{"id":239,"date":"2026-06-17T12:13:48","date_gmt":"2026-06-17T12:13:48","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=239"},"modified":"2026-06-17T12:13:48","modified_gmt":"2026-06-17T12:13:48","slug":"dogrudan-secimler-ve-ortak-takvim-madde-58","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/dogrudan-secimler-ve-ortak-takvim-madde-58\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131&#8217;nda Do\u011frudan Se\u00e7imler ve Ortak Takvim (Madde 58)"},"content":{"rendered":"<article><strong>Do\u011frudan se\u00e7imler ve ortak takvim<\/strong>, Milli Liyakat Anayasas\u0131\u2019n\u0131n halk iradesini do\u011frudan y\u00f6netime ba\u011flayan en kritik h\u00fck\u00fcmlerinden biridir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir anayasal modelde yaln\u0131z makamlar\u0131n nas\u0131l kuruldu\u011fu de\u011fil, o makamlara kimin, hangi usulle, hangi takvim i\u00e7inde, hangi g\u00fcvenceyle ve hangi halk deste\u011fiyle geldi\u011fi belirleyicidir. Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan, belediye ba\u015fkanlar\u0131, mahalle ve k\u00f6y muhtarlar\u0131 gibi y\u00fcr\u00fctme veya yerel y\u00fcr\u00fctme niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan makamlar, halk\u0131n do\u011frudan tercihiyle belirleniyorsa, burada temsil ile icra aras\u0131nda a\u00e7\u0131k bir ba\u011f kurulmu\u015f olur. <a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Madde 58, bu ba\u011f\u0131 yaln\u0131z \u201cse\u00e7im yap\u0131l\u0131r\u201d diyerek de\u011fil; adayl\u0131k, liste, \u00e7o\u011funluk, ikinci tur, tek aday, aday eksilmesi, YSK denetimi ve g\u00f6reve ba\u015flama s\u00fcre\u00e7leriyle birlikte d\u00fczenler.<\/p>\n<p>Bu madde, \u00f6zellikle iki \u015feyi ayn\u0131 anda g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131r: Birincisi, halk\u0131n do\u011frudan se\u00e7me yetkisi. \u0130kincisi, se\u00e7im s\u00fcrecinin yapay daraltma, parti hiyerar\u015fisi, aday engelleme, kay\u0131t oyunu, toplu \u00e7ekilme veya takvim manip\u00fclasyonuyla bozulmamas\u0131. Bu nedenle <strong><em>do\u011frudan se\u00e7imler ve ortak takvim<\/em><\/strong>, sadece teknik se\u00e7im usul\u00fc de\u011fildir; sistemin me\u015fruiyet motorudur. Madde 58, halk\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kan adaylar\u0131n parti kurumsal adayl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olmadan bireysel ba\u015fvuruya dayanmas\u0131n\u0131 ister; ilk turda \u00e7o\u011funluk aran\u0131r, \u00e7o\u011funluk yoksa ikinci tur yap\u0131l\u0131r; aday say\u0131s\u0131 on ki\u015fiyi a\u015farsa tarafs\u0131z kura devreye girer; tek aday varsa se\u00e7im yine tamamlan\u0131r, fakat yapay daraltma iddialar\u0131 YSK denetiminin d\u0131\u015f\u0131nda kalmaz. B\u00f6ylece madde, hem se\u00e7im s\u00fcreklili\u011fini hem de se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fini birlikte korur.<\/p>\n<blockquote><p><strong>Madde 58 \u2013 Do\u011frudan Se\u00e7imler, Ortak Takvim ve G\u00f6reve Ba\u015flama<\/strong><br \/>\nCumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan, belediye ba\u015fkanlar\u0131 ile mahalle ve k\u00f6y muhtarlar\u0131 do\u011frudan halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilir. Bu makamlarda adayl\u0131k bireysel ba\u015fvuruya dayan\u0131r; parti kurumsal adayl\u0131\u011f\u0131na, listesine, organ karar\u0131na veya kampanyas\u0131na ba\u011flanamaz.<\/p>\n<p>\u0130lk oylamada ge\u00e7erli oylar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funu alan aday se\u00e7ilir. \u00c7o\u011funluk sa\u011flanamazsa en \u00e7ok oy alan iki (2) aday aras\u0131nda ikinci oylama yap\u0131l\u0131r; ikinci oylamada en \u00e7ok oyu alan se\u00e7ilmi\u015f say\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan ve belediye ba\u015fkan\u0131 se\u00e7imlerinde kesin liste en \u00e7ok on (10) ki\u015fiden olu\u015fur. \u015eartlar\u0131 kesinle\u015fen aday say\u0131s\u0131 on (10) veya daha az ise tamam\u0131yla se\u00e7ime gidilir; onu a\u015farsa liste tarafs\u0131z kura ile belirlenir. Kura halkoyunun yerine ge\u00e7mez.<\/p>\n<p>Oy e\u015fitli\u011fi, ikinci oylamaya kalacak adaylar\u0131n belirlenmesindeki e\u015fitlik, aday\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc, \u00e7ekilmesi, yeterli\u011fini kaybetmesi veya aday kalmamas\u0131 h\u00e2lleri se\u00e7men iradesi, se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi ve s\u00fcreklilik korunarak Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu k\u0131sa takvimiyle sonu\u00e7land\u0131r\u0131l\u0131r. \u0130kinci oylamaya kalacak s\u0131rada e\u015fitlik varsa e\u015fit adaylar aras\u0131nda noter huzurunda kura yap\u0131l\u0131r. Kesin listeden sonra aday eksilmesi se\u00e7imi mevcut adaylarla s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<p>Tek adayla se\u00e7ime gidilmesi h\u00e2linde oy pusulas\u0131nda yaln\u0131z aday\u0131n ad\u0131 yer al\u0131r ve kullan\u0131lan ge\u00e7erli oylar\u0131n miktar\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n aday se\u00e7ilmi\u015f say\u0131l\u0131r. Tek adayl\u0131 se\u00e7im, adayl\u0131k s\u00fcrecinin yapay bi\u00e7imde daralt\u0131ld\u0131\u011f\u0131, adayl\u0131\u011f\u0131n engellendi\u011fi veya se\u00e7im g\u00fcvenli\u011finin a\u011f\u0131r bi\u00e7imde ihlal edildi\u011fi h\u00e2llerde Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulunun denetim ve yenileme yetkisini ortadan kald\u0131rmaz.<\/p>\n<p>Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu adayl\u0131k ba\u015fvurular\u0131, retler, havuz ve aday eksilmelerine ili\u015fkin gerek\u00e7eli kayd\u0131 a\u00e7\u0131klar. Yapay daraltma, bask\u0131, toplu \u00e7ekilme veya kay\u0131t engeli iddialar\u0131 resen incelenir; se\u00e7im durmaz, yaln\u0131z hukuka ayk\u0131r\u0131 a\u015fama k\u0131sa takvimle yenilenir. Tek aday nedeniyle yenileme yap\u0131lmas\u0131 da bu k\u0131sa takvime tabidir. Hukuka ayk\u0131r\u0131 a\u015faman\u0131n yenilenmesinde k\u0131sa takvim azami otuz (30) g\u00fcn\u00fc; toplam s\u00fcre\u00e7 ilgili makam i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen doksan (90) g\u00fcnl\u00fck \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131 a\u015famaz. Kesin sonu\u00e7la g\u00f6reve ba\u015flama kendili\u011finden i\u015fler.<\/p><\/blockquote>\n<h2>Madde 58\u2019in Ana Mant\u0131\u011f\u0131: Halk Do\u011frudan Se\u00e7er<\/h2>\n<p>Madde 58\u2019in ilk ve en temel mesaj\u0131 \u015fudur: Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan, belediye ba\u015fkanlar\u0131 ile mahalle ve k\u00f6y muhtarlar\u0131 do\u011frudan halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilir. Bu h\u00fck\u00fcm, y\u00fcr\u00fctme niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan makamlar\u0131n me\u015fruiyetini do\u011frudan se\u00e7men iradesine ba\u011flar. B\u00f6ylece g\u00f6rev sahibi, kapal\u0131 bir kurulun, parti organ\u0131n\u0131n veya dolayl\u0131 pazarl\u0131\u011f\u0131n de\u011fil, do\u011frudan halk\u0131n tercihiyle belirlenir.<\/p>\n<p>Buradaki do\u011frudanl\u0131k, yaln\u0131z sand\u0131\u011fa gitmek anlam\u0131na gelmez. Ayn\u0131 zamanda se\u00e7menin \u201ckimi se\u00e7ece\u011fini\u201d a\u00e7\u0131k\u00e7a bilmesi anlam\u0131na gelir. Vatanda\u015f, Cumhurba\u015fkan\u0131 i\u00e7in ayr\u0131, Ba\u015fbakan i\u00e7in ayr\u0131, belediye ba\u015fkan\u0131 i\u00e7in ayr\u0131, muhtar i\u00e7in ayr\u0131 tercih yapar. Bu y\u00f6ntem, sorumlulu\u011fu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lar. Ba\u015far\u0131l\u0131 olan\u0131n kim oldu\u011fu, ba\u015far\u0131s\u0131z olan\u0131n kim oldu\u011fu, hangi makam\u0131n hangi hizmetten sorumlu oldu\u011fu daha net anla\u015f\u0131l\u0131r. Bu nedenle <u>do\u011frudan se\u00e7im<\/u>, hesap verebilirli\u011fi g\u00fc\u00e7lendiren bir y\u00f6ntemdir.