{"id":257,"date":"2026-06-18T07:16:03","date_gmt":"2026-06-18T07:16:03","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=257"},"modified":"2026-06-18T07:16:03","modified_gmt":"2026-06-18T07:16:03","slug":"yasama-sorumsuzlugu-ve-dokunulmazligi-madde-64","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/yasama-sorumsuzlugu-ve-dokunulmazligi-madde-64\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131&#8217;nda Yasama Sorumsuzlu\u011fu ve Dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 (Madde 64)"},"content":{"rendered":"<article><strong>Yasama sorumsuzlu\u011fu ve dokunulmazl\u0131\u011f\u0131<\/strong>, milletvekilli\u011fini hem g\u00fc\u00e7l\u00fc bir denetim makam\u0131 olarak koruyan hem de ki\u015fisel cezas\u0131zl\u0131k alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesini engelleyen kritik bir anayasal kurumdur. Milletvekili, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda oy kullan\u0131rken, s\u00f6z al\u0131rken, d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klarken veya yasama faaliyeti kapsam\u0131nda g\u00f6rev yaparken bask\u0131dan, dava tehdidinden ve y\u00fcr\u00fctme-yarg\u0131 m\u00fcdahalesinden korunmal\u0131d\u0131r. Aksi h\u00e2lde Meclis ger\u00e7ek anlamda denetim yapamaz; milletvekili, kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc ele\u015ftirirken s\u00fcrekli soru\u015fturma korkusuyla hareket eder. Fakat ayn\u0131 dokunulmazl\u0131k, g\u00f6revle ilgisi olmayan fiiller, yolsuzluk, a\u011f\u0131r su\u00e7lar veya kamu g\u00fcvenini zedeleyen davran\u0131\u015flar i\u00e7in ki\u015fisel koruma z\u0131rh\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrse bu kez hukuk devleti zarar g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n<p>Bu nedenle <a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Madde 64, dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 iki u\u00e7tan da koruyan dengeli bir yap\u0131 kurar. Bir yandan milletvekillerinin TBMM \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndaki oy, s\u00f6z, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve yasama faaliyeti kapsam\u0131ndaki a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan dolay\u0131 sorumlu tutulamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Di\u011fer yandan milletvekilli\u011finin, g\u00f6revle a\u00e7\u0131k ba\u011flant\u0131s\u0131 bulunmayan fiiller bak\u0131m\u0131ndan hukuki veya cezai sorumsuzluk do\u011furmayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yler. B\u00f6ylece <strong><em>yasama sorumsuzlu\u011fu ve dokunulmazl\u0131\u011f\u0131<\/em><\/strong>, ne milletvekilini susturmak i\u00e7in zay\u0131flat\u0131l\u0131r ne de milletvekilini hukukun \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131karan ki\u015fisel cezas\u0131zl\u0131k alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<blockquote><p><strong>Madde 64 \u2013 Yasama Sorumsuzlu\u011fu ve Dokunulmazl\u0131\u011f\u0131<\/strong><br \/>\nT\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00fcyeleri, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndaki oy, s\u00f6z, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve yasama faaliyeti kapsam\u0131ndaki a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan dolay\u0131 sorumlu tutulamaz.<\/p>\n<p>Milletvekilli\u011fi, g\u00f6revle a\u00e7\u0131k ba\u011flant\u0131s\u0131 bulunmayan fiiller bak\u0131m\u0131ndan hukuki veya cezai sorumsuzluk do\u011furmaz. A\u011f\u0131r cezal\u0131k su\u00e7\u00fcst\u00fc, anayasal d\u00fczene ve Devletin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 su\u00e7lar, yolsuzluk, g\u00f6revin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 ve yasama g\u00f6reviyle korunamayacak a\u011f\u0131r fiiller bak\u0131m\u0131ndan dokunulmazl\u0131k ki\u015fisel cezas\u0131zl\u0131k sonucu do\u011furmaz.<\/p>\n<p>Milletvekillerinin g\u00f6revleriyle a\u00e7\u0131k ba\u011flant\u0131l\u0131 fiilleri bak\u0131m\u0131ndan ceza soru\u015fturmas\u0131, Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n talebi \u00fczerine Anayasa Mahkemesinin ilgili b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn iznine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Mahkeme yaln\u0131z isnad\u0131n yasama g\u00f6reviyle ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131, ba\u015fvurunun a\u00e7\u0131k\u00e7a temelsiz olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yasama g\u00f6revinin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131l\u0131p kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceler; su\u00e7luluk, delil, esas veya yerindelik de\u011ferlendirmesi yapamaz.<\/p>\n<p>\u0130zin s\u00fcreci kesin s\u00fcrede sonu\u00e7land\u0131r\u0131l\u0131r; s\u00fcresinde karar verilmemesi h\u00e2linde dosya Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun \u00f6ncelikli g\u00fcndemine al\u0131n\u0131r ve kanundaki \u00fcst s\u00fcre sonunda karar verilmemi\u015fse izin verilmi\u015f say\u0131l\u0131r. Soru\u015fturma ve kovu\u015fturmalar kesintiye u\u011frat\u0131lamaz; zamana\u015f\u0131m\u0131 i\u015flemez.<\/p><\/blockquote>\n<h2>Bu Madde Bir Kalkan m\u0131, Ayr\u0131cal\u0131k m\u0131?<\/h2>\n<p>Madde 64\u2019\u00fcn do\u011fru anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ilk ayr\u0131m \u015fudur: Yasama dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 milletvekilinin ki\u015fisel ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131 de\u011fildir; Meclisin ve se\u00e7men iradesinin korunmas\u0131 i\u00e7in vard\u0131r. Avrupa Parlamentosu, parlamenter dokunulmazl\u0131\u011f\u0131n \u00fcyenin ki\u015fisel ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, g\u00f6revini keyf\u00ee siyasi kovu\u015fturma tehdidi olmadan yapabilmesi i\u00e7in parlamentonun ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc koruyan bir g\u00fcvence oldu\u011funu belirtir. Bu yakla\u015f\u0131m, <a href=\"https:\/\/www.europarl.europa.eu\/news\/en\/faq\/13\/parliamentary-immunity\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">parlamenter dokunulmazl\u0131k<\/a> kurumunun temel mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klar.