi anlam\u0131na gelebilir. Bu y\u00fczden Madde 65 d\u00fc\u015fme sebeplerini a\u00e7\u0131k\u00e7a sayar ve dar yorum ilkesini getirir. Dar yorum, d\u00fc\u015fme sebeplerinin geni\u015fletici ve keyf\u00ee bi\u00e7imde uygulanmas\u0131n\u0131 engeller. IPU\u2019nun parlamenter yetki \u00fczerine kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, milletvekilli\u011fi stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn niteli\u011fi, s\u00fcresi ve kullan\u0131lma bi\u00e7imi bak\u0131m\u0131ndan farkl\u0131 \u00fclkelerdeki uygulamalar\u0131 ele al\u0131r. Bu t\u00fcr kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar, temsil yetkisinin sona ermesinin yaln\u0131z i\u00e7 usul meselesi de\u011fil, demokratik temsil meselesi oldu\u011funu g\u00f6sterir. D\u00fc\u015fme Sebeplerini Bir Bak\u0131\u015fta Okumak Madde 65, milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fece\u011fi h\u00e2lleri be\u015f ba\u015fl\u0131kta toplar. Bu ba\u015fl\u0131klar birbirinden farkl\u0131 i\u015fleyi\u015fe sahiptir. Baz\u0131lar\u0131 mahkeme karar\u0131yla kendili\u011finden sonu\u00e7 do\u011furur; baz\u0131lar\u0131 ise T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n gerek\u00e7eli tespiti ve Genel Kurul karar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fir. D\u00fc\u015fme Sebebi \u0130\u015fleyi\u015f Korunan \u0130lke \u0130stifan\u0131n ge\u00e7erlili\u011fi TBMM taraf\u0131ndan karara ba\u011flan\u0131r. \u0130stifan\u0131n \u00f6zg\u00fcr ve ge\u00e7erli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n denetlenmesi Milletvekili se\u00e7ilmeye engel kesin h\u00fck\u00fcm Kesin mahkeme karar\u0131n\u0131n TBMM\u2019ye bildirilmesiyle \u00fcyelik kendili\u011finden sona erer. Hukuk\u00ee ehliyet ve kamu g\u00fcveni K\u0131s\u0131tlanma Kesin mahkeme karar\u0131n\u0131n TBMM\u2019ye bildirilmesiyle \u00fcyelik kendili\u011finden sona erer. Temsil g\u00f6revini y\u00fcr\u00fctme ehliyeti Ba\u011fda\u015fmayan g\u00f6rev veya faaliyette \u0131srar Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n gerek\u00e7eli tespiti ve Genel Kurul karar\u0131 gerekir. \u00c7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131nma \u00d6z\u00fcrs\u00fcz ve izinsiz devams\u0131zl\u0131k Bir ay i\u00e7inde be\u015f birle\u015fim g\u00fcn\u00fc kat\u0131lmama h\u00e2linde Meclis karar\u0131yla d\u00fc\u015fme g\u00fcndeme gelir. Temsil g\u00f6revinin fiilen yerine getirilmesi \u0130stifa Neden Do\u011frudan Sonu\u00e7 Do\u011furmaz? Madde 65\u2019e g\u00f6re milletvekilli\u011fi, istifan\u0131n ge\u00e7erlili\u011finin T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi taraf\u0131ndan karara ba\u011flanmas\u0131 h\u00e2linde d\u00fc\u015fer. Bu h\u00fck\u00fcm, ilk bak\u0131\u015fta basit g\u00f6r\u00fcnebilir; ancak \u00f6nemli bir g\u00fcvence ta\u015f\u0131r. \u0130stifa, ger\u00e7ekten milletvekilinin \u00f6zg\u00fcr iradesiyle mi verilmi\u015ftir? Bask\u0131, tehdit, parti i\u00e7i zorlama, belge oyunu veya irade sakatl\u0131\u011f\u0131 var m\u0131d\u0131r? Meclisin bunu karara ba\u011flamas\u0131, istifan\u0131n temsil hakk\u0131n\u0131 zedeleyen bir araca d\u00f6n\u00fc\u015fmesini engeller. \u0130stifan\u0131n ge\u00e7erlili\u011fi, yaln\u0131z milletvekilinin ki\u015fisel tercihi de\u011fildir; se\u00e7men iradesiyle de ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bir milletvekilinin istifas\u0131yla temsil kanal\u0131 de\u011fi\u015fti\u011fi i\u00e7in, bunun ciddi ve ge\u00e7erli bir iradeye dayanmas\u0131 