{"id":207,"date":"2026-06-17T08:00:02","date_gmt":"2026-06-17T08:00:02","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=207"},"modified":"2026-06-17T08:00:02","modified_gmt":"2026-06-17T08:00:02","slug":"parti-kurma-partilere-girme-ve-partilerden-ayrilma-madde-48","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/parti-kurma-partilere-girme-ve-partilerden-ayrilma-madde-48\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131&#8217;nda Parti Kurma, Partilere Girme ve Partilerden Ayr\u0131lma (Madde 48)"},"content":{"rendered":"<article><strong>Parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma<\/strong>, toplumun farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerini \u00f6rg\u00fctl\u00fc bi\u00e7imde ifade edebilmesini sa\u011flayan en temel demokratik hak alanlar\u0131ndan biridir. Bir \u00fclkede insanlar ortak fikirleri etraf\u0131nda parti kurabiliyor, partilere serbest\u00e7e kat\u0131labiliyor, gerekti\u011finde ayr\u0131labiliyor ve yasama faaliyetleri \u00fczerinden toplumsal taleplerini temsil ettirebiliyorsa, orada \u00e7o\u011fulculuk yaln\u0131z s\u00f6zde kalmaz; kurumsal bir zemine kavu\u015fur. <a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Madde 48, siyasi partilerin yasama, temsil, yerel karar organlar\u0131, kamu politikas\u0131 \u00f6nerme, ele\u015ftiri ve toplumsal talepleri ifade etme alan\u0131ndaki rol\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a tan\u0131r.<\/p>\n<p>Fakat bu madde, partileri her alana s\u0131n\u0131rs\u0131z bi\u00e7imde ta\u015f\u0131maz. Tam tersine, \u00e7ok \u00f6nemli bir ayr\u0131m kurar: Yasamada \u00e7o\u011fulculuk ve temsil korunur; y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fc, yarg\u0131, tarafs\u0131z anayasal kurumlar, g\u00fcvenlik-kolluk birimleri ve kamu idaresi parti hiyerar\u015fisine kapat\u0131l\u0131r. Bu ayr\u0131m, maddenin en \u00f6zg\u00fcn taraf\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc <strong><em>parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma<\/em><\/strong> hakk\u0131, demokratik temsil i\u00e7in vazge\u00e7ilmezdir; ancak devletin tarafs\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gereken alanlar\u0131 parti talimat\u0131na, organik ba\u011fa veya ki\u015fisel sadakat ili\u015fkisine a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131lamaz.<\/p>\n<blockquote><p><strong>Madde 48 \u2013 Parti Kurma, Partilere Girme ve Partilerden Ayr\u0131lma<\/strong><br \/>\nSiyasi partiler; yasama faaliyeti, temsil, yerel karar organlar\u0131, kamu politikas\u0131 \u00f6nerme, ele\u015ftiri ve toplumsal talepleri ifade etme alanlar\u0131nda serbest\u00e7e faaliyet g\u00f6sterir. Anayasan\u0131n modeli yasamada \u00e7o\u011fulculu\u011fu, temsil adaletini, denetim ve ele\u015ftiri hakk\u0131n\u0131 korur.<\/p>\n<p>Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, Ba\u015fbakanl\u0131k, belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ve muhtarl\u0131k gibi y\u00fcr\u00fctme ve yerel y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131 parti adayl\u0131\u011f\u0131na, organik ba\u011fa, kurumsal kampanyaya, parti talimat\u0131na ve parti hiyerar\u015fisine kapal\u0131d\u0131r. Bu ayr\u0131m y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fc parti hiyerar\u015fisine ba\u011flamama ilkesidir.<\/p>\n<p>Yarg\u0131, tarafs\u0131z anayasal kurumlar, g\u00fcvenlik ve kolluk birimleri ile kamu idaresi parti hiyerar\u015fisine, parti talimat\u0131na, kurumsal parti etkisine veya ki\u015fisel sadakat ili\u015fkisine tabi tutulamaz.<\/p>\n<p>Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan, yerel y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131 ve muhtarl\u0131k adaylar\u0131n\u0131n kesin adayl\u0131\u011f\u0131yla parti \u00fcyeli\u011fi sona erer; se\u00e7ilmeleri h\u00e2linde g\u00f6rev s\u00fcresince parti \u00fcyeli\u011fi ve organik ba\u011f\u0131 kurulamaz.<\/p>\n<p>Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan, belediye ba\u015fkanlar\u0131, muhtarlar, te\u015fkilat ba\u015fkanlar\u0131, yarg\u0131 mensuplar\u0131, Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu \u00fcyeleri, tarafs\u0131z anayasal kurum \u00fcyeleri, Silahl\u0131 Kuvvetler, kolluk mensuplar\u0131 ve kanundaki tarafs\u0131z g\u00f6revliler g\u00f6revleri s\u00fcresince parti \u00fcyesi olamaz ve organik ba\u011f kuramaz.<\/p>\n<p>Partilerin kurulu\u015fu, i\u015fleyi\u015fi, aday belirleme, mali yard\u0131m, denetim ve yapt\u0131r\u0131mlar\u0131; demokrasi, hukuk devleti, insan haklar\u0131, laik Cumhuriyet, Devletin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, parti i\u00e7i demokrasi, \u00f6rg\u00fctlenme, ifade, temsil ve demokratik rekabet korunarak kanunla d\u00fczenlenir.