{"id":254,"date":"2026-06-18T07:09:24","date_gmt":"2026-06-18T07:09:24","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=254"},"modified":"2026-06-18T07:09:24","modified_gmt":"2026-06-18T07:09:24","slug":"milletvekilligiyle-bagdasmayan-isler-ve-tbmm-vakari-madde-63","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/milletvekilligiyle-bagdasmayan-isler-ve-tbmm-vakari-madde-63\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131&#8217;nda Milletvekilli\u011fiyle Ba\u011fda\u015fmayan \u0130\u015fler ve TBMM Vakar\u0131 (Madde 63)"},"content":{"rendered":"<article><strong>Milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan i\u015fler ve TBMM vakar\u0131<\/strong>, temsil yetkisinin ki\u015fisel menfaat, kamu kayna\u011f\u0131, y\u00fcr\u00fctme etkisi veya Meclis d\u00fczenini bozan davran\u0131\u015flar kar\u015f\u0131s\u0131nda nas\u0131l korunaca\u011f\u0131n\u0131 belirleyen kritik bir anayasal h\u00fck\u00fcmd\u00fcr. Milletvekili, halk\u0131n oyuyla T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine gelir; fakat bu g\u00f6rev, ki\u015fiye kamu kaynaklar\u0131yla \u00f6zel kazan\u00e7 sa\u011flama, y\u00fcr\u00fctmeden g\u00f6rev kabul etme, \u00e7\u0131kar ili\u015fkilerini gizleme veya Meclis k\u00fcrs\u00fcs\u00fcn\u00fc insan onurunu zedeleyen sald\u0131r\u0131lara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme serbestli\u011fi vermez. Temsil yetkisi ne kadar \u00f6nemliyse, bu yetkinin vakar, \u015feffafl\u0131k ve kamu yarar\u0131 i\u00e7inde kullan\u0131lmas\u0131 da o kadar \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Madde 63, milletvekilli\u011fi g\u00f6revini iki y\u00f6nden korur. Birinci y\u00f6n, <strong><em>\u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 ve ba\u011fda\u015fmayan i\u015fler<\/em><\/strong> alan\u0131d\u0131r. Milletvekili, kamu g\u00fcc\u00fcyle ba\u011flant\u0131l\u0131 kurumlarda g\u00f6rev alamaz; kamu kaynakl\u0131 taahh\u00fct i\u015fi \u00fcstlenemez; vekillik, temsilcilik, dan\u0131\u015fmanl\u0131k veya hakemlik gibi roller \u00fczerinden kamu g\u00f6reviyle \u00f6zel menfaat aras\u0131nda kar\u0131\u015f\u0131k ili\u015fkiler kuramaz. \u0130kinci y\u00f6n ise TBMM \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n vakar\u0131n\u0131 korumakt\u0131r. Hakaret, tehdit, ayr\u0131mc\u0131 ifade, \u015fiddeti te\u015fvik, ger\u00e7e\u011fe ayk\u0131r\u0131 resm\u00ee beyan ve Genel Kurul d\u00fczenini a\u011f\u0131r bi\u00e7imde bozan davran\u0131\u015flar yasakt\u0131r. Ancak madde, bu yasaklar\u0131n sert denetim ve ele\u015ftiriyi cezaland\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 da \u00f6zellikle vurgular. Bu denge, Madde 63\u2019\u00fc yaln\u0131z disiplin maddesi olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p, temsil ahlak\u0131n\u0131 ve ifade serbestisini birlikte koruyan bir anayasal g\u00fcvenceye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<blockquote><p><strong>Madde 63 \u2013 Milletvekilli\u011fiyle Ba\u011fda\u015fmayan \u0130\u015fler ve T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Vakar\u0131<\/strong><br \/>\nMilletvekilleri \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmak, kamu g\u00f6revini ki\u015fisel menfaat arac\u0131 yapmamak ve \u015feffafl\u0131k ilkesine uymakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Devlet, kamu t\u00fczel ki\u015fileri, bunlara ba\u011fl\u0131 kurulu\u015flar veya kamu kayna\u011f\u0131, kamu g\u00f6revi ya da kamu denetimiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 kurum ve te\u015febb\u00fcslerde g\u00f6rev alamaz; vekillik, temsilcilik, dan\u0131\u015fmanl\u0131k, hakemlik veya kamu kaynakl\u0131 taahh\u00fct i\u015fi \u00fcstlenemez.<\/p>\n<p>Milletvekilleri y\u00fcr\u00fctme organ\u0131n\u0131n teklif, inha, atama veya onamas\u0131na ba\u011fl\u0131 g\u00f6rev kabul edemez. Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler mal bildirimi, \u015feffafl\u0131k ve denetim yollar\u0131yla izlenir; ayk\u0131r\u0131l\u0131klar sorumluluk ve yapt\u0131r\u0131m do\u011furur.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda hakaret, tehdit, g\u00f6revle ilgisiz \u00f6zel hayat\u0131 hedef alan ki\u015fisel sald\u0131r\u0131, insan onurunu veya e\u015fitli\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a zedeleyen ayr\u0131mc\u0131 ifade, \u015fiddeti te\u015fvik, \u00e7\u0131kar ili\u015fkisi, ger\u00e7e\u011fe ayk\u0131r\u0131 resm\u00ee beyan ve Genel Kurul d\u00fczenini a\u011f\u0131r bi\u00e7imde bozan davran\u0131\u015f yasakt\u0131r.<\/p>\n<p>Bu yasaklar sert denetim ve ele\u015ftiriyi cezaland\u0131racak bi\u00e7imde uygulanamaz. Tespitte s\u00f6z\u00fcn ba\u011flam\u0131, hedefi, g\u00f6revle ilgisi, somut zarar riski ve T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi d\u00fczenine etkisi g\u00f6sterilir.<\/p>\n<p>Yapt\u0131r\u0131mlar yaln\u0131z T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fini, d\u00fczenini veya haklar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 somut bi\u00e7imde etkileyen fiiller bak\u0131m\u0131ndan uygulan\u0131r; milletvekilli\u011fi s\u0131fat\u0131, se\u00e7men iradesi veya yasama ve denetim faaliyeti \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz engellenemez.<\/p><\/blockquote>\n<h2>Temsil Yetkisi Nerede Kirlenir?<\/h2>\n<p>Milletvekilli\u011fi, millet ad\u0131na kanun yapma ve y\u00fcr\u00fctmeyi denetleme g\u00f6revidir. Bu g\u00f6rev, \u00f6zel \u00e7\u0131kar alanlar\u0131yla i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti\u011finde temsil yetkisi kirlenmeye ba\u015flar. <strong>Milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan i\u015fler ve TBMM vakar\u0131<\/strong> maddesi, bu kirlenmenin hangi yollarla olu\u015fabilece\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterir: \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131, kamu g\u00f6revini ki\u015fisel menfaat arac\u0131 yapmak, kamu kaynakl\u0131 i\u015f \u00fcstlenmek, y\u00fcr\u00fctmeye ba\u011fl\u0131 g\u00f6rev kabul etmek veya \u015feffafl\u0131k y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnden ka\u00e7mak.