<\/p>\n<h2>Parti Kurumsal Adayl\u0131\u011f\u0131na Neden Kapal\u0131?<\/h2>\n<p>Madde 58\u2019in en \u00f6zg\u00fcn noktalar\u0131ndan biri, bu makamlarda adayl\u0131\u011f\u0131n bireysel ba\u015fvuruya dayanmas\u0131d\u0131r. Adayl\u0131k; parti kurumsal adayl\u0131\u011f\u0131na, parti listesine, parti organ karar\u0131na veya parti kampanyas\u0131na ba\u011flanamaz. Bu h\u00fck\u00fcm, Milli Liyakat Anayasas\u0131\u2019n\u0131n y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fc parti hiyerar\u015fisinden ay\u0131rma hedefiyle do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bunun anlam\u0131 \u015fudur: Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan, belediye ba\u015fkan\u0131 veya muhtar olacak ki\u015fi, bir partinin kurumsal aday\u0131 olarak de\u011fil, kendi yeterli\u011fi, g\u00f6rev anlay\u0131\u015f\u0131 ve bireysel ba\u015fvurusu \u00fczerinden halk\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kar. B\u00f6ylece y\u00fcr\u00fctme makam\u0131, se\u00e7ildikten sonra parti emir-komuta zincirine, parti kampanya borcuna veya parti hiyerar\u015fisine ba\u011fl\u0131 h\u00e2le gelmez. <strong><em>Bireysel adayl\u0131k sistemi<\/em><\/strong>, y\u00fcr\u00fctme makam\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn vatanda\u015flara kar\u015f\u0131 tarafs\u0131z hizmet sorumlulu\u011funu g\u00fc\u00e7lendirir.<\/p>\n<p>Bu yakla\u015f\u0131m, partilerin tamamen d\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Partiler yasama, temsil, kamu politikas\u0131 \u00f6nerme, ele\u015ftiri ve toplumsal talepleri ifade etme alanlar\u0131nda varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Ancak y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131, kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc do\u011frudan kulland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in parti kurumsal adayl\u0131\u011f\u0131na kapat\u0131l\u0131r. B\u00f6ylece sistem, yasamada \u00e7o\u011fulculu\u011fu; y\u00fcr\u00fctmede tarafs\u0131z icray\u0131 hedefler.<\/p>\n<h2>Se\u00e7im Ak\u0131\u015f\u0131 Nas\u0131l \u0130\u015fler?<\/h2>\n<p>Madde 58\u2019i anlaman\u0131n en kolay yolu se\u00e7im ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ad\u0131m ad\u0131m g\u00f6rmektir. Bu madde, yaln\u0131z kimin se\u00e7ilece\u011fini de\u011fil, se\u00e7im s\u00fcrecinde hangi ihtimalde ne yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 da d\u00fczenler. A\u015fa\u011f\u0131daki tablo, maddenin mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 sade bi\u00e7imde g\u00f6sterir:<\/p>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>A\u015fama<\/th>\n<th>Ne Olur?<\/th>\n<th>G\u00fcvence Nedir?<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td>Adayl\u0131k<\/td>\n<td>Adaylar bireysel ba\u015fvuru yapar.<\/td>\n<td>Parti kurumsal adayl\u0131\u011f\u0131 ve liste ba\u011f\u0131 kurulamaz.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Kesin liste<\/td>\n<td>Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan ve belediye ba\u015fkan\u0131 se\u00e7imlerinde liste en \u00e7ok 10 ki\u015fiden olu\u015fur.<\/td>\n<td>10 veya daha az aday varsa tamam\u0131 se\u00e7ime girer; fazlaysa tarafs\u0131z kura yap\u0131l\u0131r.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\u0130lk oylama<\/td>\n<td>Ge\u00e7erli oylar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funu alan aday se\u00e7ilir.<\/td>\n<td>Se\u00e7ilen ki\u015finin a\u00e7\u0131k \u00e7o\u011funluk deste\u011fi aran\u0131r.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\u0130kinci oylama<\/td>\n<td>\u00c7o\u011funluk yoksa en \u00e7ok oy alan iki aday yar\u0131\u015f\u0131r.<\/td>\n<td>\u0130kinci turda en \u00e7ok oyu alan se\u00e7ilir.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Aday eksilmesi<\/td>\n<td>Kesin listeden sonra aday \u00f6l\u00fcr, \u00e7ekilir veya yeterli\u011fini kaybederse se\u00e7im mevcut adaylarla s\u00fcrer.<\/td>\n<td>Se\u00e7im gereksiz yere durdurulmaz.<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Hukuka ayk\u0131r\u0131 a\u015fama<\/td>\n<td>Yapay daraltma veya kay\u0131t engeli gibi ihlal varsa yaln\u0131z ilgili a\u015fama yenilenir.<\/td>\n<td>K\u0131sa takvim uygulan\u0131r; s\u00fcre\u00e7 kilitlenmez.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<h2>\u0130lk Turda \u00c7o\u011funluk Aranmas\u0131 Ne Sa\u011flar?<\/h2>\n<p>Madde 58\u2019e g\u00f6re ilk oylamada ge\u00e7erli oylar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funu alan aday se\u00e7ilir. Bu kural, se\u00e7ilen ki\u015finin yaln\u0131z k\u00fc\u00e7\u00fck bir oy dilimiyle de\u011fil, m\u00fcmk\u00fcnse toplumun yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131n deste\u011fiyle g\u00f6reve gelmesini hedefler. \u00d6zellikle Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan ve belediye ba\u015fkan\u0131 gibi icra makamlar\u0131nda bu me\u015fruiyet \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>Ancak \u00e7ok adayl\u0131 se\u00e7imlerde ilk turda \u00e7o\u011funluk sa\u011flanamayabilir. Bu durumda en \u00e7ok oy alan iki aday aras\u0131nda ikinci oylama yap\u0131l\u0131r. \u0130kinci oylamada en \u00e7ok oyu alan se\u00e7ilmi\u015f say\u0131l\u0131r. Bu sistem, hem ilk turda geni\u015f aday \u00e7e\u015fitlili\u011fine imk\u00e2n verir hem de son a\u015famada se\u00e7menin iki g\u00fc\u00e7l\u00fc se\u00e7enek aras\u0131nda net karar vermesini sa\u011flar. International IDEA\u2019n\u0131n <a href=\"https:\/\/www.idea.int\/publications\/catalogue\/electoral-system-design-new-international-idea-handbook\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">se\u00e7im sistemi tasar\u0131m\u0131<\/a> \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da se\u00e7im sistemlerinin temsil, y\u00f6netilebilirlik ve se\u00e7men tercihi gibi ama\u00e7lar\u0131 dengeledi\u011fini g\u00f6sterir. Madde 58\u2019deki iki turlu yap\u0131 da bu dengeye hizmet eder.<\/p>\n<h2>\u0130kinci Turun Anlam\u0131: Da\u011f\u0131n\u0131k Oylar\u0131 Net Tercihe \u00c7evirmek<\/h2>\n<p>\u0130kinci tur, se\u00e7im sisteminin istikrar mekanizmas\u0131d\u0131r. \u0130lk turda se\u00e7men geni\u015f aday havuzu i\u00e7inden tercih yapar. Farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler, farkl\u0131 y\u00f6netim anlay\u0131\u015flar\u0131 ve farkl\u0131 ki\u015fisel yeterlikler halk\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kar. Fakat hi\u00e7bir aday \u00e7o\u011funlu\u011fu sa\u011flayamazsa sistem se\u00e7imi belirsizlikte b\u0131rakmaz; en \u00e7ok oy alan iki aday aras\u0131nda yeni bir tercih yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Bu y\u00f6ntem, halk iradesini daha net h\u00e2le getirir. \u0130lk turda farkl\u0131 adaylara oy veren se\u00e7men, ikinci turda iki aday aras\u0131nda y\u00f6n\u00fcn\u00fc belirler. B\u00f6ylece se\u00e7ilen ki\u015finin en az\u0131ndan son turda di\u011fer adaya g\u00f6re daha g\u00fc\u00e7l\u00fc halk deste\u011fi ald\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar. <strong>Do\u011frudan se\u00e7imler ve ortak takvim<\/strong> bak\u0131m\u0131ndan ikinci tur, halk iradesinin par\u00e7al\u0131 kalmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyen tamamlay\u0131c\u0131 bir ara\u00e7t\u0131r.