{"id":149,"date":"2026-06-15T08:41:24","date_gmt":"2026-06-15T08:41:24","guid":{"rendered":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/?p=149"},"modified":"2026-06-15T08:41:24","modified_gmt":"2026-06-15T08:41:24","slug":"dernek-kurma-hurriyeti-madde-29","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/dernek-kurma-hurriyeti-madde-29\/","title":{"rendered":"Milli Liyakat Anayasas\u0131&#8217;nda Dernek Kurma H\u00fcrriyeti (Madde 29)"},"content":{"rendered":"<article><strong>Dernek kurma h\u00fcrriyeti<\/strong>, bireyin yaln\u0131z ba\u015f\u0131na de\u011fil, ba\u015fkalar\u0131yla birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnme, \u00fcretme, dayan\u0131\u015fma kurma ve ortak ama\u00e7lar etraf\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenebilme hakk\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alan temel \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerden biridir. \u0130nsan, \u00e7o\u011fu zaman tek ba\u015f\u0131na de\u011fil; ortak bir fikir, ortak bir ihtiya\u00e7 ya da ortak bir vicdan etraf\u0131nda ba\u015fkalar\u0131yla bir araya geldi\u011finde daha etkili olur. \u0130\u015fte bu y\u00fczden <strong><em>dernek kurma h\u00fcrriyeti<\/em><\/strong>, yaln\u0131zca teknik bir kurulu\u015f serbestisi de\u011fil, toplumun canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kendi kendini \u00f6rg\u00fctleyebilme kapasitesini koruyan \u00e7ok de\u011ferli bir anayasal ilkedir. <a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde Madde 29, bu alan\u0131 sade ama g\u00fc\u00e7l\u00fc bir dille korur.<\/p>\n<p>Bu maddenin dikkat \u00e7ekici taraf\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc tan\u0131makla yetinmemesidir. \u00d6nceden izin alma zorunlulu\u011funu reddeder, \u00fcyelik ve \u00fcyelikten ayr\u0131lma serbestisini a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131r, \u201cgenel ahl\u00e2k\u201d gibi \u00e7o\u011fu zaman geni\u015f yorumlanmaya elveri\u015fli bir gerek\u00e7eyi somut, yak\u0131n ve a\u011f\u0131r zarar \u015fart\u0131na ba\u011flar. Ayr\u0131ca ge\u00e7ici men kararlar\u0131n\u0131 da s\u00fcr\u00fcncemede b\u0131rakmaz; derh\u00e2l h\u00e2kim denetimine ta\u015f\u0131r. B\u00f6ylece <u>dernek kurma h\u00fcrriyeti<\/u>, hem bireyin \u00f6rg\u00fctlenme hakk\u0131n\u0131 hem de kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ayn\u0131 anda g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lar. Bu ger\u00e7ekten \u00e7ok k\u0131ymetli bir anayasal dengedir.<\/p>\n<blockquote><p><strong>Madde 29 \u2013 Dernek Kurma H\u00fcrriyeti<\/strong><br \/>\nHerkes, \u00f6nceden izin almaks\u0131z\u0131n dernek kurma, derne\u011fe \u00fcye olma ve \u00fcyelikten ayr\u0131lma h\u00fcrriyetine sahiptir. Bu h\u00fcrriyet; Anayasadaki sebeplerle ve 13. maddeye g\u00f6re s\u0131n\u0131rlanabilir.<\/p>\n<p>Genel ahl\u00e2k gerek\u00e7esi, ancak ba\u015fkalar\u0131n\u0131n haklar\u0131n\u0131 veya kamu d\u00fczenini somut, yak\u0131n ve a\u011f\u0131r bi\u00e7imde zedeleyen fiiller bak\u0131m\u0131ndan uygulanabilir.<\/p>\n<p>Gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde ge\u00e7ici men karar\u0131 derh\u00e2l h\u00e2kim denetimine sunulur; h\u00e2kim s\u00fcresi i\u00e7inde karar vermezse karar kendili\u011finden kalkar.<\/p><\/blockquote>\n<h2>Dernek kurma h\u00fcrriyeti neden bu kadar \u00f6nemlidir?<\/h2>\n<p><strong>Dernek kurma h\u00fcrriyeti<\/strong>, insan\u0131n toplumsal hayata pasif bi\u00e7imde katlanan bir varl\u0131k de\u011fil, aktif bi\u00e7imde katk\u0131 sunan bir \u00f6zne olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u0130nsanlar k\u00fclt\u00fcr, e\u011fitim, yard\u0131mla\u015fma, \u00e7evre, meslek, hak arama, bilim, sanat veya yerel dayan\u0131\u015fma gibi pek \u00e7ok alanda bir araya gelerek dernek kurabilir. Bu bir araya geli\u015f, toplumun nabz\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirir. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00fc\u00e7l\u00fc toplum, yaln\u0131z devlet kurumlar\u0131ndan de\u011fil; kendi i\u00e7inde \u00f6rg\u00fctlenebilen, inisiyatif alabilen ve ortak meselelerine ortak \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretebilen insanlardan olu\u015fur.<\/p>\n<p>Bu y\u00fczden <a href=\"https:\/\/www.ohchr.org\/en\/special-procedures\/sr-freedom-of-assembly-and-of-association\/human-rights-freedom-peaceful-assembly-and-association\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">\u00f6rg\u00fctlenme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc<\/a>, insan haklar\u0131 d\u00fczeninde temel g\u00fcvencelerden biri olarak kabul edilir. Dernekler \u00e7o\u011fu zaman toplumun vicdan\u0131n\u0131, ihtiyac\u0131n\u0131 ve yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lar. Bir yerde insanlar \u00e7ekinmeden dernek kurabiliyor, g\u00f6r\u00fc\u015flerini ortak zeminde ifade edebiliyor ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc dayan\u0131\u015fma a\u011flar\u0131 olu\u015fturabiliyorsa orada toplumsal hayat daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 i\u015fler. Bu anlamda <strong>dernek kurma h\u00fcrriyeti<\/strong>, sadece kurulu\u015f i\u015flemlerine dair bir serbestlik de\u011fil; toplumun nefes alabilme kapasitesidir.<\/p>\n<h2>\u00d6nceden izin almaks\u0131z\u0131n \u00f6rg\u00fctlenebilmek ger\u00e7ek \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn temelidir<\/h2>\n<p>Madde 29\u2019un en g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nlerinden biri, herkesin <strong>\u00f6nceden izin almaks\u0131z\u0131n<\/strong> dernek kurma hakk\u0131na sahip oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylemesidir. Bu ifade k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6r\u00fcnse de asl\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir anayasal tercih i\u00e7erir. \u00c7\u00fcnk\u00fc izin sistemi, \u00e7o\u011fu zaman \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc tan\u0131yan de\u011fil; \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc uygun g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fcde kulland\u0131ran bir mant\u0131\u011fa dayan\u0131r. Oysa ger\u00e7ek bir hak, \u00f6nce izin isteyen de\u011fil, as\u0131l olarak serbest olan; ancak istisnai h\u00e2llerde hukuka uygun bi\u00e7imde s\u0131n\u0131rlanabilen hakt\u0131r.<\/p>\n<p>Ayn\u0131 \u015fekilde derne\u011fe \u00fcye olma ve \u00fcyelikten ayr\u0131lma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn birlikte d\u00fczenlenmesi de son derece yerindedir. \u0130nsan, bir toplulu\u011fa kat\u0131lmaya zorlanamayaca\u011f\u0131 gibi, ayr\u0131lmak istedi\u011finde de bask\u0131yla tutulamaz. <em>\u00dcyelikten ayr\u0131lma hakk\u0131<\/em>, \u00e7o\u011fu zaman g\u00f6zden ka\u00e7sa da \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn \u00f6nemli par\u00e7alar\u0131ndan biridir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6zg\u00fcr irade sadece kat\u0131lmada de\u011fil, gerekti\u011finde uzakla\u015fabilmede de kendini g\u00f6sterir. <strong><em>Dernek kurma h\u00fcrriyeti<\/em><\/strong> bu nedenle kurma, kat\u0131lma ve ayr\u0131lma \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcn\u00fc birlikte korudu\u011funda tam anlam\u0131na ula\u015f\u0131r.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Kurma hakk\u0131<\/strong>, ortak ama\u00e7 etraf\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenmeyi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar.<\/li>\n<li><u>\u00dcye olma serbestisi<\/u>, g\u00f6n\u00fcll\u00fc kat\u0131l\u0131m\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131r.