<\/p>\n<p>Bir milletvekili, kamu kayna\u011f\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 bir te\u015febb\u00fcste g\u00f6rev al\u0131rsa veya kamu denetimi alt\u0131ndaki bir alanda vekillik, dan\u0131\u015fmanl\u0131k, temsilcilik ya da taahh\u00fct i\u015fi \u00fcstlenirse, art\u0131k se\u00e7men ad\u0131na denetleyen ki\u015fi ile \u00e7\u0131kar sa\u011flayan ki\u015fi ayn\u0131 bedende birle\u015fir. Bu durum, yasama g\u00f6revinin tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Meclise duyulan g\u00fcveni zedeler. Bu nedenle <u>\u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131nma<\/u>, milletvekili i\u00e7in sadece etik bir tercih de\u011fil, temsil g\u00f6revinin temiz kalmas\u0131 i\u00e7in anayasal bir zorunluluktur.<\/p>\n<h2>Ba\u011fda\u015fmayan \u0130\u015fler Haritas\u0131<\/h2>\n<p>Madde 63\u2019\u00fc daha anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131lmak i\u00e7in milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan i\u015fleri \u015fu \u015fekilde okumak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>Yasaklanan Alan<\/th>\n<th>Ne Anlama Gelir?<\/th>\n<th>Korunan De\u011fer<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td>Kamu ba\u011flant\u0131l\u0131 kurumlarda g\u00f6rev<\/td>\n<td>Devlet, kamu t\u00fczel ki\u015fileri veya ba\u011fl\u0131 kurulu\u015flarda g\u00f6rev alma yasa\u011f\u0131<\/td>\n<td>Yasaman\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Vekillik ve temsilcilik<\/td>\n<td>Kamu kayna\u011f\u0131 veya kamu denetimiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 menfaat temsilini \u00fcstlenememe<\/td>\n<td>\u00c7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131nma<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Dan\u0131\u015fmanl\u0131k ve hakemlik<\/td>\n<td>Kamu etkisi alt\u0131ndaki alanlarda \u00f6zel \u00fccretli rol \u00fcstlenememe<\/td>\n<td>\u015eeffafl\u0131k ve tarafs\u0131zl\u0131k<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Kamu kaynakl\u0131 taahh\u00fct i\u015fi<\/td>\n<td>Kamu paras\u0131na dayal\u0131 i\u015f, ihale veya y\u00fcklenim ili\u015fkisine girememe<\/td>\n<td>Kamu kayna\u011f\u0131 g\u00fcvenli\u011fi<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Y\u00fcr\u00fctmeye ba\u011fl\u0131 g\u00f6rev<\/td>\n<td>Teklif, inha, atama veya onama ile y\u00fcr\u00fctmeden g\u00f6rev kabul edememe<\/td>\n<td>Yasama-y\u00fcr\u00fctme ayr\u0131m\u0131<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Bu tablo, yasa\u011f\u0131n ki\u015fisel \u00e7al\u0131\u015fma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc keyf\u00ee bi\u00e7imde daraltmak i\u00e7in de\u011fil, milletvekilli\u011fi g\u00f6revinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in getirildi\u011fini g\u00f6sterir. Milletvekili, g\u00f6rev s\u00fcresi boyunca \u201cmillet ad\u0131na denetleyen ki\u015fi\u201d konumundad\u0131r. Bu konum, denetledi\u011fi alanlardan \u00f6zel menfaat sa\u011flamas\u0131yla ba\u011fda\u015fmaz.<\/p>\n<h2>Y\u00fcr\u00fctmeden G\u00f6rev Kabul Etmek Neden Sak\u0131ncal\u0131d\u0131r?<\/h2>\n<p>Madde 63, milletvekillerinin y\u00fcr\u00fctme organ\u0131n\u0131n teklif, inha, atama veya onamas\u0131na ba\u011fl\u0131 g\u00f6rev kabul edemeyece\u011fini d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, <strong>milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan i\u015fler ve TBMM vakar\u0131<\/strong> bak\u0131m\u0131ndan yasama-y\u00fcr\u00fctme ili\u015fkisini temiz tutar. \u00c7\u00fcnk\u00fc milletvekili, y\u00fcr\u00fctmeyi denetlemesi gereken ki\u015fidir. E\u011fer ayn\u0131 milletvekili y\u00fcr\u00fctmenin verdi\u011fi g\u00f6rev, unvan veya menfaatle ba\u011fl\u0131 h\u00e2le gelirse denetim g\u00f6revi zay\u0131flar.<\/p>\n<p>Bu yasak, y\u00fcr\u00fctmeyi d\u00fc\u015fman g\u00f6rmek anlam\u0131na gelmez. Devlet organlar\u0131 elbette anayasal d\u00fczen i\u00e7inde birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Fakat birlikte \u00e7al\u0131\u015fmak ile y\u00fcr\u00fctmenin milletvekili \u00fczerinde g\u00f6rev ve menfaat ba\u011f\u0131 kurmas\u0131 ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir. <strong><em>Yasama denetiminin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131<\/em><\/strong>, milletvekilinin y\u00fcr\u00fctmeden gelecek makam, teklif veya onaya ba\u011fl\u0131 g\u00f6rev beklentisi ta\u015f\u0131mamas\u0131n\u0131 gerektirir.<\/p>\n<h2>Mal Bildirimi ve \u015eeffafl\u0131k: K\u00e2\u011f\u0131t \u00dczerinde De\u011fil, \u0130zlenebilir Denetim<\/h2>\n<p>Madde 63, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerin mal bildirimi, \u015feffafl\u0131k ve denetim yollar\u0131yla izlenece\u011fini belirtir. Bu c\u00fcmle \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ba\u011fda\u015fmayan i\u015fler yasa\u011f\u0131 yaln\u0131z ahlaki beyanla b\u0131rak\u0131l\u0131rsa etkisiz kalabilir. Ger\u00e7ek denetim i\u00e7in milletvekilinin malvarl\u0131\u011f\u0131 hareketleri, g\u00f6rev ba\u011flant\u0131l\u0131 menfaatleri ve kamu kayna\u011f\u0131yla ili\u015fki ihtimali izlenebilir olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bu noktada ama\u00e7 milletvekilinin \u00f6zel hayat\u0131n\u0131 gereksiz bi\u00e7imde te\u015fhir etmek de\u011fildir. Ama kamu g\u00f6reviyle ba\u011flant\u0131l\u0131 \u00e7\u0131kar ili\u015fkilerinin gizlenmesini de engellemektir. OECD\u2019nin <a href=\"https:\/\/www.oecd.org\/en\/topics\/conflict-of-interest.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">\u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 y\u00f6netimi<\/a> yakla\u015f\u0131m\u0131, kamu g\u00f6revlilerinin \u00f6zel menfaatleri ile resm\u00ee g\u00f6revleri aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fma do\u011fabilecek durumlar\u0131n \u00f6nceden tan\u0131mlanmas\u0131 ve y\u00f6netilmesi gerekti\u011fini vurgular. Madde 63 de ayn\u0131 mant\u0131\u011f\u0131 milletvekilli\u011fi g\u00f6revine ta\u015f\u0131r: Menfaat ili\u015fkisi gizlenirse denetim zay\u0131flar; denetim zay\u0131flarsa temsil g\u00fcveni sars\u0131l\u0131r.<\/p>\n<h2>TBMM Vakar\u0131 Ne Demektir?