<\/p><\/blockquote>\n<h2>Partiler, Toplumsal Taleplerin Kurumsal Diline D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr<\/h2>\n<p><strong>Parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma<\/strong> hakk\u0131, bireysel d\u00fc\u015f\u00fcncelerin \u00f6rg\u00fctl\u00fc temsil imk\u00e2n\u0131na kavu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Madde 48, siyasi partilerin yasama faaliyeti, temsil, yerel karar organlar\u0131, kamu politikas\u0131 \u00f6nerme, ele\u015ftiri ve toplumsal talepleri ifade etme alanlar\u0131nda serbest\u00e7e faaliyet g\u00f6sterece\u011fini belirtir. Bu, partileri demokratik hayat\u0131n vazge\u00e7ilmez akt\u00f6rleri olarak kabul eder.<\/p>\n<p>Siyasi partiler, toplumdaki farkl\u0131 beklenti ve g\u00f6r\u00fc\u015flerin da\u011f\u0131n\u0131k kalmas\u0131n\u0131 \u00f6nler; onlar\u0131 program, temsil ve denetim diliyle kamu alan\u0131na ta\u015f\u0131r. International IDEA\u2019n\u0131n <a href=\"https:\/\/www.idea.int\/theme\/political-participation-and-representation\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">siyasal kat\u0131l\u0131m ve temsil<\/a> alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da partileri, demokratik kurumlar\u0131n ve temsil s\u00fcre\u00e7lerinin \u00f6nemli par\u00e7alar\u0131 aras\u0131nda de\u011ferlendirir. Bu bak\u0131mdan parti \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, yaln\u0131z parti y\u00f6neticilerinin de\u011fil, vatanda\u015f\u0131n \u00f6rg\u00fctl\u00fc bi\u00e7imde sesini duyurma hakk\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2>Yasamada \u00c7o\u011fulculuk, Farkl\u0131 G\u00f6r\u00fc\u015flerin Me\u015fru Zeminidir<\/h2>\n<p>Madde 48\u2019in ilk f\u0131kras\u0131nda Anayasan\u0131n modelinin yasamada \u00e7o\u011fulculu\u011fu, temsil adaletini, denetim ve ele\u015ftiri hakk\u0131n\u0131 korudu\u011fu belirtilir. Bu c\u00fcmle, <strong>parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma<\/strong> hakk\u0131n\u0131n \u00f6zellikle yasama alan\u0131ndaki \u00f6nemini g\u00f6sterir. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplumdaki farkl\u0131 fikirler, kanun yapma ve denetim s\u00fcre\u00e7lerinde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olmad\u0131\u011f\u0131nda temsil eksik kal\u0131r.<\/p>\n<p>Yasamada \u00e7o\u011fulculuk, yaln\u0131z \u00e7ok say\u0131da partinin bulunmas\u0131 de\u011fildir. As\u0131l mesele, farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerin ger\u00e7ek anlamda konu\u015fulabilmesi, teklif sunabilmesi, ele\u015ftiri yapabilmesi ve kamu politikas\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131na katk\u0131 verebilmesidir. <u>Temsil adaleti<\/u> bu y\u00fczden \u00e7o\u011fulculu\u011fun pratik \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi\u2019nin <a href=\"https:\/\/pace.coe.int\/pages\/polgroups\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">siyasi gruplar<\/a> sayfas\u0131nda da politik \u00e7o\u011fulculuk, insan haklar\u0131 ve hukuk devleti de\u011ferleriyle birlikte ele al\u0131n\u0131r. Madde 48\u2019in bu vurgusu, yasamay\u0131 tek seslili\u011fe kapatmayan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00e7er\u00e7eve kurar.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Yasama \u00e7o\u011fulculu\u011fu<\/strong>, farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerin temsilini sa\u011flar.<\/li>\n<li><em>Denetim ve ele\u015ftiri hakk\u0131<\/em>, kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fcn sorgulanmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar.<\/li>\n<li><u>Parti i\u00e7i demokrasi<\/u>, partilerin kendi i\u00e7inde de adil i\u015flemesini gerektirir.<\/li>\n<li><strong>Tarafs\u0131z y\u00fcr\u00fctme<\/strong>, icra g\u00fcc\u00fcn\u00fc parti hiyerar\u015fisinden ay\u0131r\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Y\u00fcr\u00fctme G\u00fcc\u00fc Parti Hiyerar\u015fisine Ba\u011flanmamal\u0131d\u0131r<\/h2>\n<p>Madde 48\u2019in en dikkat \u00e7ekici ve \u00f6zg\u00fcn b\u00f6l\u00fcm\u00fc, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, Ba\u015fbakanl\u0131k, belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ve muhtarl\u0131k gibi y\u00fcr\u00fctme ve yerel y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131n\u0131n parti adayl\u0131\u011f\u0131na, organik ba\u011fa, kurumsal kampanyaya, parti talimat\u0131na ve parti hiyerar\u015fisine kapal\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcm, <strong>parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma<\/strong> hakk\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaz; fakat