<\/p>\n<h2>On Aday S\u0131n\u0131r\u0131: Se\u00e7ilebilirlik ile Y\u00f6netilebilirlik Dengesi<\/h2>\n<p>Madde 58\u2019e g\u00f6re Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan ve belediye ba\u015fkan\u0131 se\u00e7imlerinde kesin liste en \u00e7ok on ki\u015fiden olu\u015fur. \u015eartlar\u0131 kesinle\u015fen aday say\u0131s\u0131 on veya daha az ise tamam\u0131yla se\u00e7ime gidilir. E\u011fer \u015fartlar\u0131 kesinle\u015fmi\u015f aday say\u0131s\u0131 onu a\u015farsa liste tarafs\u0131z kura ile belirlenir. Bu h\u00fck\u00fcm, se\u00e7men tercihinin anlaml\u0131 kalmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lar.<\/p>\n<p>On aday s\u0131n\u0131r\u0131, adayl\u0131\u011f\u0131 yapay bi\u00e7imde daraltmak i\u00e7in de\u011fil, se\u00e7im yar\u0131\u015f\u0131n\u0131 y\u00f6netilebilir tutmak i\u00e7in konulmu\u015ftur. E\u011fer y\u00fczlerce aday\u0131n oldu\u011fu bir se\u00e7im yap\u0131l\u0131rsa se\u00e7men bilgilenme a\u00e7\u0131s\u0131ndan zorlanabilir, kampanya d\u00fczeni da\u011f\u0131labilir ve se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi daha karma\u015f\u0131k h\u00e2le gelebilir. Fakat on veya daha az aday varsa hi\u00e7bir ek daraltma yap\u0131lmadan tamam\u0131 se\u00e7ime gider. Bu, maddenin adaletli y\u00f6n\u00fcd\u00fcr. <u>Kesin liste s\u0131n\u0131r\u0131<\/u>, hem halk\u0131n makul tercih \u00e7e\u015fitlili\u011fini korur hem de se\u00e7im s\u00fcrecini \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc bi\u00e7imde d\u00fczenler.<\/p>\n<h2>Kura Halkoyunun Yerine Ge\u00e7mez<\/h2>\n<p>Madde 58\u2019de \u00f6zellikle belirtilen c\u00fcmlelerden biri \u015fudur: Kura halkoyunun yerine ge\u00e7mez. Bu ifade, yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmay\u0131 \u00f6nlemek bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc burada kura, se\u00e7ilecek ki\u015fiyi belirlemez. Kura yaln\u0131z \u015fartlar\u0131 kesinle\u015fmi\u015f aday say\u0131s\u0131 ondan fazla oldu\u011funda, kesin listeyi olu\u015fturmak i\u00e7in kullan\u0131lan tarafs\u0131z teknik y\u00f6ntemdir.<\/p>\n<p>Ba\u015fka bir ifadeyle, kuraya herkes de\u011fil, yaln\u0131z adayl\u0131k \u015fartlar\u0131 kesinle\u015fmi\u015f ki\u015filer girer. Kura sonucunda listeye giren adaylar halk\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kar. Se\u00e7imi yine halk yapar. Bu nedenle <strong><em>tarafs\u0131z kura<\/em><\/strong>, halk iradesini devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakan bir ara\u00e7 de\u011fil, aday listesini a\u00e7\u0131k ve y\u00f6nlendirmesiz bi\u00e7imde olu\u015fturmay\u0131 sa\u011flayan bir usuld\u00fcr. Kura, liyakat denetiminin yerine de ge\u00e7mez; halkoyunun yerine de ge\u00e7mez. Sadece fazla aday durumunda listeyi belirleyen s\u0131n\u0131rl\u0131 bir mekanizmad\u0131r.<\/p>\n<h2>Oy E\u015fitli\u011fi ve Aday Eksilmesi: Se\u00e7im Durmas\u0131n, G\u00fcvenlik Korunsun<\/h2>\n<p>Se\u00e7imlerde her zaman ola\u011fan ak\u0131\u015f ger\u00e7ekle\u015fmeyebilir. Oy e\u015fitli\u011fi \u00e7\u0131kabilir. \u0130kinci tura kalacak adaylar\u0131n belirlenmesinde e\u015fitlik olabilir. Aday \u00f6lebilir, \u00e7ekilebilir, yeterli\u011fini kaybedebilir veya aday kalmayabilir. Madde 58 bu ihtimalleri a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcr ve Y\u00fcksek Se\u00e7im Kuruluna k\u0131sa takvimle sonu\u00e7land\u0131rma g\u00f6revi verir.<\/p>\n<p>Bu yakla\u015f\u0131m, se\u00e7im s\u00fcrecinin kriz anlar\u0131nda da i\u015flemesini sa\u011flar. \u0130kinci oylamaya kalacak s\u0131rada e\u015fitlik varsa, e\u015fit adaylar aras\u0131nda noter huzurunda kura yap\u0131l\u0131r. Bu kura da se\u00e7imi kazanan\u0131 belirlemez; sadece ikinci tura kimin kalaca\u011f\u0131n\u0131 belirleyen teknik bir \u00e7\u00f6z\u00fcmd\u00fcr. Kesin listeden sonra aday eksilmesi ise se\u00e7imi durdurmaz; se\u00e7im mevcut adaylarla s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcr. B\u00f6ylece <u>se\u00e7im s\u00fcreklili\u011fi<\/u> korunur.<\/p>\n<h2>Tek Adayl\u0131 Se\u00e7im: Se\u00e7im Yap\u0131l\u0131r m\u0131, Sonu\u00e7 Ne Olur?<\/h2>\n<p>Madde 58\u2019in en kritik b\u00f6l\u00fcmlerinden biri tek adayl\u0131 se\u00e7im h\u00fckm\u00fcd\u00fcr. Buna g\u00f6re tek adayla se\u00e7ime gidilmesi h\u00e2linde oy pusulas\u0131nda yaln\u0131z aday\u0131n ad\u0131 yer al\u0131r ve kullan\u0131lan ge\u00e7erli oylar\u0131n miktar\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n aday se\u00e7ilmi\u015f say\u0131l\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcm, aday yoklu\u011fu veya aday say\u0131s\u0131n\u0131n bire d\u00fc\u015fmesi h\u00e2linde devlet makam\u0131n\u0131n bo\u015flukta kalmas\u0131n\u0131 \u00f6nler.<\/p>\n<p>Burada \u00f6nemli olan nokta \u015fudur: Tek adayl\u0131 se\u00e7im, ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na ge\u00e7ersiz say\u0131lmaz. Se\u00e7im yap\u0131l\u0131r ve aday se\u00e7ilmi\u015f kabul edilir. Fakat bu kural, adayl\u0131k s\u00fcrecinin yapay bi\u00e7imde daralt\u0131ld\u0131\u011f\u0131, adayl\u0131\u011f\u0131n engellendi\u011fi veya se\u00e7im g\u00fcvenli\u011finin a\u011f\u0131r bi\u00e7imde ihlal edildi\u011fi hallerde YSK\u2019n\u0131n denetim ve yenileme yetkisini ortadan kald\u0131rmaz. Yani tek adayl\u0131k do\u011fal s\u00fcre\u00e7 sonucu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015fsa se\u00e7im tamamlan\u0131r; fakat adaylar bask\u0131, kay\u0131t engeli, toplu \u00e7ekilme veya hukuka ayk\u0131r\u0131 daraltma nedeniyle bire d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fse YSK devreye girer.<\/p>\n<p>Bu denge \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc sistem hem \u201ctek aday \u00e7\u0131kt\u0131 diye devlet kilitlensin\u201d demez hem de \u201ctek aday var, art\u0131k hi\u00e7bir \u015fey incelenemez\u201d demez. <strong><em>Tek adayl\u0131 se\u00e7im g\u00fcvencesi<\/em><\/strong>, s\u00fcreklilik ile se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi aras\u0131nda kurulmu\u015f dikkatli bir dengedir.<\/p>\n<h2>YSK\u2019n\u0131n Rol\u00fc: Sadece Sonu\u00e7 \u0130lan\u0131 De\u011fil, S\u00fcre\u00e7 G\u00fcvenli\u011fi<\/h2>\n<p>Madde 58, Y\u00fcksek Se\u00e7im Kuruluna yaln\u0131z se\u00e7im sonucunu ilan eden pasif bir rol vermez. YSK; adayl\u0131k ba\u015fvurular\u0131, retler, havuz ve aday eksilmelerine ili\u015fkin gerek\u00e7eli kayd\u0131 a\u00e7\u0131klar. Yapay daraltma, bask\u0131, toplu \u00e7ekilme veya kay\u0131t engeli iddialar\u0131n\u0131 resen inceler. Bu, se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir h\u00fck\u00fcmd\u00fcr.<\/p>\n<p>Resen inceleme \u00f6zellikle \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc baz\u0131 se\u00e7im ihlalleri yaln\u0131z bireysel \u015fik\u00e2yetle ortaya \u00e7\u0131kmayabilir. Adaylar bask\u0131 alt\u0131nda kalabilir, ba\u015fvuru yollar\u0131 gecikebilir veya kamuoyu ger\u00e7e\u011fi zaman\u0131nda \u00f6\u011frenemeyebilir. YSK\u2019n\u0131n kendili\u011finden inceleme yetkisi, se\u00e7im s\u00fcrecini daha aktif bi\u00e7imde korur. ACE Project\u2019in <a href=\"https:\/\/aceproject.org\/main\/english\/em\/emd01.htm\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">se\u00e7im y\u00f6netimi<\/a> konusundaki de\u011ferlendirmeleri de se\u00e7im y\u00f6netim organlar\u0131n\u0131n tarafs\u0131zl\u0131k, profesyonellik ve g\u00fcvenilirlik i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n se\u00e7imlerin kalitesi i\u00e7in \u00f6nemli oldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/p>\n<h2>Se\u00e7im Durmaz; Hukuka Ayk\u0131r\u0131 A\u015fama Yenilenir<\/h2>\n<p>Madde 58\u2019in en pratik h\u00fck\u00fcmlerinden biri \u015fudur: Yapay daraltma, bask\u0131, toplu \u00e7ekilme veya kay\u0131t engeli iddialar\u0131 incelenirken se\u00e7im durmaz; yaln\u0131z hukuka ayk\u0131r\u0131 a\u015fama k\u0131sa takvimle yenilenir. Bu c\u00fcmle, se\u00e7im hukukunda hem g\u00fcvenlik hem s\u00fcreklilik sa\u011flar.