<\/p>\n<p><strong>Yasama sorumsuzlu\u011fu ve dokunulmazl\u0131\u011f\u0131<\/strong> bu nedenle iki ayr\u0131 i\u015fleve sahiptir. Birincisi, milletvekilinin Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7inde \u00f6zg\u00fcrce konu\u015fmas\u0131n\u0131, oy kullanmas\u0131n\u0131 ve denetim yapmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u0130kincisi, milletvekilli\u011fi s\u0131fat\u0131n\u0131n su\u00e7 i\u015fleme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015fmesini engeller. E\u011fer sadece birinci y\u00f6n g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse dokunulmazl\u0131k cezas\u0131zl\u0131k olur. E\u011fer sadece ikinci y\u00f6n g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse Meclis \u00fcyeleri y\u00fcr\u00fctme veya yarg\u0131 bask\u0131s\u0131yla susturulabilir. Madde 64, tam olarak bu iki tehlike aras\u0131nda anayasal denge kurar.<\/p>\n<h2>\u0130ki Kavram\u0131 Ay\u0131ral\u0131m: Sorumsuzluk ve Dokunulmazl\u0131k<\/h2>\n<p>Bu maddeyi anlaman\u0131n en iyi yolu, iki kavram\u0131 birbirinden ay\u0131rmakt\u0131r. \u201cYasama sorumsuzlu\u011fu\u201d daha \u00e7ok Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7indeki oy, s\u00f6z ve d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 korur. \u201cDokunulmazl\u0131k\u201d ise ceza soru\u015fturmas\u0131 ve kovu\u015fturmas\u0131n\u0131n hangi usulle y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fini ilgilendirir. Bu iki alan birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ya Meclis \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc zay\u0131flar ya da milletvekili hukukun \u00fcst\u00fcnde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>Kavram<\/th>\n<th>Kapsam\u0131<\/th>\n<th>Amac\u0131<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td>Yasama sorumsuzlu\u011fu<\/td>\n<td>TBMM \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndaki oy, s\u00f6z, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve yasama faaliyeti kapsam\u0131ndaki a\u00e7\u0131klamalar<\/td>\n<td>Meclis i\u00e7i ifade, denetim ve oy \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korumak<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Dokunulmazl\u0131k<\/td>\n<td>Ceza soru\u015fturmas\u0131 ve kovu\u015fturmas\u0131n\u0131n usul g\u00fcvenceleri<\/td>\n<td>Milletvekilinin keyf\u00ee yarg\u0131sal veya siyasi bask\u0131yla g\u00f6revden d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesini \u00f6nlemek<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Ki\u015fisel cezas\u0131zl\u0131k yasa\u011f\u0131<\/td>\n<td>G\u00f6revle ba\u011flant\u0131s\u0131z fiiller, a\u011f\u0131r su\u00e7lar, yolsuzluk ve g\u00f6revin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131<\/td>\n<td>Milletvekilli\u011finin hukukun \u00fcst\u00fcnde bir z\u0131rha d\u00f6n\u00fc\u015fmesini engellemek<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<h2>Meclis \u0130\u00e7indeki S\u00f6z Neden Korunur?<\/h2>\n<p>Milletvekili, Mecliste konu\u015furken yaln\u0131z ki\u015fisel g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131klamaz; se\u00e7men ad\u0131na denetim yapar, kamu sorunlar\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirir, y\u00fcr\u00fctmenin i\u015flemlerini sorgular, kanun tekliflerini ele\u015ftirir ve kamu yarar\u0131n\u0131 savunur. Bu g\u00f6revlerin etkili yap\u0131labilmesi i\u00e7in milletvekili, Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7indeki s\u00f6z, oy ve d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamalar\u0131 nedeniyle sorumlu tutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Inter-Parliamentary Union, parlamenterler i\u00e7in ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00f6zel \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131; onlar\u0131n vatanda\u015flarla ba\u011f kurmas\u0131n\u0131, endi\u015feleri g\u00fcndeme getirmesini ve yanl\u0131\u015flar\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. IPU\u2019nun <a href=\"https:\/\/www.ipu.org\/file\/5467\/download\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">parlamenter ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc<\/a> de\u011ferlendirmesi, Meclis i\u00e7i s\u00f6z\u00fcn neden geni\u015f korunmas\u0131 gerekti\u011fini a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde g\u00f6sterir. <u>Yasama faaliyeti kapsam\u0131ndaki a\u00e7\u0131klamalar<\/u>, bu nedenle s\u0131radan siyasi beyanlardan daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir anayasal koruma alan\u0131na sahiptir.<\/p>\n<h2>Koruma Nerede Biter?<\/h2>\n<p>Madde 64, milletvekilli\u011finin g\u00f6revle a\u00e7\u0131k ba\u011flant\u0131s\u0131 bulunmayan fiiller bak\u0131m\u0131ndan hukuki veya cezai sorumsuzluk do\u011furmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu c\u00fcmle, maddenin hukuk devleti taraf\u0131d\u0131r. Milletvekili, Meclisteki s\u00f6z ve oy nedeniyle korunur; fakat g\u00f6revle ba\u011flant\u0131s\u0131 olmayan fiiller i\u00e7in genel hukuk d\u00fczeninden ayr\u0131lamaz.<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin ki\u015fisel ticari ili\u015fki, \u00f6zel hayat alan\u0131ndaki bir fiil, g\u00f6revle ilgisiz \u015fiddet eylemi veya kamu g\u00f6revinden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir su\u00e7 isnad\u0131, otomatik olarak yasama sorumsuzlu\u011fu kapsam\u0131nda g\u00f6r\u00fclemez. <strong><em>G\u00f6revle a\u00e7\u0131k ba\u011flant\u0131<\/em><\/strong> burada ana \u00f6l\u00e7\u00fcd\u00fcr. Ba\u011flant\u0131 yoksa milletvekilli\u011fi, ki\u015fiye hukuki veya cezai sorumsuzluk sa\u011flamaz. Bu ilke, temsil g\u00f6revinin sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da korur; \u00e7\u00fcnk\u00fc milletvekilli\u011fi hukuktan ka\u00e7ma makam\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n<h2>A\u011f\u0131r Su\u00e7larda Dokunulmazl\u0131k Cezas\u0131zl\u0131k Do\u011furmaz<\/h2>\n<p>Madde 64, a\u011f\u0131r cezal\u0131k su\u00e7\u00fcst\u00fc, anayasal d\u00fczene ve Devletin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 su\u00e7lar, yolsuzluk, g\u00f6revin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 ve yasama g\u00f6reviyle korunamayacak a\u011f\u0131r fiiller bak\u0131m\u0131ndan dokunulmazl\u0131\u011f\u0131n ki\u015fisel cezas\u0131zl\u0131k sonucu do\u011furmayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, <strong>yasama sorumsuzlu\u011fu ve dokunulmazl\u0131\u011f\u0131<\/strong> maddesinin en g\u00fc\u00e7l\u00fc denge noktalar\u0131ndan biridir.