y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fc partisel ba\u011fdan ay\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n mant\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r: Yasama alan\u0131nda partiler toplumsal talepleri temsil ederken, y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131 b\u00fct\u00fcn vatanda\u015flara hizmet eden tarafs\u0131z icra makamlar\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Belediye ba\u015fkan\u0131, muhtar, Ba\u015fbakan veya Cumhurba\u015fkan\u0131 g\u00f6reve geldi\u011finde yaln\u0131z kendisini destekleyenlerin de\u011fil, herkesin kamu hizmetinden sorumlu h\u00e2le gelir. <strong><em>Y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fc parti hiyerar\u015fisine ba\u011flamama ilkesi<\/em><\/strong>, tam da bu y\u00fczden kamu y\u00f6netiminde adalet duygusunu g\u00fc\u00e7lendirir.<\/p>\n<h2>Adayl\u0131k Kesinle\u015fti\u011finde Parti Ba\u011f\u0131n\u0131n Sona Ermesi Neyi Sa\u011flar?<\/h2>\n<p>Madde 48, Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan, yerel y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131 ve muhtarl\u0131k adaylar\u0131n\u0131n kesin adayl\u0131\u011f\u0131yla parti \u00fcyeli\u011finin sona erece\u011fini; se\u00e7ilmeleri h\u00e2linde g\u00f6rev s\u00fcresince parti \u00fcyeli\u011fi ve organik ba\u011f kurulamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu d\u00fczenleme, <strong>parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma<\/strong> hakk\u0131 ile tarafs\u0131z g\u00f6rev y\u00fcr\u00fctme sorumlulu\u011fu aras\u0131nda net bir e\u015fik olu\u015fturur.<\/p>\n<p>Bu e\u015fik \u00e7ok de\u011ferlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc aday, y\u00fcr\u00fctme makam\u0131na talip oldu\u011fu andan itibaren belirli bir parti disiplininin de\u011fil, b\u00fct\u00fcn vatanda\u015flar\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Se\u00e7ilirse de g\u00f6revi parti ad\u0131na de\u011fil, kamu ad\u0131na y\u00fcr\u00fctmelidir. Bu sistem, se\u00e7imden sonra kamu kaynaklar\u0131n\u0131n parti \u00e7\u0131kar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131n\u0131, kamu personelinin partisel bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131 veya hizmet da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131n sadakat ili\u015fkilerine g\u00f6re \u015fekillenmesini \u00f6nlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. B\u00f6ylece <u>partisiz y\u00fcr\u00fctme anlay\u0131\u015f\u0131<\/u>, kamu hizmetinde tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7lendiren anayasal bir ilkeye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<h2>Yarg\u0131, G\u00fcvenlik ve Kamu \u0130daresi Parti Etkisinden Uzak Kalmal\u0131d\u0131r<\/h2>\n<p>Madde 48, yarg\u0131, tarafs\u0131z anayasal kurumlar, g\u00fcvenlik ve kolluk birimleri ile kamu idaresinin parti hiyerar\u015fisine, parti talimat\u0131na, kurumsal parti etkisine veya ki\u015fisel sadakat ili\u015fkisine tabi tutulamayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, <strong>parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma<\/strong> hakk\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 devletin tarafs\u0131zl\u0131k alan\u0131yla ili\u015fkilendirir.<\/p>\n<p>Yarg\u0131n\u0131n parti etkisine girmesi adalet g\u00fcvenini zedeler. Kollu\u011fun parti talimat\u0131yla hareket etmesi can g\u00fcvenli\u011fi ve temel haklar bak\u0131m\u0131ndan a\u011f\u0131r risk \u00fcretir. Kamu idaresinin ki\u015fisel sadakat ili\u015fkilerine g\u00f6re \u015fekillenmesi liyakati yok eder. OSCE\/ODIHR ve Venedik Komisyonu\u2019nun <a href=\"https:\/\/odihr.osce.org\/odihr\/538473\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">siyasi parti d\u00fczenlemesi<\/a> rehberi, partilerin demokratik hayattaki \u00f6nemini kabul ederken insan haklar\u0131 ve hukuk devleti standartlar\u0131yla uyumlu d\u00fczenleme ihtiyac\u0131n\u0131 vurgular. Madde 48\u2019in tarafs\u0131zl\u0131k h\u00fck\u00fcmleri de bu a\u00e7\u0131dan kurumsal g\u00fcvenlik sa\u011flar.<\/p>\n<h2>Parti \u00dcyeli\u011fi Yasa\u011f\u0131 Kimler \u0130\u00e7in Neden \u00d6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcr?<\/h2>\n<p>Madde 48, Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan, belediye ba\u015fkanlar\u0131, muhtarlar, te\u015fkilat ba\u015fkanlar\u0131, yarg\u0131 mensuplar\u0131, Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu \u00fcyeleri, tarafs\u0131z anayasal kurum \u00fcyeleri, Silahl\u0131 Kuvvetler, kolluk mensuplar\u0131 ve kanundaki tarafs\u0131z g\u00f6revlilerin g\u00f6revleri s\u00fcresince parti \u00fcyesi olamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve organik ba\u011f kuramayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu d\u00fczenleme, <strong>parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma<\/strong> hakk\u0131n\u0131 ki\u015fisel hak olarak tan\u0131r; fakat baz\u0131 g\u00f6revlerin tarafs\u0131zl\u0131k niteli\u011fini \u00f6ncelikli g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n<p>Buradaki ama\u00e7, ki\u015fileri fikirlerinden dolay\u0131 d\u0131\u015flamak de\u011fildir. Ama\u00e7, kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullanan veya tarafs\u0131zl\u0131kla g\u00fcven \u00fcretmesi gereken makamlar\u0131n parti hiyerar\u015fisi alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 engellemektir. \u00d6zellikle yarg\u0131 mensuplar\u0131, se\u00e7im kurulu \u00fcyeleri, g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri ve kamu idaresinin kilit g\u00f6revlileri, b\u00fct\u00fcn vatanda\u015flara e\u015fit mesafede g\u00f6r\u00fcnmek ve ger\u00e7ekten \u00f6yle davranmak zorundad\u0131r. <em>Tarafs\u0131z g\u00f6rev ilkesi<\/em>, devletin b\u00fct\u00fcn vatanda\u015flara ait oldu\u011fu duygusunu korur.<\/p>\n<h2>Parti \u0130\u00e7i Demokrasi Olmadan Demokratik Rekabet Eksik Kal\u0131r<\/h2>\n<p>Madde 48\u2019in son f\u0131kras\u0131, partilerin kurulu\u015fu, i\u015fleyi\u015fi, aday belirleme, mali yard\u0131m, denetim ve yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n kanunla d\u00fczenlenece\u011fini belirtir. Ancak bu d\u00fczenleme yap\u0131l\u0131rken demokrasi, hukuk devleti, insan haklar\u0131, laik Cumhuriyet, devletin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, parti i\u00e7i demokrasi, \u00f6rg\u00fctlenme, ifade, temsil ve demokratik rekabet korunacakt\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcm, <strong>parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma<\/strong> hakk\u0131n\u0131 yaln\u0131z d\u0131\u015f \u00f6zg\u00fcrl\u00fck olarak de\u011fil, parti i\u00e7i adalet olarak da ele al\u0131r.<\/p>\n<p>Bir parti d\u0131\u015far\u0131da demokrasi savunurken i\u00e7eride tamamen kapal\u0131, tek merkezli ve \u00fcyelerini etkisiz b\u0131rakan bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrse temsil kalitesi d\u00fc\u015fer. Aday belirleme s\u00fcre\u00e7leri objektif, kat\u0131l\u0131mc\u0131 ve denetlenebilir olmad\u0131\u011f\u0131nda se\u00e7men \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kan se\u00e7enekler de daral\u0131r. International IDEA\u2019n\u0131n <a href=\"https:\/\/www.idea.int\/publications\/catalogue\/html\/political-parties-constitutional-roles-recognition-rights-and\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">partilerin anayasal rol\u00fc<\/a> \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, siyasi partilerin anayasal sistemlerde temsil, kat\u0131l\u0131m ve hesap verebilirlik bak\u0131m\u0131ndan nas\u0131l konumland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 bi\u00e7imde ele al\u0131r. Bu da Madde 48\u2019in parti i\u00e7i demokrasi vurgusunu daha anlaml\u0131 k\u0131lar.<\/p>\n<h2>Son Bak\u0131\u015f: Partiler Serbest, Devlet Tarafs\u0131z Olmal\u0131d\u0131r<\/h2>\n<p><strong>Parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma<\/strong>, <a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde demokratik \u00e7o\u011fulculu\u011fu ve temsil adaletini koruyan temel anayasal hak alanlar\u0131ndan biri olarak d\u00fczenlenmi\u015ftir. Madde 48, siyasi partilerin yasama faaliyeti, temsil, yerel karar organlar\u0131, kamu politikas\u0131 \u00f6nerme, ele\u015ftiri ve toplumsal talepleri ifade etme alanlar\u0131nda serbest\u00e7e faaliyet g\u00f6sterece\u011fini belirtir. Bu y\u00f6n\u00fcyle partiler, toplumun farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerini kurumsal dile \u00e7eviren \u00f6nemli yap\u0131lard\u0131r.<\/p>\n<p>Bu maddenin as\u0131l \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ise parti \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ile devlet tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ayn\u0131 anda korumas\u0131d\u0131r. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, Ba\u015fbakanl\u0131k, belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ve muhtarl\u0131k gibi y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131 parti adayl\u0131\u011f\u0131na, organik ba\u011fa, parti talimat\u0131na ve parti hiyerar\u015fisine kapal\u0131d\u0131r. Yarg\u0131, tarafs\u0131z anayasal kurumlar, g\u00fcvenlik ve kolluk birimleri ile kamu idaresi parti etkisine tabi tutulamaz. Belirli tarafs\u0131z g\u00f6revlerde parti \u00fcyeli\u011fi ve organik ba\u011f yasakt\u0131r. Partilerin kurulu\u015fu ve i\u015fleyi\u015fi ise demokrasi, hukuk devleti, insan haklar\u0131, laik Cumhuriyet, devletin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, parti i\u00e7i demokrasi, \u00f6rg\u00fctlenme, ifade, temsil ve demokratik rekabet korunarak d\u00fczenlenir. B\u00f6ylece <strong><em>parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma<\/em><\/strong>, hem \u00f6zg\u00fcr parti hayat\u0131n\u0131 hem de tarafs\u0131z kamu d\u00fczenini birlikte g\u00fcvence alt\u0131na alan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir anayasal ilke h\u00e2line gelir.<\/p>\n<\/article>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma, toplumun farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerini \u00f6rg\u00fctl\u00fc bi\u00e7imde ifade edebilmesini sa\u011flayan en temel demokratik hak alanlar\u0131ndan biridir. Bir \u00fclkede insanlar ortak fikirleri etraf\u0131nda parti kurabiliyor, partilere serbest\u00e7e kat\u0131labiliyor, gerekti\u011finde ayr\u0131labiliyor ve yasama faaliyetleri \u00fczerinden toplumsal taleplerini temsil ettirebiliyorsa, orada \u00e7o\u011fulculuk yaln\u0131z s\u00f6zde kalmaz; kurumsal bir zemine kavu\u015fur. Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Madde 48, siyasi partilerin yasama, temsil, yerel karar organlar\u0131, kamu politikas\u0131 \u00f6nerme, ele\u015ftiri ve toplumsal talepleri ifade etme alan\u0131ndaki rol\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a tan\u0131r. Fakat bu madde, partileri her alana s\u0131n\u0131rs\u0131z bi\u00e7imde ta\u015f\u0131maz. Tam tersine, \u00e7ok \u00f6nemli bir ayr\u0131m kurar: Yasamada \u00e7o\u011fulculuk ve temsil korunur; y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fc, yarg\u0131, tarafs\u0131z anayasal kurumlar, g\u00fcvenlik-kolluk birimleri ve kamu idaresi parti hiyerar\u015fisine kapat\u0131l\u0131r. Bu ayr\u0131m, maddenin en \u00f6zg\u00fcn taraf\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma hakk\u0131, demokratik temsil i\u00e7in vazge\u00e7ilmezdir; ancak devletin tarafs\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gereken alanlar\u0131 parti talimat\u0131na, organik ba\u011fa veya ki\u015fisel sadakat ili\u015fkisine a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131lamaz. Madde 48 \u2013 Parti Kurma, Partilere Girme ve Partilerden Ayr\u0131lma Siyasi partiler; yasama faaliyeti, temsil, yerel karar organlar\u0131, kamu politikas\u0131 \u00f6nerme, ele\u015ftiri ve toplumsal talepleri ifade etme alanlar\u0131nda serbest\u00e7e faaliyet g\u00f6sterir. Anayasan\u0131n modeli yasamada \u00e7o\u011fulculu\u011fu, temsil adaletini, denetim ve ele\u015ftiri hakk\u0131n\u0131 korur. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, Ba\u015fbakanl\u0131k, belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ve muhtarl\u0131k gibi y\u00fcr\u00fctme ve yerel y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131 parti adayl\u0131\u011f\u0131na, organik ba\u011fa, kurumsal kampanyaya, parti talimat\u0131na ve parti hiyerar\u015fisine kapal\u0131d\u0131r. Bu ayr\u0131m y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fc parti hiyerar\u015fisine ba\u011flamama ilkesidir. Yarg\u0131, tarafs\u0131z anayasal kurumlar, g\u00fcvenlik ve kolluk birimleri ile kamu idaresi parti hiyerar\u015fisine, parti talimat\u0131na, kurumsal parti etkisine veya ki\u015fisel sadakat ili\u015fkisine tabi tutulamaz. Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan, yerel y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131 ve muhtarl\u0131k adaylar\u0131n\u0131n kesin adayl\u0131\u011f\u0131yla parti \u00fcyeli\u011fi sona erer; se\u00e7ilmeleri h\u00e2linde g\u00f6rev s\u00fcresince parti \u00fcyeli\u011fi ve organik ba\u011f\u0131 kurulamaz. Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan, belediye ba\u015fkanlar\u0131, muhtarlar, te\u015fkilat ba\u015fkanlar\u0131, yarg\u0131 mensuplar\u0131, Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu \u00fcyeleri, tarafs\u0131z anayasal kurum \u00fcyeleri, Silahl\u0131 Kuvvetler, kolluk mensuplar\u0131 ve kanundaki tarafs\u0131z g\u00f6revliler g\u00f6revleri s\u00fcresince parti \u00fcyesi olamaz ve organik ba\u011f kuramaz. Partilerin kurulu\u015fu, i\u015fleyi\u015fi, aday belirleme, mali yard\u0131m, denetim ve yapt\u0131r\u0131mlar\u0131; demokrasi, hukuk devleti, insan haklar\u0131, laik Cumhuriyet, Devletin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, parti i\u00e7i demokrasi, \u00f6rg\u00fctlenme, ifade, temsil ve demokratik rekabet korunarak kanunla d\u00fczenlenir. Partiler, Toplumsal Taleplerin Kurumsal Diline