<\/p>\n<p>Bir hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddias\u0131 se\u00e7im s\u00fcrecinin tamam\u0131n\u0131 kilitlememelidir. Ancak hukuka ayk\u0131r\u0131 a\u015fama da g\u00f6rmezden gelinmemelidir. Madde bu nedenle orta yol kurar: Bozulan a\u015fama yenilenir, s\u00fcre\u00e7 k\u0131sa takvimle toparlan\u0131r. Tek aday nedeniyle yenileme yap\u0131lmas\u0131 da ayn\u0131 k\u0131sa takvime tabidir. Hukuka ayk\u0131r\u0131 a\u015faman\u0131n yenilenmesinde k\u0131sa takvim en fazla otuz g\u00fcn olabilir. Toplam s\u00fcre\u00e7 ise ilgili makam i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen doksan g\u00fcnl\u00fck \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131 a\u015famaz.<\/p>\n<p>Bu d\u00fczenleme, se\u00e7im sistemine \u015fu mesaj\u0131 verir: Hile varsa onar\u0131l\u0131r; fakat se\u00e7im takvimi s\u00fcresiz belirsizli\u011fe s\u00fcr\u00fcklenmez. Bu, \u00f6zellikle y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc makamlar\u0131n uzun s\u00fcre bo\u015f veya tart\u0131\u015fmal\u0131 kalmas\u0131 kamu hizmetinde aksama do\u011furabilir.<\/p>\n<h2>Ortak Takvim Ne Sa\u011flar?<\/h2>\n<p>Madde ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda yer alan \u201cortak takvim\u201d, se\u00e7im s\u00fcrecinin da\u011f\u0131n\u0131k, belirsiz ve manip\u00fclasyona a\u00e7\u0131k \u015fekilde uzamamas\u0131n\u0131 ifade eder. Adayl\u0131k, kesin liste, kura, ilk tur, ikinci tur, aday eksilmesi, hukuka ayk\u0131r\u0131 a\u015fama yenilemesi ve g\u00f6reve ba\u015flama belli s\u00fcre disiplinine ba\u011flan\u0131r. Bu, sistemin \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirli\u011fini art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Ortak takvim, se\u00e7imlerin mutlaka ayn\u0131 g\u00fcn yap\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelmek zorunda de\u011fildir; as\u0131l anlam\u0131, se\u00e7im s\u00fcrecinin belirli \u00fcst s\u0131n\u0131rlar ve k\u0131sa yenileme yollar\u0131yla y\u00f6netilmesidir. \u00d6zellikle \u201cotuz g\u00fcnl\u00fck k\u0131sa takvim\u201d ve \u201cdoksan g\u00fcnl\u00fck \u00fcst s\u0131n\u0131r\u201d ifadeleri, s\u00fcrecin s\u00fcr\u00fcncemede b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 engeller. <u>Kesin sonu\u00e7la g\u00f6reve ba\u015flama<\/u> ise se\u00e7imden sonra ayr\u0131 bir siyasi pazarl\u0131k veya idari bekleme olmadan makam\u0131n devral\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<h2>Bu Maddenin Se\u00e7mene Verdi\u011fi G\u00fcvence<\/h2>\n<p>Madde 58\u2019in se\u00e7men a\u00e7\u0131s\u0131ndan anlam\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Se\u00e7men \u015funu bilir: Adaylar parti organlar\u0131n\u0131n kapal\u0131 listesiyle de\u011fil, bireysel ba\u015fvuru ve objektif \u015fartlarla yar\u0131\u015fa girer. \u0130lk turda \u00e7o\u011funluk aran\u0131r. \u00c7o\u011funluk olmazsa iki aday aras\u0131nda net tercih yap\u0131l\u0131r. Aday say\u0131s\u0131 \u00e7ok fazla olursa liste tarafs\u0131z kura ile olu\u015fur ama se\u00e7im yine halk taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131r. Tek aday \u00e7\u0131karsa se\u00e7im kilitlenmez; ancak tek adayl\u0131\u011f\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 daraltmadan kaynaklan\u0131p kaynaklanmad\u0131\u011f\u0131 denetlenebilir.<\/p>\n<p>Bu y\u00f6n\u00fcyle <strong>do\u011frudan se\u00e7imler ve ortak takvim<\/strong>, se\u00e7mene hem se\u00e7im hakk\u0131 hem de se\u00e7im s\u00fcrecine g\u00fcven hakk\u0131 verir. Se\u00e7men yaln\u0131z oy kullanmaz; oyunun hangi \u015fartlarda, hangi aday listesiyle, hangi denetim g\u00fcvencesi alt\u0131nda anlam kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bilir.<\/p>\n<h2>Bu Maddenin Adaya Verdi\u011fi G\u00fcvence<\/h2>\n<p>Madde 58 yaln\u0131z se\u00e7meni de\u011fil, aday\u0131 da korur. Adayl\u0131k bireysel ba\u015fvuruya dayand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ki\u015fi parti listesine veya organ karar\u0131na muhta\u00e7 kalmaz. Adayl\u0131k ba\u015fvurular\u0131, retler, havuz ve aday eksilmelerine ili\u015fkin gerek\u00e7eli kay\u0131t a\u00e7\u0131klan\u0131r. Yapay daraltma, kay\u0131t engeli, bask\u0131 veya toplu \u00e7ekilme iddialar\u0131 YSK taraf\u0131ndan incelenir. Hukuka ayk\u0131r\u0131 a\u015fama varsa k\u0131sa takvimle yenilenir.<\/p>\n<p>Bu sistemde aday, g\u00f6r\u00fcnmez bir idari kararla, gerek\u00e7esiz retle veya belirsiz kay\u0131t engeliyle d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131lmamal\u0131d\u0131r. E\u011fer b\u0131rak\u0131l\u0131rsa bunun denetlenebilir olmas\u0131 gerekir. <strong><em>Adayl\u0131k s\u00fcrecinde gerek\u00e7eli kay\u0131t<\/em><\/strong>, aday\u0131n se\u00e7ilme hakk\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alan temel ara\u00e7lardan biridir.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7: Se\u00e7im Sadece Sand\u0131k De\u011fil, G\u00fcvenli Bir S\u00fcre\u00e7tir<\/h2>\n<p><strong>Do\u011frudan se\u00e7imler ve ortak takvim<\/strong>, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde halk iradesini y\u00fcr\u00fctme ve yerel y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131na do\u011frudan ba\u011flayan en \u00f6nemli anayasal h\u00fck\u00fcmlerden biridir. Madde 58, Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan, belediye ba\u015fkanlar\u0131 ile mahalle ve k\u00f6y muhtarlar\u0131n\u0131n do\u011frudan halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilece\u011fini belirtir. Bu makamlarda adayl\u0131k bireysel ba\u015fvuruya dayan\u0131r; parti kurumsal adayl\u0131\u011f\u0131na, listesine, organ karar\u0131na veya kampanyas\u0131na ba\u011flanamaz. B\u00f6ylece y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131 parti hiyerar\u015fisi yerine halk\u0131n do\u011frudan tercihine dayan\u0131r.<\/p>\n<p>Bu maddenin as\u0131l de\u011feri, se\u00e7im s\u00fcrecinin her kritik ihtimalini \u00f6nceden d\u00fc\u015f\u00fcnmesidir. \u0130lk turda ge\u00e7erli oylar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu aran\u0131r; \u00e7o\u011funluk yoksa en \u00e7ok oy alan iki aday aras\u0131nda ikinci oylama yap\u0131l\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan ve belediye ba\u015fkan\u0131 se\u00e7imlerinde kesin liste en \u00e7ok on ki\u015fiden olu\u015fur; ondan fazla aday varsa liste tarafs\u0131z kura ile belirlenir, fakat kura halkoyunun yerine ge\u00e7mez. Oy e\u015fitli\u011fi, aday \u00f6l\u00fcm\u00fc, \u00e7ekilme, yeterlik kayb\u0131 veya aday kalmamas\u0131 gibi durumlar YSK\u2019n\u0131n k\u0131sa takvimiyle sonu\u00e7land\u0131r\u0131l\u0131r. Tek adayla se\u00e7ime gidilirse aday se\u00e7ilmi\u015f say\u0131l\u0131r; ancak adayl\u0131k s\u00fcrecinin yapay daralt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 veya se\u00e7im g\u00fcvenli\u011finin a\u011f\u0131r ihlal edildi\u011fi hallerde YSK\u2019n\u0131n denetim ve yenileme yetkisi devam eder.