gerekir. Bu nedenle istifa, s\u0131radan bir g\u00f6rev b\u0131rakma dilek\u00e7esi gibi de\u011fil, anayasal temsil s\u0131fat\u0131n\u0131 sona erdiren a\u011f\u0131r bir i\u015flem olarak ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Kesin H\u00fck\u00fcm ve K\u0131s\u0131tlanmada Kendili\u011finden Sona Erme Madde 65, kesin h\u00fck\u00fcm giyme ve k\u0131s\u0131tlanma h\u00e2llerinde \u00fcyeli\u011fin, kesin mahkeme karar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine bildirilmesiyle kendili\u011finden sona erece\u011fini belirtir. Burada Meclis, d\u00fc\u015fme sebebini yeniden yarg\u0131layan bir makam de\u011fildir. Kesin mahkeme karar\u0131 zaten temsil g\u00f6revine engel hukuk\u00ee sonucu do\u011furmu\u015ftur. Bu ayr\u0131m, hukuk g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Meclis, mahkeme karar\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7mez; karar\u0131n bildirilmesiyle anayasal sonu\u00e7 do\u011far. Anayasa Mahkemesinin resm\u00ee a\u00e7\u0131klamas\u0131nda da mevcut sistem bak\u0131m\u0131ndan milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesine ili\u015fkin baz\u0131 Genel Kurul kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 yedi g\u00fcn i\u00e7inde Anayasa Mahkemesine ba\u015fvuru yap\u0131labildi\u011fi ve Mahkemenin iptal istemini on be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde kesin karara ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 belirtilir. Milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi i\u015fleri bak\u0131m\u0131ndan bu s\u00fcreli denetim, Madde 65\u2019teki h\u0131zl\u0131 yarg\u0131 g\u00fcvencesiyle uyumludur. Ba\u011fda\u015fmayan G\u00f6revde Israr: \u00c7\u0131kar \u00c7at\u0131\u015fmas\u0131yla M\u00fccadele Milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan g\u00f6rev veya faaliyette \u0131srar, Madde 65\u2019in \u00f6nemli d\u00fc\u015fme sebeplerinden biridir. Burada mesele, milletvekilinin temsil g\u00f6revini \u00f6zel menfaat, kamu kaynakl\u0131 i\u015f, y\u00fcr\u00fctmeye ba\u011fl\u0131 g\u00f6rev veya \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131yla i\u00e7 i\u00e7e s\u00fcrd\u00fcrmesidir. E\u011fer milletvekili uyar\u0131lara ra\u011fmen ba\u011fda\u015fmayan g\u00f6rev veya faaliyette \u0131srar ederse, temsil s\u0131fat\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmesi g\u00fcndeme gelebilir. Bu h\u00fck\u00fcm, milletvekilli\u011fini temiz tutmak i\u00e7in gereklidir. Ancak yine de otomatik ve keyf\u00ee uygulanamaz. Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n gerek\u00e7eli tespiti ve Genel Kurul karar\u0131 gerekir. D\u00fc\u015fme sebepleri dar yorumlan\u0131r. B\u00f6ylece ba\u011fda\u015fmayan g\u00f6revde \u0131srar, ger\u00e7ekten temsil g\u00f6revini zedeleyen somut durumlar i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r; muhalif milletvekillerini bask\u0131 alt\u0131na alma arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015femez. Devams\u0131zl\u0131k: Temsil S\u0131fat\u0131 Fiil\u00ee G\u00f6rev \u0130ster Madde 65, \u00f6z\u00fcrs\u00fcz ve izinsiz olarak bir ay i\u00e7inde be\u015f birle\u015fim g\u00fcn\u00fc TBMM \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131lmayan milletvekilinin \u00fcyeli\u011finin d\u00fc\u015febilece\u011fini d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, temsil yetkisinin sadece unvan olarak ta\u015f\u0131namayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Milletvekili, se\u00e7menin verdi\u011fi