D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr Parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma hakk\u0131, bireysel d\u00fc\u015f\u00fcncelerin \u00f6rg\u00fctl\u00fc temsil imk\u00e2n\u0131na kavu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Madde 48, siyasi partilerin yasama faaliyeti, temsil, yerel karar organlar\u0131, kamu politikas\u0131 \u00f6nerme, ele\u015ftiri ve toplumsal talepleri ifade etme alanlar\u0131nda serbest\u00e7e faaliyet g\u00f6sterece\u011fini belirtir. Bu, partileri demokratik hayat\u0131n vazge\u00e7ilmez akt\u00f6rleri olarak kabul eder. Siyasi partiler, toplumdaki farkl\u0131 beklenti ve g\u00f6r\u00fc\u015flerin da\u011f\u0131n\u0131k kalmas\u0131n\u0131 \u00f6nler; onlar\u0131 program, temsil ve denetim diliyle kamu alan\u0131na ta\u015f\u0131r. International IDEA\u2019n\u0131n siyasal kat\u0131l\u0131m ve temsil alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da partileri, demokratik kurumlar\u0131n ve temsil s\u00fcre\u00e7lerinin \u00f6nemli par\u00e7alar\u0131 aras\u0131nda de\u011ferlendirir. Bu bak\u0131mdan parti \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, yaln\u0131z parti y\u00f6neticilerinin de\u011fil, vatanda\u015f\u0131n \u00f6rg\u00fctl\u00fc bi\u00e7imde sesini duyurma hakk\u0131d\u0131r. Yasamada \u00c7o\u011fulculuk, Farkl\u0131 G\u00f6r\u00fc\u015flerin Me\u015fru Zeminidir Madde 48\u2019in ilk f\u0131kras\u0131nda Anayasan\u0131n modelinin yasamada \u00e7o\u011fulculu\u011fu, temsil adaletini, denetim ve ele\u015ftiri hakk\u0131n\u0131 korudu\u011fu belirtilir. Bu c\u00fcmle, parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma hakk\u0131n\u0131n \u00f6zellikle yasama alan\u0131ndaki \u00f6nemini g\u00f6sterir. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplumdaki farkl\u0131 fikirler, kanun yapma ve denetim s\u00fcre\u00e7lerinde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olmad\u0131\u011f\u0131nda temsil eksik kal\u0131r. Yasamada \u00e7o\u011fulculuk, yaln\u0131z \u00e7ok say\u0131da partinin bulunmas\u0131 de\u011fildir. As\u0131l mesele, farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerin ger\u00e7ek anlamda konu\u015fulabilmesi, teklif sunabilmesi, ele\u015ftiri yapabilmesi ve kamu politikas\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131na katk\u0131 verebilmesidir. Temsil adaleti bu y\u00fczden \u00e7o\u011fulculu\u011fun pratik \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi\u2019nin siyasi gruplar sayfas\u0131nda da politik \u00e7o\u011fulculuk, insan haklar\u0131 ve hukuk devleti de\u011ferleriyle birlikte ele al\u0131n\u0131r. Madde 48\u2019in bu vurgusu, yasamay\u0131 tek seslili\u011fe kapatmayan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00e7er\u00e7eve kurar. Yasama \u00e7o\u011fulculu\u011fu, farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerin temsilini sa\u011flar. Denetim ve ele\u015ftiri hakk\u0131, kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fcn sorgulanmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar. Parti i\u00e7i demokrasi, partilerin kendi i\u00e7inde de adil i\u015flemesini gerektirir. Tarafs\u0131z y\u00fcr\u00fctme, icra g\u00fcc\u00fcn\u00fc parti hiyerar\u015fisinden ay\u0131r\u0131r. Y\u00fcr\u00fctme G\u00fcc\u00fc Parti Hiyerar\u015fisine Ba\u011flanmamal\u0131d\u0131r Madde 48\u2019in en dikkat \u00e7ekici ve \u00f6zg\u00fcn b\u00f6l\u00fcm\u00fc, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, Ba\u015fbakanl\u0131k, belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ve muhtarl\u0131k gibi y\u00fcr\u00fctme ve yerel y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131n\u0131n parti adayl\u0131\u011f\u0131na, organik ba\u011fa, kurumsal kampanyaya, parti talimat\u0131na ve parti hiyerar\u015fisine kapal\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcm, parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma hakk\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaz; fakat y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fc partisel ba\u011fdan ay\u0131r\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n mant\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r: Yasama alan\u0131nda partiler toplumsal talepleri temsil ederken, y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131 b\u00fct\u00fcn vatanda\u015flara hizmet eden tarafs\u0131z icra makamlar\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Belediye ba\u015fkan\u0131, muhtar, Ba\u015fbakan veya Cumhurba\u015fkan\u0131 g\u00f6reve geldi\u011finde yaln\u0131z kendisini destekleyenlerin de\u011fil, herkesin kamu hizmetinden sorumlu h\u00e2le gelir. Y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fc