<\/h2>\n<p>TBMM vakar\u0131, Meclisin sessiz, tart\u0131\u015fmas\u0131z veya \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131z bir yer olmas\u0131 demek de\u011fildir. Meclis, do\u011fal olarak sert tart\u0131\u015fmalar\u0131n, yo\u011fun denetimin, h\u00fck\u00fcmet ele\u015ftirilerinin, kamu politikas\u0131 m\u00fccadelesinin ve farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldi\u011fi yerdir. Bu nedenle <strong>TBMM vakar\u0131<\/strong>, ele\u015ftiriyi susturan bir nezaket kal\u0131b\u0131 olarak anla\u015f\u0131lamaz.<\/p>\n<p>Vakar, Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n insan onurunu, e\u015fitli\u011fi, g\u00fcvenli\u011fi, d\u00fczeni ve yasama-denetim hakk\u0131n\u0131 koruyacak asgari sayg\u0131 i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesidir. Milletvekili sert konu\u015fabilir, yanl\u0131\u015f g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kamu i\u015flemini a\u011f\u0131r bi\u00e7imde ele\u015ftirebilir, y\u00fcr\u00fctmeyi denetleyebilir, iddialar\u0131 g\u00fcndeme getirebilir. Ancak hakaret, tehdit, g\u00f6revle ilgisiz \u00f6zel hayat\u0131 hedef alma, a\u00e7\u0131k ayr\u0131mc\u0131 ifade, \u015fiddeti te\u015fvik, \u00e7\u0131kar ili\u015fkisi veya ger\u00e7e\u011fe ayk\u0131r\u0131 resm\u00ee beyan, Meclis vakar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015far.<\/p>\n<h2>Sert Ele\u015ftiri ile Yasak Davran\u0131\u015f Aras\u0131ndaki \u00c7izgi<\/h2>\n<p>Madde 63\u2019\u00fcn en dikkatli kurulmu\u015f b\u00f6l\u00fcmlerinden biri, yasaklar\u0131n sert denetim ve ele\u015ftiriyi cezaland\u0131racak bi\u00e7imde uygulanamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemesidir. Bu h\u00fck\u00fcm, maddenin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck taraf\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Mecliste denetim zay\u0131flarsa yasama organ\u0131 yaln\u0131z kanun \u00e7\u0131karan bir oylama makinesine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Milletvekili, kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc sorgulayabilmelidir.<\/p>\n<p>Fakat ele\u015ftiri hakk\u0131, insan onurunu a\u00e7\u0131k\u00e7a zedeleyen sald\u0131r\u0131 veya \u015fiddet \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 hakk\u0131 de\u011fildir. Bu nedenle madde, tespitte s\u00f6z\u00fcn ba\u011flam\u0131, hedefi, g\u00f6revle ilgisi, somut zarar riski ve TBMM d\u00fczenine etkisinin g\u00f6sterilmesini ister. Bu \u00f6l\u00e7\u00fctler, keyf\u00ee disiplin uygulamas\u0131na kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir g\u00fcvencedir.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Ba\u011flam<\/strong>: S\u00f6z hangi tart\u0131\u015fma i\u00e7inde s\u00f6ylendi?<\/li>\n<li><u>Hedef<\/u>: Ele\u015ftiri kamu g\u00f6reviyle mi ilgili, yoksa ki\u015fisel sald\u0131r\u0131 m\u0131?<\/li>\n<li><em>G\u00f6revle ilgisi<\/em>: S\u00f6z yasama veya denetim faaliyetine ba\u011fl\u0131 m\u0131?<\/li>\n<li><strong>Somut zarar riski<\/strong>: S\u00f6z Meclis d\u00fczeni veya haklar\u0131n kullan\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ger\u00e7ek risk do\u011furuyor mu?<\/li>\n<li><u>TBMM d\u00fczenine etkisi<\/u>: Davran\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 ger\u00e7ekten a\u011f\u0131r bi\u00e7imde bozuyor mu?<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu \u00f6l\u00e7\u00fctler sayesinde <strong><em>sert denetim hakk\u0131<\/em><\/strong> korunurken, Meclis d\u00fczenini ve insan onurunu a\u00e7\u0131k\u00e7a zedeleyen davran\u0131\u015flar da yapt\u0131r\u0131ms\u0131z b\u0131rak\u0131lmaz.<\/p>\n<h2>\u00d6zel Hayat\u0131n Hedef Al\u0131nmas\u0131 Neden Yasakt\u0131r?<\/h2>\n<p>Madde 63, g\u00f6revle ilgisiz \u00f6zel hayat\u0131 hedef alan ki\u015fisel sald\u0131r\u0131y\u0131 yasaklar. Bu ifade, Meclis tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n kamu g\u00f6reviyle ba\u011flant\u0131l\u0131 kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bir ki\u015finin kamu g\u00f6revindeki eylemleri, kararlar\u0131, menfaat ili\u015fkileri, mal bildirimi, kamu kayna\u011f\u0131 kullan\u0131m\u0131 veya g\u00f6revle ba\u011flant\u0131l\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131 elbette denetlenebilir. Fakat g\u00f6revle ilgisi olmayan \u00f6zel hayat alan\u0131n\u0131 hedef almak, denetim de\u011fil sald\u0131r\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bu s\u0131n\u0131r, Meclisin seviyesini korur. Milletvekili, kamu yarar\u0131yla ilgili konularda cesur konu\u015fmal\u0131d\u0131r; fakat ki\u015fiyi k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcrmek, ailesini veya \u00f6zel ya\u015fam\u0131n\u0131 hedef yapmak, yasama denetiminin par\u00e7as\u0131 de\u011fildir. <u>G\u00f6revle ilgisiz \u00f6zel hayat yasa\u011f\u0131<\/u>, hem insan onurunu korur hem de Meclis tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ger\u00e7ek kamu meselelerine geri \u00e7eker.<\/p>\n<h2>Ayr\u0131mc\u0131 \u0130fade ve \u015eiddeti Te\u015fvik<\/h2>\n<p>Madde 63, insan onurunu veya e\u015fitli\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a zedeleyen ayr\u0131mc\u0131 ifadeyi ve \u015fiddeti te\u015fviki yasaklar. Bu h\u00fck\u00fcm, TBMM\u2019nin milletin tamam\u0131n\u0131 temsil eden bir organ olmas\u0131yla do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Meclis k\u00fcrs\u00fcs\u00fc, toplumun herhangi bir kesimini insan onuru bak\u0131m\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131layan veya e\u015fit vatanda\u015fl\u0131k duygusunu y\u0131kan bir zemine d\u00f6n\u00fc\u015fmemelidir.<\/p>\n<p>Burada dikkat edilmesi gereken nokta, her sert s\u00f6z\u00fcn ayr\u0131mc\u0131 ifade say\u0131lmamas\u0131d\u0131r. Madde, insan onurunu veya e\u015fitli\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a zedeleyen ifadelerden s\u00f6z eder. Yani yasak, belirsiz bir \u201crahats\u0131z edici s\u00f6z\u201d alan\u0131 yaratmaz; a\u011f\u0131r ve a\u00e7\u0131k ihlalleri hedefler. Ayn\u0131 \u015fekilde \u015fiddeti te\u015fvik yasa\u011f\u0131 da demokratik tart\u0131\u015fmay\u0131 de\u011fil, fiziksel sald\u0131r\u0131 veya zor kullanma \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 niteli\u011findeki davran\u0131\u015flar\u0131 hedef al\u0131r.<\/p>\n<h2>Parlamenter \u0130fade Serbestisi ile Disiplin Dengesi<\/h2>\n<p>Milletvekilleri, s\u0131radan kamu g\u00f6revlilerinden farkl\u0131 olarak yasama ve denetim faaliyetinde geni\u015f ifade alan\u0131na ihtiya\u00e7 duyar. Bu alan olmazsa Meclis denetimi zay\u0131flar. Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi, \u00fcyelerin parlamenter g\u00f6revleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 oy, s\u00f6z ve g\u00f6r\u00fc\u015fleri bak\u0131m\u0131ndan \u00f6zel koruma alan\u0131na sahip oldu\u011funu vurgulayan de\u011ferlendirmeler yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede <a href=\"https:\/\/assembly.coe.int\/nw\/xml\/XRef\/Xref-XML2HTML-EN.asp?fileid=22971\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">parlamenter ifade serbestisi<\/a>, yasama organ\u0131n\u0131n etkili \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>Fakat geni\u015f ifade alan\u0131, s\u0131n\u0131rs\u0131z sald\u0131r\u0131 alan\u0131 de\u011fildir. Madde 63\u2019\u00fcn dengesi burada ortaya \u00e7\u0131kar. Ele\u015ftiri korunur; hakaret, tehdit, ayr\u0131mc\u0131 ifade ve \u015fiddeti te\u015fvik yasaklan\u0131r. Disiplin uygulanabilir; fakat yaln\u0131z TBMM \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fini, d\u00fczenini veya haklar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 somut bi\u00e7imde etkileyen fiiller bak\u0131m\u0131ndan. Bu, hem Meclis \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hem Meclis d\u00fczenini birlikte koruyan makul bir anayasal \u00e7izgidir.<\/p>\n<h2>Yapt\u0131r\u0131m\u0131n S\u0131n\u0131r\u0131: Se\u00e7men \u0130radesi \u00d6l\u00e7\u00fcs\u00fcz Engellenemez<\/h2>\n<p>Madde 63\u2019\u00fcn son c\u00fcmlesi, yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde \u00e7izer. Milletvekilli\u011fi s\u0131fat\u0131, se\u00e7men iradesi veya yasama ve denetim faaliyeti \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz engellenemez. Bu h\u00fck\u00fcm, disiplinin se\u00e7ilmi\u015f temsilciyi susturma veya se\u00e7menin tercih etti\u011fi ki\u015fiyi fiilen etkisizle\u015ftirme arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesini \u00f6nler.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcvence hayati \u00f6nemdedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Meclis d\u00fczenini koruma gerek\u00e7esiyle a\u011f\u0131r ve \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz yapt\u0131r\u0131mlar uygulan\u0131rsa, \u00f6zellikle muhalif veya sert denetim yapan milletvekilleri \u00fczerinde bask\u0131 do\u011fabilir. Oysa se\u00e7men iradesi, basit bir disiplin gerek\u00e7esiyle etkisizle\u015ftirilemez. <strong><em>\u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fc yapt\u0131r\u0131m ilkesi<\/em><\/strong>, hem Meclis vakar\u0131n\u0131 hem de temsil hakk\u0131n\u0131 ayn\u0131 anda korur.<\/p>\n<h2>Madde 63\u2019\u00fcn Kurdu\u011fu Denge<\/h2>\n<p>Bu maddeyi tek c\u00fcmleyle okumak gerekirse \u015fu s\u00f6ylenebilir: Milletvekili hem g\u00fc\u00e7l\u00fc konu\u015fabilmeli hem temiz kalmal\u0131; hem y\u00fcr\u00fctmeyi denetleyebilmeli hem kamu kayna\u011f\u0131yla \u00f6zel \u00e7\u0131kar kuramamal\u0131; hem sert ele\u015ftiri yapabilmeli hem insan onurunu ve Meclis d\u00fczenini a\u011f\u0131r bi\u00e7imde zedeleyememelidir.<\/p>\n<p>Bu denge, anayasa tekni\u011fi bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok de\u011ferlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yaln\u0131z yasak koyan bir madde, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bo\u011fabilir. Yaln\u0131z \u00f6zg\u00fcrl\u00fck tan\u0131yan ama s\u0131n\u0131r koymayan bir madde ise Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 hakaret, tehdit, \u00e7\u0131kar ili\u015fkisi ve d\u00fczen bozucu davran\u0131\u015flara a\u00e7\u0131k b\u0131rakabilir. Madde 63, bu iki u\u00e7 aras\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc bir anayasal yol kurar.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7: Temsil Yetkisi Temiz, Meclis S\u00f6z\u00fc G\u00fc\u00e7l\u00fc Kalmal\u0131d\u0131r<\/h2>\n<p><strong>Milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan i\u015fler ve TBMM vakar\u0131<\/strong>, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde milletvekilli\u011fi g\u00f6revini \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan, kamu kayna\u011f\u0131yla \u00f6zel menfaat ili\u015fkisinden, y\u00fcr\u00fctme etkisinden ve Meclis d\u00fczenini a\u011f\u0131r bi\u00e7imde bozan davran\u0131\u015flardan koruyan temel h\u00fck\u00fcmlerden biridir. Madde 63, milletvekillerinin \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmak, kamu g\u00f6revini ki\u015fisel menfaat arac\u0131 yapmamak ve \u015feffafl\u0131k ilkesine uymakla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenler. Devlet, kamu t\u00fczel ki\u015fileri, kamu kayna\u011f\u0131 veya kamu denetimiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 kurum ve te\u015febb\u00fcslerde g\u00f6rev alma; vekillik, temsilcilik, dan\u0131\u015fmanl\u0131k, hakemlik veya kamu kaynakl\u0131 taahh\u00fct i\u015fi \u00fcstlenme yasa\u011f\u0131 bu temiz temsil anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bu maddenin as\u0131l g\u00fcc\u00fc, yasaklar\u0131 ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcyle dengelemesidir. TBMM \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda hakaret, tehdit, g\u00f6revle ilgisiz \u00f6zel hayat\u0131 hedef alan sald\u0131r\u0131, insan onurunu veya e\u015fitli\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a zedeleyen ayr\u0131mc\u0131 ifade, \u015fiddeti te\u015fvik, \u00e7\u0131kar ili\u015fkisi, ger\u00e7e\u011fe ayk\u0131r\u0131 resm\u00ee beyan ve Genel Kurul d\u00fczenini a\u011f\u0131r bi\u00e7imde bozan davran\u0131\u015flar yasakt\u0131r. Ancak bu yasaklar sert denetim ve ele\u015ftiriyi cezaland\u0131rmak i\u00e7in uygulanamaz. S\u00f6z\u00fcn ba\u011flam\u0131, hedefi, g\u00f6revle ilgisi, somut zarar riski ve TBMM d\u00fczenine etkisi g\u00f6sterilmelidir. Yapt\u0131r\u0131mlar yaln\u0131z Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fini, d\u00fczenini veya haklar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 somut bi\u00e7imde etkileyen fiiller bak\u0131m\u0131ndan uygulanabilir; milletvekilli\u011fi s\u0131fat\u0131, se\u00e7men iradesi veya yasama ve denetim faaliyeti \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz engellenemez.