<\/li>\n<li><em>\u00dcyelikten ayr\u0131lma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc<\/em>, iradenin bask\u0131 alt\u0131nda kalmas\u0131n\u0131 \u00f6nler.<\/li>\n<li><strong>\u0130zin yasa\u011f\u0131<\/strong>, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn ba\u015ftan bo\u011fulmas\u0131n\u0131 engeller.<\/li>\n<\/ul>\n<h2>S\u0131n\u0131rlama m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr; ama keyf\u00eelik asla me\u015fru de\u011fildir<\/h2>\n<p><strong>Dernek kurma h\u00fcrriyeti<\/strong> elbette s\u0131n\u0131rs\u0131z de\u011fildir. Madde 29, bu h\u00fcrriyetin Anayasadaki sebeplerle ve 13. maddeye g\u00f6re s\u0131n\u0131rlanabilece\u011fini belirtir. Ancak burada belirleyici olan nokta, s\u0131n\u0131rlaman\u0131n hukuk i\u00e7inde kalmas\u0131d\u0131r. Yani s\u0131n\u0131rlama me\u015fru amaca dayanmal\u0131, kanunla \u00f6ng\u00f6r\u00fclmeli, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc olmal\u0131 ve hakk\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131rmamal\u0131d\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7eve, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc tamamen savunmas\u0131z b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131 gibi kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc de s\u0131n\u0131rs\u0131zla\u015ft\u0131rmaz.<\/p>\n<p>\u00d6zellikle \u201cgenel ahl\u00e2k\u201d gerek\u00e7esinin dar yorumlanmas\u0131 gerekti\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a vurgulamas\u0131, maddenin en de\u011ferli taraflar\u0131ndan biridir. \u00c7\u00fcnk\u00fc genel ahl\u00e2k gibi kavramlar belirsiz b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ho\u015f g\u00f6r\u00fclmeyen her g\u00f6r\u00fc\u015f veya her sivil giri\u015fim \u00fczerinde bask\u0131 arac\u0131 h\u00e2line gelebilir. Madde 29 ise bu kap\u0131y\u0131 kapat\u0131r. Genel ahl\u00e2k gerek\u00e7esi ancak ba\u015fkalar\u0131n\u0131n haklar\u0131n\u0131 veya kamu d\u00fczenini <u>somut, yak\u0131n ve a\u011f\u0131r bi\u00e7imde<\/u> zedeleyen fiiller bak\u0131m\u0131ndan uygulanabilir. Bu yakla\u015f\u0131m, ger\u00e7ekten olgun bir anayasal dikkat ta\u015f\u0131r. <a href=\"https:\/\/ks.echr.coe.int\/web\/echr-ks\/article-11\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">\u00d6rg\u00fctlenme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne ili\u015fkin Article 11 yakla\u015f\u0131m\u0131<\/a> da benzer \u015fekilde m\u00fcdahalelerin s\u0131k\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck denetimine tabi tutulmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n<h2>Ge\u00e7ici men karar\u0131n\u0131n h\u00e2kim denetimine ba\u011flanmas\u0131 neden \u00e7ok de\u011ferlidir?<\/h2>\n<p>Bazen kamu g\u00fcc\u00fc, \u201cgecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2l\u201d gerek\u00e7esiyle h\u0131zl\u0131 m\u00fcdahale ihtiyac\u0131 duyabilir. \u0130\u015fte tam da bu noktalar, hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler bak\u0131m\u0131ndan en hassas anlard\u0131r. Madde 29, ge\u00e7ici men karar\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yasaklamaz; fakat onu derh\u00e2l h\u00e2kim denetimine sunar. Daha da \u00f6nemlisi, h\u00e2kim s\u00fcresi i\u00e7inde karar vermezse bu karar kendili\u011finden kalkar. Bu d\u00fczenleme, \u00e7ok \u00f6nemli bir g\u00fcvence \u00fcretir: \u0130dari m\u00fcdahale kal\u0131c\u0131la\u015famaz, s\u00fcr\u00fcncemede b\u0131rak\u0131lamaz ve otomatik g\u00fc\u00e7 alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015femez.