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak <strong><em>do\u011frudan se\u00e7imler ve ortak takvim<\/em><\/strong>, yaln\u0131z oy verme usul\u00fcn\u00fc de\u011fil, se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fini, adayl\u0131k hakk\u0131n\u0131, se\u00e7men iradesini, s\u00fcreklili\u011fi ve g\u00f6reve ba\u015flamay\u0131 birlikte d\u00fczenleyen kritik bir anayasal mekanizmad\u0131r. Bu madde sayesinde se\u00e7im, rastgele ilerleyen bir s\u00fcre\u00e7 olmaktan \u00e7\u0131kar; objektif adayl\u0131k, a\u00e7\u0131k liste, \u00e7o\u011funluk aray\u0131\u015f\u0131, ikinci tur, tek aday g\u00fcvencesi, YSK denetimi ve k\u0131sa takvimle tamamlanan g\u00fcvenli bir halk iradesi d\u00fczenine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<\/article>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Do\u011frudan se\u00e7imler ve ortak takvim, Milli Liyakat Anayasas\u0131\u2019n\u0131n halk iradesini do\u011frudan y\u00f6netime ba\u011flayan en kritik h\u00fck\u00fcmlerinden biridir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir anayasal modelde yaln\u0131z makamlar\u0131n nas\u0131l kuruldu\u011fu de\u011fil, o makamlara kimin, hangi usulle, hangi takvim i\u00e7inde, hangi g\u00fcvenceyle ve hangi halk deste\u011fiyle geldi\u011fi belirleyicidir. Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan, belediye ba\u015fkanlar\u0131, mahalle ve k\u00f6y muhtarlar\u0131 gibi y\u00fcr\u00fctme veya yerel y\u00fcr\u00fctme niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan makamlar, halk\u0131n do\u011frudan tercihiyle belirleniyorsa, burada temsil ile icra aras\u0131nda a\u00e7\u0131k bir ba\u011f kurulmu\u015f olur. Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Madde 58, bu ba\u011f\u0131 yaln\u0131z \u201cse\u00e7im yap\u0131l\u0131r\u201d diyerek de\u011fil; adayl\u0131k, liste, \u00e7o\u011funluk, ikinci tur, tek aday, aday eksilmesi, YSK denetimi ve g\u00f6reve ba\u015flama s\u00fcre\u00e7leriyle birlikte d\u00fczenler. Bu madde, \u00f6zellikle iki \u015feyi ayn\u0131 anda g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131r: Birincisi, halk\u0131n do\u011frudan se\u00e7me yetkisi. \u0130kincisi, se\u00e7im s\u00fcrecinin yapay daraltma, parti hiyerar\u015fisi, aday engelleme, kay\u0131t oyunu, toplu \u00e7ekilme veya takvim manip\u00fclasyonuyla bozulmamas\u0131. Bu nedenle do\u011frudan se\u00e7imler ve ortak takvim, sadece teknik se\u00e7im usul\u00fc de\u011fildir; sistemin me\u015fruiyet motorudur. Madde 58, halk\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kan adaylar\u0131n parti kurumsal adayl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olmadan bireysel ba\u015fvuruya dayanmas\u0131n\u0131 ister; ilk turda \u00e7o\u011funluk aran\u0131r, \u00e7o\u011funluk yoksa ikinci tur yap\u0131l\u0131r; aday say\u0131s\u0131 on ki\u015fiyi a\u015farsa tarafs\u0131z kura devreye girer; tek aday varsa se\u00e7im yine tamamlan\u0131r, fakat yapay daraltma iddialar\u0131 YSK denetiminin d\u0131\u015f\u0131nda kalmaz. B\u00f6ylece madde, hem se\u00e7im s\u00fcreklili\u011fini hem de se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fini birlikte korur. Madde 58 \u2013 Do\u011frudan Se\u00e7imler, Ortak Takvim ve G\u00f6reve Ba\u015flama Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan, belediye ba\u015fkanlar\u0131 ile mahalle ve k\u00f6y muhtarlar\u0131 do\u011frudan halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilir. Bu makamlarda adayl\u0131k bireysel ba\u015fvuruya dayan\u0131r; parti kurumsal adayl\u0131\u011f\u0131na, listesine, organ karar\u0131na veya kampanyas\u0131na ba\u011flanamaz. \u0130lk oylamada ge\u00e7erli oylar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funu alan aday se\u00e7ilir. \u00c7o\u011funluk sa\u011flanamazsa en \u00e7ok oy alan iki (2) aday aras\u0131nda ikinci oylama yap\u0131l\u0131r; ikinci oylamada en \u00e7ok oyu alan se\u00e7ilmi\u015f say\u0131l\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan ve belediye ba\u015fkan\u0131 se\u00e7imlerinde kesin liste en \u00e7ok on (10) ki\u015fiden olu\u015fur. \u015eartlar\u0131 kesinle\u015fen aday say\u0131s\u0131 on (10) veya daha az ise tamam\u0131yla se\u00e7ime gidilir; onu a\u015farsa liste tarafs\u0131z kura ile belirlenir. Kura halkoyunun yerine ge\u00e7mez. Oy e\u015fitli\u011fi, ikinci oylamaya kalacak adaylar\u0131n belirlenmesindeki e\u015fitlik, aday\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc, \u00e7ekilmesi, yeterli\u011fini kaybetmesi veya aday kalmamas\u0131 h\u00e2lleri se\u00e7men iradesi, se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi ve s\u00fcreklilik korunarak Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu k\u0131sa takvimiyle sonu\u00e7land\u0131r\u0131l\u0131r. \u0130kinci oylamaya kalacak s\u0131rada e\u015fitlik varsa e\u015fit adaylar aras\u0131nda noter huzurunda kura yap\u0131l\u0131r. Kesin listeden sonra aday eksilmesi se\u00e7imi mevcut adaylarla s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Tek adayla se\u00e7ime gidilmesi h\u00e2linde oy pusulas\u0131nda yaln\u0131z aday\u0131n ad\u0131 yer al\u0131r ve kullan\u0131lan ge\u00e7erli oylar\u0131n miktar\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n aday se\u00e7ilmi\u015f say\u0131l\u0131r. Tek adayl\u0131 se\u00e7im, adayl\u0131k s\u00fcrecinin yapay bi\u00e7imde daralt\u0131ld\u0131\u011f\u0131, adayl\u0131\u011f\u0131n engellendi\u011fi veya se\u00e7im g\u00fcvenli\u011finin a\u011f\u0131r bi\u00e7imde ihlal edildi\u011fi h\u00e2llerde Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulunun denetim ve yenileme yetkisini ortadan kald\u0131rmaz. Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu adayl\u0131k ba\u015fvurular\u0131, retler, havuz ve aday eksilmelerine ili\u015fkin gerek\u00e7eli kayd\u0131 a\u00e7\u0131klar. Yapay daraltma, bask\u0131, toplu \u00e7ekilme veya kay\u0131t engeli iddialar\u0131 resen incelenir; se\u00e7im durmaz, yaln\u0131z hukuka ayk\u0131r\u0131 a\u015fama k\u0131sa takvimle yenilenir. Tek aday nedeniyle yenileme yap\u0131lmas\u0131 da bu k\u0131sa takvime tabidir. Hukuka ayk\u0131r\u0131 a\u015faman\u0131n yenilenmesinde k\u0131sa takvim azami otuz (30) g\u00fcn\u00fc; toplam s\u00fcre\u00e7 ilgili makam i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen doksan (90) g\u00fcnl\u00fck \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131 a\u015famaz. Kesin sonu\u00e7la g\u00f6reve ba\u015flama kendili\u011finden i\u015fler. Madde 58\u2019in Ana Mant\u0131\u011f\u0131: Halk Do\u011frudan Se\u00e7er Madde 58\u2019in ilk ve en temel mesaj\u0131 \u015fudur: Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan, belediye ba\u015fkanlar\u0131 ile mahalle ve k\u00f6y muhtarlar\u0131 do\u011frudan halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilir. Bu h\u00fck\u00fcm, y\u00fcr\u00fctme niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan makamlar\u0131n me\u015fruiyetini do\u011frudan se\u00e7men iradesine ba\u011flar. B\u00f6ylece g\u00f6rev sahibi, kapal\u0131 bir kurulun, parti organ\u0131n\u0131n veya dolayl\u0131 pazarl\u0131\u011f\u0131n de\u011fil, do\u011frudan halk\u0131n tercihiyle belirlenir. Buradaki do\u011frudanl\u0131k, yaln\u0131z sand\u0131\u011fa gitmek anlam\u0131na gelmez. Ayn\u0131 zamanda se\u00e7menin \u201ckimi se\u00e7ece\u011fini\u201d a\u00e7\u0131k\u00e7a bilmesi anlam\u0131na gelir. Vatanda\u015f, Cumhurba\u015fkan\u0131 i\u00e7in ayr\u0131, Ba\u015fbakan i\u00e7in