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak <strong><em>milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan i\u015fler ve TBMM vakar\u0131<\/em><\/strong>, milletvekiline hem ahlaki hem anayasal bir s\u0131n\u0131r \u00e7izer. Temsil yetkisi g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr; fakat ki\u015fisel menfaatin arac\u0131 olamaz. Meclis s\u00f6z\u00fc \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr; fakat hakaret, tehdit ve insan onurunu zedeleyen sald\u0131r\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015femez. Denetim sert olabilir; fakat disiplin de keyf\u00ee olamaz. Bu denge, hem temiz yasama g\u00f6revini hem de g\u00fc\u00e7l\u00fc parlamenter denetimi ayn\u0131 anayasal zeminde korur.<\/p>\n<\/article>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan i\u015fler ve TBMM vakar\u0131, temsil yetkisinin ki\u015fisel menfaat, kamu kayna\u011f\u0131, y\u00fcr\u00fctme etkisi veya Meclis d\u00fczenini bozan davran\u0131\u015flar kar\u015f\u0131s\u0131nda nas\u0131l korunaca\u011f\u0131n\u0131 belirleyen kritik bir anayasal h\u00fck\u00fcmd\u00fcr. Milletvekili, halk\u0131n oyuyla T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine gelir; fakat bu g\u00f6rev, ki\u015fiye kamu kaynaklar\u0131yla \u00f6zel kazan\u00e7 sa\u011flama, y\u00fcr\u00fctmeden g\u00f6rev kabul etme, \u00e7\u0131kar ili\u015fkilerini gizleme veya Meclis k\u00fcrs\u00fcs\u00fcn\u00fc insan onurunu zedeleyen sald\u0131r\u0131lara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme serbestli\u011fi vermez. Temsil yetkisi ne kadar \u00f6nemliyse, bu yetkinin vakar, \u015feffafl\u0131k ve kamu yarar\u0131 i\u00e7inde kullan\u0131lmas\u0131 da o kadar \u00f6nemlidir. Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Madde 63, milletvekilli\u011fi g\u00f6revini iki y\u00f6nden korur. Birinci y\u00f6n, \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 ve ba\u011fda\u015fmayan i\u015fler alan\u0131d\u0131r. Milletvekili, kamu g\u00fcc\u00fcyle ba\u011flant\u0131l\u0131 kurumlarda g\u00f6rev alamaz; kamu kaynakl\u0131 taahh\u00fct i\u015fi \u00fcstlenemez; vekillik, temsilcilik, dan\u0131\u015fmanl\u0131k veya hakemlik gibi roller \u00fczerinden kamu g\u00f6reviyle \u00f6zel menfaat aras\u0131nda kar\u0131\u015f\u0131k ili\u015fkiler kuramaz. \u0130kinci y\u00f6n ise TBMM \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n vakar\u0131n\u0131 korumakt\u0131r. Hakaret, tehdit, ayr\u0131mc\u0131 ifade, \u015fiddeti te\u015fvik, ger\u00e7e\u011fe ayk\u0131r\u0131 resm\u00ee beyan ve Genel Kurul d\u00fczenini a\u011f\u0131r bi\u00e7imde bozan davran\u0131\u015flar yasakt\u0131r. Ancak madde, bu yasaklar\u0131n sert denetim ve ele\u015ftiriyi cezaland\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 da \u00f6zellikle vurgular. Bu denge, Madde 63\u2019\u00fc yaln\u0131z disiplin maddesi olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p, temsil ahlak\u0131n\u0131 ve ifade serbestisini birlikte koruyan bir anayasal g\u00fcvenceye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Madde 63 \u2013 Milletvekilli\u011fiyle Ba\u011fda\u015fmayan \u0130\u015fler ve T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Vakar\u0131 Milletvekilleri \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmak, kamu g\u00f6revini ki\u015fisel menfaat arac\u0131 yapmamak ve \u015feffafl\u0131k ilkesine uymakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Devlet, kamu t\u00fczel ki\u015fileri, bunlara ba\u011fl\u0131 kurulu\u015flar veya kamu kayna\u011f\u0131, kamu g\u00f6revi ya da kamu denetimiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 kurum ve te\u015febb\u00fcslerde g\u00f6rev alamaz; vekillik, temsilcilik, dan\u0131\u015fmanl\u0131k, hakemlik veya kamu kaynakl\u0131 taahh\u00fct i\u015fi \u00fcstlenemez. Milletvekilleri y\u00fcr\u00fctme organ\u0131n\u0131n teklif, inha, atama veya onamas\u0131na ba\u011fl\u0131 g\u00f6rev kabul edemez. Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler mal bildirimi, \u015feffafl\u0131k ve denetim yollar\u0131yla izlenir; ayk\u0131r\u0131l\u0131klar sorumluluk ve yapt\u0131r\u0131m do\u011furur. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda hakaret, tehdit, g\u00f6revle ilgisiz \u00f6zel hayat\u0131 hedef alan ki\u015fisel sald\u0131r\u0131, insan onurunu veya e\u015fitli\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a zedeleyen ayr\u0131mc\u0131 ifade, \u015fiddeti te\u015fvik, \u00e7\u0131kar ili\u015fkisi, ger\u00e7e\u011fe ayk\u0131r\u0131 resm\u00ee beyan ve Genel Kurul d\u00fczenini a\u011f\u0131r bi\u00e7imde bozan davran\u0131\u015f yasakt\u0131r. Bu yasaklar sert denetim ve ele\u015ftiriyi cezaland\u0131racak bi\u00e7imde uygulanamaz. Tespitte s\u00f6z\u00fcn ba\u011flam\u0131, hedefi, g\u00f6revle ilgisi, somut zarar riski ve T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi d\u00fczenine etkisi g\u00f6sterilir. Yapt\u0131r\u0131mlar yaln\u0131z T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fini, d\u00fczenini veya haklar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 somut bi\u00e7imde etkileyen fiiller bak\u0131m\u0131ndan uygulan\u0131r; milletvekilli\u011fi s\u0131fat\u0131, se\u00e7men iradesi veya yasama ve denetim faaliyeti \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz engellenemez. Temsil Yetkisi Nerede Kirlenir? Milletvekilli\u011fi, millet ad\u0131na kanun yapma ve y\u00fcr\u00fctmeyi denetleme g\u00f6revidir. Bu g\u00f6rev, \u00f6zel \u00e7\u0131kar alanlar\u0131yla i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti\u011finde temsil yetkisi kirlenmeye ba\u015flar. Milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan i\u015fler ve TBMM vakar\u0131 maddesi, bu kirlenmenin hangi yollarla olu\u015fabilece\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterir: \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131, kamu g\u00f6revini ki\u015fisel menfaat arac\u0131 yapmak, kamu kaynakl\u0131 i\u015f \u00fcstlenmek, y\u00fcr\u00fctmeye ba\u011fl\u0131 g\u00f6rev kabul etmek veya \u015feffafl\u0131k y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnden ka\u00e7mak. Bir milletvekili, kamu kayna\u011f\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 bir te\u015febb\u00fcste g\u00f6rev