<\/p>\n<p>Bu yakla\u015f\u0131m, <strong>dernek kurma h\u00fcrriyeti<\/strong> bak\u0131m\u0131ndan hayati \u00f6nemdedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir derne\u011fin faaliyeti g\u00fcnlerce, haftalarca ya da aylarca haks\u0131z bi\u00e7imde aksad\u0131\u011f\u0131nda, sonradan verilen olumlu karar \u00e7o\u011fu zaman kaybedilen zaman\u0131 geri getiremez. Bu nedenle h\u0131zl\u0131 yarg\u0131sal denetim, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn pratikte korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <a href=\"https:\/\/www.venice.coe.int\/webforms\/documents\/?pdf=CDL-AD(2016)007-e\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">hukuk devleti ilkesi<\/a>, tam da bu y\u00fczden idari yetkinin denetlenebilir, s\u00fcreli ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc olmas\u0131n\u0131 ister. Yani \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sadece tan\u0131nmamal\u0131; etkili bi\u00e7imde korunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2>Sivil hayat\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesi, anayasal d\u00fczeni de g\u00fc\u00e7lendirir<\/h2>\n<p><strong>Dernek kurma h\u00fcrriyeti<\/strong>, yaln\u0131z bireysel bir hak de\u011fil, toplumsal dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n da ana kaynaklar\u0131ndan biridir. \u00c7evre sorunlar\u0131ndan e\u011fitime, k\u00fclt\u00fcrden mesleki i\u015f birli\u011fine, sosyal yard\u0131mla\u015fmadan yerel sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne kadar \u00e7ok say\u0131da alan, g\u00fc\u00e7l\u00fc ve \u00f6zg\u00fcr sivil \u00f6rg\u00fctlenmeler sayesinde daha canl\u0131 h\u00e2le gelir. Devletin tek ba\u015f\u0131na yeti\u015femeyece\u011fi pek \u00e7ok ihtiya\u00e7, \u00e7o\u011fu zaman g\u00f6n\u00fcll\u00fc ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc toplumsal \u00e7abalarla g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olur.<\/p>\n<p>Bu nedenle \u00f6zg\u00fcr dernek hayat\u0131, anayasal d\u00fczen i\u00e7in tehdit de\u011fil; tam tersine \u00f6nemli bir zenginliktir. \u0130nsanlar bir araya gelebildik\u00e7e ortak sorumluluk duygusu artar, toplumsal g\u00fcven g\u00fc\u00e7lenir ve kamu hayat\u0131 daha kat\u0131l\u0131mc\u0131 bir nitelik kazan\u0131r. <a href=\"https:\/\/www.ohchr.org\/en\/topic\/freedom-association\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">dernekle\u015fme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn insan haklar\u0131 boyutu<\/a> da bu y\u00fczden yaln\u0131z bireysel hak diliyle de\u011fil, \u00e7o\u011fulcu toplum d\u00fczeni i\u00e7inde de\u011ferlendirilir. A\u00e7\u0131k s\u00f6ylemek gerekirse, <strong><em>dernek kurma h\u00fcrriyeti<\/em><\/strong> zay\u0131fsa toplum sessizle\u015fir; g\u00fc\u00e7l\u00fc ise toplum daha bilin\u00e7li, daha \u00fcretken ve daha diren\u00e7li olur.<\/p>\n<h2>Son S\u00f6zler<\/h2>\n<p><strong>Dernek kurma h\u00fcrriyeti<\/strong>, <a href=\"https:\/\/milliliyakat.com\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Milli Liyakat Anayasas\u0131<\/a> i\u00e7inde sivil hayat\u0131n, g\u00f6n\u00fcll\u00fc \u00f6rg\u00fctlenmenin ve ortak ama\u00e7lar etraf\u0131nda bir araya gelebilmenin anayasal g\u00fcvencesi olarak d\u00fczenlenmi\u015ftir. Madde 29, \u00f6nceden izin almaks\u0131z\u0131n dernek kurma, derne\u011fe \u00fcye olma ve \u00fcyelikten ayr\u0131lma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a tan\u0131r. B\u00f6ylece bireyi hem zorunlu \u00fcyelikten hem de keyf\u00ee yasaklardan koruyan dengeli bir alan olu\u015fturur.<\/p>\n<p>Bu maddenin en dikkat \u00e7ekici g\u00fcc\u00fc, s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 da \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ve denetlenebilir \u00e7er\u00e7eveye oturtmas\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle genel ahl\u00e2k gerek\u00e7esini somut, yak\u0131n ve a\u011f\u0131r zarar \u015fart\u0131na ba\u011flamas\u0131; ge\u00e7ici men kararlar\u0131n\u0131 derh\u00e2l h\u00e2kim denetimine ta\u015f\u0131mas\u0131 ve s\u00fcresinde karar verilmezse kendili\u011finden kald\u0131rmas\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerinde kalmamas\u0131n\u0131 sa\u011flar. B\u00f6ylece <strong>dernek kurma h\u00fcrriyeti<\/strong>, yaln\u0131z bir anayasa maddesi de\u011fil; toplumun kendi sesini, kendi dayan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ve kendi ortak iradesini kurabilmesinin g\u00fc\u00e7l\u00fc bir teminat\u0131 h\u00e2line gelir.