parti hiyerar\u015fisine ba\u011flamama ilkesi, tam da bu y\u00fczden kamu y\u00f6netiminde adalet duygusunu g\u00fc\u00e7lendirir. Adayl\u0131k Kesinle\u015fti\u011finde Parti Ba\u011f\u0131n\u0131n Sona Ermesi Neyi Sa\u011flar? Madde 48, Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan, yerel y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131 ve muhtarl\u0131k adaylar\u0131n\u0131n kesin adayl\u0131\u011f\u0131yla parti \u00fcyeli\u011finin sona erece\u011fini; se\u00e7ilmeleri h\u00e2linde g\u00f6rev s\u00fcresince parti \u00fcyeli\u011fi ve organik ba\u011f kurulamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu d\u00fczenleme, parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma hakk\u0131 ile tarafs\u0131z g\u00f6rev y\u00fcr\u00fctme sorumlulu\u011fu aras\u0131nda net bir e\u015fik olu\u015fturur. Bu e\u015fik \u00e7ok de\u011ferlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc aday, y\u00fcr\u00fctme makam\u0131na talip oldu\u011fu andan itibaren belirli bir parti disiplininin de\u011fil, b\u00fct\u00fcn vatanda\u015flar\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Se\u00e7ilirse de g\u00f6revi parti ad\u0131na de\u011fil, kamu ad\u0131na y\u00fcr\u00fctmelidir. Bu sistem, se\u00e7imden sonra kamu kaynaklar\u0131n\u0131n parti \u00e7\u0131kar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131n\u0131, kamu personelinin partisel bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131 veya hizmet da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131n sadakat ili\u015fkilerine g\u00f6re \u015fekillenmesini \u00f6nlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. B\u00f6ylece partisiz y\u00fcr\u00fctme anlay\u0131\u015f\u0131, kamu hizmetinde tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7lendiren anayasal bir ilkeye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Yarg\u0131, G\u00fcvenlik ve Kamu \u0130daresi Parti Etkisinden Uzak Kalmal\u0131d\u0131r Madde 48, yarg\u0131, tarafs\u0131z anayasal kurumlar, g\u00fcvenlik ve kolluk birimleri ile kamu idaresinin parti hiyerar\u015fisine, parti talimat\u0131na, kurumsal parti etkisine veya ki\u015fisel sadakat ili\u015fkisine tabi tutulamayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenler. Bu h\u00fck\u00fcm, parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma hakk\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 devletin tarafs\u0131zl\u0131k alan\u0131yla ili\u015fkilendirir. Yarg\u0131n\u0131n parti etkisine girmesi adalet g\u00fcvenini zedeler. Kollu\u011fun parti talimat\u0131yla hareket etmesi can g\u00fcvenli\u011fi ve temel haklar bak\u0131m\u0131ndan a\u011f\u0131r risk \u00fcretir. Kamu idaresinin ki\u015fisel sadakat ili\u015fkilerine g\u00f6re \u015fekillenmesi liyakati yok eder. OSCE\/ODIHR ve Venedik Komisyonu\u2019nun siyasi parti d\u00fczenlemesi rehberi, partilerin demokratik hayattaki \u00f6nemini kabul ederken insan haklar\u0131 ve hukuk devleti standartlar\u0131yla uyumlu d\u00fczenleme ihtiyac\u0131n\u0131 vurgular. Madde 48\u2019in tarafs\u0131zl\u0131k h\u00fck\u00fcmleri de bu a\u00e7\u0131dan kurumsal g\u00fcvenlik sa\u011flar. Parti \u00dcyeli\u011fi Yasa\u011f\u0131 Kimler \u0130\u00e7in Neden \u00d6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcr? Madde 48, Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan, belediye ba\u015fkanlar\u0131, muhtarlar, te\u015fkilat ba\u015fkanlar\u0131, yarg\u0131 mensuplar\u0131, Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu \u00fcyeleri, tarafs\u0131z anayasal kurum \u00fcyeleri, Silahl\u0131 Kuvvetler, kolluk mensuplar\u0131 ve kanundaki tarafs\u0131z g\u00f6revlilerin g\u00f6revleri s\u00fcresince parti \u00fcyesi olamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve organik ba\u011f kuramayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu d\u00fczenleme, parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma hakk\u0131n\u0131 ki\u015fisel hak olarak tan\u0131r; fakat baz\u0131 g\u00f6revlerin tarafs\u0131zl\u0131k niteli\u011fini \u00f6ncelikli g\u00f6r\u00fcr. Buradaki ama\u00e7, ki\u015fileri fikirlerinden dolay\u0131 d\u0131\u015flamak de\u011fildir. Ama\u00e7, kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullanan veya tarafs\u0131zl\u0131kla g\u00fcven \u00fcretmesi gereken makamlar\u0131n parti hiyerar\u015fisi alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 engellemektir. \u00d6zellikle yarg\u0131 mensuplar\u0131, se\u00e7im kurulu \u00fcyeleri, g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri ve kamu idaresinin kilit g\u00f6revlileri, b\u00fct\u00fcn vatanda\u015flara e\u015fit mesafede g\u00f6r\u00fcnmek ve ger\u00e7ekten \u00f6yle davranmak zorundad\u0131r. Tarafs\u0131z g\u00f6rev ilkesi, devletin b\u00fct\u00fcn vatanda\u015flara ait oldu\u011fu duygusunu korur. Parti \u0130\u00e7i Demokrasi Olmadan Demokratik Rekabet Eksik Kal\u0131r Madde 48\u2019in son f\u0131kras\u0131, partilerin kurulu\u015fu, i\u015fleyi\u015fi, aday belirleme, mali yard\u0131m, denetim ve yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n kanunla d\u00fczenlenece\u011fini belirtir. Ancak bu d\u00fczenleme yap\u0131l\u0131rken demokrasi, hukuk devleti, insan haklar\u0131, laik Cumhuriyet, devletin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, parti i\u00e7i demokrasi, \u00f6rg\u00fctlenme, ifade, temsil ve demokratik rekabet korunacakt\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcm, parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma hakk\u0131n\u0131 yaln\u0131z d\u0131\u015f \u00f6zg\u00fcrl\u00fck olarak de\u011fil, parti i\u00e7i adalet olarak da ele al\u0131r. Bir parti d\u0131\u015far\u0131da demokrasi savunurken i\u00e7eride tamamen kapal\u0131, tek merkezli ve \u00fcyelerini etkisiz b\u0131rakan bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrse temsil kalitesi d\u00fc\u015fer. Aday belirleme s\u00fcre\u00e7leri objektif, kat\u0131l\u0131mc\u0131 ve denetlenebilir olmad\u0131\u011f\u0131nda se\u00e7men \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kan se\u00e7enekler de daral\u0131r. International IDEA\u2019n\u0131n partilerin anayasal rol\u00fc \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, siyasi partilerin anayasal sistemlerde temsil, kat\u0131l\u0131m ve hesap verebilirlik bak\u0131m\u0131ndan nas\u0131l konumland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 bi\u00e7imde ele al\u0131r. Bu da Madde 48\u2019in parti i\u00e7i demokrasi vurgusunu daha anlaml\u0131 k\u0131lar. Son Bak\u0131\u015f: Partiler Serbest, Devlet Tarafs\u0131z Olmal\u0131d\u0131r Parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde demokratik \u00e7o\u011fulculu\u011fu ve temsil adaletini koruyan temel anayasal hak alanlar\u0131ndan biri olarak d\u00fczenlenmi\u015ftir. Madde 48, siyasi partilerin yasama faaliyeti, temsil, yerel karar organlar\u0131, kamu politikas\u0131 \u00f6nerme, ele\u015ftiri ve toplumsal talepleri ifade etme alanlar\u0131nda serbest\u00e7e faaliyet g\u00f6sterece\u011fini belirtir. Bu y\u00f6n\u00fcyle partiler, toplumun farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerini kurumsal dile \u00e7eviren \u00f6nemli yap\u0131lard\u0131r. Bu maddenin as\u0131l \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ise parti \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ile devlet tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ayn\u0131 anda korumas\u0131d\u0131r. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, Ba\u015fbakanl\u0131k, belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ve muhtarl\u0131k gibi y\u00fcr\u00fctme makamlar\u0131 parti adayl\u0131\u011f\u0131na, organik ba\u011fa, parti talimat\u0131na ve parti hiyerar\u015fisine kapal\u0131d\u0131r. Yarg\u0131, tarafs\u0131z anayasal kurumlar, g\u00fcvenlik ve kolluk birimleri ile kamu idaresi parti etkisine tabi tutulamaz. Belirli tarafs\u0131z g\u00f6revlerde parti \u00fcyeli\u011fi ve organik ba\u011f yasakt\u0131r. Partilerin kurulu\u015fu ve i\u015fleyi\u015fi ise demokrasi, hukuk devleti, insan haklar\u0131, laik Cumhuriyet, devletin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, parti i\u00e7i demokrasi, \u00f6rg\u00fctlenme, ifade, temsil ve demokratik rekabet korunarak d\u00fczenlenir. B\u00f6ylece parti kurma, partilere girme ve partilerden ayr\u0131lma, hem \u00f6zg\u00fcr parti hayat\u0131n\u0131 hem de tarafs\u0131z kamu d\u00fczenini birlikte g\u00fcvence alt\u0131na alan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir anayasal ilke h\u00e2line gelir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":208,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-207","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyasi-haklar-kamu-hizmeti-ve-mali-seffaflik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/207","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=207"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/207\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":209,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/207\/revisions\/209"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/208"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=207"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=207"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=207"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}