al\u0131rsa veya kamu denetimi alt\u0131ndaki bir alanda vekillik, dan\u0131\u015fmanl\u0131k, temsilcilik ya da taahh\u00fct i\u015fi \u00fcstlenirse, art\u0131k se\u00e7men ad\u0131na denetleyen ki\u015fi ile \u00e7\u0131kar sa\u011flayan ki\u015fi ayn\u0131 bedende birle\u015fir. Bu durum, yasama g\u00f6revinin tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Meclise duyulan g\u00fcveni zedeler. Bu nedenle \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131nma, milletvekili i\u00e7in sadece etik bir tercih de\u011fil, temsil g\u00f6revinin temiz kalmas\u0131 i\u00e7in anayasal bir zorunluluktur. Ba\u011fda\u015fmayan \u0130\u015fler Haritas\u0131 Madde 63\u2019\u00fc daha anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131lmak i\u00e7in milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan i\u015fleri \u015fu \u015fekilde okumak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: Yasaklanan Alan Ne Anlama Gelir? Korunan De\u011fer Kamu ba\u011flant\u0131l\u0131 kurumlarda g\u00f6rev Devlet, kamu t\u00fczel ki\u015fileri veya ba\u011fl\u0131 kurulu\u015flarda g\u00f6rev alma yasa\u011f\u0131 Yasaman\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 Vekillik ve temsilcilik Kamu kayna\u011f\u0131 veya kamu denetimiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 menfaat temsilini \u00fcstlenememe \u00c7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131nma Dan\u0131\u015fmanl\u0131k ve hakemlik Kamu etkisi alt\u0131ndaki alanlarda \u00f6zel \u00fccretli rol \u00fcstlenememe \u015eeffafl\u0131k ve tarafs\u0131zl\u0131k Kamu kaynakl\u0131 taahh\u00fct i\u015fi Kamu paras\u0131na dayal\u0131 i\u015f, ihale veya y\u00fcklenim ili\u015fkisine girememe Kamu kayna\u011f\u0131 g\u00fcvenli\u011fi Y\u00fcr\u00fctmeye ba\u011fl\u0131 g\u00f6rev Teklif, inha, atama veya onama ile y\u00fcr\u00fctmeden g\u00f6rev kabul edememe Yasama-y\u00fcr\u00fctme ayr\u0131m\u0131 Bu tablo, yasa\u011f\u0131n ki\u015fisel \u00e7al\u0131\u015fma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc keyf\u00ee bi\u00e7imde daraltmak i\u00e7in de\u011fil, milletvekilli\u011fi g\u00f6revinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in getirildi\u011fini g\u00f6sterir. Milletvekili, g\u00f6rev s\u00fcresi boyunca \u201cmillet ad\u0131na denetleyen ki\u015fi\u201d konumundad\u0131r. Bu konum, denetledi\u011fi alanlardan \u00f6zel menfaat sa\u011flamas\u0131yla ba\u011fda\u015fmaz. Y\u00fcr\u00fctmeden G\u00f6rev Kabul Etmek Neden Sak\u0131ncal\u0131d\u0131r? Madde 63, milletvekillerinin y\u00fcr\u00fctme organ\u0131n\u0131n teklif, inha, atama veya onamas\u0131na ba\u011fl\u0131 g\u00f6rev kabul edemeyece\u011fini d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan i\u015fler ve TBMM vakar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan yasama-y\u00fcr\u00fctme ili\u015fkisini temiz tutar. \u00c7\u00fcnk\u00fc milletvekili, y\u00fcr\u00fctmeyi denetlemesi gereken ki\u015fidir. E\u011fer ayn\u0131 milletvekili y\u00fcr\u00fctmenin verdi\u011fi g\u00f6rev, unvan veya menfaatle ba\u011fl\u0131 h\u00e2le gelirse denetim g\u00f6revi zay\u0131flar. Bu yasak, y\u00fcr\u00fctmeyi d\u00fc\u015fman g\u00f6rmek anlam\u0131na gelmez. Devlet organlar\u0131 elbette anayasal d\u00fczen i\u00e7inde birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Fakat birlikte \u00e7al\u0131\u015fmak ile y\u00fcr\u00fctmenin milletvekili \u00fczerinde g\u00f6rev ve menfaat ba\u011f\u0131 kurmas\u0131 ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir. Yasama denetiminin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, milletvekilinin y\u00fcr\u00fctmeden gelecek makam, teklif veya onaya ba\u011fl\u0131 g\u00f6rev beklentisi ta\u015f\u0131mamas\u0131n\u0131 gerektirir. Mal Bildirimi ve \u015eeffafl\u0131k: K\u00e2\u011f\u0131t \u00dczerinde De\u011fil, \u0130zlenebilir Denetim Madde 63, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerin mal bildirimi, \u015feffafl\u0131k ve denetim yollar\u0131yla izlenece\u011fini belirtir. Bu c\u00fcmle \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ba\u011fda\u015fmayan i\u015fler yasa\u011f\u0131 yaln\u0131z ahlaki beyanla b\u0131rak\u0131l\u0131rsa etkisiz kalabilir. Ger\u00e7ek denetim i\u00e7in milletvekilinin malvarl\u0131\u011f\u0131 hareketleri, g\u00f6rev ba\u011flant\u0131l\u0131 menfaatleri ve kamu kayna\u011f\u0131yla ili\u015fki ihtimali izlenebilir olmal\u0131d\u0131r. Bu noktada ama\u00e7 milletvekilinin \u00f6zel hayat\u0131n\u0131 gereksiz bi\u00e7imde te\u015fhir etmek de\u011fildir. Ama kamu g\u00f6reviyle ba\u011flant\u0131l\u0131 \u00e7\u0131kar ili\u015fkilerinin gizlenmesini de engellemektir. OECD\u2019nin \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 y\u00f6netimi yakla\u015f\u0131m\u0131, kamu g\u00f6revlilerinin \u00f6zel menfaatleri ile resm\u00ee g\u00f6revleri aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fma do\u011fabilecek durumlar\u0131n \u00f6nceden tan\u0131mlanmas\u0131 ve y\u00f6netilmesi gerekti\u011fini vurgular. Madde 63 de ayn\u0131 mant\u0131\u011f\u0131 milletvekilli\u011fi g\u00f6revine ta\u015f\u0131r: Menfaat ili\u015fkisi gizlenirse denetim zay\u0131flar; denetim zay\u0131flarsa temsil g\u00fcveni sars\u0131l\u0131r. TBMM Vakar\u0131 Ne Demektir? TBMM vakar\u0131, Meclisin sessiz, tart\u0131\u015fmas\u0131z veya \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131z bir yer olmas\u0131 demek de\u011fildir. Meclis, do\u011fal olarak sert tart\u0131\u015fmalar\u0131n, yo\u011fun denetimin, h\u00fck\u00fcmet ele\u015ftirilerinin, kamu politikas\u0131 m\u00fccadelesinin ve farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldi\u011fi yerdir. Bu nedenle TBMM vakar\u0131, ele\u015ftiriyi susturan bir nezaket kal\u0131b\u0131 olarak anla\u015f\u0131lamaz. Vakar, Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n insan onurunu, e\u015fitli\u011fi, g\u00fcvenli\u011fi, d\u00fczeni ve yasama-denetim hakk\u0131n\u0131 koruyacak asgari sayg\u0131 i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesidir. Milletvekili sert konu\u015fabilir, yanl\u0131\u015f g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kamu i\u015flemini a\u011f\u0131r bi\u00e7imde ele\u015ftirebilir, y\u00fcr\u00fctmeyi denetleyebilir, iddialar\u0131 