<\/p>\n<p>Bu say\u0131m \u00f6zellikle yolsuzluk ve g\u00f6revin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc dokunulmazl\u0131\u011f\u0131n en fazla tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 alan, milletvekilinin kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc veya konumunu ki\u015fisel menfaat i\u00e7in kullan\u0131p kullanmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Dokunulmazl\u0131k, Meclis denetimini korumak i\u00e7in vard\u0131r; yolsuzlu\u011fu korumak i\u00e7in de\u011fil. <u>Ki\u015fisel cezas\u0131zl\u0131k yasa\u011f\u0131<\/u>, bu nedenle Madde 64\u2019\u00fcn anayasal ahlak \u00e7izgisidir.<\/p>\n<h2>G\u00f6revle Ba\u011flant\u0131l\u0131 Fiillerde Neden Anayasa Mahkemesi \u0130zni Var?<\/h2>\n<p>Madde 64, milletvekillerinin g\u00f6revleriyle a\u00e7\u0131k ba\u011flant\u0131l\u0131 fiilleri bak\u0131m\u0131ndan ceza soru\u015fturmas\u0131n\u0131n, Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n talebi \u00fczerine Anayasa Mahkemesinin ilgili b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn iznine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu d\u00fczenler. Bu sistem, milletvekilini tamamen soru\u015fturma d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmaz; fakat g\u00f6revle ba\u011flant\u0131l\u0131 fiillerde siyasi veya keyf\u00ee soru\u015fturma riskine kar\u015f\u0131 anayasal bir s\u00fczge\u00e7 kurar.<\/p>\n<p>Bu s\u00fczgecin amac\u0131 su\u00e7luyu korumak de\u011fildir. Ama\u00e7, yasama faaliyetinin soru\u015fturma bask\u0131s\u0131yla etkisizle\u015ftirilmesini \u00f6nlemektir. \u00d6zellikle sert denetim, y\u00fcr\u00fctmeyi ele\u015ftirme, kamu zarar\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirme, hassas bilgileri tart\u0131\u015fma veya kurumlar\u0131 sorgulama gibi g\u00f6revlerle ba\u011flant\u0131l\u0131 eylemler, kolayca ceza tehdidiyle bast\u0131r\u0131labilir. Bu nedenle <strong><em>Anayasa Mahkemesi izin sistemi<\/em><\/strong>, milletvekilinin g\u00f6rev alan\u0131n\u0131 koruyan fakat soru\u015fturmay\u0131 tamamen engellemeyen ara bir mekanizmad\u0131r.<\/p>\n<h2>Anayasa Mahkemesi Ne \u0130nceler, Ne \u0130ncelemez?<\/h2>\n<p>Madde 64, Anayasa Mahkemesinin izin s\u00fcrecindeki yetkisini \u00f6zellikle s\u0131n\u0131rlar. Mahkeme yaln\u0131z \u00fc\u00e7 \u015feye bakar: isnad\u0131n yasama g\u00f6reviyle ba\u011flant\u0131s\u0131, ba\u015fvurunun a\u00e7\u0131k\u00e7a temelsiz olup olmad\u0131\u011f\u0131 ve yasama g\u00f6revinin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131l\u0131p kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131. Mahkeme su\u00e7luluk, delil, esas veya yerindelik de\u011ferlendirmesi yapamaz.<\/p>\n<p>Bu s\u0131n\u0131r \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Anayasa Mahkemesi bu a\u015famada ceza mahkemesi gibi davran\u0131rsa, izin mekanizmas\u0131 erken yarg\u0131lamaya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Aksi y\u00f6nde hi\u00e7 inceleme yapmazsa, g\u00f6revle ba\u011flant\u0131l\u0131 Meclis faaliyeti keyf\u00ee soru\u015fturmalara a\u00e7\u0131k kal\u0131r. Madde 64, bu nedenle izin s\u00fcrecini dar ama etkili bir kontrol olarak kurar.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>\u0130ncelenir:<\/strong> \u0130snad\u0131n yasama g\u00f6reviyle a\u00e7\u0131k ba\u011flant\u0131s\u0131 var m\u0131?<\/li>\n<li><u>\u0130ncelenir:<\/u> Ba\u015fvuru a\u00e7\u0131k\u00e7a temelsiz mi?<\/li>\n<li><em>\u0130ncelenir:<\/em> Yasama g\u00f6revi k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lm\u0131\u015f m\u0131?<\/li>\n<li><strong>\u0130ncelenmez:<\/strong> Su\u00e7luluk, delillerin de\u011feri, esas yarg\u0131lama ve yerindelik.<\/li>\n<\/ul>\n<h2>\u0130zin S\u00fcreci Geciktirme Arac\u0131 Olamaz<\/h2>\n<p>Madde 64, izin s\u00fcrecinin kesin s\u00fcrede sonu\u00e7land\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. S\u00fcresinde karar verilmemesi h\u00e2linde dosya Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun \u00f6ncelikli g\u00fcndemine al\u0131n\u0131r. Kanundaki \u00fcst s\u00fcre sonunda h\u00e2l\u00e2 karar verilmemi\u015fse izin verilmi\u015f say\u0131l\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcm, dokunulmazl\u0131k dosyalar\u0131n\u0131n y\u0131llarca bekletilmesini \u00f6nleyen g\u00fc\u00e7l\u00fc bir mekanizmad\u0131r.<\/p>\n<p>Burada dikkat \u00e7ekici olan \u015fudur: Sistem, milletvekilini keyf\u00ee soru\u015fturmadan korurken ayn\u0131 zamanda soru\u015fturman\u0131n s\u00fcr\u00fcncemede b\u0131rak\u0131lmas\u0131na da izin vermez. E\u011fer ilgili b\u00f6l\u00fcm karar vermezse dosya Genel Kurula gider; yine karar verilmezse izin verilmi\u015f say\u0131l\u0131r. Bu, <u>sessizlik yoluyla cezas\u0131zl\u0131k<\/u> ihtimalini \u00f6nler. Dokunulmazl\u0131k, dosya bekletme tekni\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015femez.<\/p>\n<h2>Zamana\u015f\u0131m\u0131 Neden \u0130\u015flemez?<\/h2>\n<p>Madde 64\u2019\u00fcn son c\u00fcmlelerinden biri, soru\u015fturma ve kovu\u015fturmalar\u0131n kesintiye u\u011frat\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve zamana\u015f\u0131m\u0131n\u0131n i\u015flemeyece\u011fini d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, dokunulmazl\u0131k rejiminin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyen \u00f6nemli bir g\u00fcvence getirir. E\u011fer dokunulmazl\u0131k s\u00fcresince zamana\u015f\u0131m\u0131 i\u015flemeye devam ederse, dosyalar s\u00fcrenin dolmas\u0131yla d\u00fc\u015febilir ve dokunulmazl\u0131k fiilen cezas\u0131zl\u0131k do\u011furabilir.<\/p>\n<p>Madde buna izin vermez. Soru\u015fturma ve kovu\u015fturma s\u00fcre\u00e7leri kesintiye u\u011frat\u0131lamaz; zamana\u015f\u0131m\u0131 i\u015flemez. B\u00f6ylece milletvekili haks\u0131z \u015fekilde bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nmaz; fakat ciddi isnatlar da zaman a\u015f\u0131m\u0131yla ortadan kalkmaz. <strong><em>Zamana\u015f\u0131m\u0131n\u0131n i\u015flememesi<\/em><\/strong>, dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 yarg\u0131lamadan ka\u00e7\u0131\u015f de\u011fil, g\u00f6rev g\u00fcvencesi olarak tutar.