ayr\u0131, belediye ba\u015fkan\u0131 i\u00e7in ayr\u0131, muhtar i\u00e7in ayr\u0131 tercih yapar. Bu y\u00f6ntem, sorumlulu\u011fu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lar. Ba\u015far\u0131l\u0131 olan\u0131n kim oldu\u011fu, ba\u015far\u0131s\u0131z olan\u0131n kim oldu\u011fu, hangi makam\u0131n hangi hizmetten sorumlu oldu\u011fu daha net anla\u015f\u0131l\u0131r. Bu nedenle do\u011frudan se\u00e7im, hesap verebilirli\u011fi g\u00fc\u00e7lendiren bir y\u00f6ntemdir. Parti Kurumsal Adayl\u0131\u011f\u0131na Neden Kapal\u0131? Madde 58\u2019in en \u00f6zg\u00fcn noktalar\u0131ndan biri, bu makamlarda adayl\u0131\u011f\u0131n bireysel ba\u015fvuruya dayanmas\u0131d\u0131r. Adayl\u0131k; parti kurumsal adayl\u0131\u011f\u0131na, parti listesine, parti organ karar\u0131na veya parti kampanyas\u0131na ba\u011flanamaz. Bu h\u00fck\u00fcm, Milli Liyakat Anayasas\u0131\u2019n\u0131n y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fc parti hiyerar\u015fisinden ay\u0131rma hedefiyle do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bunun anlam\u0131 \u015fudur: Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan, belediye ba\u015fkan\u0131 veya muhtar olacak ki\u015fi, bir partinin kurumsal aday\u0131 olarak de\u011fil, kendi yeterli\u011fi, g\u00f6rev anlay\u0131\u015f\u0131 ve bireysel ba\u015fvurusu \u00fczerinden halk\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kar. B\u00f6ylece y\u00fcr\u00fctme makam\u0131, se\u00e7ildikten sonra parti emir-komuta zincirine, parti kampanya borcuna veya parti hiyerar\u015fisine ba\u011fl\u0131 h\u00e2le gelmez. Bireysel adayl\u0131k sistemi, y\u00fcr\u00fctme makam\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn vatanda\u015flara kar\u015f\u0131 tarafs\u0131z hizmet sorumlulu\u011funu g\u00fc\u00e7lendirir. Bu yakla\u015f\u0131m, partilerin tamamen d\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Partiler yasama, temsil, kamu politikas\u0131 \u00f6nerme, ele\u015ftiri ve toplumsal talepleri ifade etme alanlar\u0131nda varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Ancak y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131, kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc do\u011frudan kulland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in parti kurumsal adayl\u0131\u011f\u0131na kapat\u0131l\u0131r. B\u00f6ylece sistem, yasamada \u00e7o\u011fulculu\u011fu; y\u00fcr\u00fctmede tarafs\u0131z icray\u0131 hedefler. Se\u00e7im Ak\u0131\u015f\u0131 Nas\u0131l \u0130\u015fler? Madde 58\u2019i anlaman\u0131n en kolay yolu se\u00e7im ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ad\u0131m ad\u0131m g\u00f6rmektir. Bu madde, yaln\u0131z kimin se\u00e7ilece\u011fini de\u011fil, se\u00e7im s\u00fcrecinde hangi ihtimalde ne yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 da d\u00fczenler. A\u015fa\u011f\u0131daki tablo, maddenin mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 sade bi\u00e7imde g\u00f6sterir: A\u015fama Ne Olur? G\u00fcvence Nedir? Adayl\u0131k Adaylar bireysel ba\u015fvuru yapar. Parti kurumsal adayl\u0131\u011f\u0131 ve liste ba\u011f\u0131 kurulamaz. Kesin liste Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan ve belediye ba\u015fkan\u0131 se\u00e7imlerinde liste en \u00e7ok 10 ki\u015fiden olu\u015fur. 10 veya daha az aday varsa tamam\u0131 se\u00e7ime girer; fazlaysa tarafs\u0131z kura yap\u0131l\u0131r. \u0130lk oylama Ge\u00e7erli oylar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funu alan aday se\u00e7ilir. Se\u00e7ilen ki\u015finin a\u00e7\u0131k \u00e7o\u011funluk deste\u011fi aran\u0131r. \u0130kinci oylama \u00c7o\u011funluk yoksa en \u00e7ok oy alan iki aday yar\u0131\u015f\u0131r. \u0130kinci turda en \u00e7ok oyu alan se\u00e7ilir. Aday eksilmesi Kesin listeden sonra aday \u00f6l\u00fcr, \u00e7ekilir veya yeterli\u011fini kaybederse se\u00e7im mevcut adaylarla s\u00fcrer. Se\u00e7im gereksiz yere durdurulmaz. Hukuka ayk\u0131r\u0131 a\u015fama Yapay daraltma veya kay\u0131t engeli gibi ihlal varsa yaln\u0131z ilgili a\u015fama yenilenir. K\u0131sa takvim uygulan\u0131r; s\u00fcre\u00e7 kilitlenmez. \u0130lk Turda \u00c7o\u011funluk Aranmas\u0131 Ne Sa\u011flar? Madde 58\u2019e g\u00f6re ilk oylamada ge\u00e7erli oylar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funu alan aday se\u00e7ilir. Bu kural, se\u00e7ilen ki\u015finin yaln\u0131z k\u00fc\u00e7\u00fck bir oy dilimiyle de\u011fil, m\u00fcmk\u00fcnse toplumun yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131n deste\u011fiyle g\u00f6reve gelmesini hedefler. \u00d6zellikle Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan ve belediye ba\u015fkan\u0131 gibi icra makamlar\u0131nda bu me\u015fruiyet \u00f6nemlidir. Ancak \u00e7ok adayl\u0131 se\u00e7imlerde ilk turda \u00e7o\u011funluk sa\u011flanamayabilir. Bu durumda en \u00e7ok oy alan iki aday aras\u0131nda ikinci oylama yap\u0131l\u0131r. \u0130kinci oylamada en \u00e7ok oyu alan se\u00e7ilmi\u015f say\u0131l\u0131r. Bu sistem, hem ilk turda geni\u015f aday \u00e7e\u015fitlili\u011fine imk\u00e2n verir hem de son a\u015famada se\u00e7menin iki g\u00fc\u00e7l\u00fc se\u00e7enek aras\u0131nda net karar vermesini sa\u011flar. International IDEA\u2019n\u0131n se\u00e7im sistemi tasar\u0131m\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da se\u00e7im sistemlerinin temsil, y\u00f6netilebilirlik ve se\u00e7men tercihi gibi ama\u00e7lar\u0131 dengeledi\u011fini g\u00f6sterir. Madde 58\u2019deki iki turlu yap\u0131 da bu dengeye hizmet eder. \u0130kinci Turun Anlam\u0131: Da\u011f\u0131n\u0131k Oylar\u0131 Net Tercihe \u00c7evirmek \u0130kinci tur, se\u00e7im sisteminin istikrar mekanizmas\u0131d\u0131r. \u0130lk turda se\u00e7men geni\u015f aday havuzu i\u00e7inden tercih yapar. Farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler, farkl\u0131 y\u00f6netim anlay\u0131\u015flar\u0131 ve farkl\u0131 ki\u015fisel yeterlikler halk\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kar. Fakat hi\u00e7bir aday \u00e7o\u011funlu\u011fu sa\u011flayamazsa sistem se\u00e7imi belirsizlikte b\u0131rakmaz; en \u00e7ok oy alan iki aday aras\u0131nda yeni bir tercih yap\u0131l\u0131r. Bu y\u00f6ntem, halk iradesini daha net h\u00e2le getirir. \u0130lk turda farkl\u0131 adaylara oy veren se\u00e7men, ikinci turda iki aday aras\u0131nda y\u00f6n\u00fcn\u00fc belirler. B\u00f6ylece se\u00e7ilen ki\u015finin en az\u0131ndan son turda di\u011fer adaya g\u00f6re daha g\u00fc\u00e7l\u00fc halk deste\u011fi ald\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar. Do\u011frudan se\u00e7imler ve ortak takvim bak\u0131m\u0131ndan ikinci tur, halk iradesinin par\u00e7al\u0131 kalmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyen tamamlay\u0131c\u0131 bir ara\u00e7t\u0131r. On Aday S\u0131n\u0131r\u0131: Se\u00e7ilebilirlik ile Y\u00f6netilebilirlik Dengesi Madde 58\u2019e g\u00f6re Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan ve belediye ba\u015fkan\u0131 se\u00e7imlerinde kesin liste en \u00e7ok on ki\u015fiden olu\u015fur. \u015eartlar\u0131 kesinle\u015fen aday say\u0131s\u0131 on veya daha az ise tamam\u0131yla se\u00e7ime gidilir. E\u011fer \u015fartlar\u0131 kesinle\u015fmi\u015f aday say\u0131s\u0131 onu a\u015farsa liste tarafs\u0131z kura ile belirlenir. Bu h\u00fck\u00fcm, se\u00e7men tercihinin anlaml\u0131 kalmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lar. On aday s\u0131n\u0131r\u0131, adayl\u0131\u011f\u0131 yapay bi\u00e7imde daraltmak