g\u00fcndeme getirebilir. Ancak hakaret, tehdit, g\u00f6revle ilgisiz \u00f6zel hayat\u0131 hedef alma, a\u00e7\u0131k ayr\u0131mc\u0131 ifade, \u015fiddeti te\u015fvik, \u00e7\u0131kar ili\u015fkisi veya ger\u00e7e\u011fe ayk\u0131r\u0131 resm\u00ee beyan, Meclis vakar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015far. Sert Ele\u015ftiri ile Yasak Davran\u0131\u015f Aras\u0131ndaki \u00c7izgi Madde 63\u2019\u00fcn en dikkatli kurulmu\u015f b\u00f6l\u00fcmlerinden biri, yasaklar\u0131n sert denetim ve ele\u015ftiriyi cezaland\u0131racak bi\u00e7imde uygulanamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemesidir. Bu h\u00fck\u00fcm, maddenin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck taraf\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Mecliste denetim zay\u0131flarsa yasama organ\u0131 yaln\u0131z kanun \u00e7\u0131karan bir oylama makinesine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Milletvekili, kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc sorgulayabilmelidir. Fakat ele\u015ftiri hakk\u0131, insan onurunu a\u00e7\u0131k\u00e7a zedeleyen sald\u0131r\u0131 veya \u015fiddet \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 hakk\u0131 de\u011fildir. Bu nedenle madde, tespitte s\u00f6z\u00fcn ba\u011flam\u0131, hedefi, g\u00f6revle ilgisi, somut zarar riski ve TBMM d\u00fczenine etkisinin g\u00f6sterilmesini ister. Bu \u00f6l\u00e7\u00fctler, keyf\u00ee disiplin uygulamas\u0131na kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir g\u00fcvencedir. Ba\u011flam: S\u00f6z hangi tart\u0131\u015fma i\u00e7inde s\u00f6ylendi? Hedef: Ele\u015ftiri kamu g\u00f6reviyle mi ilgili, yoksa ki\u015fisel sald\u0131r\u0131 m\u0131? G\u00f6revle ilgisi: S\u00f6z yasama veya denetim faaliyetine ba\u011fl\u0131 m\u0131? Somut zarar riski: S\u00f6z Meclis d\u00fczeni veya haklar\u0131n kullan\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ger\u00e7ek risk do\u011furuyor mu? TBMM d\u00fczenine etkisi: Davran\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 ger\u00e7ekten a\u011f\u0131r bi\u00e7imde bozuyor mu? Bu \u00f6l\u00e7\u00fctler sayesinde sert denetim hakk\u0131 korunurken, Meclis d\u00fczenini ve insan onurunu a\u00e7\u0131k\u00e7a zedeleyen davran\u0131\u015flar da yapt\u0131r\u0131ms\u0131z b\u0131rak\u0131lmaz. \u00d6zel Hayat\u0131n Hedef Al\u0131nmas\u0131 Neden Yasakt\u0131r? Madde 63, g\u00f6revle ilgisiz \u00f6zel hayat\u0131 hedef alan ki\u015fisel sald\u0131r\u0131y\u0131 yasaklar. Bu ifade, Meclis tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n kamu g\u00f6reviyle ba\u011flant\u0131l\u0131 kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bir ki\u015finin kamu g\u00f6revindeki eylemleri, kararlar\u0131, menfaat ili\u015fkileri, mal bildirimi, kamu kayna\u011f\u0131 kullan\u0131m\u0131 veya g\u00f6revle ba\u011flant\u0131l\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131 elbette denetlenebilir. Fakat g\u00f6revle ilgisi olmayan \u00f6zel hayat alan\u0131n\u0131 hedef almak, denetim de\u011fil sald\u0131r\u0131d\u0131r. Bu s\u0131n\u0131r, Meclisin seviyesini korur. Milletvekili, kamu yarar\u0131yla ilgili konularda cesur konu\u015fmal\u0131d\u0131r; fakat ki\u015fiyi k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcrmek, ailesini veya \u00f6zel ya\u015fam\u0131n\u0131 hedef yapmak, yasama denetiminin par\u00e7as\u0131 de\u011fildir. G\u00f6revle ilgisiz \u00f6zel hayat yasa\u011f\u0131, hem insan onurunu korur hem de Meclis tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ger\u00e7ek kamu meselelerine geri \u00e7eker. Ayr\u0131mc\u0131 \u0130fade ve \u015eiddeti Te\u015fvik Madde 63, insan onurunu veya e\u015fitli\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a zedeleyen ayr\u0131mc\u0131 ifadeyi ve \u015fiddeti te\u015fviki yasaklar. Bu h\u00fck\u00fcm, TBMM\u2019nin milletin tamam\u0131n\u0131 temsil eden bir organ olmas\u0131yla do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Meclis k\u00fcrs\u00fcs\u00fc, toplumun herhangi bir kesimini insan onuru bak\u0131m\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131layan veya e\u015fit vatanda\u015fl\u0131k duygusunu y\u0131kan bir zemine d\u00f6n\u00fc\u015fmemelidir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, her sert s\u00f6z\u00fcn ayr\u0131mc\u0131 ifade say\u0131lmamas\u0131d\u0131r. Madde, insan onurunu veya e\u015fitli\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a zedeleyen ifadelerden s\u00f6z eder. Yani yasak, belirsiz bir \u201crahats\u0131z edici s\u00f6z\u201d alan\u0131 yaratmaz; a\u011f\u0131r ve a\u00e7\u0131k ihlalleri hedefler. Ayn\u0131 \u015fekilde \u015fiddeti te\u015fvik yasa\u011f\u0131 da demokratik tart\u0131\u015fmay\u0131 de\u011fil, fiziksel sald\u0131r\u0131 veya zor kullanma \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 niteli\u011findeki davran\u0131\u015flar\u0131 hedef al\u0131r. Parlamenter \u0130fade Serbestisi ile Disiplin Dengesi Milletvekilleri, s\u0131radan kamu g\u00f6revlilerinden farkl\u0131 olarak yasama ve denetim faaliyetinde geni\u015f ifade alan\u0131na ihtiya\u00e7 duyar. Bu alan olmazsa Meclis denetimi zay\u0131flar. Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi, \u00fcyelerin parlamenter g\u00f6revleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 oy, s\u00f6z ve g\u00f6r\u00fc\u015fleri bak\u0131m\u0131ndan \u00f6zel koruma alan\u0131na sahip oldu\u011funu vurgulayan de\u011ferlendirmeler yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede parlamenter ifade serbestisi, yasama organ\u0131n\u0131n etkili \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nemlidir. Fakat geni\u015f ifade alan\u0131, s\u0131n\u0131rs\u0131z sald\u0131r\u0131 alan\u0131 de\u011fildir. Madde 63\u2019\u00fcn dengesi burada ortaya \u00e7\u0131kar. Ele\u015ftiri korunur; hakaret, tehdit, ayr\u0131mc\u0131 ifade ve \u015fiddeti te\u015fvik yasaklan\u0131r. Disiplin uygulanabilir; fakat yaln\u0131z TBMM \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fini, d\u00fczenini veya haklar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 somut bi\u00e7imde etkileyen fiiller bak\u0131m\u0131ndan. Bu, hem Meclis \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hem Meclis d\u00fczenini