<\/p>\n<\/article>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dernek kurma h\u00fcrriyeti, bireyin yaln\u0131z ba\u015f\u0131na de\u011fil, ba\u015fkalar\u0131yla birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnme, \u00fcretme, dayan\u0131\u015fma kurma ve ortak ama\u00e7lar etraf\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenebilme hakk\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alan temel \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerden biridir. \u0130nsan, \u00e7o\u011fu zaman tek ba\u015f\u0131na de\u011fil; ortak bir fikir, ortak bir ihtiya\u00e7 ya da ortak bir vicdan etraf\u0131nda ba\u015fkalar\u0131yla bir araya geldi\u011finde daha etkili olur. \u0130\u015fte bu y\u00fczden dernek kurma h\u00fcrriyeti, yaln\u0131zca teknik bir kurulu\u015f serbestisi de\u011fil, toplumun canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kendi kendini \u00f6rg\u00fctleyebilme kapasitesini koruyan \u00e7ok de\u011ferli bir anayasal ilkedir. Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde Madde 29, bu alan\u0131 sade ama g\u00fc\u00e7l\u00fc bir dille korur. Bu maddenin dikkat \u00e7ekici taraf\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc tan\u0131makla yetinmemesidir. \u00d6nceden izin alma zorunlulu\u011funu reddeder, \u00fcyelik ve \u00fcyelikten ayr\u0131lma serbestisini a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131r, \u201cgenel ahl\u00e2k\u201d gibi \u00e7o\u011fu zaman geni\u015f yorumlanmaya elveri\u015fli bir gerek\u00e7eyi somut, yak\u0131n ve a\u011f\u0131r zarar \u015fart\u0131na ba\u011flar. Ayr\u0131ca ge\u00e7ici men kararlar\u0131n\u0131 da s\u00fcr\u00fcncemede b\u0131rakmaz; derh\u00e2l h\u00e2kim denetimine ta\u015f\u0131r. B\u00f6ylece dernek kurma h\u00fcrriyeti, hem bireyin \u00f6rg\u00fctlenme hakk\u0131n\u0131 hem de kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ayn\u0131 anda g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lar. Bu ger\u00e7ekten \u00e7ok k\u0131ymetli bir anayasal dengedir. Madde 29 \u2013 Dernek Kurma H\u00fcrriyeti Herkes, \u00f6nceden izin almaks\u0131z\u0131n dernek kurma, derne\u011fe \u00fcye olma ve \u00fcyelikten ayr\u0131lma h\u00fcrriyetine sahiptir. Bu h\u00fcrriyet; Anayasadaki sebeplerle ve 13. maddeye g\u00f6re s\u0131n\u0131rlanabilir. Genel ahl\u00e2k gerek\u00e7esi, ancak ba\u015fkalar\u0131n\u0131n haklar\u0131n\u0131 veya kamu d\u00fczenini somut, yak\u0131n ve a\u011f\u0131r bi\u00e7imde zedeleyen fiiller bak\u0131m\u0131ndan uygulanabilir. Gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde ge\u00e7ici men karar\u0131 derh\u00e2l h\u00e2kim denetimine sunulur; h\u00e2kim s\u00fcresi i\u00e7inde karar vermezse karar kendili\u011finden kalkar. Dernek kurma h\u00fcrriyeti neden bu kadar \u00f6nemlidir? Dernek kurma h\u00fcrriyeti, insan\u0131n toplumsal hayata pasif bi\u00e7imde katlanan bir varl\u0131k de\u011fil, aktif bi\u00e7imde katk\u0131 sunan bir \u00f6zne olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u0130nsanlar k\u00fclt\u00fcr, e\u011fitim, yard\u0131mla\u015fma, \u00e7evre, meslek, hak arama, bilim, sanat veya yerel dayan\u0131\u015fma gibi pek \u00e7ok alanda bir araya gelerek dernek kurabilir. Bu bir araya geli\u015f, toplumun nabz\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirir. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00fc\u00e7l\u00fc toplum, yaln\u0131z devlet kurumlar\u0131ndan de\u011fil; kendi i\u00e7inde \u00f6rg\u00fctlenebilen, inisiyatif alabilen ve ortak meselelerine ortak \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretebilen insanlardan olu\u015fur. Bu y\u00fczden \u00f6rg\u00fctlenme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, insan haklar\u0131 d\u00fczeninde temel g\u00fcvencelerden biri olarak kabul edilir. Dernekler \u00e7o\u011fu zaman toplumun vicdan\u0131n\u0131, ihtiyac\u0131n\u0131 ve yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lar. Bir yerde insanlar \u00e7ekinmeden dernek kurabiliyor, g\u00f6r\u00fc\u015flerini ortak zeminde ifade edebiliyor ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc dayan\u0131\u015fma a\u011flar\u0131 olu\u015fturabiliyorsa orada toplumsal hayat daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 i\u015fler. Bu anlamda dernek kurma h\u00fcrriyeti, sadece kurulu\u015f i\u015flemlerine dair bir serbestlik de\u011fil; toplumun nefes alabilme kapasitesidir. \u00d6nceden izin almaks\u0131z\u0131n \u00f6rg\u00fctlenebilmek ger\u00e7ek \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn temelidir Madde 29\u2019un en g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nlerinden biri, herkesin \u00f6nceden izin almaks\u0131z\u0131n dernek kurma hakk\u0131na sahip oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylemesidir. Bu ifade k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6r\u00fcnse de asl\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir anayasal tercih i\u00e7erir. \u00c7\u00fcnk\u00fc izin sistemi, \u00e7o\u011fu zaman \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc tan\u0131yan de\u011fil; \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc uygun g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fcde kulland\u0131ran bir mant\u0131\u011fa dayan\u0131r. Oysa ger\u00e7ek bir hak, \u00f6nce izin isteyen de\u011fil, as\u0131l olarak serbest olan; ancak istisnai h\u00e2llerde hukuka uygun bi\u00e7imde s\u0131n\u0131rlanabilen hakt\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde derne\u011fe \u00fcye olma ve \u00fcyelikten ayr\u0131lma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn birlikte d\u00fczenlenmesi de son derece yerindedir. \u0130nsan, bir toplulu\u011fa kat\u0131lmaya zorlanamayaca\u011f\u0131 gibi, ayr\u0131lmak istedi\u011finde de bask\u0131yla tutulamaz. \u00dcyelikten ayr\u0131lma hakk\u0131, \u00e7o\u011fu zaman g\u00f6zden ka\u00e7sa da \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn \u00f6nemli par\u00e7alar\u0131ndan biridir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6zg\u00fcr irade sadece kat\u0131lmada de\u011fil, gerekti\u011finde uzakla\u015fabilmede de kendini g\u00f6sterir. Dernek kurma h\u00fcrriyeti bu nedenle kurma, kat\u0131lma ve ayr\u0131lma \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcn\u00fc birlikte korudu\u011funda tam anlam\u0131na ula\u015f\u0131r. Kurma hakk\u0131, ortak ama\u00e7 etraf\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenmeyi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar. \u00dcye olma serbestisi, g\u00f6n\u00fcll\u00fc kat\u0131l\u0131m\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131r. \u00dcyelikten ayr\u0131lma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, iradenin bask\u0131 alt\u0131nda kalmas\u0131n\u0131 \u00f6nler. \u0130zin yasa\u011f\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn ba\u015ftan bo\u011fulmas\u0131n\u0131 engeller. S\u0131n\u0131rlama m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr; ama keyf\u00eelik asla me\u015fru de\u011fildir Dernek kurma h\u00fcrriyeti elbette s\u0131n\u0131rs\u0131z de\u011fildir. Madde 29, bu h\u00fcrriyetin Anayasadaki