i\u00e7in de\u011fil, se\u00e7im yar\u0131\u015f\u0131n\u0131 y\u00f6netilebilir tutmak i\u00e7in konulmu\u015ftur. E\u011fer y\u00fczlerce aday\u0131n oldu\u011fu bir se\u00e7im yap\u0131l\u0131rsa se\u00e7men bilgilenme a\u00e7\u0131s\u0131ndan zorlanabilir, kampanya d\u00fczeni da\u011f\u0131labilir ve se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi daha karma\u015f\u0131k h\u00e2le gelebilir. Fakat on veya daha az aday varsa hi\u00e7bir ek daraltma yap\u0131lmadan tamam\u0131 se\u00e7ime gider. Bu, maddenin adaletli y\u00f6n\u00fcd\u00fcr. Kesin liste s\u0131n\u0131r\u0131, hem halk\u0131n makul tercih \u00e7e\u015fitlili\u011fini korur hem de se\u00e7im s\u00fcrecini \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc bi\u00e7imde d\u00fczenler. Kura Halkoyunun Yerine Ge\u00e7mez Madde 58\u2019de \u00f6zellikle belirtilen c\u00fcmlelerden biri \u015fudur: Kura halkoyunun yerine ge\u00e7mez. Bu ifade, yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmay\u0131 \u00f6nlemek bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc burada kura, se\u00e7ilecek ki\u015fiyi belirlemez. Kura yaln\u0131z \u015fartlar\u0131 kesinle\u015fmi\u015f aday say\u0131s\u0131 ondan fazla oldu\u011funda, kesin listeyi olu\u015fturmak i\u00e7in kullan\u0131lan tarafs\u0131z teknik y\u00f6ntemdir. Ba\u015fka bir ifadeyle, kuraya herkes de\u011fil, yaln\u0131z adayl\u0131k \u015fartlar\u0131 kesinle\u015fmi\u015f ki\u015filer girer. Kura sonucunda listeye giren adaylar halk\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kar. Se\u00e7imi yine halk yapar. Bu nedenle tarafs\u0131z kura, halk iradesini devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakan bir ara\u00e7 de\u011fil, aday listesini a\u00e7\u0131k ve y\u00f6nlendirmesiz bi\u00e7imde olu\u015fturmay\u0131 sa\u011flayan bir usuld\u00fcr. Kura, liyakat denetiminin yerine de ge\u00e7mez; halkoyunun yerine de ge\u00e7mez. Sadece fazla aday durumunda listeyi belirleyen s\u0131n\u0131rl\u0131 bir mekanizmad\u0131r. Oy E\u015fitli\u011fi ve Aday Eksilmesi: Se\u00e7im Durmas\u0131n, G\u00fcvenlik Korunsun Se\u00e7imlerde her zaman ola\u011fan ak\u0131\u015f ger\u00e7ekle\u015fmeyebilir. Oy e\u015fitli\u011fi \u00e7\u0131kabilir. \u0130kinci tura kalacak adaylar\u0131n belirlenmesinde e\u015fitlik olabilir. Aday \u00f6lebilir, \u00e7ekilebilir, yeterli\u011fini kaybedebilir veya aday kalmayabilir. Madde 58 bu ihtimalleri a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcr ve Y\u00fcksek Se\u00e7im Kuruluna k\u0131sa takvimle sonu\u00e7land\u0131rma g\u00f6revi verir. Bu yakla\u015f\u0131m, se\u00e7im s\u00fcrecinin kriz anlar\u0131nda da i\u015flemesini sa\u011flar. \u0130kinci oylamaya kalacak s\u0131rada e\u015fitlik varsa, e\u015fit adaylar aras\u0131nda noter huzurunda kura yap\u0131l\u0131r. Bu kura da se\u00e7imi kazanan\u0131 belirlemez; sadece ikinci tura kimin kalaca\u011f\u0131n\u0131 belirleyen teknik bir \u00e7\u00f6z\u00fcmd\u00fcr. Kesin listeden sonra aday eksilmesi ise se\u00e7imi durdurmaz; se\u00e7im mevcut adaylarla s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcr. B\u00f6ylece se\u00e7im s\u00fcreklili\u011fi korunur. Tek Adayl\u0131 Se\u00e7im: Se\u00e7im Yap\u0131l\u0131r m\u0131, Sonu\u00e7 Ne Olur? Madde 58\u2019in en kritik b\u00f6l\u00fcmlerinden biri tek adayl\u0131 se\u00e7im h\u00fckm\u00fcd\u00fcr. Buna g\u00f6re tek adayla se\u00e7ime gidilmesi h\u00e2linde oy pusulas\u0131nda yaln\u0131z aday\u0131n ad\u0131 yer al\u0131r ve kullan\u0131lan ge\u00e7erli oylar\u0131n miktar\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n aday se\u00e7ilmi\u015f say\u0131l\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcm, aday yoklu\u011fu veya aday say\u0131s\u0131n\u0131n bire d\u00fc\u015fmesi h\u00e2linde devlet makam\u0131n\u0131n bo\u015flukta kalmas\u0131n\u0131 \u00f6nler. Burada \u00f6nemli olan nokta \u015fudur: Tek adayl\u0131 se\u00e7im, ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na ge\u00e7ersiz say\u0131lmaz. Se\u00e7im yap\u0131l\u0131r ve aday se\u00e7ilmi\u015f kabul edilir. Fakat bu kural, adayl\u0131k s\u00fcrecinin yapay bi\u00e7imde daralt\u0131ld\u0131\u011f\u0131, adayl\u0131\u011f\u0131n engellendi\u011fi veya se\u00e7im g\u00fcvenli\u011finin a\u011f\u0131r bi\u00e7imde ihlal edildi\u011fi hallerde YSK\u2019n\u0131n denetim ve yenileme yetkisini ortadan kald\u0131rmaz. Yani tek adayl\u0131k do\u011fal s\u00fcre\u00e7 sonucu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015fsa se\u00e7im tamamlan\u0131r; fakat adaylar bask\u0131, kay\u0131t engeli, toplu \u00e7ekilme veya hukuka ayk\u0131r\u0131 daraltma nedeniyle bire d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fse YSK devreye girer. Bu denge \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc sistem hem \u201ctek aday \u00e7\u0131kt\u0131 diye devlet kilitlensin\u201d demez hem de \u201ctek aday var, art\u0131k hi\u00e7bir \u015fey incelenemez\u201d demez. Tek adayl\u0131 se\u00e7im g\u00fcvencesi, s\u00fcreklilik ile se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi aras\u0131nda kurulmu\u015f dikkatli bir dengedir. YSK\u2019n\u0131n Rol\u00fc: Sadece Sonu\u00e7 \u0130lan\u0131 De\u011fil, S\u00fcre\u00e7 G\u00fcvenli\u011fi Madde 58, Y\u00fcksek Se\u00e7im Kuruluna yaln\u0131z se\u00e7im sonucunu ilan eden pasif bir rol vermez. YSK; adayl\u0131k ba\u015fvurular\u0131, retler, havuz ve aday eksilmelerine ili\u015fkin gerek\u00e7eli kayd\u0131 a\u00e7\u0131klar. Yapay daraltma, bask\u0131, toplu \u00e7ekilme veya kay\u0131t engeli iddialar\u0131n\u0131 resen inceler. Bu, se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir h\u00fck\u00fcmd\u00fcr. Resen inceleme \u00f6zellikle \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc baz\u0131 se\u00e7im ihlalleri yaln\u0131z bireysel \u015fik\u00e2yetle ortaya \u00e7\u0131kmayabilir. Adaylar bask\u0131 alt\u0131nda kalabilir, ba\u015fvuru yollar\u0131 gecikebilir veya kamuoyu ger\u00e7e\u011fi zaman\u0131nda \u00f6\u011frenemeyebilir. YSK\u2019n\u0131n kendili\u011finden inceleme yetkisi, se\u00e7im s\u00fcrecini daha aktif bi\u00e7imde korur. ACE Project\u2019in se\u00e7im y\u00f6netimi konusundaki de\u011ferlendirmeleri de se\u00e7im y\u00f6netim organlar\u0131n\u0131n tarafs\u0131zl\u0131k, profesyonellik ve g\u00fcvenilirlik i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n se\u00e7imlerin kalitesi i\u00e7in \u00f6nemli oldu\u011funu g\u00f6sterir. Se\u00e7im Durmaz; Hukuka Ayk\u0131r\u0131 A\u015fama Yenilenir Madde 58\u2019in en pratik h\u00fck\u00fcmlerinden biri \u015fudur: Yapay daraltma, bask\u0131, toplu \u00e7ekilme veya kay\u0131t engeli iddialar\u0131 incelenirken se\u00e7im durmaz; yaln\u0131z hukuka ayk\u0131r\u0131 a\u015fama k\u0131sa takvimle yenilenir. Bu c\u00fcmle, se\u00e7im hukukunda hem g\u00fcvenlik hem s\u00fcreklilik sa\u011flar. Bir hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddias\u0131 se\u00e7im s\u00fcrecinin tamam\u0131n\u0131 kilitlememelidir. Ancak hukuka ayk\u0131r\u0131 a\u015fama da g\u00f6rmezden gelinmemelidir. Madde bu nedenle orta yol kurar: Bozulan a\u015fama yenilenir, s\u00fcre\u00e7 k\u0131sa takvimle toparlan\u0131r. Tek aday nedeniyle yenileme yap\u0131lmas\u0131 da ayn\u0131 k\u0131sa takvime tabidir. Hukuka ayk\u0131r\u0131 a\u015faman\u0131n yenilenmesinde k\u0131sa takvim en fazla otuz g\u00fcn olabilir. Toplam s\u00fcre\u00e7 ise ilgili makam i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen doksan g\u00fcnl\u00fck \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131 a\u015famaz. Bu d\u00fczenleme, se\u00e7im sistemine \u015fu mesaj\u0131 verir: Hile varsa onar\u0131l\u0131r; fakat se\u00e7im takvimi s\u00fcresiz belirsizli\u011fe s\u00fcr\u00fcklenmez. Bu, \u00f6zellikle y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc makamlar\u0131n uzun s\u00fcre bo\u015f veya tart\u0131\u015fmal\u0131 kalmas\u0131 kamu hizmetinde aksama do\u011furabilir. Ortak Takvim Ne Sa\u011flar? Madde ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda yer alan \u201cortak takvim\u201d, se\u00e7im s\u00fcrecinin da\u011f\u0131n\u0131k, belirsiz ve manip\u00fclasyona a\u00e7\u0131k \u015fekilde uzamamas\u0131n\u0131 ifade eder. Adayl\u0131k, kesin liste, kura, ilk tur, ikinci tur, aday eksilmesi, hukuka ayk\u0131r\u0131 a\u015fama yenilemesi ve g\u00f6reve ba\u015flama belli s\u00fcre disiplinine ba\u011flan\u0131r. Bu, sistemin \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirli\u011fini art\u0131r\u0131r. Ortak takvim, se\u00e7imlerin mutlaka ayn\u0131 g\u00fcn yap\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelmek zorunda de\u011fildir; as\u0131l anlam\u0131, se\u00e7im s\u00fcrecinin belirli \u00fcst s\u0131n\u0131rlar ve k\u0131sa yenileme yollar\u0131yla y\u00f6netilmesidir. \u00d6zellikle \u201cotuz g\u00fcnl\u00fck k\u0131sa takvim\u201d ve \u201cdoksan g\u00fcnl\u00fck \u00fcst s\u0131n\u0131r\u201d ifadeleri, s\u00fcrecin s\u00fcr\u00fcncemede b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 engeller. Kesin sonu\u00e7la g\u00f6reve ba\u015flama ise se\u00e7imden sonra ayr\u0131 bir siyasi pazarl\u0131k veya idari bekleme olmadan makam\u0131n devral\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bu Maddenin Se\u00e7mene Verdi\u011fi G\u00fcvence Madde 58\u2019in se\u00e7men a\u00e7\u0131s\u0131ndan anlam\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Se\u00e7men \u015funu bilir: Adaylar parti organlar\u0131n\u0131n kapal\u0131 listesiyle de\u011fil, bireysel ba\u015fvuru ve objektif \u015fartlarla yar\u0131\u015fa girer. \u0130lk turda \u00e7o\u011funluk aran\u0131r. \u00c7o\u011funluk olmazsa iki aday aras\u0131nda net tercih yap\u0131l\u0131r. Aday say\u0131s\u0131 \u00e7ok fazla olursa liste tarafs\u0131z kura ile olu\u015fur ama se\u00e7im yine halk taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131r. Tek aday \u00e7\u0131karsa se\u00e7im kilitlenmez; ancak tek adayl\u0131\u011f\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 daraltmadan kaynaklan\u0131p kaynaklanmad\u0131\u011f\u0131 denetlenebilir. Bu y\u00f6n\u00fcyle do\u011frudan se\u00e7imler ve ortak takvim, se\u00e7mene hem se\u00e7im hakk\u0131 hem de se\u00e7im s\u00fcrecine g\u00fcven hakk\u0131 verir. Se\u00e7men yaln\u0131z oy kullanmaz; oyunun hangi \u015fartlarda, hangi aday listesiyle, hangi denetim g\u00fcvencesi alt\u0131nda anlam kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bilir. Bu Maddenin Adaya Verdi\u011fi G\u00fcvence Madde 58 yaln\u0131z se\u00e7meni de\u011fil, aday\u0131 da korur. Adayl\u0131k bireysel ba\u015fvuruya dayand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ki\u015fi parti listesine veya organ karar\u0131na muhta\u00e7 kalmaz. Adayl\u0131k ba\u015fvurular\u0131, retler, havuz ve aday eksilmelerine ili\u015fkin gerek\u00e7eli kay\u0131t a\u00e7\u0131klan\u0131r. Yapay daraltma, kay\u0131t engeli, bask\u0131 veya toplu \u00e7ekilme iddialar\u0131 YSK taraf\u0131ndan incelenir. Hukuka ayk\u0131r\u0131 a\u015fama varsa k\u0131sa takvimle yenilenir. Bu sistemde aday, g\u00f6r\u00fcnmez bir idari kararla, gerek\u00e7esiz retle veya belirsiz kay\u0131t engeliyle d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131lmamal\u0131d\u0131r. E\u011fer b\u0131rak\u0131l\u0131rsa bunun denetlenebilir olmas\u0131 gerekir. Adayl\u0131k s\u00fcrecinde gerek\u00e7eli kay\u0131t, aday\u0131n se\u00e7ilme hakk\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alan temel ara\u00e7lardan biridir. Sonu\u00e7: Se\u00e7im Sadece Sand\u0131k De\u011fil, G\u00fcvenli Bir S\u00fcre\u00e7tir Do\u011frudan se\u00e7imler ve ortak takvim, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde halk iradesini y\u00fcr\u00fctme ve yerel y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131na do\u011frudan ba\u011flayan en \u00f6nemli anayasal h\u00fck\u00fcmlerden biridir. Madde 58, Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan, belediye ba\u015fkanlar\u0131 ile mahalle ve k\u00f6y muhtarlar\u0131n\u0131n do\u011frudan halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilece\u011fini belirtir. Bu makamlarda adayl\u0131k bireysel ba\u015fvuruya dayan\u0131r; parti kurumsal adayl\u0131\u011f\u0131na, listesine, organ karar\u0131na veya kampanyas\u0131na ba\u011flanamaz. B\u00f6ylece y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131 parti hiyerar\u015fisi yerine halk\u0131n do\u011frudan tercihine dayan\u0131r. Bu maddenin as\u0131l de\u011feri, se\u00e7im s\u00fcrecinin her kritik ihtimalini \u00f6nceden d\u00fc\u015f\u00fcnmesidir. \u0130lk turda ge\u00e7erli oylar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu aran\u0131r; \u00e7o\u011funluk yoksa en \u00e7ok oy alan iki aday aras\u0131nda ikinci oylama yap\u0131l\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan ve belediye ba\u015fkan\u0131 se\u00e7imlerinde kesin liste en \u00e7ok on ki\u015fiden olu\u015fur; ondan fazla aday varsa liste tarafs\u0131z kura ile belirlenir, fakat kura halkoyunun yerine ge\u00e7mez. Oy e\u015fitli\u011fi, aday \u00f6l\u00fcm\u00fc, \u00e7ekilme, yeterlik kayb\u0131 veya aday kalmamas\u0131 gibi durumlar YSK\u2019n\u0131n k\u0131sa takvimiyle sonu\u00e7land\u0131r\u0131l\u0131r. Tek adayla se\u00e7ime gidilirse aday se\u00e7ilmi\u015f say\u0131l\u0131r; ancak adayl\u0131k s\u00fcrecinin yapay daralt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 veya se\u00e7im g\u00fcvenli\u011finin a\u011f\u0131r ihlal edildi\u011fi hallerde YSK\u2019n\u0131n denetim ve yenileme yetkisi devam eder. Sonu\u00e7 olarak do\u011frudan se\u00e7imler ve ortak takvim, yaln\u0131z oy verme usul\u00fcn\u00fc de\u011fil, se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fini, adayl\u0131k hakk\u0131n\u0131, se\u00e7men iradesini, s\u00fcreklili\u011fi ve g\u00f6reve ba\u015flamay\u0131 birlikte d\u00fczenleyen kritik bir anayasal mekanizmad\u0131r. Bu madde sayesinde se\u00e7im, rastgele ilerleyen bir s\u00fcre\u00e7 olmaktan \u00e7\u0131kar; objektif adayl\u0131k, a\u00e7\u0131k liste, \u00e7o\u011funluk aray\u0131\u015f\u0131, ikinci tur, tek aday g\u00fcvencesi, YSK denetimi ve k\u0131sa takvimle tamamlanan g\u00fcvenli bir halk iradesi d\u00fczenine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":240,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-239","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-liyakat-kamu-ahlaki-ve-secimler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/239","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=239"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/239\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":241,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/239\/revisions\/241"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/240"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=239"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=239"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=239"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}