<\/p>\n<h2>Venedik Komisyonu\u2019nun Ayr\u0131m\u0131yla Madde 64\u2019\u00fc Okumak<\/h2>\n<p>Venedik Komisyonu, parlamenter dokunulmazl\u0131k alan\u0131nda \u201cnon-liability\u201d ve \u201cinviolability\u201d ayr\u0131m\u0131n\u0131 yapar. Non-liability, parlamenter g\u00f6revin icras\u0131 kapsam\u0131nda kullan\u0131lan oy, g\u00f6r\u00fc\u015f ve s\u00f6zler nedeniyle yarg\u0131sal sorumluluk do\u011fmamas\u0131n\u0131 ifade eder. Inviolability ise parlamenterlerin \u00f6zellikle y\u00fcr\u00fctme veya yarg\u0131 bask\u0131s\u0131yla g\u00f6revlerinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131n\u0131 \u00f6nleyen usul g\u00fcvenceleriyle ilgilidir. Bu ayr\u0131m, <a href=\"https:\/\/www.coe.int\/en\/web\/venice-commission\/-\/opinion-714\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">parlamenter immunite<\/a> rejiminin do\u011fru anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>Madde 64 de bu ayr\u0131ma benzer bir mant\u0131k kurar. TBMM \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7indeki oy, s\u00f6z, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve yasama a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 sorumsuzluk kapsam\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bi\u00e7imde korur. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k g\u00f6revle a\u00e7\u0131k ba\u011flant\u0131s\u0131 bulunmayan fiillerde genel hukukun i\u015flemesini engellemez. G\u00f6revle ba\u011flant\u0131l\u0131 ceza soru\u015fturmalar\u0131nda ise Anayasa Mahkemesi izniyle dar bir anayasal kontrol sa\u011flar.<\/p>\n<h2>Madde 64\u2019\u00fcn Kurdu\u011fu Denge<\/h2>\n<p>Bu madde, milletvekilli\u011fi g\u00f6revini \u00fc\u00e7 ayr\u0131 tehlikeye kar\u015f\u0131 korur. Birinci tehlike, milletvekilinin Meclis i\u00e7indeki s\u00f6z ve oylar\u0131ndan dolay\u0131 cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u0130kinci tehlike, milletvekilli\u011finin g\u00f6revle ilgisiz su\u00e7lar i\u00e7in cezas\u0131zl\u0131k alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesidir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc tehlike ise izin veya dokunulmazl\u0131k s\u00fcre\u00e7lerinin dosya bekletme, zamana\u015f\u0131m\u0131 veya siyasi pazarl\u0131k arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesidir.<\/p>\n<p>Madde 64\u2019\u00fcn g\u00fcvence mant\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir:<\/p>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>Tehlike<\/th>\n<th>Madde 64\u2019\u00fcn Cevab\u0131<\/th>\n<th>Korunan De\u011fer<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td>Meclis i\u00e7i s\u00f6z\u00fcn cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131<\/td>\n<td>Oy, s\u00f6z, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve yasama a\u00e7\u0131klamalar\u0131 sorumsuzluk kapsam\u0131ndad\u0131r.<\/td>\n<td>Parlamenter ifade ve denetim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Ki\u015fisel cezas\u0131zl\u0131k<\/td>\n<td>G\u00f6revle ba\u011flant\u0131s\u0131z fiiller ve a\u011f\u0131r su\u00e7larda dokunulmazl\u0131k cezas\u0131zl\u0131k do\u011furmaz.<\/td>\n<td>Hukuk devleti ve e\u015fitlik<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Keyf\u00ee soru\u015fturma<\/td>\n<td>G\u00f6revle ba\u011flant\u0131l\u0131 fiillerde Anayasa Mahkemesi izni aran\u0131r.<\/td>\n<td>Yasama ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Dosya bekletme<\/td>\n<td>Kesin s\u00fcre, Genel Kurul g\u00fcndemi ve izin verilmi\u015f say\u0131lma kural\u0131 vard\u0131r.<\/td>\n<td>Yarg\u0131laman\u0131n s\u00fcr\u00fcncemede kalmamas\u0131<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Zamana\u015f\u0131m\u0131yla ka\u00e7\u0131\u015f<\/td>\n<td>Soru\u015fturma ve kovu\u015fturma kesintiye u\u011frat\u0131lamaz; zamana\u015f\u0131m\u0131 i\u015flemez.<\/td>\n<td>Etkili adalet<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<h2>Sonu\u00e7: Dokunulmazl\u0131k Susturulmamay\u0131 Sa\u011flar, Cezas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 De\u011fil<\/h2>\n<p><strong>Yasama sorumsuzlu\u011fu ve dokunulmazl\u0131\u011f\u0131<\/strong>, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde milletvekilli\u011fini hem demokratik denetim hem de hukuk devleti a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00fcvenceye alan temel h\u00fck\u00fcmlerden biridir. Madde 64, TBMM \u00fcyelerinin Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndaki oy, s\u00f6z, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve yasama faaliyeti kapsam\u0131ndaki a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan dolay\u0131 sorumlu tutulamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bu g\u00fcvence, milletvekilinin y\u00fcr\u00fctmeyi denetleyebilmesi, kamu sorunlar\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirebilmesi ve se\u00e7men ad\u0131na \u00f6zg\u00fcrce konu\u015fabilmesi i\u00e7in zorunludur.<\/p>\n<p>Bu maddenin as\u0131l de\u011feri, bu korumay\u0131 ki\u015fisel cezas\u0131zl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmemesidir. Milletvekilli\u011fi, g\u00f6revle a\u00e7\u0131k ba\u011flant\u0131s\u0131 bulunmayan fiiller bak\u0131m\u0131ndan hukuki veya cezai sorumsuzluk do\u011furmaz. A\u011f\u0131r cezal\u0131k su\u00e7\u00fcst\u00fc, anayasal d\u00fczene ve Devletin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 su\u00e7lar, yolsuzluk, g\u00f6revin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 ve yasama g\u00f6reviyle korunamayacak a\u011f\u0131r fiiller bak\u0131m\u0131ndan dokunulmazl\u0131k ki\u015fisel cezas\u0131zl\u0131k sonucu do\u011furmaz. G\u00f6revle ba\u011flant\u0131l\u0131 fiillerde ise ceza soru\u015fturmas\u0131, Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n talebi \u00fczerine Anayasa Mahkemesinin ilgili b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn iznine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Mahkeme yaln\u0131z isnad\u0131n yasama g\u00f6reviyle ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131, ba\u015fvurunun a\u00e7\u0131k\u00e7a temelsiz olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yasama g\u00f6revinin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131l\u0131p kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceler; su\u00e7luluk veya delil de\u011ferlendirmesi yapamaz.