g\u00f6revi Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131larak yerine getirmelidir. Ancak bu h\u00fck\u00fcm de dikkatli uygulanmal\u0131d\u0131r. Madde \u00f6zellikle \u201c\u00f6z\u00fcrs\u00fcz ve izinsiz\u201d \u015fart\u0131n\u0131 koyar. Hastal\u0131k, zorunlu durum, izin veya hakl\u0131 mazeret varsa ayn\u0131 de\u011ferlendirme yap\u0131lamaz. Devams\u0131zl\u0131k kural\u0131, temsil g\u00f6revini fiilen terk edenler i\u00e7in i\u015fletilmelidir; usul tuza\u011f\u0131yla milletvekilli\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in de\u011fil. Temsil hakk\u0131n\u0131 dolayl\u0131 ortadan kald\u0131rma yasa\u011f\u0131, bu noktada devams\u0131zl\u0131k d\u00fczeninin de \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Dar Yorum \u0130lkesi Neden Bu Kadar \u00d6nemli? Madde 65 a\u00e7\u0131k\u00e7a \u201cd\u00fc\u015fme sebepleri dar yorumlan\u0131r\u201d der. Bu c\u00fcmle, maddenin en kritik g\u00fcvencelerinden biridir. \u00c7\u00fcnk\u00fc milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi, temsil hakk\u0131na do\u011frudan m\u00fcdahale eden a\u011f\u0131r bir sonu\u00e7tur. A\u011f\u0131r sonu\u00e7 do\u011furan sebepler geni\u015fletici yorumlanamaz. Dar yorum ilkesi \u015fu anlama gelir: Maddede say\u0131lmayan benzer gerek\u00e7eler d\u00fc\u015fme sebebi yap\u0131lamaz. Belirsiz etik ele\u015ftiriler, siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131, parti i\u00e7i disiplin sorunlar\u0131, sert muhalefet, rahats\u0131z edici a\u00e7\u0131klamalar veya usuldeki k\u00fc\u00e7\u00fck eksiklikler milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi i\u00e7in geni\u015fletici bi\u00e7imde kullan\u0131lamaz. Bu yakla\u015f\u0131m, Venedik Komisyonu\u2019nun temsil g\u00f6revine ili\u015fkin serbest vek\u00e2let ve se\u00e7ilmi\u015flerin keyf\u00ee bi\u00e7imde g\u00f6revden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmamas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki genel demokratik ilke setiyle de uyumludur. Komisyonun yerel se\u00e7ilmi\u015flerin geri \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131 raporunda serbest temsil ilkesinin demokratik temsilin temellerinden biri oldu\u011fu vurgulan\u0131r. Serbest temsil ilkesi, milletvekilli\u011finin kolayca d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmemesi gerekti\u011fini anlamak i\u00e7in \u00f6nemli bir arka plan sunar. Usul Kurallar\u0131 Temsil Hakk\u0131n\u0131 Bo\u011famaz Madde 65, usul kurallar\u0131n\u0131n temsil hakk\u0131n\u0131 dolayl\u0131 olarak ortadan kald\u0131racak \u015fekilde uygulanamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu h\u00fck\u00fcm \u00e7ok de\u011ferlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc baz\u0131 haklar do\u011frudan yasaklanmaz; fakat usul \u00f6yle a\u011f\u0131r, karma\u015f\u0131k veya \u015fekilci h\u00e2le getirilir ki hak fiilen kullan\u0131lamaz olur. Milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi gibi a\u011f\u0131r bir konuda usul elbette gerekir. Fakat usul, temsil hakk\u0131n\u0131n g\u00fcvencesi olmal\u0131d\u0131r; tuza\u011f\u0131 de\u011fil. Tebligat, s\u00fcre, belge, ba\u015fvuru bi\u00e7imi veya toplant\u0131 i\u015flemleri, se\u00e7ilmi\u015f ki\u015finin hakk\u0131n\u0131 savunmas\u0131n\u0131 imk\u00e2ns\u0131zla\u015ft\u0131racak bi\u00e7imde uygulanamaz. A\u015f\u0131r\u0131 \u015fekilcilik yasa\u011f\u0131, bu nedenle Madde 65\u2019in yarg\u0131 yolu b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde de ayr\u0131ca tekrar edilir. Yarg\u0131 Yolu: Siyasi Karara Anayasal Fren Madde 65, madde kapsam\u0131ndaki kararlara kar\u015f\u0131 yarg\u0131 yolunun a\u00e7\u0131k oldu\u011funu belirtir. \u00d6zellikle milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesine ili\u015fkin Genel Kurul kararlar\u0131na kar\u015f\u0131, karar tarihinden itibaren yedi g\u00fcn i\u00e7inde ilgili milletvekili Anayasaya, kanuna veya \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011fe ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddias\u0131yla Anayasa Mahkemesine ba\u015fvurabilir. Bu d\u00fczenleme, Meclis \u00e7o\u011funlu\u011funun d\u00fc\u015fme karar\u0131n\u0131 son s\u00f6z h\u00e2line getirmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi, siyasi \u00e7o\u011funlukla al\u0131nabilecek ama anayasal denetime tabi olmas\u0131 gereken bir karard\u0131r. Anayasa Mahkemesi burada temsil hakk\u0131n\u0131n g\u00fcvencesi olarak devreye girer. iptal istemi, d\u00fc\u015fme karar\u0131n\u0131n Anayasaya, kanuna veya \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011fe uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 denetleme yoludur. On Be\u015f G\u00fcnl\u00fck Karar S\u00fcresi: H\u0131zl\u0131 Adalet Gere\u011fi Madde 65, Anayasa Mahkemesinin ba\u015fvuruyu azami on be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde kesin karara ba\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bu k\u0131sa s\u00fcre bilin\u00e7li bir tercihtir. \u00c7\u00fcnk\u00fc milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi gibi bir mesele uzun s\u00fcre belirsiz kal\u0131rsa hem ilgili milletvekili hem se\u00e7men hem de Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ciddi belirsizlik do\u011far. H\u0131z burada acelecilik anlam\u0131na gelmez; temsil hakk\u0131n\u0131n s\u00fcr\u00fcncemede b\u0131rak\u0131lmamas\u0131 anlam\u0131na gelir. Mahkeme h\u0131zl\u0131 karar vermeli, fakat incelemenin merkezine se\u00e7ilme ve temsil hakk\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131 koymal\u0131d\u0131r. Ba\u015fvuru usulleri a\u015f\u0131r\u0131 \u015fekil \u015fartlar\u0131na ba\u011flanamaz. B\u00f6ylece h\u0131zl\u0131 yarg\u0131 denetimi, temsil hakk\u0131n\u0131 zay\u0131flatmak i\u00e7in de\u011fil, belirsizli\u011fi gidermek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Madde 65\u2019in Kurdu\u011fu Koruma Dengesi Madde 65, iki farkl\u0131 ihtiyac\u0131 ayn\u0131 anda kar\u015f\u0131lar. Birincisi, milletvekilli\u011fi g\u00f6revini ciddi ve sorumlu tutar. \u0130kincisi, milletvekilli\u011finin siyasi veya usul\u00ee yollarla kolayca d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesini engeller. Bu denge \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir: Kesin h\u00fck\u00fcm ve k\u0131s\u0131tlanma varsa \u00fcyelik kendili\u011finden sona erer. \u0130stifa, ba\u011fda\u015fmayan i\u015fte \u0131srar ve devams\u0131zl\u0131k gibi h\u00e2llerde gerek\u00e7eli tespit ve Genel Kurul karar\u0131 gerekir. D\u00fc\u015fme sebepleri dar yorumlan\u0131r; yeni sebepler yorum yoluyla \u00fcretilemez. Yarg\u0131 yolu a\u00e7\u0131kt\u0131r; Anayasa Mahkemesi h\u0131zl\u0131 ve kesin karar verir. Se\u00e7ilme ve temsil hakk\u0131, incelemenin merkezinde tutulur. Bu yap\u0131 sayesinde milletvekili hem g\u00f6rev sorumlulu\u011fu ta\u015f\u0131r hem de keyf\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcrme ihtimaline kar\u015f\u0131 korunur. Sonu\u00e7: D\u00fc\u015fme Karar\u0131 Temsil