sebeplerle ve 13. maddeye g\u00f6re s\u0131n\u0131rlanabilece\u011fini belirtir. Ancak burada belirleyici olan nokta, s\u0131n\u0131rlaman\u0131n hukuk i\u00e7inde kalmas\u0131d\u0131r. Yani s\u0131n\u0131rlama me\u015fru amaca dayanmal\u0131, kanunla \u00f6ng\u00f6r\u00fclmeli, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc olmal\u0131 ve hakk\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131rmamal\u0131d\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7eve, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc tamamen savunmas\u0131z b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131 gibi kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc de s\u0131n\u0131rs\u0131zla\u015ft\u0131rmaz. \u00d6zellikle \u201cgenel ahl\u00e2k\u201d gerek\u00e7esinin dar yorumlanmas\u0131 gerekti\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a vurgulamas\u0131, maddenin en de\u011ferli taraflar\u0131ndan biridir. \u00c7\u00fcnk\u00fc genel ahl\u00e2k gibi kavramlar belirsiz b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ho\u015f g\u00f6r\u00fclmeyen her g\u00f6r\u00fc\u015f veya her sivil giri\u015fim \u00fczerinde bask\u0131 arac\u0131 h\u00e2line gelebilir. Madde 29 ise bu kap\u0131y\u0131 kapat\u0131r. Genel ahl\u00e2k gerek\u00e7esi ancak ba\u015fkalar\u0131n\u0131n haklar\u0131n\u0131 veya kamu d\u00fczenini somut, yak\u0131n ve a\u011f\u0131r bi\u00e7imde zedeleyen fiiller bak\u0131m\u0131ndan uygulanabilir. Bu yakla\u015f\u0131m, ger\u00e7ekten olgun bir anayasal dikkat ta\u015f\u0131r. \u00d6rg\u00fctlenme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne ili\u015fkin Article 11 yakla\u015f\u0131m\u0131 da benzer \u015fekilde m\u00fcdahalelerin s\u0131k\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck denetimine tabi tutulmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6sterir. Ge\u00e7ici men karar\u0131n\u0131n h\u00e2kim denetimine ba\u011flanmas\u0131 neden \u00e7ok de\u011ferlidir? Bazen kamu g\u00fcc\u00fc, \u201cgecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2l\u201d gerek\u00e7esiyle h\u0131zl\u0131 m\u00fcdahale ihtiyac\u0131 duyabilir. \u0130\u015fte tam da bu noktalar, hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler bak\u0131m\u0131ndan en hassas anlard\u0131r. Madde 29, ge\u00e7ici men karar\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yasaklamaz; fakat onu derh\u00e2l h\u00e2kim denetimine sunar. Daha da \u00f6nemlisi, h\u00e2kim s\u00fcresi i\u00e7inde karar vermezse bu karar kendili\u011finden kalkar. Bu d\u00fczenleme, \u00e7ok \u00f6nemli bir g\u00fcvence \u00fcretir: \u0130dari m\u00fcdahale kal\u0131c\u0131la\u015famaz, s\u00fcr\u00fcncemede b\u0131rak\u0131lamaz ve otomatik g\u00fc\u00e7 alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015femez. Bu yakla\u015f\u0131m, dernek kurma h\u00fcrriyeti bak\u0131m\u0131ndan hayati \u00f6nemdedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir derne\u011fin faaliyeti g\u00fcnlerce, haftalarca ya da aylarca haks\u0131z bi\u00e7imde aksad\u0131\u011f\u0131nda, sonradan verilen olumlu karar \u00e7o\u011fu zaman kaybedilen zaman\u0131 geri getiremez. Bu nedenle h\u0131zl\u0131 yarg\u0131sal denetim, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn pratikte korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. hukuk devleti ilkesi, tam da bu y\u00fczden idari yetkinin denetlenebilir, s\u00fcreli ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc olmas\u0131n\u0131 ister. Yani \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sadece tan\u0131nmamal\u0131; etkili bi\u00e7imde korunmal\u0131d\u0131r. Sivil hayat\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesi, anayasal d\u00fczeni de g\u00fc\u00e7lendirir Dernek kurma h\u00fcrriyeti, yaln\u0131z bireysel bir hak de\u011fil, toplumsal dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n da ana kaynaklar\u0131ndan biridir. \u00c7evre sorunlar\u0131ndan e\u011fitime, k\u00fclt\u00fcrden mesleki i\u015f birli\u011fine, sosyal yard\u0131mla\u015fmadan yerel sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne kadar \u00e7ok say\u0131da alan, g\u00fc\u00e7l\u00fc ve \u00f6zg\u00fcr sivil \u00f6rg\u00fctlenmeler sayesinde daha canl\u0131 h\u00e2le gelir. Devletin tek ba\u015f\u0131na yeti\u015femeyece\u011fi pek \u00e7ok ihtiya\u00e7, \u00e7o\u011fu zaman g\u00f6n\u00fcll\u00fc ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc toplumsal \u00e7abalarla g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olur. Bu nedenle \u00f6zg\u00fcr dernek hayat\u0131, anayasal d\u00fczen i\u00e7in tehdit de\u011fil; tam tersine \u00f6nemli bir zenginliktir. \u0130nsanlar bir araya gelebildik\u00e7e ortak sorumluluk duygusu artar, toplumsal g\u00fcven g\u00fc\u00e7lenir ve kamu hayat\u0131 daha kat\u0131l\u0131mc\u0131 bir nitelik kazan\u0131r. dernekle\u015fme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn insan haklar\u0131 boyutu da bu y\u00fczden yaln\u0131z bireysel hak diliyle de\u011fil, \u00e7o\u011fulcu toplum d\u00fczeni i\u00e7inde de\u011ferlendirilir. A\u00e7\u0131k s\u00f6ylemek gerekirse, dernek kurma h\u00fcrriyeti zay\u0131fsa toplum sessizle\u015fir; g\u00fc\u00e7l\u00fc ise toplum daha bilin\u00e7li, daha \u00fcretken ve daha diren\u00e7li olur. Son S\u00f6zler Dernek kurma h\u00fcrriyeti, Milli Liyakat Anayasas\u0131 i\u00e7inde sivil hayat\u0131n, g\u00f6n\u00fcll\u00fc \u00f6rg\u00fctlenmenin ve ortak ama\u00e7lar etraf\u0131nda bir araya gelebilmenin anayasal g\u00fcvencesi olarak d\u00fczenlenmi\u015ftir. Madde 29, \u00f6nceden izin almaks\u0131z\u0131n dernek kurma, derne\u011fe \u00fcye olma ve \u00fcyelikten ayr\u0131lma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a tan\u0131r. B\u00f6ylece bireyi hem zorunlu \u00fcyelikten hem de keyf\u00ee yasaklardan koruyan dengeli bir alan olu\u015fturur. Bu maddenin en dikkat \u00e7ekici g\u00fcc\u00fc, s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 da \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ve denetlenebilir \u00e7er\u00e7eveye oturtmas\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle genel ahl\u00e2k gerek\u00e7esini somut, yak\u0131n ve a\u011f\u0131r zarar \u015fart\u0131na ba\u011flamas\u0131; ge\u00e7ici men kararlar\u0131n\u0131 derh\u00e2l h\u00e2kim denetimine ta\u015f\u0131mas\u0131 ve s\u00fcresinde karar verilmezse kendili\u011finden kald\u0131rmas\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerinde kalmamas\u0131n\u0131 sa\u011flar. B\u00f6ylece dernek kurma h\u00fcrriyeti, yaln\u0131z bir anayasa maddesi de\u011fil; toplumun kendi sesini, kendi dayan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ve kendi ortak iradesini kurabilmesinin g\u00fc\u00e7l\u00fc bir teminat\u0131 h\u00e2line gelir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":150,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-149","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haklar-ozgurlukler-ve-vatandaslik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/149","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=149"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/149\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":151,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/149\/revisions\/151"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/150"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=149"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=149"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliliyakat.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=149"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}