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak <strong><em>yasama sorumsuzlu\u011fu ve dokunulmazl\u0131\u011f\u0131<\/em><\/strong>, bu anayasa modelinde milletvekiline hukukun \u00fcst\u00fcnde bir konum vermez. Ona, Meclis i\u00e7inde halk ad\u0131na \u00f6zg\u00fcrce s\u00f6z s\u00f6yleme ve denetim yapma g\u00fcvencesi verir. Ayn\u0131 zamanda a\u011f\u0131r su\u00e7, yolsuzluk, g\u00f6revin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 ve g\u00f6revle ba\u011flant\u0131s\u0131z fiillerde cezas\u0131zl\u0131k kap\u0131s\u0131n\u0131 kapat\u0131r. \u0130zin s\u00fcrecini s\u00fcreye ba\u011flar, dosya bekletmeyi engeller, zamana\u015f\u0131m\u0131n\u0131 durdurur ve soru\u015fturma-kovu\u015fturma s\u00fcreklili\u011fini korur. B\u00f6ylece dokunulmazl\u0131k, susturulmamay\u0131 sa\u011flayan bir temsil g\u00fcvencesi olarak kal\u0131r; ki\u015fisel dokunulmazl\u0131k veya cezas\u0131zl\u0131k z\u0131rh\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmez.<\/p>\n<\/article>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yasama sorumsuzlu\u011fu ve dokunulmazl\u0131\u011f\u0131, milletvekilli\u011fini hem g\u00fc\u00e7l\u00fc bir denetim makam\u0131 olarak koruyan hem de ki\u015fisel cezas\u0131zl\u0131k alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesini engelleyen kritik bir anayasal kurumdur. Milletvekili, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda oy kullan\u0131rken, s\u00f6z al\u0131rken, d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klarken veya yasama faaliyeti kapsam\u0131nda g\u00f6rev yaparken bask\u0131dan, dava tehdidinden ve y\u00fcr\u00fctme-yarg\u0131 m\u00fcdahalesinden korunmal\u0131d\u0131r. Aksi h\u00e2lde Meclis ger\u00e7ek anlamda denetim yapamaz; milletvekili, kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc ele\u015ftirirken s\u00fcrekli soru\u015fturma korkusuyla hareket eder. Fakat ayn\u0131 dokunulmazl\u0131k, g\u00f6revle ilgisi olmayan fiiller, yolsuzluk, a\u011f\u0131r su\u00e7lar veya kamu g\u00fcvenini zedeleyen davran\u0131\u015flar i\u00e7in ki\u015fisel koruma z\u0131rh\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrse bu kez hukuk devleti zarar g\u00f6r\u00fcr. Bu nedenle Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Madde 64, dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 iki u\u00e7tan da koruyan dengeli bir yap\u0131 kurar. Bir yandan milletvekillerinin TBMM \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndaki oy, s\u00f6z, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve yasama faaliyeti kapsam\u0131ndaki a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan dolay\u0131 sorumlu tutulamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Di\u011fer yandan milletvekilli\u011finin, g\u00f6revle a\u00e7\u0131k ba\u011flant\u0131s\u0131 bulunmayan fiiller bak\u0131m\u0131ndan hukuki veya cezai sorumsuzluk do\u011furmayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yler. B\u00f6ylece yasama sorumsuzlu\u011fu ve dokunulmazl\u0131\u011f\u0131, ne milletvekilini susturmak i\u00e7in zay\u0131flat\u0131l\u0131r ne de milletvekilini hukukun \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131karan ki\u015fisel cezas\u0131zl\u0131k alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Madde 64 \u2013 Yasama Sorumsuzlu\u011fu ve Dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00fcyeleri, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndaki oy, s\u00f6z, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve yasama faaliyeti kapsam\u0131ndaki a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan dolay\u0131 sorumlu tutulamaz. Milletvekilli\u011fi, g\u00f6revle a\u00e7\u0131k ba\u011flant\u0131s\u0131 bulunmayan fiiller bak\u0131m\u0131ndan hukuki veya cezai sorumsuzluk do\u011furmaz. A\u011f\u0131r cezal\u0131k su\u00e7\u00fcst\u00fc, anayasal d\u00fczene ve Devletin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 su\u00e7lar, yolsuzluk, g\u00f6revin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 ve yasama g\u00f6reviyle korunamayacak a\u011f\u0131r fiiller bak\u0131m\u0131ndan dokunulmazl\u0131k ki\u015fisel cezas\u0131zl\u0131k sonucu do\u011furmaz. Milletvekillerinin g\u00f6revleriyle a\u00e7\u0131k ba\u011flant\u0131l\u0131 fiilleri bak\u0131m\u0131ndan ceza soru\u015fturmas\u0131, Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n talebi \u00fczerine Anayasa Mahkemesinin ilgili b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn iznine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Mahkeme yaln\u0131z isnad\u0131n yasama g\u00f6reviyle ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131, ba\u015fvurunun a\u00e7\u0131k\u00e7a temelsiz olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yasama g\u00f6revinin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131l\u0131p kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceler; su\u00e7luluk, delil, esas veya yerindelik de\u011ferlendirmesi yapamaz. \u0130zin s\u00fcreci kesin s\u00fcrede sonu\u00e7land\u0131r\u0131l\u0131r; s\u00fcresinde karar verilmemesi h\u00e2linde dosya Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun \u00f6ncelikli g\u00fcndemine al\u0131n\u0131r ve kanundaki \u00fcst s\u00fcre sonunda karar verilmemi\u015fse izin verilmi\u015f say\u0131l\u0131r. Soru\u015fturma ve kovu\u015fturmalar kesintiye u\u011frat\u0131lamaz; zamana\u015f\u0131m\u0131 i\u015flemez. Bu Madde Bir Kalkan m\u0131, Ayr\u0131cal\u0131k m\u0131? Madde 64\u2019\u00fcn do\u011fru anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ilk ayr\u0131m \u015fudur: Yasama dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 milletvekilinin ki\u015fisel ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131 de\u011fildir; Meclisin ve se\u00e7men iradesinin korunmas\u0131 i\u00e7in vard\u0131r. Avrupa Parlamentosu, parlamenter dokunulmazl\u0131\u011f\u0131n \u00fcyenin ki\u015fisel ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, g\u00f6revini keyf\u00ee siyasi kovu\u015fturma tehdidi olmadan yapabilmesi i\u00e7in parlamentonun ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc koruyan bir g\u00fcvence oldu\u011funu belirtir. Bu yakla\u015f\u0131m, parlamenter dokunulmazl\u0131k kurumunun temel mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klar. Yasama sorumsuzlu\u011fu ve dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 bu nedenle iki ayr\u0131 i\u015fleve sahiptir. Birincisi, milletvekilinin Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7inde \u00f6zg\u00fcrce konu\u015fmas\u0131n\u0131, oy kullanmas\u0131n\u0131 ve denetim yapmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u0130kincisi, milletvekilli\u011fi s\u0131fat\u0131n\u0131n su\u00e7 i\u015fleme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015fmesini engeller. E\u011fer sadece birinci y\u00f6n g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse dokunulmazl\u0131k cezas\u0131zl\u0131k olur. E\u011fer sadece ikinci y\u00f6n g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse Meclis \u00fcyeleri y\u00fcr\u00fctme veya yarg\u0131 bask\u0131s\u0131yla susturulabilir. Madde 64, tam olarak bu iki tehlike aras\u0131nda anayasal denge kurar. \u0130ki Kavram\u0131 Ay\u0131ral\u0131m: Sorumsuzluk ve Dokunulmazl\u0131k Bu maddeyi anlaman\u0131n en iyi yolu, iki kavram\u0131 birbirinden ay\u0131rmakt\u0131r. \u201cYasama sorumsuzlu\u011fu\u201d daha \u00e7ok Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7indeki oy, s\u00f6z ve d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 korur. \u201cDokunulmazl\u0131k\u201d ise ceza soru\u015fturmas\u0131 ve kovu\u015fturmas\u0131n\u0131n hangi usulle y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fini ilgilendirir. Bu iki alan birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ya Meclis \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc zay\u0131flar ya da milletvekili hukukun \u00fcst\u00fcnde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Kavram Kapsam\u0131 Amac\u0131 Yasama sorumsuzlu\u011fu TBMM \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndaki oy, s\u00f6z, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve yasama faaliyeti kapsam\u0131ndaki a\u00e7\u0131klamalar Meclis i\u00e7i ifade, denetim ve oy \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korumak Dokunulmazl\u0131k Ceza soru\u015fturmas\u0131 ve kovu\u015fturmas\u0131n\u0131n usul g\u00fcvenceleri Milletvekilinin keyf\u00ee yarg\u0131sal veya siyasi bask\u0131yla g\u00f6revden d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesini \u00f6nlemek Ki\u015fisel cezas\u0131zl\u0131k yasa\u011f\u0131 G\u00f6revle ba\u011flant\u0131s\u0131z fiiller, a\u011f\u0131r su\u00e7lar, yolsuzluk ve g\u00f6revin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 Milletvekilli\u011finin hukukun \u00fcst\u00fcnde bir z\u0131rha d\u00f6n\u00fc\u015fmesini engellemek Meclis \u0130\u00e7indeki S\u00f6z Neden Korunur? Milletvekili, Mecliste konu\u015furken yaln\u0131z ki\u015fisel g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131klamaz; se\u00e7men ad\u0131na denetim yapar, kamu sorunlar\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirir, y\u00fcr\u00fctmenin i\u015flemlerini sorgular, kanun tekliflerini ele\u015ftirir ve kamu yarar\u0131n\u0131 savunur. Bu g\u00f6revlerin etkili yap\u0131labilmesi i\u00e7in milletvekili, Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7indeki s\u00f6z, oy ve d\u00fc\u015f\u00fcnce a\u00e7\u0131klamalar\u0131 nedeniyle sorumlu tutulmamal\u0131d\u0131r. Inter-Parliamentary Union, parlamenterler i\u00e7in ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00f6zel \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131; onlar\u0131n vatanda\u015flarla ba\u011f kurmas\u0131n\u0131, endi\u015feleri g\u00fcndeme getirmesini ve yanl\u0131\u015flar\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. IPU\u2019nun parlamenter ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc de\u011ferlendirmesi, Meclis i\u00e7i s\u00f6z\u00fcn neden geni\u015f korunmas\u0131 gerekti\u011fini a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde g\u00f6sterir. Yasama faaliyeti kapsam\u0131ndaki a\u00e7\u0131klamalar, bu nedenle s\u0131radan siyasi beyanlardan daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir anayasal koruma alan\u0131na sahiptir. Koruma Nerede Biter? Madde 64, milletvekilli\u011finin g\u00f6revle a\u00e7\u0131k ba\u011flant\u0131s\u0131 bulunmayan fiiller bak\u0131m\u0131ndan hukuki veya cezai sorumsuzluk do\u011furmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu c\u00fcmle, maddenin hukuk devleti taraf\u0131d\u0131r. Milletvekili, Meclisteki s\u00f6z ve oy nedeniyle korunur; fakat g\u00f6revle ba\u011flant\u0131s\u0131 olmayan fiiller i\u00e7in genel hukuk d\u00fczeninden ayr\u0131lamaz. \u00d6rne\u011fin ki\u015fisel ticari ili\u015fki, \u00f6zel hayat alan\u0131ndaki bir fiil, g\u00f6revle ilgisiz \u015fiddet eylemi veya kamu g\u00f6revinden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir su\u00e7 isnad\u0131, otomatik olarak yasama sorumsuzlu\u011fu kapsam\u0131nda g\u00f6r\u00fclemez. G\u00f6revle a\u00e7\u0131k ba\u011flant\u0131 burada ana \u00f6l\u00e7\u00fcd\u00fcr. Ba\u011flant\u0131 yoksa milletvekilli\u011fi, ki\u015fiye hukuki veya cezai sorumsuzluk sa\u011flamaz. Bu ilke, temsil g\u00f6revinin sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da korur; \u00e7\u00fcnk\u00fc milletvekilli\u011fi hukuktan ka\u00e7ma makam\u0131 de\u011fildir. A\u011f\u0131r Su\u00e7larda Dokunulmazl\u0131k Cezas\u0131zl\u0131k Do\u011furmaz Madde 64, a\u011f\u0131r cezal\u0131k su\u00e7\u00fcst\u00fc, anayasal d\u00fczene ve Devletin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 su\u00e7lar, yolsuzluk, g\u00f6revin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 ve yasama g\u00f6reviyle korunamayacak a\u011f\u0131r fiiller bak\u0131m\u0131ndan dokunulmazl\u0131\u011f\u0131n ki\u015fisel cezas\u0131zl\u0131k sonucu do\u011furmayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, yasama sorumsuzlu\u011fu ve dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 maddesinin en g\u00fc\u00e7l\u00fc denge noktalar\u0131ndan biridir. Bu say\u0131m \u00f6zellikle yolsuzluk ve g\u00f6revin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc dokunulmazl\u0131\u011f\u0131n en fazla tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 alan, milletvekilinin kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc veya konumunu ki\u015fisel menfaat i\u00e7in kullan\u0131p kullanmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Dokunulmazl\u0131k, Meclis denetimini korumak i\u00e7in vard\u0131r; yolsuzlu\u011fu korumak i\u00e7in de\u011fil. Ki\u015fisel cezas\u0131zl\u0131k yasa\u011f\u0131, bu nedenle Madde 64\u2019\u00fcn anayasal