Hakk\u0131n\u0131 Yutamaz Milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi ve iptal istemi, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde milletvekilli\u011fi s\u0131fat\u0131n\u0131n hangi hallerde sona erece\u011fini ve bu sona ermenin hangi yarg\u0131sal g\u00fcvenceyle denetlenece\u011fini d\u00fczenleyen temel h\u00fck\u00fcmlerden biridir. Madde 65, istifan\u0131n ge\u00e7erlili\u011finin TBMM taraf\u0131ndan karara ba\u011flanmas\u0131, milletvekili se\u00e7ilmeye engel kesin h\u00fck\u00fcm giyme, k\u0131s\u0131tlanma, milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan g\u00f6rev veya faaliyette \u0131srar ve \u00f6z\u00fcrs\u00fcz-izinsiz olarak bir ay i\u00e7inde be\u015f birle\u015fim g\u00fcn\u00fc Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131lmama hallerinde milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fece\u011fini belirtir. Bu maddenin as\u0131l de\u011feri, d\u00fc\u015fme sebeplerini a\u00e7\u0131k\u00e7a saymakla yetinmeyip bunlar\u0131n nas\u0131l uygulanaca\u011f\u0131n\u0131 da g\u00fcvenceye ba\u011flamas\u0131d\u0131r. Kesin h\u00fck\u00fcm giyme ve k\u0131s\u0131tlanma hallerinde \u00fcyelik, kesin mahkeme karar\u0131n\u0131n TBMM\u2019ye bildirilmesiyle kendili\u011finden sona erer. Di\u011fer hallerde ise d\u00fc\u015fme, TBMM Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n gerek\u00e7eli tespiti \u00fczerine Genel Kurul karar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fir. D\u00fc\u015fme sebepleri dar yorumlan\u0131r; usul kurallar\u0131 temsil hakk\u0131n\u0131 dolayl\u0131 olarak ortadan kald\u0131racak \u015fekilde uygulanamaz. Genel Kurul kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 yedi g\u00fcn i\u00e7inde Anayasa Mahkemesine ba\u015fvuru yap\u0131labilir ve Mahkeme ba\u015fvuruyu en fazla on be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde kesin karara ba\u011flar. Sonu\u00e7 olarak milletvekilli\u011finin d\u00fc\u015fmesi ve iptal istemi, bu anayasa modelinde temsil yetkisini hem sorumlulukla hem g\u00fcvenceyle \u00e7evreler. Milletvekili g\u00f6revini terk edemez, ba\u011fda\u015fmayan i\u015fte \u0131srar edemez, se\u00e7ilmeye engel kesin h\u00fck\u00fcm veya k\u0131s\u0131tlanma halinde s\u0131fat\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcremez. Fakat ayn\u0131 zamanda Meclis \u00e7o\u011funlu\u011fu veya usul kurallar\u0131 da temsil hakk\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz bi\u00e7imde ortadan kald\u0131ramaz. Bu denge, se\u00e7ilmi\u015f temsilcinin hukuk i\u00e7inde sorumlu kalmas\u0131n\u0131; se\u00e7men iradesinin ise keyf\u00ee bi\u00e7imde d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmemesini sa\u011flar.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":261,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-260","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yasama-ve-millet-temsili"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/260","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=260"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/260\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":262,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/260\/revisions\/262"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/261"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=260"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=260"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=260"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}