birlikte koruyan makul bir anayasal \u00e7izgidir. Yapt\u0131r\u0131m\u0131n S\u0131n\u0131r\u0131: Se\u00e7men \u0130radesi \u00d6l\u00e7\u00fcs\u00fcz Engellenemez Madde 63\u2019\u00fcn son c\u00fcmlesi, yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde \u00e7izer. Milletvekilli\u011fi s\u0131fat\u0131, se\u00e7men iradesi veya yasama ve denetim faaliyeti \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz engellenemez. Bu h\u00fck\u00fcm, disiplinin se\u00e7ilmi\u015f temsilciyi susturma veya se\u00e7menin tercih etti\u011fi ki\u015fiyi fiilen etkisizle\u015ftirme arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesini \u00f6nler. Bu g\u00fcvence hayati \u00f6nemdedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Meclis d\u00fczenini koruma gerek\u00e7esiyle a\u011f\u0131r ve \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz yapt\u0131r\u0131mlar uygulan\u0131rsa, \u00f6zellikle muhalif veya sert denetim yapan milletvekilleri \u00fczerinde bask\u0131 do\u011fabilir. Oysa se\u00e7men iradesi, basit bir disiplin gerek\u00e7esiyle etkisizle\u015ftirilemez. \u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fc yapt\u0131r\u0131m ilkesi, hem Meclis vakar\u0131n\u0131 hem de temsil hakk\u0131n\u0131 ayn\u0131 anda korur. Madde 63\u2019\u00fcn Kurdu\u011fu Denge Bu maddeyi tek c\u00fcmleyle okumak gerekirse \u015fu s\u00f6ylenebilir: Milletvekili hem g\u00fc\u00e7l\u00fc konu\u015fabilmeli hem temiz kalmal\u0131; hem y\u00fcr\u00fctmeyi denetleyebilmeli hem kamu kayna\u011f\u0131yla \u00f6zel \u00e7\u0131kar kuramamal\u0131; hem sert ele\u015ftiri yapabilmeli hem insan onurunu ve Meclis d\u00fczenini a\u011f\u0131r bi\u00e7imde zedeleyememelidir. Bu denge, anayasa tekni\u011fi bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok de\u011ferlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yaln\u0131z yasak koyan bir madde, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bo\u011fabilir. Yaln\u0131z \u00f6zg\u00fcrl\u00fck tan\u0131yan ama s\u0131n\u0131r koymayan bir madde ise Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 hakaret, tehdit, \u00e7\u0131kar ili\u015fkisi ve d\u00fczen bozucu davran\u0131\u015flara a\u00e7\u0131k b\u0131rakabilir. Madde 63, bu iki u\u00e7 aras\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc bir anayasal yol kurar. Sonu\u00e7: Temsil Yetkisi Temiz, Meclis S\u00f6z\u00fc G\u00fc\u00e7l\u00fc Kalmal\u0131d\u0131r Milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan i\u015fler ve TBMM vakar\u0131, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde milletvekilli\u011fi g\u00f6revini \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan, kamu kayna\u011f\u0131yla \u00f6zel menfaat ili\u015fkisinden, y\u00fcr\u00fctme etkisinden ve Meclis d\u00fczenini a\u011f\u0131r bi\u00e7imde bozan davran\u0131\u015flardan koruyan temel h\u00fck\u00fcmlerden biridir. Madde 63, milletvekillerinin \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmak, kamu g\u00f6revini ki\u015fisel menfaat arac\u0131 yapmamak ve \u015feffafl\u0131k ilkesine uymakla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenler. Devlet, kamu t\u00fczel ki\u015fileri, kamu kayna\u011f\u0131 veya kamu denetimiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 kurum ve te\u015febb\u00fcslerde g\u00f6rev alma; vekillik, temsilcilik, dan\u0131\u015fmanl\u0131k, hakemlik veya kamu kaynakl\u0131 taahh\u00fct i\u015fi \u00fcstlenme yasa\u011f\u0131 bu temiz temsil anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131d\u0131r. Bu maddenin as\u0131l g\u00fcc\u00fc, yasaklar\u0131 ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcyle dengelemesidir. TBMM \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda hakaret, tehdit, g\u00f6revle ilgisiz \u00f6zel hayat\u0131 hedef alan sald\u0131r\u0131, insan onurunu veya e\u015fitli\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a zedeleyen ayr\u0131mc\u0131 ifade, \u015fiddeti te\u015fvik, \u00e7\u0131kar ili\u015fkisi, ger\u00e7e\u011fe ayk\u0131r\u0131 resm\u00ee beyan ve Genel Kurul d\u00fczenini a\u011f\u0131r bi\u00e7imde bozan davran\u0131\u015flar yasakt\u0131r. Ancak bu yasaklar sert denetim ve ele\u015ftiriyi cezaland\u0131rmak i\u00e7in uygulanamaz. S\u00f6z\u00fcn ba\u011flam\u0131, hedefi, g\u00f6revle ilgisi, somut zarar riski ve TBMM d\u00fczenine etkisi g\u00f6sterilmelidir. Yapt\u0131r\u0131mlar yaln\u0131z Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fini, d\u00fczenini veya haklar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 somut bi\u00e7imde etkileyen fiiller bak\u0131m\u0131ndan uygulanabilir; milletvekilli\u011fi s\u0131fat\u0131, se\u00e7men iradesi veya yasama ve denetim faaliyeti \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz engellenemez. Sonu\u00e7 olarak milletvekilli\u011fiyle ba\u011fda\u015fmayan i\u015fler ve TBMM vakar\u0131, milletvekiline hem ahlaki hem anayasal bir s\u0131n\u0131r \u00e7izer. Temsil yetkisi g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr; fakat ki\u015fisel menfaatin arac\u0131 olamaz. Meclis s\u00f6z\u00fc \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr; fakat hakaret, tehdit ve insan onurunu zedeleyen sald\u0131r\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015femez. Denetim sert olabilir; fakat disiplin de keyf\u00ee olamaz. Bu denge, hem temiz yasama g\u00f6revini hem de g\u00fc\u00e7l\u00fc parlamenter denetimi ayn\u0131 anayasal zeminde korur.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":255,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-254","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yasama-ve-millet-temsili"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/254","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=254"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/254\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":256,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/254\/revisions\/256"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/255"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=254"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=254"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=254"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}