ahlak \u00e7izgisidir. G\u00f6revle Ba\u011flant\u0131l\u0131 Fiillerde Neden Anayasa Mahkemesi \u0130zni Var? Madde 64, milletvekillerinin g\u00f6revleriyle a\u00e7\u0131k ba\u011flant\u0131l\u0131 fiilleri bak\u0131m\u0131ndan ceza soru\u015fturmas\u0131n\u0131n, Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n talebi \u00fczerine Anayasa Mahkemesinin ilgili b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn iznine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu d\u00fczenler. Bu sistem, milletvekilini tamamen soru\u015fturma d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmaz; fakat g\u00f6revle ba\u011flant\u0131l\u0131 fiillerde siyasi veya keyf\u00ee soru\u015fturma riskine kar\u015f\u0131 anayasal bir s\u00fczge\u00e7 kurar. Bu s\u00fczgecin amac\u0131 su\u00e7luyu korumak de\u011fildir. Ama\u00e7, yasama faaliyetinin soru\u015fturma bask\u0131s\u0131yla etkisizle\u015ftirilmesini \u00f6nlemektir. \u00d6zellikle sert denetim, y\u00fcr\u00fctmeyi ele\u015ftirme, kamu zarar\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirme, hassas bilgileri tart\u0131\u015fma veya kurumlar\u0131 sorgulama gibi g\u00f6revlerle ba\u011flant\u0131l\u0131 eylemler, kolayca ceza tehdidiyle bast\u0131r\u0131labilir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi izin sistemi, milletvekilinin g\u00f6rev alan\u0131n\u0131 koruyan fakat soru\u015fturmay\u0131 tamamen engellemeyen ara bir mekanizmad\u0131r. Anayasa Mahkemesi Ne \u0130nceler, Ne \u0130ncelemez? Madde 64, Anayasa Mahkemesinin izin s\u00fcrecindeki yetkisini \u00f6zellikle s\u0131n\u0131rlar. Mahkeme yaln\u0131z \u00fc\u00e7 \u015feye bakar: isnad\u0131n yasama g\u00f6reviyle ba\u011flant\u0131s\u0131, ba\u015fvurunun a\u00e7\u0131k\u00e7a temelsiz olup olmad\u0131\u011f\u0131 ve yasama g\u00f6revinin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131l\u0131p kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131. Mahkeme su\u00e7luluk, delil, esas veya yerindelik de\u011ferlendirmesi yapamaz. Bu s\u0131n\u0131r \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Anayasa Mahkemesi bu a\u015famada ceza mahkemesi gibi davran\u0131rsa, izin mekanizmas\u0131 erken yarg\u0131lamaya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Aksi y\u00f6nde hi\u00e7 inceleme yapmazsa, g\u00f6revle ba\u011flant\u0131l\u0131 Meclis faaliyeti keyf\u00ee soru\u015fturmalara a\u00e7\u0131k kal\u0131r. Madde 64, bu nedenle izin s\u00fcrecini dar ama etkili bir kontrol olarak kurar. \u0130ncelenir: \u0130snad\u0131n yasama g\u00f6reviyle a\u00e7\u0131k ba\u011flant\u0131s\u0131 var m\u0131? \u0130ncelenir: Ba\u015fvuru a\u00e7\u0131k\u00e7a temelsiz mi? \u0130ncelenir: Yasama g\u00f6revi k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lm\u0131\u015f m\u0131? \u0130ncelenmez: Su\u00e7luluk, delillerin de\u011feri, esas yarg\u0131lama ve yerindelik. \u0130zin S\u00fcreci Geciktirme Arac\u0131 Olamaz Madde 64, izin s\u00fcrecinin kesin s\u00fcrede sonu\u00e7land\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. S\u00fcresinde karar verilmemesi h\u00e2linde dosya Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun \u00f6ncelikli g\u00fcndemine al\u0131n\u0131r. Kanundaki \u00fcst s\u00fcre sonunda h\u00e2l\u00e2 karar verilmemi\u015fse izin verilmi\u015f say\u0131l\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcm, dokunulmazl\u0131k dosyalar\u0131n\u0131n y\u0131llarca bekletilmesini \u00f6nleyen g\u00fc\u00e7l\u00fc bir mekanizmad\u0131r. Burada dikkat \u00e7ekici olan \u015fudur: Sistem, milletvekilini keyf\u00ee soru\u015fturmadan korurken ayn\u0131 zamanda soru\u015fturman\u0131n s\u00fcr\u00fcncemede b\u0131rak\u0131lmas\u0131na da izin vermez. E\u011fer ilgili b\u00f6l\u00fcm karar vermezse dosya Genel Kurula gider; yine karar verilmezse izin verilmi\u015f say\u0131l\u0131r. Bu, sessizlik yoluyla cezas\u0131zl\u0131k ihtimalini \u00f6nler. Dokunulmazl\u0131k, dosya bekletme tekni\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015femez. Zamana\u015f\u0131m\u0131 Neden \u0130\u015flemez? Madde 64\u2019\u00fcn son c\u00fcmlelerinden biri, soru\u015fturma ve kovu\u015fturmalar\u0131n kesintiye u\u011frat\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve zamana\u015f\u0131m\u0131n\u0131n i\u015flemeyece\u011fini d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, dokunulmazl\u0131k rejiminin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyen \u00f6nemli bir g\u00fcvence getirir. E\u011fer dokunulmazl\u0131k s\u00fcresince zamana\u015f\u0131m\u0131 i\u015flemeye devam ederse, dosyalar s\u00fcrenin dolmas\u0131yla d\u00fc\u015febilir ve dokunulmazl\u0131k fiilen cezas\u0131zl\u0131k do\u011furabilir. Madde buna izin vermez. Soru\u015fturma ve kovu\u015fturma s\u00fcre\u00e7leri kesintiye u\u011frat\u0131lamaz; zamana\u015f\u0131m\u0131 i\u015flemez. B\u00f6ylece milletvekili haks\u0131z \u015fekilde bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nmaz; fakat ciddi isnatlar da zaman a\u015f\u0131m\u0131yla ortadan kalkmaz. Zamana\u015f\u0131m\u0131n\u0131n i\u015flememesi, dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 yarg\u0131lamadan ka\u00e7\u0131\u015f de\u011fil, g\u00f6rev g\u00fcvencesi olarak tutar. Venedik Komisyonu\u2019nun Ayr\u0131m\u0131yla Madde 64\u2019\u00fc Okumak Venedik Komisyonu, parlamenter dokunulmazl\u0131k alan\u0131nda \u201cnon-liability\u201d ve \u201cinviolability\u201d ayr\u0131m\u0131n\u0131 yapar. Non-liability, parlamenter g\u00f6revin icras\u0131 kapsam\u0131nda kullan\u0131lan oy, g\u00f6r\u00fc\u015f ve s\u00f6zler nedeniyle yarg\u0131sal sorumluluk do\u011fmamas\u0131n\u0131 ifade eder. Inviolability ise parlamenterlerin \u00f6zellikle y\u00fcr\u00fctme veya yarg\u0131 bask\u0131s\u0131yla g\u00f6revlerinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131n\u0131 \u00f6nleyen usul g\u00fcvenceleriyle ilgilidir. Bu ayr\u0131m, parlamenter immunite rejiminin do\u011fru anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nemlidir. Madde 64 de bu ayr\u0131ma benzer bir mant\u0131k kurar. TBMM \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7indeki oy, s\u00f6z, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve yasama a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 sorumsuzluk kapsam\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bi\u00e7imde korur. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k g\u00f6revle a\u00e7\u0131k ba\u011flant\u0131s\u0131 bulunmayan fiillerde genel hukukun i\u015flemesini engellemez. G\u00f6revle ba\u011flant\u0131l\u0131 ceza soru\u015fturmalar\u0131nda ise Anayasa Mahkemesi izniyle dar bir anayasal kontrol sa\u011flar. Madde 64\u2019\u00fcn Kurdu\u011fu Denge Bu madde, milletvekilli\u011fi g\u00f6revini \u00fc\u00e7 ayr\u0131 tehlikeye kar\u015f\u0131 korur. Birinci tehlike, milletvekilinin Meclis i\u00e7indeki s\u00f6z ve oylar\u0131ndan dolay\u0131 cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u0130kinci tehlike, milletvekilli\u011finin g\u00f6revle ilgisiz su\u00e7lar i\u00e7in cezas\u0131zl\u0131k alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesidir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc tehlike ise izin veya dokunulmazl\u0131k s\u00fcre\u00e7lerinin dosya bekletme, zamana\u015f\u0131m\u0131 veya siyasi pazarl\u0131k arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesidir. Madde 64\u2019\u00fcn g\u00fcvence mant\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir: Tehlike Madde 64\u2019\u00fcn Cevab\u0131 Korunan De\u011fer Meclis i\u00e7i s\u00f6z\u00fcn cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 Oy, s\u00f6z, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve yasama a\u00e7\u0131klamalar\u0131 sorumsuzluk kapsam\u0131ndad\u0131r. Parlamenter ifade ve denetim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Ki\u015fisel cezas\u0131zl\u0131k G\u00f6revle ba\u011flant\u0131s\u0131z fiiller ve a\u011f\u0131r su\u00e7larda dokunulmazl\u0131k cezas\u0131zl\u0131k do\u011furmaz. Hukuk devleti ve e\u015fitlik Keyf\u00ee soru\u015fturma G\u00f6revle ba\u011flant\u0131l\u0131 fiillerde Anayasa Mahkemesi izni aran\u0131r. Yasama ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 Dosya bekletme Kesin s\u00fcre, Genel Kurul g\u00fcndemi ve izin verilmi\u015f say\u0131lma kural\u0131 vard\u0131r. Yarg\u0131laman\u0131n s\u00fcr\u00fcncemede kalmamas\u0131 Zamana\u015f\u0131m\u0131yla ka\u00e7\u0131\u015f Soru\u015fturma ve kovu\u015fturma kesintiye u\u011frat\u0131lamaz; zamana\u015f\u0131m\u0131 i\u015flemez. Etkili adalet Sonu\u00e7: Dokunulmazl\u0131k Susturulmamay\u0131 Sa\u011flar, Cezas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 De\u011fil Yasama sorumsuzlu\u011fu ve dokunulmazl\u0131\u011f\u0131, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde milletvekilli\u011fini hem demokratik denetim hem de hukuk devleti a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00fcvenceye alan temel h\u00fck\u00fcmlerden biridir. Madde 64, TBMM \u00fcyelerinin Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndaki oy, s\u00f6z, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve yasama faaliyeti kapsam\u0131ndaki a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan dolay\u0131 sorumlu tutulamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenler. Bu g\u00fcvence, milletvekilinin y\u00fcr\u00fctmeyi denetleyebilmesi, kamu sorunlar\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirebilmesi ve se\u00e7men ad\u0131na \u00f6zg\u00fcrce konu\u015fabilmesi i\u00e7in zorunludur. Bu maddenin as\u0131l de\u011feri, bu korumay\u0131 ki\u015fisel cezas\u0131zl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmemesidir. Milletvekilli\u011fi, g\u00f6revle a\u00e7\u0131k ba\u011flant\u0131s\u0131 bulunmayan fiiller bak\u0131m\u0131ndan hukuki veya cezai sorumsuzluk do\u011furmaz. A\u011f\u0131r cezal\u0131k su\u00e7\u00fcst\u00fc, anayasal d\u00fczene ve Devletin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 su\u00e7lar, yolsuzluk, g\u00f6revin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 ve yasama g\u00f6reviyle korunamayacak a\u011f\u0131r fiiller bak\u0131m\u0131ndan dokunulmazl\u0131k ki\u015fisel cezas\u0131zl\u0131k sonucu do\u011furmaz. G\u00f6revle ba\u011flant\u0131l\u0131 fiillerde ise ceza soru\u015fturmas\u0131, Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n talebi \u00fczerine Anayasa Mahkemesinin ilgili b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn iznine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Mahkeme yaln\u0131z isnad\u0131n yasama g\u00f6reviyle ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131, ba\u015fvurunun a\u00e7\u0131k\u00e7a temelsiz olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yasama g\u00f6revinin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131l\u0131p kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceler; su\u00e7luluk veya delil de\u011ferlendirmesi yapamaz. Sonu\u00e7 olarak yasama sorumsuzlu\u011fu ve dokunulmazl\u0131\u011f\u0131, bu anayasa modelinde milletvekiline hukukun \u00fcst\u00fcnde bir konum vermez. Ona, Meclis i\u00e7inde halk ad\u0131na \u00f6zg\u00fcrce s\u00f6z s\u00f6yleme ve denetim yapma g\u00fcvencesi verir. Ayn\u0131 zamanda a\u011f\u0131r su\u00e7, yolsuzluk, g\u00f6revin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 ve g\u00f6revle ba\u011flant\u0131s\u0131z fiillerde cezas\u0131zl\u0131k kap\u0131s\u0131n\u0131 kapat\u0131r. \u0130zin s\u00fcrecini s\u00fcreye ba\u011flar, dosya bekletmeyi engeller, zamana\u015f\u0131m\u0131n\u0131 durdurur ve soru\u015fturma-kovu\u015fturma s\u00fcreklili\u011fini korur. B\u00f6ylece dokunulmazl\u0131k, susturulmamay\u0131 sa\u011flayan bir temsil g\u00fcvencesi olarak kal\u0131r; ki\u015fisel dokunulmazl\u0131k veya cezas\u0131zl\u0131k z\u0131rh\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmez.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":258,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-257","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yasama-ve-millet-temsili"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/257","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=257"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/257\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":259,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/257\/revisions\/259"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/258"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=257"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=257"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=257"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}